năm 1306 theo thỏa ước giữa vua Chiêm Thành là Chế Mân và vua Đại Việt là Trần Nhân Tông, vua Chế Mân dâng hai châu Ô tức Thuận Châu (nam Quảng Trị, Huế) và châu Rí tức Hóa Châu (một phần Huế, bắc sông Thu Bồn) làm sính lễ cưới con gái vua Trần Nhân Tông là công chúa Huyền Trân. Người Việt dần định cư tại hai vùng đất mới, người Chiêm Thành lùi dần về vùng đất còn lại phía Nam của vương quốc. Lai lic̣ h môṭ vuǹ g đât́...
Trang 2Đề tài
Tìm hiểu tên gọi
Quãng Nam
1 Lai lịch một vùng đất
2 Vài điểm khái quát về
Quãng Nam
Trang 3Trước kia Quảng Nam là đất Chiêm Thành, năm 1306 theo thỏa ước giữa vua Chiêm Thành là Chế Mân và vua Đại Việt là Trần Nhân Tông, vua Chế Mân dâng hai châu Ô tức Thuận Châu (nam Quảng Trị, Huế) và châu Rí tức Hóa Châu (một phần Huế, bắc sông Thu Bồn) làm sính lễ cưới con gái vua Trần Nhân Tông là công chúa Huyền Trân Người Việt dần định cư tại hai vùng đất mới, người Chiêm Thành lùi dần về vùng đất còn lại phía Nam của vương quốc.
Lai lịch một vùng đất
Trang 4• Năm 1402, nhà Hồ thay thế nhà Trần Nhà Hồ chia Hóa
Châu thành 4 châu nhỏ hơn là Thăng Châu, Hóa Châu,
Tư Châu và Nghĩa Châu và đặt An Phủ Sứ cai trị.
• Năm 1471, sau khi chiếm vùng đất phía Nam Thuận
Hóa cho đến đèo Cù Mông, vua Lê Thánh Tông lập
thêm đơn vị hành chính thứ 13 - Thừa Tuyên Quảng
Nam gồm 3 phủ: Thăng Hoa, Tư Nghĩa và Hoài Nhơn (nay là Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định) Danh
xưng Quảng Nam xuất hiện từ đây.
Lai lịch một vùng đất
Trang 5Lai lịch một vùng đất
Danh xưng Quãng Nam ra đời và tồn tại cho đến cuối thế kỷ thứ II là năm 528 năm ( 1472 – 2000 ) và trải qua nhiều thay đổi về tên gọi hành chính và về địa giới, đã diễn ra không ít lần tách ra, nhập vào, rồi lại tách ra, nhập vào
Người khai sáng ra vị vua thông minh
và yêu nước, được xếp vào bậc nhất trong các triều đại vau chúa Việt Nam :
Trang 6Lai lịch một vùng đất
Hai tiếng Quãng Nam hàm chứa một ý nghĩa lịch sử trọng đại trong quá trình phát triển lâu dài cảu dân tộc
+ Quãng có nghĩa là mở rộng
+ Nam là hướng về phương Nam : một lựa chọn có tính chiến lược, quyết định vận mệnh sống còn của quốc gia Đại Việt vốn vó vị trí địa lý đặc trưng một bên là nứi non hiểm trơr, cao ngất, một bên là biển rộng mênh mông, lại luôn chịu áp lực bành trướng mạnh mẽ của một láng giềng khổng lồ từ phương bắc.
Trang 7Lai lịch một vùng đất
Trong dòng lịch sử phát triển của đất nước, Quãng Nam trong thực tế đã có vai trò và vị trí rất đáng tự hào trong sự nghiệp mở nước
+ Đó là vai trò và vị trí rất đáng tự hào trong sự nghiệp mở nước
+ Đó là vai trò phên giậu ở chốn đầu sóng ngọn gió, nơi tiếp nhận và nhào nặn lại các luồng văn hóa để làm giàu thêm vốn văn hóa dân tộc, là nguồn cung cấp nhân tài vật lực, trạm trung chuyển và là bàn đạp vững chắc cho công cuộc nam tiến của dân tộc.
