Phạm trù nghĩa của từ 雨 trong thành ngữ tiếng Hán nhìn từ lí thuyết nguyên mẫu

Bài viết trình bày và phân tích phạm trù nghĩa của từ 雨 trong thành ngữ tiếng Hán nhìn từ lí thuyết nguyên mẫu. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết của tài liệu.

PIMLM T R U N G f NGHIA Ctf A M TRONG T H A N H NGf

TEENG H A N NHiN T f LI THUYET NGUYEN MAU

AN ANALYSIS OF THE SEMANTIC CATEGORY OF "M"(RAIN) IN CHINESE IDIOMS

FROM THE PERSPECTIVE OF PROTOTYPE THEORY

NGUYfeN THJ HirONG GIANG (ThS; D^i hpc Ngôi ngfr, DHQG Hd N$i) Abtract: Pốserny is a common phenomencm in human languages The extcnsicm of word meaning is not

irregular or aibitraty, instead there are innate laws to follow In Chinese, M(rain) is a ctnnmon natural

[rfiKiomaioa For tius natural phenomenon people have vay ridi experiencẹ M(rMi) is defined as tiie drops

of water which fell fiom the clouds M (rain) as tiie source domain is mapped into differeiit target domains

which creating the otiier senses of it From the perspective of cognitive linguistics, protôpe theory is used to analyze tiie semantic structure of M (rain) in Chinese idioms with a purpose to give a more objective and systematic interpretation to the origin and development of its prototypical sense and other d^ved senses Key words; M (rain); protôpe theory, semantic categorỵ

1 Li thuylt nguySn mSu (diln mSu/diln

dang) vdi tfnh da nghb ciia tir

/./ Cfic nhfi ngdn ngQ hpc tri n h ^ chi ra i ^ g ,

ph^m trCi khdng phfii Ifi mdt t$p hpp lihOng nhfin t6

hlnh dfing, cd vai trd ngang nhau, cd chung mOt hay

mOt s6 nhftng d$c trung, t&ih chit nfio đ mfi Ifi mOt

t$p hpp nhftng nhfin to bit d^ng dfing, dupc p h ^

diia thfiiih nhQng nhfin t6 diln hlnh vfi khdng diln

hinh (dya tfieo muc đ tuong dong vdi nguydn mSu)

Cfic thfinh vien trong mOt phfun trii lign kit vdi nhau

tiieo nhilu cfich nhu trong mdt gia dlnh, Ihfinh vi&i

nfiy kl tiiQa 6^ tnmg ciia thfinh vi6n Ida, thfinh vien

kia I^i kl thda d ^ tnmg cda thfinh vi&i khfic, mli

li&i h§ đ dupc gpi Ifi "gi6ng nhau hp hfingj" (femily

resemblance) Vf dy, phpm tiii RAU vdi nhQng d$c

tnmg nhin "cfiy tiifin nhd, nhilu Ifi, cd till đng dl nlu

canh, xfio, ludc lfim tiidc fin Tuy nhiai, cfic tiifinh

vita tiiudc ph?m trii RAU l?i vd cdng phong phd: rau

mulng rau cfii, rau ngdt, rau rfim, rau hdng, su bfio,

bip cfii, blu, bl v.v Khdng phfii tkckCic tiifinh vi&i

trong p h ^ trd RAU deu cd cd chung nhQng djc

tnmg nhu nhau: rau rfim vfi rau hung Ifi lôi cfiy tiifin

nhd, nhilu Ifi nhung l^i khdng đng dk xio, ludc ha:^

n i l canh; blu vfi bl Ifi qufi nhung 1^ dupc đng dl

nlu canl{ xfio, ludc lfim tiiQc fin, đ diu Ifi nhftng

nhfin t6 khdng di&i hinh trong ph^m trii RAỤ Rau

mu6ng rau cfii cd dly đ nhQng d^c trung cua p h ^

tid RAU, Ifi nhfin t l diln hlnh hay c&i dupc coi Ifi

i^uy&i mlu cda p h ^ IrQ NguySn mlu (proiotype)

