Bài viết tập trung xem xét các vấn đề cơ bản của gia đình Việt Nam, là những vấn đề xã hội có khả năng chi phối sự vận hành và phát triển của gia đình trong những năm sắp tới (2011-2020), trên cơ sở phân tích các yếu tố của gia đình như chức năng gia đình, cấu trúc gia đình, quan hệ gia đình, văn hóa gia đình và từ lĩnh vực hôn nhân với tư cách là một thiết chế phụ của gia đình.
Trang 1N g h i e n ci5u
G i a d i n h V^ G i 6 i
So 2 - 2 0 1 2
Mot SO van fle ca ban ve gia ainh Viet Nam
trong giai floan 2011-2020
Nguyen Hiiru Minh Vi6n Gia dinh vd Gidi Mai Van Hai Vi6n X§ hOi hoc
T o m tat: Bai viet tap trung xem xet cac van de cd ban cua gia
dinh Viet Nam, la nhiJng van de xa hoi co kha nang chi phoi sU van h a n h va p h a t trien cua gia dinh trong nhiing nam sap t6i
(2011-2020), t r e n cd sd phan tich cac yeu to' ciia gia dinh nhu
chiic n a n g gia dinh, cau true gia dinh, quan he gia dinh, van hoa gia dinh va tu! linh viic hon nhan v6i tU each la mot thiet che phu cua gia dinh Nhiing van de cd ban cua gia dinh Viet Nam dudc
dat ra tii thiic trang,va xu hii6ng bien doi cua gia dinh doi hoi phai dUdc n h a n thiic, dieu chinh, can thiep tit phia nha nifdc, xa
hoi va cua chinh ban than gia dinh nh&m co nhiing quyet sach
d u n g dan xay diJng gia dinh Viet Nam phat trien ben viing, dap ling diidc nhiing doi hoi cua xa hoi trong qua trinh cong nghiep
hoa, hien dai hoa va toan ciu hoa trong nhiing thap nien tdi
Tit k h o a : Gia dinh; Van de cd ban ve gia dinh Viet Nam; Gia
dinh Viet Nam giai doan 2011-2020
1 Mddau
xay dung gia dinh Viet Nam phat trien b^n viing da dugc cac Dai hoi
Dang toan quC'c Dang c6ng san Viet Nam rat quan tam di cap Cuong linh
Trang 26 Nghjgn curu Gia dinh vd Gidi QuySn 22, sd' 2, tr.5-22
xay dung da't nudc trong thdi ky qua d6 iSn chii nghTa xa h6i neu ro: "Gia
dinh \h tc bao ciia xa hdi, Ih cai ndi than yeu nudi dudng ca ddi ngudi, la
mdi irudng quan trong giao due ne'p sdng va hlnh thanh nhan each Cac
ehinh sach eiia Nha nude phai chii f tdi xay dung gia dinh no a'm, hda thuan, tie'n bd" Di xay dung gia dinh Viet Nam dap umg duoe nhiing yeu
c^u mdi eua qua trinh edng nghiep hda, hien dai hda trong giai doan
2011-2020, viec xac dinh nhung va'n dl eo ban eiia gia dinh phai giai quyg^t cd
y nghia rat quan trong
va'n dc ea ban eiia gia dinh la nhung va'n d6 xa hdi quan trong, dang dien ra va ed tdc ddng de'n mdt bd phan ldn cac gia dinh, duge dat ra tir
thue trang va xu hudng bie'n ddi eua gia dinh hien nay, ddng thdi ed kha nang chi phdi sir van hanh va phat tridn ciia gia dinh trong nhung nam sap
tdi (2011 -2020), viec phat hien va phan tich nhiJng va'n 66 nay ddi hdi phai dat chung trong biie tranh loan eanh vi gia dinh dinh bao gdm eae yeu
td sau:
Chire nang gia dinh: Nhu cac chiic nang kinh te', sinh san, giao due
-xa hdi hda tre em, cham sde ngudi gia, ngudi dm
Ca'u true gia dinh: Gdm qui md (sd ngudi) gia dinh, sd' the' he, loai hinh gia dinh
- Quan he gia dinh: Quan he giua vg va chdng, giira cha me va con eai, giua dng ba va eae chau
Van hda gia dinh: Dd la eac gia trj, chuan muc, dang chi phdi hanh
vi eiia cae thanh vien gia dinh
Hdn nhan vdi tu each \k mdt thiet ehe' phu cua thie't che' gia dinh nhu
