Ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế - xã hội và các yếu tố đáp ứng điều trị, chăm sóc và kỳ thị tới tình trạng sức khỏe của trẻ em nhiễm HIV - Bùi Thị Hạnh

Bài viết Ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế - xã hội và các yếu tố đáp ứng điều trị, chăm sóc và kỳ thị tới tình trạng sức khỏe của trẻ em nhiễm HIV được thực hiện nhằm mô tả các điều kiện kinh tế - xã hội và gia đình của trẻ em nhiễm HIV; đánh giá ảnh hưởng của các nhân tố kinh tế - xã hội và y tế đến sức khỏe trẻ em nhiễm HIV thông qua đánh giá ảnh hưởng của các nhân tố đến hiệu quả điều trị ARV của các em đến điều trị tại các phòng khám ngoại trú.

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn

CÁC Y U T ÁP NG I U TR , CH M SÓC VÀ K TH

T I TÌNH TR NG S C KH E C A TR EM NHI M HIV

BÙI TH H NH 7

∗

Bài vi t này d a vào thông tin thu đ c t d án nghiên c u “Tr em nhi m HIV

Vi t Nam: các nhân t nh h ng t i ti p c n và ch m sóc y t ” M c tiêu c a d án là

đánh giá nh h ng c a các nhân t kinh t −xã h i đ n hi u qu ch m sóc cho tr em nhi m HIV (g m c ti p c n ch n đoán và đi u tr đi kèm v i vi c theo dõi y t ) Nghiên

c u này do 5 c quan h p tác th c hi n: Vi n nghiên c u phòng ch ng viêm gan siêu vi

trùng và HIV/AIDS (ARNS) - C ng hòa Pháp; B nh vi n Nhi đ ng 1; Vi n Phát tri n b n

v ng vùng Nam b - Vi n Khoa h c xã h i Vi t Nam (SISD-VASS); B nh vi n nhi Trung ng và Vi n Dân s và các v n đ xã h i - Tr ng đ i h c Kinh t qu c dân

(IPSS-NEU) Nghiên c u này s d ng c thông tin đ nh tính và đ nh l ng, th c hi n t tháng 5/2009 đ n tháng 7/2010, t i 4 phòng khám ngo i trú dành cho tr em nhi m HIV

Hà N i (B nh vi n Nhi Trung ng) và thành ph H Chí Minh (B nh vi n Nhi đ ng 1,

B nh vi n Nhi đ ng 2 và Phòng khám An Hòa) T ng s có 699 ng i ch m sóc/ng i

đ a tr em nhi m HIV đ n khám đ nh k t i các phòng khám ngo i trú tr l i ph ng v n

tr c ti p b ng b ng h i thi t k s n (200 Hà N i và 499 thành ph H Chí Minh

(TP.HCM)) Trong nghiên c u có 64 ph ng v n sâu cá nhân (40 t i TP.HCM và 24 t i Hà

N i) đ c th c hi n đ i v i ng i ch m sóc/đ a tr đ n khám đ nh k t i các phòng khám ngo i trú Tr em đ c l a ch n trong m u nghiên c u c n có th i gian đi u tr t i

c s y t đ c kh o sát t 12 tháng tr lên

Bài vi t này nh m mô t các đi u ki n kinh t −xã h i và gia đình c a tr em nhi m

HIV; đánh giá nh h ng c a các nhân t kinh t −xã h i và y t đ n s c kh e c a tr em nhi m HIV, thông qua đánh giá nh h ng c a các nhân t trên đ n hi u qu đi u tr ARV c a các tr em đ n đi u tr t i các phòng khám ngo i trú nói trên

1 Kinh nghi m qu c t và trong n c

1.1 Kinh nghi m qu c t

Hi n nay, trên th gi i có nhi u nghiên c u v nh h ng c a các y u t kinh t -xã

h i đ n s c kh e c a tr em nhi m HIV Các nghiên c u này đ c th c hi n Châu Á (Thái Lan), c n Sahara-Châu Phi (Nam Phi, Zambia, Uganda), châu Âu (Tây Ban Nha, UK/Ireland) K t qu c a các nghiên c u này cho th y:

- Vi c đi u tr ART cho tr em đ c b t đ u mu n h n so v i ng i l n, nh ng đã thu đ c k t qu t t i u tr ART cho tr em còn đ c b t đ u mu n h n so v i ng i

l n và còn nhi u h n ch (Avina Sarna, Scott Kellerman, 2010) Cu i n m 2008, m c đ

∗ThS, Vi n Dân s và các v n đ xã h i, i h c Kinh t qu c dân

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn

bao ph c a ART các qu c gia có thu nh p th p và trung bình đ t kho ng 42% trong

t ng s 9,5 tri u ng i nhi m có nhu c u và có kho ng 257.700 tr d i 15 tu i nh n

đ c li u pháp đi u tr ART, chi m 38% s tr nhi m Vi c đi u tr này giúp gi m t l

m c các b nh nhi m trùng c h i, gia t ng ch t l ng cu c s ng và quan tr ng h n c là

gi m đ c nguy c t vong cho tr em nhi m, tuy nhiên nó ph thu c r t nhi u vào vi c tuân th đi u tr

- tu i b t đ u vào đi u tr ART c a tr em nhi m liên quan ch t ch v i m c

ch t c a tr em nhi m HIV tu i b t đ u đi u tr ART là y u t nguy c l n đ i v i t

l t vong c a tr nhi m HIV đi u tr ART khu v c c n Sahara-Châu Phi Tr em châu Âu đ c đi u tr ART s m h n tr em châu Phi, do đó k t qu đi u tr ART c ng

t t h n (Philippa M Musoke và c ng s , 2010) Các k t qu nghiên c u c ng cho th y

r ng nh ng tr b t đ u đi u tr ART đ tu i l n ho c đi u tr mu n, khi kh n ng mi n

d ch gi m m nh thì kh n ng đi u tr đ t đ c thành công s th p h n, do v y c n b t đ u

đi u tr ART s m đ đ m b o đáp ng mi n d ch đ y đ và t ng tr ng (Philippa M Musoke và c ng s , 2010)

- S tuân th và duy trì đi u tr là thách th c l n đ i v i quá trình ch m sóc và đi u

tr cho tr em Trong th i gian t n m 1999 đ n 2005, có kho ng 32 nghiên c u đã xu t

b n đ a ra c l ng v vi c tuân th đi u tr ART trong nhóm tr em, trong s đó có

h n hai ph n ba s nghiên c u đ c th c hi n t i M K t qu ch ra r ng tuân th đi u

tr là nhân t quy t đ nh đ n hi u qu đi u tr ART Có r t nhi u nhân t nh h ng đ n

vi c tuân th đi u tr , bao g m: (1)th i gian đi u tr : th i gian đi u tr dài, ph i tuân th nghiêm ng t th i đi m u ng thu c trong ngày; (2) s khó s d ng c a thu c ART (thu c viên đ ng, viên to khó u ng, thu c b t có s n và dính, thu c có nhi u tác d ng ph - bu n

nôn, phát ban…); (3) các y u t xã h i: hi u bi t c a ng i ch m sóc chính Cu c s ng

c a tr em nhi m HIV hoàn toàn ph thu c vào hi u bi t và qu n lý thu c c a ng i

ch m sóc chính (Jane M Simoni và c ng s , 2007) Chính vì đòi h i r t cao s tuân th trong đi u tr ART nên r t nhi u gia đình có tr em nhi m HIV đã b cu c Có t i 30%

tr em thu c 5 t nh mi n B c c a Thái Lan đã không tuân th đi u tr sau 6 tháng đ u tiên: các bi u hi n c th bao g m quên u ng thu c đúng li u, không u ng thu c đúng gi

và không tuân theo các ch d n đi u tr (Avina Sarna và c ng s , 2010)

- S s n có c a h th ng y t và s tin tu ng vào phác đ đi u tr là m t nhân t quan tr ng nh h ng đ n vi c c i thi n tình tr ng s c kh e c a tr em trong quá trình

