Như vậy mặc dù có mối liên hệ chặt chẽ theo chiều thuận (r = 0,97) nhưng rất khó có thế đưa ra một công thức để suy diễn giá trị của Kt/V từ ƯRR vì khi cùng một giá trị[r]
Trang 1Đánh giá hiệu quả lọc máu thông qua chi s ố Kt/V và URR tại khoa thận nhân tạo bệnh viện 121
BSCK lN guyễn Thị Mai Lan'
1 ĐẶT VẤN ĐÊ
Thận nhân tạo (Lọc máu ngoài thận) là một trong những biện pháp chủ yếu loại bỏ các chất thải từ máu do thận lọc ra đe duy trì cuộc sống cho những bệnh nhân bị suy thận mãn giai đoạn cuối Đặc biệt ở Việt Nam hiện nay số bệnh nhân suy thận mãn giai đoạn cuối được ghép thận chưa nhiều (do điều kiện kinh tế, do nguồn thận ghép khan hiếm ) íhì lọc máu ngoài thận vẫn là phương pháp được ỉựa chọn để duy trì cuộc sống cho họ Tuy nhiên việc ỉọc máu cũng có những nhược điểm như: bệnh nhân phải đến BV 2-3 lần/ tuần, chi phí điều trị tốn kém, tai biến trong cuộc lọc m áu
Để nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân lọc máu chu kỳ thì việc đánh giá hiệu quả của lọc máu đầy đủ là hết sức quan trọng Cho đến nay để đánh giá hiệu quả của các kỳ lọc máu trong Thận nhân tạo, người ta đều dựa vào các chỉ số Kt/V và ƯRR
Tại Khoa Thận nhân tạo BV 121, từ năm 2005 đến tháng 05/2008, chúng tôi tiến hành đánh giá hiệu quả ỉọc máu ừên 42 bệnh nhân lọc máu định kỳ tại khoa dựa trên các chỉ số này với mục tiêu:
Đảnh giá hiệu qủa của các cuộc lọc máu định kỳ trên bệnh nhân suy thận mãn.
2 ĐỔI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN c ứ u
2.1 Đối tượng nghiên cứu
42 bệnh nhân suy thận mãn giai đoạn cuối được tiến hành lọc máu định kỳ tại Khoa TNT Bệnh viện 121 từ 2005 đến tháng 05/2008
2.2 Phư ơng p h áp nghiên cứu
Tiến cứu, mô tả ngẫu nhiên, không đối chứng
2.3 Kỹ thuật tiến hành
- Tiêu chuấn chọn bệnh:
+ Sau khi được phẫu thuật tạo lỗ thông ĐM - TM ít nhất trên một tháng
+ Vô niệu (số lượng nước tiểu giữa 02 kỳ lọc < 200ml)
- Tiêu chuấn loại trừ:
4- Lỗ thông ĐM - TM bị tắt, hẹp, không bảo đảm lưu lượng lấy máu ra
+ Bệnh nhân từ chối làm nghiên cứu
+ Bệnh nhân vì điều kiện sinh hoạt không chấp nhận chương trình lọc do nghiên cứu quy định
Trang 2-ỉ- Bệnh nhân có bệnh lý đặc biệt đòi hỏi những chương trình lọc máu riêng (phù phổi, K+ tăng cao )•
- Kỹ thuật tiến hành: Các bệnh nhân nghiên cứu được lọc máu trên cùng loại máy Dialog:
4- Dịch sử dụng chất đệm Bicarbonate, V dịch 500ml/l
+ Quả lọc máu sử dụng LOPS 12, diện tích màng l,2m 2
+ Bệnh nhân được kiềm tra nồng độ Urê trước và sau lọc để đánh giá hiệù quả của buôi ỉọc thông qua chỉ sô Kt/V và URR,
Trong đó:
-K t/V (K: Clearance, t: Time, V: Volume): là chỉ số so sánh giữa lượng máu được lọc sạch urê và thề tích phân bố urê trong cơ thể Kt/V được tính theo công thức của Daugirdas được NFK-DOQI khuyến cáo