tudi ket hdn, quyin quye't djnh va nghi thu:c ke't hdn, v.v
Nudc Viet Nam cd 54 tdc ngudi, ed nhilu tdn giao va ed su khac biet
vl mdi trudng da't dai, khi hau, phong tue tap qudn giira cac vung miln, v.v do dd van hda Viet Nam la mdt nin van hoa thdng nha't trong da dang Cung tuong tu nhu vay khai niem Gia dinh Viet Nam d day cSn dugc hilu
la kilu loai gia dinh thd'ng nha't trong da dang Su thd'ng nha't duge the hien
d chd: gia dinh la mdt nhdm ngudi cd quan he hdn nhan hoae huye't thd'ng vdi nhau, bao gdm ea hai gidi nam va nir, thudng chung sdng va hgp tae vdi nhau dl thda man nhiJng nhu cSu eo ban trong cudc sd'ng Cdn su da dang lai bdc Id d ehd mdi dan tde, tdn gido, vilng miln lai tu bie't lam thda man nhirng nhu e^u co ban theo nhihig cdch rilng Trong bai vie't nay, chiing tdi nha'n manh den su thd'ng nha't cua gia dinh Viet Nam, song trong mdt chiJng muc nha't djnh cung chu y de'n nhiJng net dde dao ciia cac tdc ngudi, cac
Trang 3Nguyin Hijfu Minh, Mai Van Hai 7
tdn giao va cac viing miln khae nhau Dudi day la mdt sd va'n dl co ban vl
gia dinh Viet Nam hien nay, song ed anh hudng quan trgng de'n su phdt
triln eiia con ngudi va xa hdi Viet Nam trong nhiing nam sap tdi
2 Chiirc nang gia dinh
Chijfc nang kinh te
Da't nude ta budc vao thdi ky ddi mdi da dugc 25 nam, ddi sd'ng ciia dai
da sd cac t&ig ldp nhan dan dugc nang len dang kl Tuy nhien, tir nin kinh
te' theo CO che' tap trung quan lieu bao ca'p ehuyin sang nin kinh tl thi
trudng, ben canh nhimg hd gia dinh da nam bat duge thdi eo va hda nhap
vao eo ehe' mdi, thi nhilu hd gia dinh khdc, nha't la d ndng thdn vh cae
viing sau viing xa, de'n nay \'an edn gap nhilu khd khan, lung tiing Hg
khdng chl thie'u vdn, thie'u da't dai dl trdng trgt, chan nudi, ma cdn thie'u
ca ky thuat, cdng nghe eung nhu nguyen lieu cho ddu vao, va viec tieu thu
san phfoi d dau ra Tmh trang ca mdt viing dd xd vao eung trdng mdt loai
eay, nudi mdt loai eon theo nhu cdu tiic thdi cQa thj trudng, song de'n khi
hang hda da bao hda ngudi ta lai vdi va chat pha di hang loat da diin ra
kha phd bie'n, lam cho khdng ft gia dinh roi vao khdn quan Va dilu nay
eii lap di, lap lai khdng phai mdt ddi lan Rd rang la nhiing thanh qua eiia
nin kinh te' thj trudng ehua dugc ehia diu cho cac hd gia dinh, nha't la eac
gia dinh d ndng thdn
Bude vao nin kinh te' thi trudng, trong dilu kien eiia mdt nin kinh te'
md, trong khi mdt so hd gia dinh ndm bat dugc co hdi thu gom da't dai,
tieh trii tai san, tu lieu, md rdng san xua't dl trd thanh giau ed, thanh eae
ehu doanh nghiep thi dai da sd cac hd gia dinh khac hoac mat da't dai, hoac
gap cae rui ro khac, da trd thanh nhiing ngudi lao ddng lam thue Tren
pham vi toan qudc khoang each trung binh vl thu nhap giUa eae hd giau
va eac hd ngheo ed xu hudng ngay cang tang Ke't qua khao sat mli:c sd'ng
dan cu 2006 cho tha'y he sd chenh lech vl thu nhap binh quan 1
ngudi/thang giiia nhdm hd giau nha't va nhdm hd ngheo nha't nam 2006
tang nhe so vdi nam 2004 So sanh 20% sd hd cd mire thu nhap cao nha't
vdi 20% sd hd cd miJc thu nhap tha'p nha't thi he sd chenh lech nam 2006
la 8,4 ldn (nam 1999 la 7,6 ldn, nam 2002 la 8,1 ldn va ndm 2004 la 8,3
ldn) Danh gid theo 'eac tieu ehudn khde nhau diu cho thd'y mdc dii sir bdt