đi u tr ART các n c đang phát tri n, vi c ti p c n v i đi u tr ART c a tr em th p

h n so v i ti p c n ART ng i l n (Theresa S Betancourta và c ng s , 2010) Các y u

t liên quan đ n ch m sóc y t cho tr em nhi m HIV bao g m: (1) không dám đi u tr t i

c s y t công vì s ng i quen k th ; (2) không tin t ng vào thu c đi u tr mi n phí các b nh vi n công; (3) m i quan h gi a ng i cung c p d ch v y t và ng i ch m sóc,

ch t l ng c a vi c ch m sóc; (4) các y u t khác (tình tr ng kinh t c a gia đình, giá thu c, t v n v tuân th ) (Karthikeyan Paranthaman và c ng s , 2009)

- Chi phí ch m sóc y t c ng là m t rào c n l n đ i v i tr em nhi m HIV khi ti p

c n v i d ch v y t , đ c bi t là đ i v i các n c đang phát tri n, trong đó có chi phí đi

l i, t v n và thu c men (Avina Sarna và c ng s , 2010)

- K th liên quan đ n HIV bao g m 4 l nh v c: s k th cá nhân, t k th và thái

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn

đ c a c ng đ ng, là nh ng rào c n đ i v i vi c theo dõi tình tr ng b nh ch m sóc cho tr

em (Avina Sarna và c ng s , 2010)

- Côn g khai tình tr ng nhi m HIV c a tr :đ i v i nh ng tr không đ c công khai

v tình tr ng nhi m c a mình, chúng th ng đ c nh ng ng i ch m sóc cung c p m t

ph n thông tin ho c thông tin không đúng ho c không có thông tin gì liên quan đ n b nh

M c đích c a vi c không công khai tình tr ng nhi m HIV là b o v tr , v i tình tr ng k

th liên quan đ n HIV c ng nh l ng tr c nh ng n i đau v tinh th n c a tr (Nöstlinger C và c ng s , 2004) Tuy nhiên, k t qu các nghiên c u trên không cho bi t

vi c công khai tình tr ng nhi m c a tr em có nh h ng tích c c hay tiêu c c đ n k t

qu đi u tr và kh n ng ph c h i s c kh e c a tr

- i u ki n kinh t và ch m sóc dinh d ng t i h gia đình và tình tr ng m côi nh

h ng x u đ n k t qu đi u tr ART.Nh ng h gia đình có tr em nhi m HIV th ng có m c thu nh p th p h n so v i nh ng h gia đình không có tr em nhi m HIV Trong nh ng gia đình này, nh ng chi tiêu cho ch m sóc s c kh e, th c ph m, ho t đ ng vui ch i, gi i trí c a

tr em gi m Các h gia đình này ph i bán các đ đ c trong gia đình, gi m các kho n ti n g i

ti t ki m và nh n t ng v t t ng i thân trong gia đình ho c vay n Tr em và tr v thành niên s ng trong các h gia đình b nh h ng b i HIV th ng thi u dinh d ng h n nh ng

đ a tr trong h gia đình khác, s l ng b a n trong ngày c ng ít h n (Sarah E và c ng s , 2008) Tình tr ng m côi không có nh h ng x u đ n k t qu đi u tr ART trong ng n h n

nh ng có th s là m t nhân t nh h ng đ n vi c đáp ng đi u tr trong th i gian dài

1.2 K inh nghi m t i Vi t Nam

Vi t Nam, n m 2009, B Y t c tính có kho ng 4.720 tr em d i 15 tu i đang chung s ng v i HIV Con s này d báo s t ng nhanh lên 5.700 em vào n m 2012 (C c Phòng, ch ng HIV/AIDS - B Y t , 2009) Trong s này, có kho ng d i 1.500 em (31%) hi n đang đ c đi u tr ART Tuy nhiên, nh ng s li u này có th còn quá th p so

v i th c t b i vì các s th ng kê ch bao g m tr đ c đi u tr ART các c s có d án

h tr (ch y u là tài tr qu c t ) S li u v tác đ ng c a HIV/AIDS v m t s c kh e, giáo d c và tâm sinh lý xã h i đ i v i tr em c ng r t hi m Tr em s ng chung v i HIV

