Tham khảo nội dung bài viết "Xã hội thực nghiệm: Một số đặc điểm trong lối sống của một cộng đồng công giáo ở ngoại thành Hà Nội" dưới đây để nắm bắt được một số đặc điểm trong lối sống của một cộng đồng công giáo ở ngoại thành Hà Nội. Hy vọng nội dung bài viết phục vụ hữu ích nhu cầu học tập, làm việc hiệu quả.
Trang 1XÃ H I TH C NGHI M
* NGUY N ÚC TRUY N
Khi nhìn nh n nh ng bi n đ i g n đây trong đ i s ng tôn giáo nông thôn nói chung và c a ng i nông dân công giáo nói riêng, chúng ta có nh n xét chung là nó đang đ c ph c h i d i nhi u hình th c sinh ho t tôn giáo khác nhau và thái đ tham gia khá ph bi n c a nhi u c ng đ ng nông dân khác nhau
S bi n đ i nay ph i ch ng có quan h m t thi t v i nh ng bi n đ i kinh t - xã h i hi n nay, khi h gia đình đang tr nên có v trí kinh t ch đ o trong đ i s ng xã h i? S đ cao h gia đình kéo theo s c ng c và
ph c h i các thi t ch gia đình, c ng đ ng truy n th ng B n thân các c ng đ ng y đang tìm cách đ t ng
c ng các y u t hòa nh p c ng đ ng và t ng c ng s giám sát xã h i t i hành vi c a các thành viên thông qua các thi t ch và sinh ho t tôn giáo
Xu t phát t gi thuy t lý lu n trên, ph i ch ng có th xác l p m i quan h gi a nh ng bi n đ i c a đ i
s ng tôn gián v i m t s hi n t ng đáng xem xét v nhân cách và v n hóa hi n nay? S tìm tòi theo h ng này
đã tr thành m c tiêu c a cu c nghiên c u th m dò v l i s ng c a m t c ng đ ng giáo dân Hà N i (xã D
N u, huy n Th ch Th t) do Phòng Xã h i h c L i s ng và Tôn giáo th c hi n tháng 1-1991
M t s đi u tra xã h i h c tr c đây đã ch rõ là các nhóm dân c nông thôn mi n B c dành u tiên đáng k cho các th c ti n xã h i tôn giáo nh m c ng c và t ng c ng các quan h gia đình, gia t c và c ng đ ng ó là các chi phí cho ho t đ ng "hi u h , gi ch p", th ng ch thua kém nh ng u tiên hàng đ u là " n", "m c", " "
và "s n xu t" K t qu đi u tra xã Di N u cho chúng ta th y m t tr t t u tiên sau:
1 n + s n xu t: 22%
2 n, m c, chi tiêu hàng ngày: 21%
3 n + làm, s a nhà c a: 21%
4 n + hi u hi, gi ch p: 12%
5 n + mua s m + s n xu t: 9%
6 n + chi tiêu + h c hành: 8%
7 n + m đau: 7%
ây là m t c ng đ ng công giáo ngo i thành Hà N i, nh ng chúng ta c ng có th th y nh ng nét t ng
đ ng c n b n trong các th c ti n xã h i và tôn giáo c a h so v i các c ng đ ng bên l ng khác vùng đ t đó
Dù theo công giáo, m t tôn giáo ph ng Tây, song trong th c ti n nó c ng v n h ng vào n i dung c ng c các quan h gia đình, gia t c và c ng đ ng c trong quan h tín ng ng l n trong qu n h đ a v c (làng, xóm truy n
th ng) Tuy nhiên, ngoài nh ng m c c m xã h i-chính tr c a ng i công giáo do tr i qua nh ng cu c chi n tranh ch ng ; ngo i xâm t ph ng Tây ph n nào t o ra s kém hòa nh p c a h vào các t ch c và ho t đ ng
xã h i chung, hay trong v n đ h n ch sinh đê, cho con cái đi h c nh ng trình đ cao Các c ng đ ng này đ u duy trì đ c m t n n n p sinh ho t xã h i truy n th ng nh quan h gia đình quan h trong c ng đ ng t t đ p
T l ly hôn và t n n xã h i nh r u chê, c b c, tr m c p ph m t i h u nh không đáng k
*
Tr ng phòng nghiên c u Xã h i h c L i s ng - Tôn giáo, Vi n Xã h i h c
Trang 2Trong đ i s ng gia đình, tôn giáo c ng góp ph n quan tr ng vào s h ng d n các quan h và hành vi ng
x S c u kinh hàng ngày nhà hay nhà th c ng đ u mang tính ch t r n d y và giáo hu n cho các sinh ho t gia đình và v i m i ng i xung quanh Tính ch t gia tr ng ph quy n có ph n bi kh ng ch b i nh ng đi u
r n tôn giáo Trong các công vi c gia đình và s n xu t s trao đ i nh t trí gi a v ch ng và con cái th ng có