binh dang d Viet Nam cdn d niiJc thdp nhung ed xu hudng tdng Ngoai ra,
nhdm hd giau nhdt ed miJc chi tieu nhiing hang hda, djch vu tieu diing
ngoai an ud'ng ldn g^p 7,1 ldn so vdi nhdm hd ngheo nhdt, trong dd chi vl
thie't bj va dd diing gia dinh gdp 7,2 ldn, ehi di lai va buu dien gd'p 12,1
ldn, ehi giao due gdp 5,2 ldn, chi van hda thi thao giai tri gdp 69,8 ldn
Trang 48 Nghidn ciiru Gia dinh vii Gidi Quyg'n 22, so 2, tr.5-22
(Tdng cue Thd'ng ke, 2008) Nhung vdn dl khdng dimg lui d dd, sir chenh lech qua ldn vC miie thu nhdp da va dang tao thanh hai Idi sd'ng khae nhau: mdt ben la Idi sd'ng eiia nhung ngudi "cAy eua", "hgm eiia", cdn ben kia
la Idi sdng ciia nhung ngudi nghio khd Sir bdt binh ddng nay dang tiem
dn mdt nguy eo ldn vl bdt dn dinh va xung ddt xa hdi
Do phan hda gidu ngheo, tre em trong cdc hd gia dinh ngh^o, thu nhap thdp ft cd CO hdi hge tap lien tuc md thudng sdm phai bd hge dl tham gia lao ddng kie'm sdng Nghio khd ddn de'n lao ddng tre em va lao ddng tre
cm lai ddn de'n ngh6o khd
Chirc nang sinh dc
Trong 2 thap ky vira qua sd con thue tc vd sd' eon mong mud'n cua eac cap vg ehdng ngdy cdng giam xud'ng (Ban ehi dao TDTDS&NO TT/, 2010) Tuy nhien, trong vai ndm gdn ddy do ddi sd'ng eua dai da sd cu ddn
da duge cai thien vd mdt khde do viee kicm soat mure sinh da cd phdn lai long, nen viee sinh eon thu ba da xudt hien trd lai Dilu dang ndi la hien tucmg nay khdng ehi xay ra d eac gia dinh thude viing sdu, vung xa hay miln niii ma ed ca ddng bdng vd dd thj, khdng ehi d eac nhdm ndng ddn, cdng nhdn ma edn d cdc nhdm trf thirc va gia dinh can bd Neu khdng cd ede bien phap can thiep kjp thdi vd thfch dang thi muc tieu giam muc sinh
ma Chien luge Ddn sd'- Ke' hoach hda gia dinh da dl ra khd cd the thue hien dugc trong nhung ndm sdp tdi
Dua tren nhiing phdn tfch sd lieu tir cudc Tdng dieu tra dan sd va nha
d ndm 2009, dugc cdng bd ngdy 26-10-2010, chiing ta dl dang nhdn thd'y mdt biic tranh tuong lai dang lo ngai vc bien dd chenh lech ciia ty sudt gidi tfnh khi sinh d Viet Nam Theo dd, ty sd gidi tfnh khi sinh d Viet Nam hien nay cd mu-c trung binh la 110,5 bl trai /100 be gai, dac biet d cac tinh thudc ddng bang Bdc Bd nhu Vinh Phiic, Hung Yen, Quang Ninh, ty sd nay da ien de'n 115 bl trai /100 bl gai Vdi xu hudng nay, ne'u khdng ed
su can thiep, thi ty sd gidi tfnh khi sinh d Vict Nam se len ngang vdi cac tinh vira neu (tii:c 115 be trai /100 be gdi) vdo ndm 2015 \'a chac ehdn chua
dimg lai d do Day la mdt hien tugng rdt bdt binh thudng trong ljch sit phdt
trien ddn sd gia dinh d Viet Nam, ma eac co quan chiirc ndng cd lien quan khdng thi khdng dl ra cdc bien phdp giai quye't
Cudc dilu tra tren edn eho bil't, d Viet Nam khdng chi cdc gia dinh ndng thdn, ft hgc vd'n mdi mong cd con trai, ma chfnh cdc ba me cd trinh
dd cao ddng, dai hgc trd len lai la nhdm sinh eon trai nhieu nhd't (vdi 113,9
be trai /100 be gdi) Xet vl miic sd'ng, nhdm ngheo cd ty sd gidi tfnh cdc eon gdn vdi tu nhien la 105 be trai /lOO be gdi, cdn d nhdm giau ty le nay
Trang 5Nguydn Hutu Minh, Mai Van Hai 9
la 112 be trai /lOO be gdi Ke't qua nay la dieu dl hilu, bdi vi cdc nhdm
giau, cd hgc vd'n cao ludn cd dilu kien thudn lgi hon dl tie'p cdn vdi cae