Trang 8Lai lịch một vùng đấtTừ thế kỷ thứ XV, trong sách Dư địa chí, Nguyễn Trãi đã
gọi đất này là “Tiên nữ Phú hà duy Nam giới” và xếp vào loại “phên giậu thứ năm” của Đại Việt.
Năm 1613, hai năm sau khi bình định đất Phú Yên, chính thức nhập vào dinh Quãng Nam, Nguyễn Hoàng trước lúc lâm chung đã mời các cận thần và người con trai thứ sáu mà ông chọn để kế nghiệp đến bên giường bệnh, tha thiết dặn rằng : “Đây là đất yết hầu cảu miền Thuận, Quãng”, là “đất dụng võ cảu kể anh hùng” bởi nó hội tụ đủ điều kiện cho thế công cũng như thế thủ ; nếu biết “dạy dân, luyện binh’ thì có thể “xây dựng sự nghiệp muôn đời”.
Trang 9
Không chỉ dưới thời Lê đất Quãng Nam được coi như là miền biên viễn, đất “trọng trấn”, mà cả dưới thời Nguyễn, khi đất nước đã liền một dãi từ Lạng Sơn đến Cà Mau, ý nghĩa chiến lược của vị trí Quãng Nam không hề giảm đi
mà có phần còn tăng lên Nguyễn Ánh sau khi lên ngôi vua đã đặt Quãng Nam thành “dinh trực lệ, thuộc kinh sư” , gọi đó là “quận chân tay” - có nghĩa là đất tiền đòn của kinh đo Phú Xuân.
Tác giả Lịch triều hiến chương loại chí, ngoài việc nhấn mạnh đất này "vốn là một khu có nhiều của cải ” , còn gọi “ Quãng Nam là một thắng đại của biển và núi ”.
Lai lịch một vùng đất
Trang 10Bước sang thời kỳ cận đại , vị trí của Xứ Quãng đối với vận mệnh chung của đất nước vẫn nổi bật : sáng ngày 1- 9-1858, những phát đại bác đầu tiên của liên quân Pháp
và Tây Ban Nha đã nổ vào pháo đài phòng hải của ta tại cửa biển Đà Nẵng, mở cuộc xâm lược đầu tiên của một
đế quốc phương Tây vào Việt Nam Rồi 106 năm sau, cũng tại nơi cửa ngõ này, ngày 8-3-1965, hai tiểu đoàn thủy lục quân chiến Mỹ ồ ạt đỗ bộ lên bãi biển Xuân Thiều, và tiếp theo là sư đoàn lính thủy bộ số Một được đưa vào chiếm đống Quãng Nam, mở đầu cuộc xâm lược trực tiếp của đế quốc Mỹ đối với miền Nam Việt Nam kéo dài hơn mười năm ( 1965 – 1975 ).
Lai lịch một vùng đất
Trang 11Lai lịch một vùng đất
Một điều không thể không lưu ý khi đề cập đên lịch sử Quãng Nam là cần phân biệt danh xưng này ở hai giai đoạn lịch sử khác nhau
Giai đoạn đầu, từ thời Lê Thánh Tông ( 1472 ) cho đến khi Gia Long cải tổ các khu vực hành chính trong cả nước ( 1803 ), kéo dài
331 năm Tên gọi lúc đầu là Thừa Tuyên Quãng Nam, sau đổi thành Xứ Quãng Nam ( 1490 ), rồi Trấn Quãng Nam ( 1509 ), lại đổi sang Doanh Quãng Nam ( 1602 ), tiếp đến lại được đổi thành Trấn
Trang 12Dù mang tên gọi đơn vị hành chính khác nhau, nhưng khái niệm đất Quãng Nam thời kỳ này bao gồm đất của ba phủ : Thăng Hoa, Tư Nghĩa, Hoài Nhơn, trải dài từ bờ nam sông Thu Bồn cho đến đèo Cù Mông Rồi sau đố, dưới thời Nguyễn Hoàng, doang Quãng Nam lại thêm phủ Điện Bàn ( trước đó nó thuộc phủ Thuận Hóa ) ở phía bắc, và phủ Phú Yên ở phía nam
Giai đoạn thứ hai bắt đầu với Dinh Quãng Nam ( 1808 ) dưới thời Gia Long, rồi đổi thành tỉnh Quãng Nam ( 1832 ) dưới thời Minh Mạng, địa giới không thay đổi cho đến ngày nay, tức gồm từ đèo Hải Vân cho đến Dốc Sõi.