Ifi tiiu^ ngft dupc Rosch dl xult diu tiSn vfi ^

r\^s^\k"thdnhvi&n trung tdm cua phgm trii, thihi^n mdt cdch cd h$ thong nhftng đc diim ndi bdt nhdt hay tinh chdt tiiu biiu nhdt so vdi cdc thdnh vien kh^' [2] TrSn till gidi nfiy, mpi sy v§t h i ^ tupng

diu cd fiJiQng d$c tnmg rilng, con ngudi nh|n Ihdc

sy v§t hi§n tupng thdng qua nhDng d$c tnmg đ Thl gidi trmg iih$n tiido cua con ng^di Ifi kit qufi cua sy tuong tfie gjQa s^ v§t h i ^ tupng tin tfd khfich quan

vfi ^ thdc chd quan cua con ngudị Qufi tiinh {difin

lô sy v§t hi$n tupng thdng qua nh|n thdc cda con ngudi chinh Ifi ph^m tii!i hofi, \^ kit qufi cua qufi trinh

đ dupc ^ i Ifi phfim bd tri i^i$n

1.Z Ung dyng If thuylt nguy^ mlu vfio ngdn

ngQ hpc theo Lakoff, td da nghia Ifi mdt tnrdng hpp d$c bi^ cua qufi trinh ph^m trii hda tr6n ca sd nguy^ mlu, nhQng ngbla khfic nhau cua mdt tQ chfnh Ifi nhttng thfinh viln trtmg mdt pb^m triị Cfic nghia thfinh vi£n trong pb^m tid ngtt n^iiaklt nli vdi nhau bfing mli quan h$ "giong nhau hp bfing", tQ tnmg tfim Ifi i ^ ^ n g i o ^ mau hlnh thfinh nSn mdt m^ng ludi ng^a vdi mSi nglua thfinh vioi Ifi mdt dion nut; nhftng Ihfinh virai cfing d sfit tmng tfim thl ngjila cfing gin vdi n^ua nguy^ mlu vfi ngupc l^ị

M^ng ludi p h ^ tid ngQ nghm hlrih tiifinh bdi hai phuong tilde: phdng tda (radiatioi) vfi nli ti^ (cfxicatenaticHi) Phdng tda tfi hlnh thuc nhilu n^iia

thfinh viol cdng cd mli l i ^ h^ vdi mQt t^;hia trung

tam; nli tiep Ifi hinh Ihdc ng^a thd nhlt cd mli liln

h$ vdi n^ua thu hai, n g ^ thd hai l^i cd mli l i ^ h^

vdi n^fia tiiiJr ba, Trong mgng ludi ph^m trd ngQ

n^ua cd thl cd nhioi nguydn mau: d v} trf tiung tfim

Ifi nghia nguyen mau cua tofin bp phgm liii, d cfic v)