ph i đ i m t v i nhi u v n đ nh không đ c ti p c n đi u tr ART, ch m sóc s c kh e không t t, t l đi h c th p do s c kh e y u ho c do s k th , phân bi t đ i x và nh ng khó kh n trong hòa nh p c ng đ ng S ch m tr đ n c s y t khám ch a b nh là m t

v n đ l n vì tr em có HIV th ng ch đ n c s y t khi đã có tri u ch ng suy gi m

mi n d ch nghiêm tr ng (UNICEF, 2010)

Hi n nay, Vi t Nam ch a có nhi u nghiên c u đánh giá nh h ng c a nh ng

y u t kinh t -xã h i đ n đi u tr ART, đ n vi c c i thi n tình hình s c kh e c a tr em nhi m HIV K t qu c a m t vài nghiên c u cho th y:

- Tuân th đi u tr có nh h ng rõ r t đ n s h i ph c s c kh e c a tr em nhi m

HIV: tr tuân th đi u tr t t thì cân n ng t ng và l ng t bào b ch c u CD4 c n thi t cho

h mi n d ch c ng t ng Các y u t nh h ng đ n tuân th đi u tr bao g m: ki n th c v HIV và ch m sóc cho ng i nhi m HIV; trình đ h c v n ph thông c a ng i ch m sóc chính; ki u gia đình (có cha m đ hay không có cha m đ ); tình tr ng vi c làm c a

nh ng ng i l n s ng trong gia đình và m c thu nh p c a lao đ ng chính trong h (Tr ng Hoàng M i và c ng s , 2009)

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn

- Các y u t xã h i nh tu i, gi i tính, dân t c, n i và tu i khi b t đ u đi u tr ,

ki u h gia đình (có cha m đ hay không) không nh h ng nhi u t i k t qu đi u tr

(Mai ào Ái Nh và c ng s , 2009)

2 Mô hình nghiên c u

Qua phân tích các nghiên c u có s n v các y u t nh h ng đ n tình tr ng s c

kh e c a tr em nhi m HIV, bài vi t này s d ng mô hình sau đ bi u di n m i quan

h gi a các y u t nh h ng đ n s c kh e c a tr em nhi m (xem S đ 1) Các y u

t nh h ng đ n tính tr ng s c kh e c a tr em có th chia làm hai nhóm chính: (1)

nhóm các y u t tác đ ng tr c ti p: áp ng ch m sóc v dinh d ng và đáp ng

ch m sóc đi u tr (tuân th th m khám, tuân th u ng thu c…); (2) nhóm y u t tác

đ ng đ n s c kh e c a tr em nh ng ph i qua nhóm y u t th nh t, có th g i đây là

nhóm y u t trung gian Chúng tôi chia các y u t trung gian này thành hai nhóm nh

ch y u g m các y u t liên quan đ n đi u kinh t -xã h i c a gia đình, c ng đ ng và các y u t thu c h th ng y t

S đ 1: Mô hình bi u di n m i quan h gi a các y u t kinh t −xã h i,

y t và s c kh e c a tr em nhi m HIV

Các y u t li n quan đ n

kinh t −xã h i Các y u t liên quan đ n h th ng y t

áp ng v ch m sóc v

dinh d ng

áp ng v ch m sóc y t

Tuân th l ch khám, tuân th u ng thu c

Tình tr ng s c kh e c a tr

em nhi m

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn

2.1 Nhóm các y u t liên quan đ n đi u ki n kinh t -xã h i

2.1.1 Các y u thu c v gia đình và ng i ch m sóc bao g m:

a) các y u t liên quan đ n h gia đình n i tr em nhi m HIV sinh s ng bao g m: ki u gia đình (gia đình có cha m s ng cùng v i tr nhi m HIV, gia đình ch có ng i già và tr

em nhi m HIV); thu nh p bình quân đ u ng i; kh n ng chi tr các d ch v tr c trong và sau khi ch m sóc y t (Chi phí v n chuy n, chi phí n trong th i gian th m khám,…);