Lai lịch một vùng đất
Trang 13Lai lịch một vùng đất
Đô thị hóa là xu thế tất yếu đối với mọi quốc gia trên thế giới Đô thị đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, song quá trình đô thị hóa nhanh chóng cùng với sự gia tăng dân số và phát triển công nghiệp đã đặt ra nhiều vấn đề thách thức đối với phát triển kinh tế-xã hội, trong đó vấn đề ô nhiễm môi trường nhất là ô nhiễm nước mặt ở các đô thị đang là vấn đề cấp bách được nhiều quốc gia quan tâm giải quyết.
Trang 14Vài điểm khái quát về Quãng Nam
Vị trí địa lý
Tỉnh Quãng Nam nằm giữa Trung Bộ, cũng là trung độ của đất nước, có hình thể như một hình bình hành, hơi khuyết ở góc tây nam, có diện tích tự nhiên 11.989 km2 , thuộc loại tỉnh lớn và đông dân của miền Trung
Tỉnh Quãng Nam cách thủ đô Hà Nội 759 km về phía nam, cách thành phố Hồ Chí Minh 971 km về phía bắc, trên vĩ độ 15 0 13’ - 16 0 12’ bắc, kinh độ
107 0 13’ - 108 0 44’ đông Đây cũng là nơi kết thúc đoạn eo nhất của dãi Bình Trị Thiên và bắt đầu nở rộng ra phía nam theo hình thể địa lý Việt Nam
Trang 15Phía bắc giáp tỉnh Thừa Thiên Huế.
Phía nam giáp tỉnh Quãng Ngãi và Kontum
Phía tây giáp nước CHDC Lào (đây cũng là tỉnh duy nhất ở miền Trung có chung đường biên giới với nước bạn Lào)
Phía đông giáp biển Thái Bình Dương
Chiều ngang theo đường chim bay từ biển đến biên giới Lào chỗ rộng nhất là 125 km, chỗ hẹp nhất là 72 km Huyện đảo Hoàng Sa trực thuộc thành phố Đà Nẵng, cách bờ 170 hải lý, nằm trọn giữa hai kinh tuyến 110 0 - 130 0 đông và 15 0 45’ và
17 0 07’ bắc Ngoài khơi, cách thị xã Hội An 20 km, có Cù lao Chàm, gồm 6 hòn đảo lớn nhỏ, nay là xã Tân Hiệp, thuộc thị
xã Hội An.
Vài điểm khái quát về Quãng Nam
Trang 16Bờ biển của tỉnh dài 150 km, từ chân đèo Hải vân đến vịnh Dung Quất ( Quãng Ngãi ), có bốn cảu thông ra bên ngoài ( cửa Đà Nẵng, cửa Đại, cửa Lở và cửa An Hòa ),
và một ngư trường rộng 50.000km 2
Hải Vân, rặng núi từ Trường Sơn đâm ngang ra biển, được coi là ranh giới tự nhiên giữa bắc và nam, đánh dấu sự biên đổi về nhiều mặt, từ địa lý, địa chất, địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng, khoáng sản, sông ngòi, đến thực vật, động vật, tạo nên một cảnh quan thiên nhiên phong phú
và đa dạng, đồng thời đây cũng là nơi hội tụ nhiều thiên thiên tai gay gắt : bão, lũ lụt, hạn hán
Vài điểm khái quát về Quãng Nam
Trang 17Khí hậu
Khi đến với đất Quãng, nhất là trong mùa đông, ta không khỏi ngạc nhiên vì sự thay đổi đột ngột về khí hậu khi vượt qua đèo Hải Vân Tháng chạp, tháng giêng ở Thừa Thiên Huế mưa dầm ‘thối đất’ và giá rét chẳng thua Nghệ An là mấy, nhưng vào đến Quãng Nam thì ban đêm chỉ cần một mảnh chăn đơn cũng
đủ ấm, còn ban ngày nắng chẳng khác mùa hề Đây chính là nơi bắt đầu khí hậu không có mùa đông của miền nam nước ta.