tri it trung tam hon Ifi cfic ngjila nguyen mau thd c ^

cua cfic tioj i^igm trd (hlnh 1); ho$c cfic tilu phgm trii

cung cd thl Ifi tip hpp cua cfic ng^a cd chung mOt

moi liSn h$ nfio dd, khdng cd nghTa nli trdi dfim

n h i ^ vai trd ngi^oi mlu thd d p

H h i h l

Nguybimiu

.<rN -:*

2 Ph^m trd ngQ* nghfo ciia M (mua) trong

thfinh DgQ tieng Hfin

2.1 Mua Ifi hi§n tupng ty nhidn, vd ciing

quen thudc dii vdi con ngirdi, theo dd, kinh

nghidm vl mua Ifi mOt trong nhQng kinh nghi?m

dau tign cua con ngudi ve thl gidi v§t chit Dieu

nfiy hfim ^ td "mua" cd khfi nfing xult hi$n trong

hlu hit cfic ngdn ngQ Bfich khoa tofin thu md dfi

dua ra dupc nOi dung lien quan din "mua" bfing

154 ngdn ngft CAc quan dilm trdn thl gidi v i

mua rlt khfic nhau trong cfic nen vfin hda Chfing

hgn, trong thl gidi phuong Tfiy, ngfiy mua thdng

thudng cd y nghia huln vfi tilu cyc, ngupc lgi

vdi ngfiy nfing d?p vfi hgnh phdc Trong cfic khu

vyc khd cfin, chfing hgn nhu An D0, mua dupc

chfio ddn vdi mdt sv vui mOng [3] Dilu dd phy

tiiudc vfio dilu kien t\r nhien, vgi trd vfi finh

hirdng cda mua doi vdi ddi sing cda con ngudi

d khu v\rc dd

Dii vdi ngudi Hfin sinh sing trln dit nude

Trung Qu6c vdi mdt di?n tfch rdng ldn, dja hinh

phuc tgp, khf h§u da dgng, mua Ifi hi§n tupng ty

nhidn tiiudng g$p vfi trfii nghidm v l mua hit sdc

phong phd Dilu dd phfin finh rd n6t trong ngdn

ngQ cda hp H i ^ tupng ty nhien M (mua) trraig

tilng Hfin dfi tid tiifinh co sd, v|t tham diilu dl hlnh tiifinh nln rlt n h i ^ khfii ni$m khfic, tgo tiifinh m^ phgm trd ngQ nghia [JHHig phd dio tfr M (mua)

Zl V£vans [5] d l xult 4 tidu chuin xfic dinh

mOt n ^ nguy^ m&i cho danh tQ da n^ila: 1/ N^ila du^c tiiQa nhfin sdm nhlt; 2/N^iia cd tiifinh I^ian xult h i ^ n h i ^ nhlt trong phgm trii ngft n ^ cda tQ da n g ^ 3/ Nghia td dd cd till rut ra nhOng

n ^ l a khfic mdt cfich ty nhiln, tdc Ifi, dya vfio n ^ nguyin mlu cd thl d\r dofin nhQng nghia khfic troig phgm trii ngtt n^iia; 4/ Nghia gin gia nhlt vdi tr&i

n g h i ^ cua con ngudi

Cfin cd vfio nhttng tilu chuin nlu trln didng tadS

dfing xfic dinh dugc n^iia nguyin mlu cik W (nua)

trong tilng Hfin Ifi dil *iihQng gipt nude roi xuing bl

m ^ trfii dit tii nhQng dfim mSy"[6] M (mua) don tiiuln tfi mOt hi§n tupng ty nhiln, vi dy: 4 - ^ M (nguu mao viiAnua phdn), A M (dgi vuAnua to), ffl

M (tl vu/mua nhd), # M (xufin vij/mua xufin) v.v Qua khfio sfit thfinh ngtt tilng Hfin cd td M(mua), chung tdi n h ^ tlily M (mua) cd mOt [digm trd ngft nghm khfi phraig phd, cfic ngim thfinh v i ^ trong phgm tiii nfiy hlnh thfinh dya t r ^ nhftng d|b trung

v$t If cua M(mua) vdi n^m nguyin mlu (chl hi^

tupng ty nhi^) Chung tdi cfin cd vfio cfic ( ^ tnmg

dd chia tiifinh cfic tilu phgm trd nghTa nhu sau: tilu phgm tiu l i ^ quan din d$c Irung hlnh Ihfii o ^ M (mua), tieu phgm trd liln quan din d$c tnmg cu6ng

d$ M(mua), ti^ [^igm trd lioi quan ^ ^ tnmg

qufi trinh cua M(mua), tilu phgm tid liln quan din

^ tnmg Ifi n g u ^ nude cua M (mua) vfi tilu [digm

tid liln quan d ^ d$c tiung M (mua) Ifi mdt tiiyc th^

tynhila

TAii* nhit, diu phfim trd nghta Uin quan din

d^ trung hinh Adi cda W(muu): M (mua) cdd$c

trung v$t chit Ifi dgng I ^ cd hinh hgt nhd ho$c hlnh t i ^ dfil Khi trdi mua to, cfic hgt mua li&i t i ^ dfiy d$c, xii xfi vdi tin suit ldn Khi mua nhd, l i

mua cd ldc chl gjlng nhttng spi ta mdng manh, tit {dil^ nh? nhfing Dya tiin nhQng d^c tnmg dl^ hl^