djch vij vl khoa hgc - ky thudt va edng nghe mdi so vdi eae nhdm ngheo
va hge vd'n thd'p Nhu vdy, theo xu hudng ndy, chi muoi ndm sau linh trang
khdng cd dii phu nii eho dan dng Id'y ldm vg \'a cac cudc "chie'n tranh
gianh cd ddu" se xay ra d nudc ta gidng nhu tinh trang dd dang xay ra d
ede nudc va mdt sd viing lanh thd eiia Ddng A nhu Trung Qud'c, Han
Qudc, Dai Loan hien nay Nhung khi tinh trang khiing hoang "thira nam
thieu nir" xay ra thi sir nguy hai khdng chi den vdi nam gidi, ma cdn danh
sdn dl ehd ngudi phu nii: Hg se trd thdnh ddi tugng bj tranh cudp, thanh
vd'n nan mai ddm va budn bdn phu nir, v.\' Ddy Id dilu rdt cdn duge eanh
bao sdm khdng chi eho cae nha quan ly \'a eae nha hoach djnh chfnh sach
phat triln xa hdi, ma ea eho cae bdc cha me, nhdt la nhirng ngudi dang
trong dd tudi sinh de
Ddi vdi chuc ndng sinh de eiia gia dinh, su tien bd ciia khoa hgc ky thudt ma cu the d ddy la su sdng che ra bao cao su va phat minh ra cae
loai thudc trdnh thai - diu ed tdc ddng hai mat Mdt mdt, cac phdt minh,
sdng che'nay giiip cho cae cap vg chdng hoan toan cd thi chii ddng vl thdi
diem cd thai, cung nhu chii ddng sd con ma hg mong mud'n Nhung mat
khdc, tfnh hieu qua ciia cdc vat dung mdi dugc phdt minh, sdng che' dd
cung lam gia tang hien tugng quan he tinh due trude hdn nhan va ngodi
hdn nhdn, va dilu nay khdng chi md dudng cho mdt Idi sd'ng xa rdi cdc
thudn phong, my tuc, ma cdn ddn de'n mdt hau qua khdng mong mudn cua
loan xa hdi la lam gia tdng cdc benh Idy lan qua dudng tinh due, trong dd
khdng loai trir cdn benh the'ky la HIV/AIDS
Chijrc nang giao due - xa hoi hoa tre em, cham soc ngirdi gia, ngurdi dm
Trong con Id'c cua nin kinh tethj trudng, chung ta dang ehung kie'n mdt
tinh canh khd eo le d khdng ft gia dinh: dd la su thieu vdng su cham sdc
gido due eua cdc bdc cha me ddi vdi con cai, ke ca d nhirng gia dinh "dn
nen lam ra", cung nhu d dai da sd ede gia dinh neo don dang gdp khd khan
vl kinh te' O loai gia dinh thii" nhd't, do bd me sudt ngay bdn bju vdi cdng
viec ldm an, nen hg khdng cd thdi gian di mdt de'n eac con Dl bu lai, ho
thudng mdi gia su va chu edp cho ede eon nhirng khoan tiln khd hau hlnh
dl chiing mud'n lam gi thi lam Ci loai gia dinh thir hai, do bd me edn phai
buon chai kie'm them thu nhdp, nen cae con ciia hg cung roi vdo tinh eanh
khdng cd ngudi "cai quan" Ca hai trudng hgp tren diu ddn de'n mdt hau
qua khdng trdnh khdi: dd Id viec tre em bd hgc, hge kem, di lang thang bui
ddi, dl cudi eung la roi vdo vdng xoay cua cae te nan xa hdi nhu cd bae
Trang 610 Nghien ctlru Gia dinh vk Gidi Quyd'n 22, so 2, tr.5-22
nghiln hut, trdm edp, cudp gidt, mai ddm vd vd vdn cdc hilm hga khac Theo ke't qua Dilu tra Gia dinh Vilt Nam 2006, vdn cdn mdt ty le khdng nhd ngudi cha vd ngudi me khdng danh chiit thdi gian ndo dl chdm sde con eai dudi 15 tudi: 6,8% ngudi me va 21,5% ngudi cha Ngodi ra, khi eon eai d dd tudi vj thdnh nien mde Idi, ed 42,6% cdc bdc cha me diing bien phap quat mdng dl day con, cd 11,2% thdm chf ddnh ddn eon cdi (Bd Van hda, Thi thao vd Du ljch va co quan khac, 2008)
Theo sd lieu eiia cdc cudc Tdng dilu tra ddn sd trong nhung thdp ky gdn ddy (1979-2009) thi xu hudng gid hda ddn eu dang diin ra kha nhanh