b) các y u t liên quan đ n ng i ch m sóc: tu i, gi i tính, ngh nghi p, quan h

v i tr em nhi m HIV, hi u bi t v HIV, hi u bi t v ph ng pháp đi u tr , tin t ng vào

ph ng pháp đi u tr ;

c) s k th trong gia đình đ i v i tr em nhi m HIV

2.1.2 Nhóm y u t liên quan đ n tr em: tu i t i th i đi m đi u tr , gi i tính, tu i

t i th i đi m phát hi n HIV, tình tr ng s c kh e t i th i đi m phát hi n HIV và công khai tình tr ng nhi m đ i v i tr

2.1.3 Các y u t thu c c ng đ ng bao g m: s hoàn thi n c a c s h t ng đo

l ng thông qua chi phí cho đi l i đ th m khám, chi phí cho n, ch th m khám; s k

th c a c ng đ ng; ho t đ ng tr giúp c a c ng đ ng đ i v i tr em nhi m HIV

2.2 Nhóm y u t liên quan đ n d ch v y t

a) S s n có c a các d ch v y t t i đ a ph ng;

b) Thái đ ph c v c a các nhân viên y t n i th m khám

3 Thi t k bi n s

Nghiên c u này s d ng ph ng pháp phân tích các b ng chéo và s d ng ph ng pháp phân tích đa bi n Trong mô hình đa bi n, bi n ph thu c là hi u qu c a vi c đi u

tr ART Cách thi t k bi n này nh sau:

T s li u v chi u cao, cân n ng c a tr em t i th i đi m chu n đoán HIV và th i

đi m ph ng v n do nhân viên y t cung c p, s d ng ch s kh i l ng c th - th ng

đ c bi t đ n v i ch vi t t t BMI theo tên ti ng Anh Body Mass Index G i W là kh i

l ng c a m t ng i (tính b ng kg) và H là chi u cao (tính b ng mét), ch s kh i c th

đ c tính theo công th c:

BMI =

W (H)2

So sánh ch s c th th c t c a tr em đã tính đ c v i ch s m u do WHO công b tính đ c ch s z-score Sau khi tính đ c ch s z-score cho t ng tr em, có th

x p lo i tr em thành các nhóm nh sau:

Nhóm 1 (- 6 ) - (– 2,01) Nhóm 4 (+ 0,1) – (+ 1)

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn

Ch s kh i l ng c th ch u nh h ng ch y u b i 2 y u t : (1) S phát tri n t nhiên khi tr l n lên theo đ tu i và (2) S phát tri n kh i l ng c th do nh h ng c a

ch m sóc s c kh e nói chung, trong đó có hi u qu đi u tr ART cho tr xác đ nh

hi u qu c a ch ng trình đi u tr ART cho tr em, tr c h t c n lo i tr nh h ng c a

s phát tri n t nhiên theo tu i đ n s bi n đ ng ch s kh i c th Cách xác đ nh c th

nh sau:

Nh ng tr em có tr s z-score c a ch s kh i l ng c th x p nhóm 1 t i th i

đi m chu n đoán, nh ng t i th i đi m ph ng v n, tr s z-score c a ch s tr ng l ng c

th x p nhóm 2 thì ngh a là vi c ch m sóc s c kh e đ i v i tr nhi m là có k t qu tích

c c, hay còn g i là có hi u qu Nói m t cách t ng quát, khi so sánh tr s c a z-score t i

th i đi m ph ng v n và t i th i đi m ch n đoán, n u tr s t i th i đi m ph ng v n cao

h n giá tr t i th i đi m ch n đoán, thì s c kh e c a bé đã đ c c i thi n, công tác ch m sóc s c kh e đ t hi u qu N u tr s c a z-score t i hai th i đi m b ng nhau, ngh a là s c

kh e c a bé không đ c c i thi n, ch m sóc s c kh e có k t qu không thay đ i hay hi u

qu b ng không N u tr s c a z-score t i th i đi m ph ng v n nh h n tr s z-score t i

th i đi m phát hi n HIV thì s c kh e c a tr em b gi m sút so v i tr c, công tác ch m sóc s c kh e không đ t hi u qu mong mu n V i cách thi t k này chúng tôi xây d ng

m t bi n m i mang tên là hi u qu đi u tr tính theo ch s kh i l ng c th Bi n s này