tupng ty nhi&i M (mua) trong ti^ Hfin finh xg l&i

nhQng m i ^ nguin khfic nhau, Wnh thfinh nen cfic

nghia khfic nhau, nhin

a) Dfiy d$c, tin suit ldn Vf dy: t 6 * * 5 ¥ M

(thuong lam dgn vii; riing sdng, mua dgn) Bon roi,

dgn bin cd hlnh tiifii gin gilng nhu mua, 4 ^ ^ ^ M

milu tfi sdng nhilu nhu cfiy riing, bom dgn dfiy d^c

nhu mua tiU, hfim ^ c h i ^ tranh vd cdng Idilc li§t

b) Nhilu, ddng ddc Vi dy: JTSflMT (hfin nhu

vu tig: m l hdi nhu mua) M l hdi cua C<MI ngudi khi

ra nhilu cQng tgo thfinh gipt, thfinh ddng ^ong nhu

mua, ? F i n M T milu tfi m l hdi ra nhilu, dim ffla; ^

%MM (vfin din vu t ^ : ddng due): Mua Ifi h i ^

tupng ty nhien hidn xfiy ra tr&i mdt d i ^ tidi r ^ g

vdi i^fhig tigt mua roi tiln ti^ do dd cdn klii^ con

ngudi liln tudng din sy ddng due

c) Nhp nhfing, d l tiiuong Vi dy: M A i ^ J ^ (vu

mj vfin kilu) tiifinh ngQ ddng dl milu tfi phong tiifii

nhe nhfing dl thuang cda nhQng cd gfii xinh dep,

g j ^ nhu nhQng v ^ mua Ilt phit

7%!^ hai, diu phgm trd ngh^ liin quan d ^ d ^

bung cuidng d^ mtra: Cudng dO mua liln quan dai

tic do mua Idn nhd, lupng nude mua nliilu ft Mua

vdi cudng dd ldn nhd khfic nhau sS gfiy ra nhQng finh

hudng khfic nhau dii vdi cupc sing con n^;udi, hinh

tiifinh nen nhQr^ liln tudng khfic nhau Ch&ig hgn:

a) Khf till mgnh ml Vf dy: il^M*M (1^ phong

bgovu), MifeMU (phong tri vQs^u)

Mua ldn tiiudng kit hpp vdi gid to, khi xult hi§n

tiiudng fio gt, mgnh ml, con ngudi dudng nhu khdng

till n g ^ ch$n h ^ ching dd Kinh n ^ ^ nfiy dfi

giup ngudi Hfin If gifii vfi xfiy dyng y n i ^ 'Tdil till

mgnh ml" thdng qua hi|n tupng ty nhi&i mua gid

Cfic tiifinh ngQ 3 5 ^ * f f l , Rilfe^W vln chi h i ^

tupng mua to gid Idn, nhung ding tiidi phfii sinh

nghia "khf thl mgnh ml", dupc sd dyng dl milu tfi

uy till cua con ngudi, dofin qufin hojlc mOt till lyc,

nhu cfich bilu dgt MSfeSWlfttt^SSS (fio fio duli

theo sau lung)

b) Tinh hlnh nguy hilm, bit In Vf dy: flMjDBS

(phong vu nhu bli) , ^ M R J g (phong vu phieu

Mua to gid Idn cd till gfiy nen nhttng tiii&i tai finh hudng ngjiilm b ^ g d ^ cu$c s<^g con i^udi nhu lu lyt, [ ^ huy nhfi cda, dudng xfi, hoa mfiu, khiln con ngudi lo Ifing, bit an VI vliy M (mua) hinh thfinh

n^iia chi tinh hlnh nguy hilm, bit 6a Thfinh ngtt R MJH® dupc ddng milu tfi xfi hOi logn Igc; ^M

n ^ hfim y bit In, nhilu hilm nguy, Mii^^Bff chi thih hlnh xlu dfi qua, mpi vi|c Igi trd nln tit dep

c) Khd khfin gian khi Vf dy: R M f ^ A (phong vu ding chfiu), t f i S M M (bfio kinh phong vu) Mua ldn khiln sinh hogt cda con ngudi trd nln khd khin ban, ndi cfich khfic, mua chfaih Ifi mdt trong nhttng trd nggi dfing k l tiiiln nhiln gfiy ra cho con ngudi Kiiih nghidm dd Ifi