Từ Hải Vân trở vào nam là phạm vi của đới rừng á xích đạo với tổng nhiệt độ 9.5000C/năm, do không chịu ảnh hưởng của gió mùa đông lạnh Mùa nắng ở đây không phải là mùa mưa như ở hai đầu nam bắc của đất nước, vì dãi Trường Sơn chắn gió từ vịnh Bengal thổi tới.
Vài điểm khái quát về Quãng Nam
Trang 18Vài điểm khái quát về Quãng Nam
Về mặt địa hình
Quãng Nam có đủ các vùng : thượng
du trùng điệp núi non ; trung du với đồi
gò và thung lũng ; đồng bằng và vùng cồn cát, bãi cát ven biển
Ở phía tây, rừng núi, đồi gò chiếm gần ¾ diện tích của tỉnh, trong đó có 580.000 ha rừng nhiều gỗ quý và lâm sản quý Có những núi rất cao, như : núi Mang Cao ( 1.700m ), núi Hòn Chân ( 1.513m )
Trang 19
Về mặt địa hình
Khác với vùng gò đồi Bình Trị Thiên, vùng gò đồi
Quãng Nam cao từ 200 – 400m, có sườn thoai thoải
và thung lũng rộng được cấu tạo bằng phù sa cổ và
phù sa mới ( ở các huyện Quế Sơn, Hiệp Đức, Tiên
Phước ), được khai phá khá sớm, biến thành những
vườn trồng cây lương thực, cây công nghiệp, cây ăn
quả, nối tiếp từ sườn đồi này qua sườn đồi khác,
còn ruộng lúa thì trãi rộng theo các thung lũng
Diện tích toàn bộ vùng gò đồi này lên đên 1.400
km2, quang cảnh trông chẳng khác gì vùng trung
du Bắc Bộ, và vùng dân cư sống cũng đông đúc như
Vài điểm khái quát về Quãng Nam
Trang 20Về mặt địa hình
Vùng đồng bằng Quãng Nam thuộc loại tương đối phì nhiêu ở miền Trung, được khai thác sớm từ thời Champa, trước khi có người Việt đến định cư
Do phương thức canh tác lạc hậu, lại bị tàn phá khốc liệt suốt nhiều thế kỷ chiến tranh, nên nhiều nơi đã trở thành đất bạc màu
Từ sau ngày giải phóng ( 29 – 3 – 1975 ) công tác thủy lợi
và thâm canh, cải tạo đất đã được chú trọng, do đó hiệu quả năng suất hoa lợi đem lại có khá hơn.
Vài điểm khái quát về Quãng Nam
Trang 21Vài điểm khái quát về Quãng Nam
Sông ngòi và khoáng sản
Quãng Nam có một hệ thống sông ngòi khá dày như :sông Cẩm Lệ, sông Vĩnh Diện, sông Thu Bồn tạo thành một mạng lưới giao thông thủy nội địa rất thuận lợi theo cả hai chiều bắc - nam và đông - tây và một nguồn thủy lợi có hiệu quả cao cho sản xuất nông nghiệp.
Lòng đất Quãng Nam chứa nhiều khoáng sản như : vàng, than đá, sắt, đồng, chì, kẽm, đá vôi
Trang 22Vài hình ảnh về Quãng Nam
Đường phố ở Tam Kỳ, Quảng Nam
Trang 23Vài hình ảnh về Quãng Nam
Trang 24Vài hình ảnh về Quãng Nam
Phố cổ Hội An lung linh trong
Trang 25Chùa Cầu Hội An
Vài hình ảnh về Quãng Nam
Thánh địa Mỹ Sơn