K t i V ~ —Ln {{Ctì Co) - 0,008*} + {4-3,5 * ịCt í Cơ} *UF ỉ W]
* Cí: Nồng độ Ưrê trong máu ngay khi kết thúc buổi lọc tính bằng mmol/1
* Co: Nồng độ Urê trong máu tnrớc lọc tính bằng mmol/1
* ƯF: Số cân giảm của bệnh nhân trong buổi lọc tính bằng kg
* W: Trọng ỉượng của bệnh nhân sau buổi lọc tính bằng kg
* t: Thời gian của buổi ỉọc được tính bằng giờ
-U R R (Urea Reduction Ratio): tỷ lệ hạ Urê máu, được tính theo công thức
Co
* Co: Nồng độ Urê máu bệnh nhãn trước buổi lọc
* Ct: Nồng độ Ưrê máu bệnh nhân sau buổi lọc
-L ọ c máu hiệu quả khi mà Kt/V> 1,2; URR> 65%
2.4 Các số liệu th u th ập gồm; tuổi, giới, cãn nặng, chiều cao, thời gian lọc máu, tốc độ máu, nồng độ urê máu trước và sau lọc
2.5 X ử lý số liệu: theo phương pháp toán thống kê y học
3 K ÉT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
3.1 Đặc điểm bệnh nhân
~ Tuồi:
Trang 3- Giới:
- Cân nặng & chiều cao:
Nồng độ Ure trước & sau lọc:
Nhìn vào các đặc điểm ừên không thấy có sự khác biệt về độ tuổi giữa hai nhóm, nhưng các bệnh nhân nam có chiều cao hơn và cân nặng hơn
Nhìn chung các buồi lọc máu trong nghiên cứu của chúng tôi đều đạt được yêu cầu về mặt kỹ thuật, cụ thế là :
- Tốc độ máu :
Các buổi lọc máu trong nghiên cứu của chúng tôi có tốc độ máu trưng bình 200± 50ml/phút, cao nhất ỉà 250ml/phút, hầu hết các buổi lọc máu có tốc độ là 200ml/phút
- Thời gian lọc máu:
Các buổi ỉọc máu có thời gian trung bình là 240 phút, thấp nhất là 180 phút, cao nhất là 300 phút Do tăng cân giữa 02 kỳ lọc được hạn chế nên nhu cầu rút nước
ra khỏi cơ thể trong buổi lọc máu không qúa nhiều (< 5% p cơ thể người bệnh) Mặt khác các máy lọc máu được sử dụng trong nghiên cúu đều có bộ phận kiểm soát siêu lọc (UF Controler), đảm bảo cho việc rút nước ra khỏi cơ thể Bn bằng cơ chế siêu lọc được chính xác nên huyết động của bệnh nhân trong buồi lọc
ổn định và bệnh nhân kết thúc buổi lọc đúng như thời gian dự kiến
Trang 4ƯRR > 65% < 65% XdbSD
Các buổi lọc có tỷ lệ hạ Urê máu (ƯRR) trung bình là 70,23 (5,67 (thấp nhất là 80,4% và cao nhất ỉà 75,9%) trong số 189 buồi iọc thì có 152 buồí có URR > 65% Ket quả của chúng tôi cao so vói tiêu chuẩn của NKF - DOQI là do chúng tôi sử dụng màng lọc tổng hợp Polysulfone làm tăng đáng kể hiệu quả của buổi ỉọc máu ■
3.4 Số buổi lọc máu theo chỉ số ƯRR
Ngương URJR (65% do NKF-DOQI, đưa ra cho các buổi lọc là do NKF - DOQI không chỉ quan tâm đến tỉ lệ sống của bệnh nhãn mà còn quan tãm đến chất lượng sống của bệnh nhân
3.5 Hiệu quả của lọc máu thông qua chỉ số Kt/V