CO sd tri nh$n phfii sinh nghTa In dy "Idid khfin gian k h i " cda M (mua) trong tilng Hfin Thfinh ngtt R M I ^ A hfim ^ cdng nhau ding Idng vupt qua mpi khd khfin trd nggi, I S S ^ M chi dfi vupt qua rlt nhilu gian khd thu thfich

d) 6 n hofi mim mdng Vf dy: ^RmW (hofi

phone t l vQ) Doi vdi ngirdi Hfin, mua to gid tdn Ifi sy de dog cudc sing eon ngudi, thl lupng mua tiiich hpp vfi nhQng can gid nhe nhfing Igi dem din sy d§ chiu thofii mfii Chfnh vl vfiy hi^n tupng ty nhiln nfiy cdn dupc ngudi Hfin liln tudng din thfii do cua con ngudi Thfinh ngft WRfflM mang nghTa In dy chi thfii dO on hofi mim mdng, nhu trong cfich bieu dgt ^RSBSJfefitW (phi bhih mdt cfich nhe nhfing)

Thit bOf tiiu phgm trii nghta Uin quan din ddc trimg qud trinh mua: Hi^n tupng ty nhiln

mua hhih thfinh qua mOt qufi trinh: nude td ao,

hi, sdng, suli, biln d b l m$t trfii dit blc hoi bay tin cao, g$p khdng khf Ignh ngung ty thfinh nhttng hgt nude nhd li ti tgo thfinh mfiy, chdng

ldn (Un tin cho din khi khdng d ti&n b ^ khl

quyin dupc nfta, roi xuing m$t dit tgo thfinh mua Dd Ifi qufi trinh hhih thfinh mua nhbi td gde

dO khoa hpc, vdi tri nh|in bfing gific quan cda con ngudi, qufi tilnh mua Ifi sy xult hi$n cua m&y

Dd cQng chfnh Ifi co sd hlnh thfinh nln nhQng

nghTa ptifii sinh sau:

a) Quan hO tinh cam nam nQ Vf dy: TJ^MTSS

(tiiiQ^ vu dfim vfin) , M ^ S ^ (vii tich vfin

sang), M ^ E ^ (vu udc vfin W) Theo quan sfit

dia con ngudi, qufi trinh Iilnh thfinh mua khdng the

thilu mfiy, chung cd quan h$ dfic biet m§t thilt Hon

nfta, ngudi Tmng Quoc quan n i ^ mua Ifi bilu h i ^

cda tidi dfit gjao hofi, sau can mua vgn vgt trd nln tot

tucri, sinh sdi n ^ nd Dd difiih tfi nhQng d$c tnmg

tdiiln con nguCri lioi tudng din mli quan h$ tinh cfim

nam nft gfin bd m§t thilt, tfi dieu k i ^ dl lofii ngudi

sinh sdi phfit triin Thfinh ngft iftMiISS y ndi den

chuy^ tinh ylu nam nQ , M ^ s f f chi nai diSn ra

chuy$n quan h? nam nft , M ^ ^ ^ hfim >• nam nQ

h ^ h d

b) Buon ba slu thfim Vi dy: ^!KM>S (vfin slu

vu ofin) Khoa hpc dfi chdng minh thdi tilt xlu

thudng finh hudng dai tam trgng cua con ngpdi, mua

gid kto dfii dl khien tinh tiiln diung ta di xuraig

buon bfi chfin nan Vi vfiy, trong tilng Hfin, M (mua)

fin dy cho tam tigng sau thfim Thfinh ngQ ^ ^ M ^

chi tfim trgng biet li budn bfi fiu slu

c) Sy vi|c xfiy raAhyc tiien sy viec Vf dy: ( 3 5

'f-M (n^t van bit vu) , ^R^W (vi phcmg tien-.-u)