đã mã hóa theo 3 giá tr (1=“ i u tr có hi u qu ”; 2=“Không có s thay đ i trong quá trình đi u tr ” và 3=“ i u tr không có hi u qu ”)

Nghiên c u này s d ng phân tích h i quy logistic đ xác đ nh nh ng nhân t nh

h ng đ n tình tr ng s c kh e tr em t i th i đi m ph ng v n, hay nói m t cách chính xác

là xác đ nh nhân t ch y u nh h ng đ n hi u qu đi u tr Hai mô hình phân tích s đ c

s d ng: Mô hình th nh t v i bi n ph thu c đ c xây d ng là đi u tr không hi u qu v i

mã hóa 1=“ i u tr không có hi u qu ” và 0=“Các tr ng h p khác”; Mô hình th hai đ c xây d ng v i bi n ph thu c là đi u tr có hi u qu v i mã hóa là 1=“ i u tr có hi u qu ”

và 0=“Các tr ng h p khác” Các bi n đ c l p s đ c đ a vào mô hình bao g m: (a) các

y u t thu c gia đình và ng i ch m sóc, (b) các y u t thu c v c ng đ ng, (c) các y u t thu c v b n thân tr em, và (d) các y u t thu c kinh t -xã h i c a vùng

4 K t qu nghiên c u ch y u

4.1 Tình tr ng s c kh e tr em đang đi u tr ART trong m u kh o sát

Nh trên đã nêu, thông qua ch s kh i l ng c th th c t và ch s tiêu chu n c a WHO, ta tính đ c z-score cho t ng tr em N u tr em có z-score <- 2 có th coi là tình

tr ng s c kh e không t t Theo s li u b ng 1, t i th i đi m phát hi n nhi m HIV, trong

t ng m u có t i 18% tr em đang đi u tr t i các b nh vi n hi n nay có tình tr ng s c

kh e kém

T i th i đi m ph ng v n, t l tr em có tình tr ng s c kh e kém trong t ng m u đã

gi m xu ng ch còn 13,5% Có th th y r ng th i gian đi u tr c ng có nh h ng nh t

đ nh đ n vi c c i thi n tình tr ng s c kh e c a tr em N u th i gian đi u tr t i các c s

y t kh o sát đ c kho ng 1 n m thì t l tr em có tính tr ng s c kh e kém là 23,5% (g n 1/4 s tr ) N u th i gian đi u tr đã đ c t 2 n m tr lên thì t l này ch còn dao

đ ng m c 16 đ n 18%

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn

B ng 1: Tình tr ng s c kh e tr em tính theo z-score t i th i đi m ph ng v n

và t i th i đi m phát hi n HIV phân theo l a tu i (%)

Z-core BMI

S tháng đi u tr c a tr em t i b nh vi n

Vi c c i thi n tình tr ng s c kh e c a tr em do đi u tr ART ch đ c đo l ng

thông qua bi n s hi u qu đi u tr đã đ c thi t k (xem B ng 2)

B ng 2: Hi u qu đi u tr ART c a tr em nhi m HIV phân theo n i đi u tr t i th i đi m ph ng v n (%)

Nhi Trung

ng

Không hi u qu 23,9 26,3 24,5 23,0 25,9 18,2 26,3

Bình th ng 30,5 43,2 33,4 37,9 18,9 18,2 43,2

S li u b ng 2 cho th y, có 42% tr em trong t ng m u đ c đi u tr có k t qu

t t, ch có 24,5% s tr trong m u đi u tra có k t qu đi u tr ch a t t Trong đó, t l