d Vict Nam Ne'u nhu ndm 1979, ty le ngudi eao tudi trong tdng sd ddn eu
d Viet Nam mdi chie'm 7,1 %, de'n ndm 1999 la 8,1 %, thi de'n ndm 2009 ty
ic nay da la gdn 10% Nhung vd'n dl khdng chi Id ty le % ngudi gia nhilu hay ft, ma quan trgng hon la vj thi'cua hg trong gia dinh da ed nhilu thay ddi Trude ddy ngudi gid thudng Id ngudi chii sd hiiu ciia nha eua, rudng vudn va cae tdi san gia dinh khac, do dd hg khdng ehi la ngudi giii quyin quye't dinh mgi viec ldn nhd, md cdn Id ngudi dugc tdn trgng tuyet ddi trong gia dinh Nhung ngay nay tinh hinh da ddi khac Ngdy nay, con cdi thudng cd hgc vd'n vd bdng edp cao hon cha me, ddng thdi hg eung Id ngudi mang Iai ngudn thu nhdp chu ye'u, cho nen hg thudng giii vai trd la ngudi chu gia dinh vd ddy ngudi gid xudng vj trf phu thudc Ne'u §o vdi eac nudc khde thi ngudi gid d Viet Nam lai d trong tinh canh khd ddc thii Do phai trai qua mdt thdi gian chie'n tranh khd dai nen dai da sd' eae cu khdng
cd sd tie't kiem, khdng cd luong huu vd cdc ngudn eua eai tfch luy khac, bao hilm xa hdi cung chua hodn todn vdi tay de'n hg, nhdt la nhung ngudi gid d ndng thdn Dd'y Id chua kl, d ngudi gid sire khde edn giam siit, nhilu thii benh tdt phdt sinh, eac quan he xa hdi cung roi vai ddn theo ndm thang, v.v Ddy Id mdt vd'n dl xa hdi rdt he trgng dang ddt ra cho gia dinh d Viet Nam md trude ddy chung ta chua hi gdp
3 Cau true gia dinh
ca'u true gia dinh theo qui mo va the he
Ke't qua Tdng dilu tra dan sd va nhihig cudc dilu tra mdu (nhu Dilu tra Bie'n ddng dan sd', Dilu tra Mlrc sd'ng hd gia dinh cac nam 2002, 2004,
2006, 2008) trong mdy thap ky viia qua eho tha'y quy md gia dinh Viet Nam khdng ngimg nhd di, ddng thdi cdu triic ciia gia dinh ciing ngay cang don gian hon theo hudng hat nhan hda, tiic la gia dinh chi gdm vg chdng
vd cdc eon chua trudng thdnh ciia hg (Ban chi dao TDTDSTlT, 1990; Tdng cue Thd'ng ke, 2001; Ban chi dao TDTDS&NO TU", 2010; Tdng cue Thd'ng
ke, 2004, 2006, 2008, 2010) Viee thu nhd gia dinh cd tac ddng tfch cue
Trang 7Nguyin HiJfu Minh, Mai Van Hai 11
de'n ddi sd'ng ciia chfnh gia dinh tren hai phuong dien kinh tl vdt ehd't vd
vdn hda tinh thdn Vl kinh te' - vdt ehd't, kit qua Dilu tra miic sd'ng ddn eu cho bie't, ca binh qudn thu nhdp ldn binh qudn tieu dung theo ddu ngudi se
tang manh khi quy md (sd ngudi) gia dinh giam (Tdng cue Thd'ng ke, 2008) VI mdt vdn hda - tinh thdn, khi quy md gia dinh cdng nhd, nghia
la sd thdnh vien ciia gia dinh cdng ft, ngudi ta edng cd dilu kien dl quan tdm chdm sdc de'n nhau nhilu hon, tie em vd phu niJ cung cd vj thi eao hon trong ddi sd'ng gia dinh Tuy nhien, mdt trdi ciia kilu gia dinh thu nhd
eung da bdc Id: Kha ndng giao tie'p eiia tri em trd nen kem hon, edn ngudi
gid thi cd don hon, v.v
Cau true gia dinh theo loai hinh
Song song vdi xu hudng quy md gia dinh ngay cdng thu nhd va cdu true
gia dinh ngay cang don gian hon, ngudi ta cung thd'y xudt hien nhilu loai hinh gia dinh mdi Dd la cac kilu gia dinh khdng hdn thu, gia dinh sd'ng thir eua sinh vien, gia dinh da van hda (tire kilu gia dinh ed vg hoae chdng
la ngudi nudc ngodi), v.v Cdc kilu loai gia dinh nay thudng khdng ed hoae rat hie'm trong truyin thd'ng, nhung lai kha phd bien trong cac xa hdi dang