m t t l khá cao,mà không có xu h ng t p trung quy n hành vào ng i b nh các vùng không công giáo
có ti m l c s n xu t hàng hóa hi n nay T l các gia đình có s nh t trí bàn b c c a v ch ng khi quy t đ nh các công vi c quan tr ng là nh sau :
1 S n xu t: 32%
2 Chi tiêu: 24%
3 Hôn nhân: 14%
4 Ngh nghi p: 23%
5 Làm nhà: 32%
6 Mua s m l n: 42%
Cùng v i gia đình, gia t c, thi t ch tôn giáo c ng đã tham gia vào vi c giáo d c tr em, dàn x p các quan
h gia đình, s h gia đình D N u nh đ n vai trò "h đ o" trong các quan h gia đình và xã h i nh sau:
1 Giáo d c con cái: 9% (b m 40% h hàng 13%)
2 Quan h cha m -con cái: 12% (b m 29%, h hàng 16%)
3 Quan h v ch ng: 16% (b m 28 %,, h hàng 12%)
4 X s v i b m già: 5% (b m 24%, h hàng 13%)
5 Quan h v i làng xóm: 11% (b m 17%, h hàng 25%)
6 Tìm vi c làm: 6% (b m 15%, h hàng 42%)
C ng chính vì th c ti n tôn giáo đã góp ph n t o nên s c k t th ng xuyên cho các quan h gia đình, c ng
đ ng và xã h i, nên nó tr thành m i quan tâm chung trong c ng đ ng c a h Các sinh ho t tôn giáo tr nên có
v trí trung tâm trong đ i s ng m i ng i Ch s tham gia các bu i h p s n xu t, tôn giáo và đoàn th giúp chúng ta hi u rô thêm vi trí c a các sinh ho t tôn giáo trong đ i s ng c ng đ ng hi n nay:
1 H p đ i h i xã viên: 56%
2 H p đ i s n xu t: 84%
3 H p h i tôn giáo: 23%
4 H p đoàn th : 11%
M i quan tâm t i các sinh ho t tôn giáo t ra có ph n nào chi m u th so v i các sinh ho t xã h i khác th
hi n qua các ch báo sau:
1 Thích h p h i tôn giáo : 11%
2 Thích h p đ i h i xã viên: 4%
3 Các cu c h p nh nhau: 14%
4 Thích h p đ i s n xu t: 7%
Trong nh ng n m g n đây, đ i s ng tôn giáo có s ph c h ng khá m nh m Ng i ta đã tri t đ khai thác quan h tôn giáo đã c ng c đ i s ng gia đình, gia t c và c ng đ ng c a h M c đ tham gia th ng xuyên các
bu i hành l là nh sau:
1 L tr ng: 90%
2 L Misa: 86%
3 L ban thánh th : 74%
4 L x ng t i: 74%
5 i nhà th : 76%
6 C u nguy n nhà: 96%
Trang 3M i quan h gi a tín ng ng (ni m tin) và đ i s ng c ng đ ng (thi t ch - b n ph n) đã làm cho s ki m soát xã h i ch t ch h n b t c c ng đ ng c dân nào không ph i là công giáo Dù r ng m t h n ch c a đ i
s ng tôn giáo có th bi u hi n ch nó h n ch tính n ng đ ng trong kinh t , c c u xã h i-ngh nghi p xã D
N u ch gi n đ n là làm ru ng và n + m c Nh ng trên bình di n xã h i, nó đã t o ra đ c m t n p s ng c n
cù lao đ ng, s ng có trách nhi m v i gia đình, c ng đ ng,và ng n ch n đ c nh ng t n n, tiêu c c xã h i
là n p s ng lành m nh trong m t hoàn c nh s ng còn khó kh n v t ch t nh hi n t i
Khi tìm hi u các giá tri c a đ ng bào giáo dân D N u, chúng tôi th y h t p trung vào các giá tr đ c đ c
và xã h i truy n th ng sau: "không ph m tr ng t i", gi gìn tín ng ng "gia đình yên m"
1 Không m c t i tr ng: 100%
2 Gi gìn tín ng ng: 100%
3 Gia đình yên m: 83%
4 Ng i ch t lên thiên đàng: 83%
5 Th gi i bình yên: 32%
6 M i ng i đ c h nh phúc: 32%
7 C u s c kh e: 17%
8 C u may: 17%
9 i s ng v t ch t đ y đ : 51%
10 Con cái ti n b : 17%
V i nh ng nguyên t c c n b n y, cho dù con in đ m tinh th n tín ng ng khi n g n li n v i nh ng tín
đi u tôn giáo v "đ i s ng sau khi ch t" và "thiên đàng", nh ng ng i giáo dân đã có đ c nh ng ch d n ch t
ch và th ng xuyên trong các ho t đ ng s ng c a mình ó là s ràng bu c gi a con ng i cá th v i nh ng quy t c gia đình, c ng đ ng đã đ c m i ng i th a nh n và lý t ng hóa
Khi h i v nh ng hành vi xã h i nào nh h ng x u t i ni m tin tôn giáo c a mình, nh ng ng i giáo dân
Di N u cho r ng "n o thai", "r u chè, c b c, hút sách" và "ly di, ngo i t nh, h hoá" là nh ng đi u c m k quan tr ng nh t đ i v i h Các ch s đ c s p x p nh sau:
1 N o thai, r u chè, c b c, ly d , ngo i hình: 100%
2 Ít đi nhà th , sao nhãng h c kinh b n: 69%
3 Không th cúng t tiên: 19%
4 Áp d ng các bi n pháp tránh thai: 9%
N u nh đ i s ng tôn giáo tín ng ng nh n m nh ch y u vào các thi t ch gia đình, c ng đ ng và xã h i
nh v y thì cách nhìn c a chúng ta v i các ho t đ ng tôn giáo cúng c n có s phân tích phê ph n và g n l c
nh ng nét c n b n là tích c c c a chúng Tính ch t c c đoan và b o th c a các tín đi u liên quan t i v n đ
"sinh đ có k ho ch" th c s là thu c v trình đ c a giáo dân, còn nh ng ng i có tri th c và hi u bi t đ u coi
đi u đó không nh h ng g t i ni m tin c a h Do đó nh ng tác đ ng c a đ i s ng xã h i đen đ i s ng giáo dân hoàn toàn có th thay đ i quan ni m c a h , c nh ng tín đi u đ c coi là h tr ng nh t Th c ti n tôn giáo
v c n bán c ng là th c ti n xã h i do con ng i t o ra trong đ i s ng chung, nên t t y u nó c ng ph i tùy thu c vào các nhân t chi ph i và c u thành nó
Khi h i v quan ni m "ng i ta có còn m t cu c s ng khác không sau khi ch t?" thì 90% ng i đ c h i
đ u kh ng đ nh là "có", còn 5% kh ng đ nh là "không có" và 5% nói là "không rõ" Th c tr ng này là bàng
ch ng cho cách nhìn bi n ch ng đ i v i th c ti n tôn giáo, dù nó là c bàn nh t hay b o th nh t, mà chúng ta hoàn toàn có th chi ph i theo đà ti n tri n c a toàn xã h i
M t vài ch báo trên đây có l ch a đ đ chúng ta đ a ra nh ng kh ng đ nh v nh ng v n đ tôn giáo hi n nay, nh ng ít ra nó c ng giúp chúng ta có d p th m đ nh l i v trí c a các giá tr tôn giáo trong đ i sông xã h i
và tinh th n c a đ t n c ta hi n nay
trình đ c a các quan h xã h i hi n t i, nh t là nông thôn, các thi t ch gia đình, c ng đ ng hi n nhiên
v n còn có m t vai trò quan tr ng trong vi c hình thành nhân cách và đ o đ c xã h i cho m i con ng i Cách truy n đ t các giá tr truy n th ng th ng xuyên g n v i nh ng giá tr tôn giáo v n đã n sâu trong ti m th c và phù h p v i trình đ c a h
Tuy nhiên, các c u trúc gia đình và c ng đ ng mà thi t ch tôn giáo đây tham gia trú t o và c ng c ,
Trang 4không hoàn toàn là nh ng cái mà chúng ta đang mong mu n hi n t i ó là mô hình gia đình và c ng đ ng mang n ng tính truy n th ng nh ng trình đ còn r t h n ch Ng i ta ch m lo h đ o h n là ch m lo đ i
s ng c ng đ ng chung v i nh ng ng i không công giáo H nh n m nh vào tinh th n và đ c tin công giáo cho con em mình h n là đ cao các giá tr xã h i chung c a toàn xã h i Chính vì th mà bàn s c công giáo v n là cái n i b t hàng đ u so v i m i b n s c xã h i và c ng đ ng khác Do đó chúng ta không th ch đ i quá nhi u
s hòa nh p t nhiên c a các c ng đ ng tôn giáo trong c ng đ ng xã h i và dân t c Nó c n ph i đ c đ nh
h ng c trên th c ti n l n trong th gi i bi u t ng
S tham gia xã h i c a t ng cá nhân có th v t ra ngoài khuôn kh c ng đ ng, có th giúp h nhìn nh n l i các giá tr c ng đ ng, b i lúc đó trình đ nh n th c c a h đã cho phép h lý gi i các thi t ch xã h i bên ngoài các quan ni m tín ng ng và tôn giáo ó là nh vai trò tác đ ng h t s c quan tr ng c a th c ti n xã h i
đ i v i ý th c tôn giáo c a m i ng i
S g n l c nh ng y u t và giá tr tích c c c a đ i s ng tôn giáo trong toàn b cu c s ng kinh t xã h i c a chúng ta hi n nay đ ng th i v i vi c l u tâm đ n các m t còn h n ch c a nó là hoàn toàn có c s T t nhiên s tác đ ng c a tôn giáo c n đ c xem xét c th trong quan h v i các quá trình xã h i c th và nh ng tác nhân
c a quá trình đó sao cho phù h p v i xu h ng phát tri n kinh t - xã h i n c ta hi n nay