Các buổi lọc có chỉ số Kt/V là 1,298 (0,562, thấp nhất là 0,736, cao nhất là 1,86 Trong số 189 buổi lọc có 169/189 (89,4%) buổi lọc có chỉ số Kt/V (1,2 và 20/189 (10,6%) buổi lọc có chỉ số Kt/V <1,2
3.6 Số lượng buổi lọc máu theo chỉ số Kt/V
> = 1.2 < 1.2
So với việc đánh giá hiệu quả lọc máu bằng chỉ số ƯRR thì việc đánh giá hiệu quả lọc máu bằng chỉ số Kưv cho thấy nhiều buổi lọc đạt tiêu chuẩn lọc máu tối un
hôn
Trang 53.7 về mối liên quan giữa chỉ số URR và Kt/V:
Trong nghiên cứu này, chúng tôi nhận thấy giữa Kt/V và URR có mối liên quan chặt chẽ theo chiều thuận (r = 0,97) Ngoài ra, khi ƯRR đã đạt ngưỡng > 65% thì Kt/V đều đạt ngưỡng (1,2 Sở dĩ có hiện tượng Kt/V đã đạt ngưỡng > 1,2 mà ƯRR chưa đạt ngưỡng 65% là vì chỉ số Kt/V còn tính đến cả phần Ưrê lấy ra khỏi
cơ thế bằng cơ chế siêu lọc Lượng ƯRE lấy ra ngoài cơ thể bằng cơ chế siêu lọc, không làm thay đổi nồng độ Urê trong cơ thể người bệnh (vì nó cũng làm giảm thể tích) do đó không tác động lên kết quả tính toán ƯRR
Như vậy mặc dù có mối liên hệ chặt chẽ theo chiều thuận (r = 0,97) nhưng rất khó có thế đưa ra một công thức để suy diễn giá trị của Kt/V từ ƯRR vì khi cùng một giá trị URR nhưng nếu như các buổi học có lượng dịch lấy ra khỏi cơ thể bằng
cơ chế siêu lọc (Ultrafilaration) khác nhau sẽ cho các giá trị Kt/V khác nhau Vì vậy
đế thuận tiện cho việc đánh giá hiệu quả của lọc máu nên dùng tỉ lệ hạ Ưre máu (ƯRR) trước vì tính toán nhanh chóng và dễ hơn Khi URR đã đạt > 65% thì buổi lọc được coi là đạt hiệu quả (theo tiêu chuấn của NKF-DOQI) Các buối lọc có URR < 6 5 % thì nên được đánh giá lại bằng Kt/V để xem có phải buổi lọc đó thực
sự chưa đạt hiệu quả
Các buổi lọc máu ở Khoa TNT Bệnh viện 121 đảm bảo đạt mức khuyến cáo, duy trì sự sống cho bệnh nhân (89,4% các buổi lọc máu có Kt/V > 1,2), đồng thời 80,4% là tỉ lệ các buổi lọc đạt tiêu chuẩn của NKF-DOQI (là tiêu chuẩn nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống bên cạnh việc duy trì cuộc sống cho bệnh nhân lọc máu) khá cao
Các chỉ số Kt/V và URR có mối liên quan chặt chẽ theo chiều thuận (r = 0,97)
Đe đánh giá hiệu quả lọc máu trước nên đánh giá bằng ƯRR vì dễ tính toán hơn, khi buối lọc đạt ƯRR > 65% thì coi như buổi lọc đạt hiệu quả (theo tiêu chuẩn của NKF-DOQI), còn nếu URR < 65% nên đánh giá lại bằng chỉ số Kt/V
Trang 6TÀ I L IỆ U TH A M KHẢO
1 Nguyễn Quốc T uấn (2003) “Nghiên cứu so sánh giữa chỉ sỗ K t/V và ƯRR ở bệnh nhấn trước và sau lọc thận nhân tạo lần đầu tại B VB ạch M ai”
2 Nguyễn Nguyên K hôi, Nguyễn C ao L uận “Đảnh giá hiệu quả lọc máu thông qua chỉ so K t/V trên hệ thống Diascan của máy A K 200”
3 N K F-D O QI (1997) “Clinical practice guidelines fo r hemodialysis adequacy