chuyin ddi tit xa hdi ndng nghiep sang xa hdi cdng nghidp hda, hien dai
hda Theo Luat Hdn nhan vd Gia dinh dugc Qudc hdi edng bd vao ndm
2000, cac kilu loai gia dinh nay chua dugc thiTa nhan d Viet Nam Viec thiia nhan, ddnh gia vl cdc kieu loai gia dinh nay nhu the ndo, cho den nay
vdn edn bd ngd Tuy nhien, tir gdc do nghien ciiu khoa hgc, vdn cdn duge
ghi nhdn ddy la mdt hien tugng mdi trong lich sir phdt triln eiia gia dinh
d Viet Nam Theo Ke't qua Dilu tra Gia dinh Viet Nam 2006, chi tfnh tir ndm 2001 den 2006 (tire la thdi dilm Luat Hdn nhdn vd Gia dinh 2000 cd
hieu lue) thi trong sd nhiing ngudi da ke't hdn, ty le chua ddng ky ke't hdn
chiem 31,9% (Bd Van hda, Thi thao vd Du ljch, 2008) Ddi vdi hien tugng
sd'ng thu, trong mdt cudc dilu tra cua Vien Gia dinh vd Gidi ndm 2010 vdi
mdu Id 415 ngudi d thdnh phd Hd Chf Minh, ed gdn 30% y kien coi ddy
la hien tugng binh thudng hien nay Ty le nay eao hon ddi vdi liia tudi tre,
ddi vdi dd tudi 17-25 la 36,2%, dae biet ddi vdi sinh vien dai hgc thi ty le
len gdn tdi 40% Ndi cdch khdc, mdt bd phdn ngudi ddn, dde biet Id d lira
tudi tre da ddn chdp nhdn mdt kilu gia dinh mdi mdc dii chua thuc su hilu
rd nhiing he qua tieu cue eua nd
CJ thdi ky thiie ddy tie'n trinh cdng nghiep hda, hien dai hda dd't nude,
dilu khdng tranh khdi la ngudn dd't dai canh tde ngay cang bj thu hep lai,
trong khi dd thi ngudi ddn, nhd't la ndng ddn, lai ldm vdo canh " thiia lao
ddng, thie'u viec lam", ngudn thu nhdp cua gia dinh ngay cang sa sut Dl
Trang 81 2 Nghien cOu Gia dinh vh Gidi Quyd'n 22, so 2, tr.5-22
giai quye't sir bd't edp ndy, ngudi ta budc ldng quay trd lai cdu vien mdt giai phap vdn da tdn tai lir xa xua: dd Id tha phuong cdu thuc Nam gidi thi bd que tdi dd thj hodc eae trung tdm cdng nghiep ldm xe dm, ciiu van NCrgidi thi di lam Osin, lam djch vu lau riia nha cira, hay vii em cho cdc gia dinh kha gia d thanh phd' NhiJng ngudi tie tudi hon thi ra di theo ede hgp ddng
lao clong d Din Loan, Hdn Qudc, Ma-lai-xi-a, A Rdp, v.v Tfnh tir ndm
1990 de'n 2009 ed khoang 500.000 ngudi ra nude ngodi lao ddng tai 40 qudc gia \'a viing lanh thd, trong dd khoang 1/3 la phu nir Ne'u tfnh tir ndm
2006 trd lai ddy, binh qudn mdi ndm cd khoang 83.000 ngudi duge eac cdng ty dua ra nude ngodi lam viee (Cue quan ly lao ddng ngoai nude ddn theo bao cao ciia dng Phan Luong Cir - Phd chu nhiem Uy ban cdc vdn
dc Xa hdi ciia Qud'c hdi, 2010)
Ngudi ra di cd khi Id cha, la mc, la ngudi anh, ngudi chj trong gia dinh, cung khdng hie'm gia dinh Id vai ba ngudi trong sd dd, va dilu nay ddn din mdt nghjch canh Id tao ra cdc gia dinh phdn ly giiia thdi binh Trong cdc thdi ky khang chien chdng Phdp hodc ehdng My ehung ta da quen vdi canh gia dinh phdn ly Nhung su phdn Iy ciia thdi chie'n chQ ye'u la su phdn
ly Clia ngudi dan dng ra trdn, chu" hdu he't phu nCr vdn d nhd nudi day eon cdi vd chdm sdc cha me gid Cdn sir phdn ly gia dinh hien nay dir ddi hon bdi tat ea nhiing ngudi cd siic lao ddng eiia gia dinh diu phai ra di, nen d nhilu ldng, xa chi cdn lai cdc dng bd gid va bdy tre nhd Hien tugng nay hdu nhu chua cd trong xa hdi Viet Nam truyin thdng
4 Quan he trong gia dinh
Quan he gidi
Sau 25 ndm ddi mdi, dudi tdc ddng ciia edng nghiep hda, hien dai hda