Qufi trinh mua l u ^ cd nhihig ylu t6 khdng till

thiiu k ^ theo nhu m ^ , gid Theo kinh nghiem cua

con ngudi, dd cung chfnh Ifi nhQng diu hieu bfio hieu

Irdi mua TMnh ngft S ^ ^ M hfim y sy viec dfi cd

nhftng' diu hieu tiinh tiifinh tu tfiu, nhung vln chua

tiiyc sy xi^ ra, ^ ^ 5 t M dii sy vi§c chua cd ca sd

dific chfin dfi vpi dua ra k k ht^n,

Thit^, tiiu phgm trd lien quan d^ ^ trung

Id nguin nu&c cda W(tmrt^ Mua tfi mOt trong

nhftng ngu^ nm!c ngpt quan t r ^ g cua cm n g ^

cOng nhu vgn v$t tim trfii d i t Mua tudi t ^ ^14} cfiy

d i tuoi tit, gup coi ngudi trong trpt chfin nudi, gjdp

mudn v§t duy tri sy soig Dfiy tfi co sd hinh tiifinh

nai nhihig n^ua |4ifii sinh sau ciia M(niua):

a) Gifio dye cfim hofi Vf dy: S M M A (hg vu w

lipp vfi via du s5 ^ 1 ^ cho vgn v$t trd n&i tuoi tit vfi trfin d ^ sdc s&ig Nb$n thdc dd vl mua l ^ l n ccn ngudi liln tudng dio Idifii n i ^ triiu tupng Ifi gifio dye; gifio dye g i ^ c<xi ngudi trd nln tit d ^ hon, vl vfiy ngudi Hfin da sii dyng hi^n tupng ty nhiln mua

dl ndi vl gjfio dye, cfim hofi Thfinh ngft KffiMA hfim ^ kjp tiidi gjdp dd, gjfio dye ai dd , H^M#R diing dl ca ngudi sy df^ dS eda cfic nhfi gjfio, da den din nhQng d i u y ^ b i ^ tot d ^ finh hudng sfiu r ^ b) Nilm vui Vf dy: ^^ii"H"M (cdu hgn phCmg cam vij) Mua cd vai trd quan trpng dii vdi ddi sing

crai ngudi Khi thdi ti^ khd hgn klo dfii, caa mua

ehfnh Ifi dilu con ngudi mong chd nhlt, vi cfim Ih^ tiiyc sy vui sudng khi can mua dd xuing Dd difnh Ifi CO sd hlnh thfinh n^iia In dy " n i ^ viu" cua M (mua) trong ti^g Hfin Thfinh ngQ^H^ift'H'M chi tfim trgng vui sudng khi diki ntinh moig udc dfi xiiy

ra

c) An huO Vf dy: 5 f f MfiE (vfin hfinh vft tiii) Mua tu trai trdi roi x u ^ dan Igi niem vui, sue song cho vgn v$t, tfi dilu mfi mudn lofii mong chfr D^c tnmg nfiy khiln con ngudi liai tudng dai fin hu$

td Kofing dl, quan Igi l>an x u ^ g cho mrOn dan, ding Ifi d i ^ dan lgi sy hfin Hoan vfi dupc dun dii!ing mong chd Thfinh ngft 5 f f MJ£ trong ti^ Hfin hfim y fin hup dupc ban d ^ k h ^ noi

Th£r ndm, tiiu phgm trU nghta liin qtuui d^ d$c trung WOnia^ Id nt^ thffc thi ttr nluCi

Mua ciing chfrih Ifi mpt thfinh viai nli b$^ c u t ^ chit dgi d i ^ trong phgm Ird ty nhiln vfi phgm trii

thdi ti^ Chfnh vl v%y, M(mua) c^ dya trln ngq/61

If md hlnh hofin dy '"bp |^i$n tiiay dio dunh tii^, hbh tiifinh cfic n^u» hofin dy sau:

a) Thdi tilt Vi dy: RMSSiO (phong vu giao gia) , ^iHffiK Q^HHig dilu vii tiiu$n), Mua vfi gi6 diu IA nhftng hi§n tupng tiidi tilt nli b$t, chfnh vi vjy trong tiaig Hfin kht ndi MM35in till hfim y li thoi tilfvd cdng xlu, vi MWSKI chi tiidi tilt tot, ptiii hpp vdi hogt d ^ nSng n ^ ^

b) Cfinh tupng Vf dy: M M S ^ (phoag vii ti&i

dilu) , W M W * (phong vu phi&i linh) Mua hajr

^ hudng r5 n6t d ^ cdnh sfic thiSn nhien Th6ng Dya tren nhOng phln tfdi ngu tren, ph^m bi^ ngCt Ihudns khi c6 mua, dAng n^ibviM thiri t i ^ x I m U ngMa cua ffi (mua) trong IhWingBtifeg HSn OS fliS