đi u tr có k t qu t t t i TP.HCM cao h n Hà N i N u TP.HCM có t i 45,6% s tr

đ c đi u tr có k t qu t t thì Hà N i con s này ch có 30% S khác bi t gi a Hà N i

và TP.HCM v k t qu đi u tr có ý ngh a th ng kê rõ r t

N u phân tích hi u qu đi u tr theo th i gian đi u tr t i các c s y t kh o sát, ta

th y trong th i gian đ u đi u tr , hi u qu đi u tr th hi n rõ r t h n các th i gian sau T l

đi u tr có hi u qu c a tr đã đi u tr kho ng 1 n m là 50%, t l này ch còn là 40% khi

tr đi u tr đ c 2 n m; t l này là 35% khi tr đã đi u tr đ c 4 n m tr lên (Xem B ng

3) K t qu này c ng d hi u, b i vì khi m i đi u tr thu c kháng vi rút, s c kh e c a bé h i

ph c nhanh chóng, nh ng khi th i gian đi u tr càng dài thì kh n ng ph c h i s c kh e khó h n giai đo n đ u i u này thích h p v i hi u qu đi u tr m i b nh khác không ch riêng đi u tr HIV Do đó, các b c cha m /gia đình tr không nên n n chí khi th y trong

nh ng n m sau c a quá trình đi u tr s c kh e c a tr em không c i thi n nhi u

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn

B ng 3: Hi u qu đi u tr phân theo th i gian đi u tr tính b ng tháng (%)

Th i gian đi u tr 10-14

tháng

22-26 tháng

34-38 tháng

46- 50 và t 50

Không hi u qu 20,8 19,6 26,8 37,0 24,5 0,338

S li u b ng 4 cho th y, hi u qu c a đi u tr đ t m c r t cao đ i v i nh ng tr nhi m HIV phát hi n đ tu i nh Nh ng tr đ c phát hi n nhi m HIV tr c hai tu i đ c đi u tr

có k t qu t t chi m t i 63,2%, trong khi đó t l này tr phát hi n nhi m HIV trong vòng t

2 đ n 5 tu i ch có 27% M t đi u r t khó gi i thích là t l đi u tr có k t qu t t tr phát hi n nhi m HIV sau 5 tu i l i cao h n t l này tr phát hi n s m h n (t 2 đ n 5 tu i)

B ng 4: Phân b tr em đ c ph ng v n theo hi u qu đi u tr

và theo đ tu i phát hi n nhi m HIV (%)

Phân tích m i quan h gi a k t qu đi u tr v i tu i c a tr em t i th i đi m ph ng

v n c ng cho th y, nh ng tr nhi m có đ tu i d i 2 tu i có k t qu đi u tr t t h n

i u này c ng đ ng ngh a v i vi c tr em đ c phát hi n s m tr c 2 tu i và đ c đi u

tr ngay s có k t qu đi u tr t t h n

B ng 5: Phân b tr em đ c ph ng v n theo hi u qu đi u tr

và theo đ tu i t i th i đi m ph ng v n (%)

S li u b ng 5 c ng cho th y, t l đi u tr có k t qu t t t l ngh ch v i đ tu i

c a tr t i th i đi m ph ng v n Tr em trên 5 tu i t i th i đi m ph ng v n có t l đi u

tr có k t qu t t th p nh t

K t qu phân tích chéo gi a các y u t kinh t -xã h i, đáp ng đi u tr và k th t i gia đình và c ng đ ng v i hi u qu đi u tr ART cho th y:

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn

- Trái v i suy lu n c a nhóm nghiên c u, nh ng tr em có kho ng cách t nhà đ n

n i đi u tr tính theo th i gian dài l i có k t qu đi u tr cao h n nh ng tr em kho ng cách ng n Thu nh p bình quân và chi cho n u ng bình quân c a h gia đình không nh

h ng đ n hi u qu đi u tr ART c a tr i u này có th là do hi n nay các ch ng trình

đi u tr ART cho tr em v n đ c hoàn toàn mi n phí

- Nh ng tr em đ c s ng cùng cha, m và có ng i ch m sóc chính là cha, m thì

hi u qu đi u tr cao h n i u này có ngh a là tình tr ng m côi nh h ng x u đ n k t

qu đi u tr K t qu này t ng đ ng v i k t qu đã tìm th y m t s n c và Vi t Nam trong các nghiên c u tr c