va nin kinh te thj trudng, cac mdi quan he trong gia dinh Viet Nam da cd nhilu thay ddi Trong quan he gidi, trudc ddy ngudi chdng thudng Id ngudi ehju trdch nhiem chfnh vl kinh te' va giQ quyin quye't djnh mgi viee Idn nhd trong nhd, ngudi vgchii ye'u lo vice com nudc, ndi trg, chdm sdc ngudi gid, tre em Cdn ngdy nay tinh hinh da ddi khac, ngudi vg khdng chi tham gia vdo mgi hoat ddng ciia gia dinh ma cdn cd quyin quye't djnh mgi viee gidng nhu ngudi chdng, trong dd cd viec sinh de vd viec hgc hanh cho cdc con Ngudi chdng khdng cdn Id mdt dng vua nhd trong nha, ngoai viec lo kinh te, nhilu ngudi da ehia sc trach nhiem vdi vg con cac cdng viec gia dinh VI eon cai cung vdy, trong gia dinh vl co ban con trai, con gai diu duge tdn trgng nhu nhau, diu dugc lo dn hgc theo ndng luc va sd thich cd nhdn Canh "me chdng ndng ddu" cung khdng cdn edng thdng, nang nl nhu trudc Quyin binh ddng ciia phu nii vdi nam gidi trong gia dinh, cung
Trang 9Nguyen Hutu Minh, Mai Vfin Hai 1 3
nhu quyin ciia tre em da dugc ludt phdp thCra nhdn Chfnh vi vdy, trong ddi sdng gia dinh hien nay ngudi ta nhdn thd'y vj the'ciia ngudi phu nir da duge ndng len, quyin tu do ciia mdi thdnh vien, trong dd ed tre em da duge tdn trgng hon so vdi vdi ba chuc nam vl trude
Tuy nhien, nhu ke't qua Dilu Ua Gia dinh Viet Nam 2006 da chi ra, su phdn cdng lao ddng theo gidi trong gia dinh vdn cdn duy tri Ngudi phu nir, ngudi vg dugc quan niem Id phii hop hon vdi eae cdng viee ndi trg, chdm sdc tre em va ngudi gia Ngudi chdng dugc quan niem la phii hgp hon vdi cdc cdng viec san xudt kinh doanh, giao tie'p vdi chfnh quyin Phan Idn ngudi ddn vdn coi dan dng la chu gia dinh Quan niSm truyin thd'ng vl thira ke' tai san vdn edn bao luu d miie dd ldn vdi ty le eao hon ngudi dan uu tien cho eon trai khi phan chia tdi san, v.v (Bd Van hda, Thi thao va Du Ijch, 2008)
Quan he giiira cac the he
"Kfnh tren nhudng dudi" vdn la chudn muc ung xii trong cdc gia dinh, tuy nhien mdi quan he cha me con cdi ngdy cang ddn chii hon Vai trd
vd \'i the' eua con cdi trong gia dinh dang ddn tang ien Ty le tre vj thanh nien dugc tham gia quye't dinh vl nhiing viee lien quan tdi ban thdn khd cao Nhilu em ludn coi cha me nhu nhiing "ngudi ban Idn", cd the chia se, bay td
Tuy nhien, cdc nghien eiiu thue nghiem gdn ddy cung phdt hien rdng mdi quan he giiia cha me vd eon eai hien nay trd nen ldng leo hon trudc rat nhilu Biiu hien eu the Id mdt bd phan tre em khdng edn tudn thii cdc chuan muc cua gia dinh, nhilu bdc cha me chi Io edng viee kiem thu nhdp,
ft ddnh thdi gian chdm lo cho con cdi, v.v TTidi dd ddi xii khdng phu hgp ciia cha me ddi vdi eon cai nhu danh ddn, chiii mdng, v.v da ddn den nhiJng hdu qua khdng mong mud'n ddi vdi su phdt trien nhdn each eiia tre (Bd Van hda The thao va Du Ijch, 2008) Dudng nhu mdi thdnh vien gia dinh ngdy nay diu bi cudn hut vdo vdng xoay eiia nin kinh te' thj trudng nen cdc thdnh vien gia dinh Iam viec, hgc hdnh, dn ud'ng, nghi ngoi, v.v d ben ngodi nhilu hon Id dudi mai d'm gia dinh ciia minh Ngudi ta chi vl
nhd khi bdng dem da dd xud'ng de di ngu, nen khdng cdn mdy thi gid di
hdi han, chuydn trd, tdm su eung nhau, do dd sir lien ke't chat ciia gia dinh truyin thdng cii bj ndi long ddn la dilu khdng tranh khdi