CM dJu tni nan khang 0 6 n * p n S a Tmng ti6.g a ^ „ ^ a b J „ g « , a 6 H i n h 2

Hfin tiifinh ngQ RMJffSSfe vfiMffilR* diu chi cfinh

tupng tilu ffilu, d l nfit

I W i h U i agiiy hijm

1

Titu p b t n Bi nghb bin

i i u o d b d l c n i i i i

cuAng M dt K(iinn)

Qiw U tinh d n n a i t l ^

Hinh2

DunB qui irinh cAi lll(irii

/T

Tilu phuu Bi n ^ t a U n

q u u d b d|c mint M (mm) 11 dun till u

Tilu pham tfit n ^ b ]>(D qiun din die

•nine It nguin nude cCn H ( m U B )

Svvi4cxiy nAhiB

3.Kltlu|ln

M (mua) trong tieng Ildn, vdri nghia nguySn mlu

]k h i ^ tut^ng tu nhi€n cimg nhOng d$c tnmg d3 bSt

il v ^ kinh n g h i ^ cua con ngudi nhu: cd hlnh thii

d^g h?t ho$c tuyen, c<3 cudng dO m^nh y^u khic

nhau, mua ldn kk hjp vdi gid m ^ thuftng xuit

h i ^ cd thl de do?, gay khd khSn can tid cho con

ngudi trong sinh hojt, mua cOng giup vjm vjtt sinh

Inicmg, dem lai siic song, n i ^ vui cho mudn loSi

v.v NhOng d9c tnmg dd da 4nh xa len khi nhiSu i

ni^m trim tut?ng trong miSn dfeh xa h^i con ngufti,

nhu tinh e t a , tSm ti?ng, thfi dO, quan h$ con ngufti,

hay tinh t h t ti?ng thai ciia sir v(it hi?n tuvng, Jiirii

thinh m§t inang ludi ph?m tni ngii ngMa tuong ddi

phiSc tap, gdm 5 tilu pham trii vdi 16 nghia thinh

vi6n, trong dd cd mOt nghia nguyta n l u ddng vai tid

cha d?o ttong ph?m tni

Vi?c phln tfch phjm ttii ngO nghta cila mdt tir eg

thl trong mdt ngdn ngtt ciing c6 Ih&n cho quan dilm

khoa hpc cua cic nhi ngdn ngii hgc tti nh{n ve hi$n

lupng da n ^ qua gde nhin ciia li thuylt nguy6n

mlu-pham ttd ngtt n ^ i a ciia mdt tir da nghia ciing 14

m$t dang pham trii nguySn mlu, d c nghm ciia tir li6n kit vdi nhau bing m6i quan h$ hp hing, thdng qua mdt ho$c nhilu ca chl tri nh|n nhu tiiru ttipng hoi, cy thl hoi, in dy, hoin dy ho$c sa dd hlnh anh E)d ciing chinh Ii dilm khic bi§t eo tiin giQa qu.-Jl dilm ngdn ngtt hoc Ol nh§n vi ngon ngtt hpc fiuyln thing

T A I L i f u THAM K H A O

1 Taylor, J.R (1989), linguistic categorization:

Prototypes in linguistic theory Clarendon Press,

Oxfonl

2 Rosch, Eleanor (1978), Principles 4

categorization, MIT Press, USA

3 Bdch khoa torn thu md

(15/8a0i51hlliis:/Ai.wikinediaon!Aviki/M°/iC6%3lfa

4 Bucic,G.(1971), The meUf>hor: a study in the

psycholoQ/ of rhetoric, Folcroft Ubrary

5 Evans, Vyvyan (2005X The meaning cf TIME:

polysemy, Ae lexicon and conceptual struaure,

Joumal Linguistics 41(2005), UK

« * a a 6 S ^ K (2012) , mfepygm