- K t qu đi u tr t t t l thu n v i m c đ tin t ng vào phác đ đi u tr và vào bác s

đi u tr M i quan h gi a bác s và b nh nhân càng thân thi n thì hi u qu đi u tr càng cao

- Nh ng tr em có ng i ch m sóc chính và các thành viên trong gia đình không s

b nh ng ng i khác trong gia đình và xã h i k th thì hi u qu đi u tr cao h n rõ r t so

v i k t qu đi u tr c a nh ng tr em có ng i ch m sóc chính và gia đình luôn luôn lo s

s k th c a nh ng ng i xung quanh i u này cho th y, đ nâng cao ch t l ng đi u

tr ART cho tr em thì công tác tuyên truy n ch ng k th c n đ c đ y m nh h n n a

4.2 Phân tích h i quy logistic xác đ nh t m quan tr ng c a các nhân t nh

h ng đ n tình tr ng s c kh e c a tr em

Tuân th mô hình lý thuy t đ c đ c p trên, nghiên c u này đ a vào mô hình

nh ng bi n s sau: Bi n ph thu c là hi u qu đi u tr v i 3 ph ng án: 1= Không hi u

qu ; 2= Không thay đ i; 3= Hi u qu Các bi n đ c l p đ c đ a vào mô hình bao g m

nh ng y u t đã mô t ph n ph ng pháp nghiên c u B ng d i đây ch trình bày

nh ng k t qu bao g m nh ng nhân t nh h ng có ý ngh a th ng kê

B ng 6: K t qu ph ng trình h i quy đa bi n v các nhân t

nh h ng đ n hi u qu đi u tr ART cho tr em nhi m HIV

(Hi u qu đi u tr đ c đo b ng m c đ c i thi n c a ch s kh i l ng c th BMI)

Mô hình 1: Bi n ph thu c là

M c ý ngh a th ng

Trên 150 nghìn đ ng 0,000

Tu i t i th i đi m ph ng v n

Tu i t i th i đi m phát hi n

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn

• Nhóm đ i ch ng là nhóm 3 (nhóm đi u tr có hi u qu )

• Nh ng đi m b ng 0 là giá tr tham chi u

Mô hình 2: Bi n ph thu c là

M c ý ngh a th ng

T nh/thành ph

Th i gian đi u tr

Tu i t i th i đi m ph ng v n

Tu i t i th i đi m phát hi n

•Nhóm đ i ch ng là nhóm 3 (nhóm đi u tr có hi u qu )

•N h ng đi m b ng 0 là giá tr tham chi u

K t qu h i quy đa bi n cho th y các nhân t kinh t −xã h i c a h gia đình g n

nh không tác đ ng đ n hi u qu đi u tr ART c a tr em nhi m HIV t i các b nh

vi n kh o sát

K t qu mô hình 1: Bi n ph thu c là đi u tr không có hi u qu

K t qu đi u tr t l ngh ch v i chi phí v n chuy n i u đó có ngh a là t l tr em

đi u tr không hi u qu s gi m cùng v i chi phí v n chuy n t ng lên K t qu phân tích

đ nh tính và phân tích đ n bi n cho th y nh ng ng i có chi phí v n chuy n cao là nh ng

ng i s d ng ph ng ti n xe taxi đ đ a tr em đi khám và nh ng ng i xa b nh vi n

ph i s d ng ô tô công c ng v i quãng đ ng dài

Nhân t th hai là đ tu i c a tr t i th i đi m ph ng v n K t qu phân tích mô hình đa bi n hoàn toàn trùng kh p v i k t qu phân tích đ n bi n Tu i c a tr em t i th i

đi m ph ng v n càng nh , thì t l đi u tr không có hi u qu càng th p

Nhân t th ba là tu i c a tr em t i th i đi m phát hi n, k t qu c a mô hình c ng cho th y r ng khi tr em đ c phát hi n đ tu i càng nh , thì t l đi u tr không có k t

qu càng th p