Trudc ddy ngudi cao tudi thudng sd'ng chung vdi chau con trong gia dinh md rdng Dilu nay da trd thdnh thudn phong my tuc d cae gia dinh Viet Nam Tfnh uu viet ciia md hinh truyin thd'ng ndy thi hien d ehd, sd'ng trong gia dinh md rdng mdt mat ngudi cao tudi rdt dl dang nhdn dugc su
Trang 1014 Nghidn cijru Gia dinh vk Gidi Quydn 22, so 2, tr.5-22
chdm sdc true tie'p eiia eon chau, va mdt khdc hg cung cd thi giup do trd lai vdi con chau bang eae vile lam cu thi nhu ndi trg, trdng coi chau nhd, day dd vd truyin dat kinh nghiem cho ede the'he tuong lai Tuy nhien, cac nghien eiiu vl ngudi eao tudi eung ehi ra rdng, hiln nay do qua trinh hat nhdn hda gia dinh tang len, eung nhu do sir lira chgn md hinh sd'ng ciia ngudi eao tudi da dang hon, nen md binh quen thudc Id ngudi cao tudi sd'ng chung eung con chau dang giam ddn (Bd Vdn hda, Thi thao va Du ljch vd coquan khae, 2008; Vien Gia dinh va Gidi, 2010) Ddy la mdt thue
tc khach quan cdn duge ehd'p nhdn Vd'n dl ddt ra la Nha nudc cdn phai ed chfnh sach nhdm md rdng vd da dang hda eae hinh thue phiic lgi xa hdi cung nhu cae djch vu chdm sde ngudi cao tudi dl nhdm xa hdi nay cd thi lira chgn tiiy theo hodn canh, kha ndng vd sd thfch rieng ciia hg
Cd mdt thuc te' md ai eung dl dang nhdn ra, dd Id vj the' cua cha me va eon cdi trong nhilu gia dinh ngdy nay da dao ngugc Minh chung sinh ddng eho hien tugng nay Id viee chgn vg chgn ehdng trong Ilnh vuc hdn nhdn Nhilu bdc cha me than phiin rdng, ngay xua duong nhien la "cha
me ddt ddu con ngdi ddy", cdn ngdy nay thi ngugc lai:."con eai dat dau, cha me ngdi ddy!" Nhung su dao ngugc vl quyin uy va bdn phan_giiia cha me va con cai khdng chi cd d Iiia tudi hdn nhdn vd cdn hdn nhdn, ma diin ra d tdt ca cdc nhdm tudi eiia eon cdi (Bd Van hda The thao va Du Ijch vd CO quan khdc, 2008) Nghjch Iy nay ed lien quan mdt phan d^n chfnh sach dan so ke'hoaeh hda gia dinh, ma theo dd mdi cap \g chdng chi ed tir mdt de'n hai con Vdi chfnh sach nay, tir khi dira tre dugc sinh ra, thi ngodi bd me cdn cd 4 dng ba ndi ngoai, tiic la 6 ngudi tiic true xung quanh Diia tre ed nhu cdu gi se ldp ture dugc dap ung The' Id mdt "hoang de"" eon da ra ddi Cu" nhu the', Idn ddn ien nhilu dua tre khdng trdnh khdi trd thanh feh ky, chi bie't ddi hdi, hudng thu va ra lenh cho mgi ngudi, ma khdng bie't de'n su hy sinh, tinh thdn trach nhiem \'a Idng \'i tha ddi vdi nhung ngudi xung quanh, kl ea nhirng ngudi da riit rudt ha sinh ra minh
Su thay ddi vl vj the', ma cu thi d ddy Id thay ddi \e quyin uy va bdn phdn
giiia cha me va con cai trong mdt sd gia dinh, nhd't la nhiing gia dinh cd mirc sd'ng cao, la mdt thuc te' khdng thi phii nhdn ciia gia dinh Viet Nam khi bude vdo thdp nien thur hai ciia the' ky XXI
Sau eiing, vl cdc mdi quan he trong gia dinh, cung khdng thi khdng ndi de'n mdt hien tugng nua, dd Id bao luc gia dinh dang diin ra rat nghilm trgng (Bd Vdn hda, Thi thao va Du Ijch va co quan khac, 2008; Nguyin Hiiu Minh va Trdn Thj Vdn Anh, 2009) Bao luc gia dinh la su xdm pham
vl thdn thi vd tinh thdn giCra eac thdnh vien trong gia dinh, cu the la giua
vg vd ehdng, giira con chdu va bd me - dng bd, giiia con cai vdi nhau Loai