Đảng bộ tỉnh Nam Định lãnh đạo xây dựng và củng cố chính quyền từ năm 1954 đến năm 1975

Dưới nhiều góc độ khác nhau, những công trình nghiên cứu đó, đã trực tiếp hoặc gián tiếp đề cập đến các vấn đề của công cuộc xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân.. Công trình phản [r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

TRẦN XUÂN TĂNG

ĐẢNG BỘ TỈNH NAM ĐỊNH LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG VÀ CỦNG CỐ CHÍNH QUYỀN TỪ NĂM 1954 ĐẾN NĂM 1975

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Hà Nội - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

TRẦN XUÂN TĂNG

ĐẢNG BỘ TỈNH NAM ĐỊNH LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG VÀ CỦNG CỐ CHÍNH QUYỀN TỪ NĂM 1954 ĐẾN NĂM 1975

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Mã số: 60220315

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS CAO VĂN LIÊN

Hà Nội - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu nêu trong Luận văn là hoàn toàn trung thực, chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào của các tác giả khác

Tác giả Luận văn

Trần Xuân Tăng

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài này, ngoài sự cố gắng của bản thân tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình của thầy cô, bạn bè, người thân và đồng nghiệp

Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo trong Khoa Lịch sử trườ ng Đa ̣i ho ̣c Khoa ho ̣c Xã hô ̣i và Nhân văn – Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i Các thầy, cô giáo đã tham gia giảng dạy, trang bị những kiến thức bổ ích trong suốt thời gian học tập

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Cao Văn Liên - người đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành bản Luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ về tư liệu của cán bộ Thư viện tỉnh Nam Định, Văn phòng Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định, Cục Thống kê tỉnh Nam Định, Sở Nội vụ tỉnh Nam Định, Trung tâm lưu trữ Quốc Gia… đã giúp

đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn tới gia đình, tất cả người thân, bạn bè, những người luôn bên cạnh động viên giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài

Hà Nội, ngày 30 tháng 11 năm 2014

Học viên

Trần Xuân Tăng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 6

1.Lý do chọn đề tài 6

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn 9

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

5 Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

6 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined.

7 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined.

từ năm 1954 đến năm 1965 Error! Bookmark not defined.

1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chính quyền nhà nước Error! Bookmark not defined.

1.1.1Quan điểm của C.Mác về chính quyền nhà nước Error! Bookmark not defined.

1.1.2 Quan điểm của V.I.Lênin về chính quyền nhà nước Error! Bookmark not defined.

1.1.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính quyền nhà nước Error! Bookmark not defined.

1.2 Đảng bộ tỉnh Nam Định lãnh đạo xây dựng và củng cố chính quyền từ năm

1954 đến năm 1965 Error! Bookmark not defined.

1.2.1 Khái quát tình hình tỉnh Nam Định trước năm 1954 Error! Bookmark not

defined.

1.2.1.1 Vài nét về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và lịch sử tỉnh Nam Định tác

động đến quá trình xây dựng và củng cố chính quyền Error! Bookmark not defined.

1.2.1.2 Khái quát về quá trình xây dựng và củng cố chính quyền ở tỉnh Nam Định

trước năm 1954 Error! Bookmark not defined.

1.2.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Nam Định về xây dựng và củng cố chính quyền

từ năm 1954 đến năm 1965 Error! Bookmark not defined.

1.2.2.1 Chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam Error! Bookmark not defined.

1.2.2.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Nam Định về xây dựng và củng cố chính

quyền từ năm 1954 đến năm 1965 Error! Bookmark not defined.

1.2.3 Quá trình chỉ đạo xây dựng và củng cố chính quyền của Đảng bộ tỉnh Nam

Định từ năm 1954 đến năm 1965 Error! Bookmark not defined.

1.2.3.1 Xây dựng và củng cố chính quyền thực hiện nhiệm vụ tiếp quản và khôi

phục kinh tế (1954 - 1957) Error! Bookmark not defined.

1.2.3.2 Đảng bộ tỉnh Nam Định lãnh đạo xây dựng và củng cố chính quyền phục vụ

công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa (1958 - 1960) Error! Bookmark not defined.

1.2.3.3 Đảng bộ tỉnh Nam Định lãnh đạo xây dựng và củng cố chính quyền trong

thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1961 - 1965) Error! Bookmark not defined.

2.1 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Nam Hà về xây dựng và củng cố chính quyền giai đoạn 1965 – 1975 Error! Bookmark not defined 2.1.1 Bối cảnh lịch sử và chủ trương chung của ĐảngError! Bookmark not defined.

2.1.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Nam Hà về xây dựng và củng cố chính quyền từ

năm 1965 đến năm 1975 Error! Bookmark not defined 2.2 Quá trình chỉ đạo xây dựng và củng cố chính quyền của Đảng bộ tỉnh Nam

Hà từ năm 1965 đến năm 1975 Error! Bookmark not defined.

2.2.1 Xây dựng và củng cố chính quyền đáp ứng nhiệm vụ “Vừa sản xuất, vừa chiến

đấu” (1965 - 1968) Error! Bookmark not defined.

2.2.2 Đảng bộ tỉnh Nam Hà lãnh đạo xây dựng và củng cố chính quyền khôi phục

kinh tế và chiến đấu chống Mỹ, cứu nước (1969 - 1972) Error! Bookmark not defined.

2.2.3 Xây dựng củng cố chính quyền khắc phục hậu quả chiến tranh ổn định và phát

triển kinh tế - xã hội, dồn sức chi viện cho chiến trường (1973 - 1975) Error! Bookmark not defined.

defined.

3.1 Nhận xét Error! Bookmark not defined 3.1.1 Thành quả Error! Bookmark not defined 3.1.2 Một số hạn chế Error! Bookmark not defined 3.2 Một số kinh nghiệm chủ yếu Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 10 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thực tiễn cách mạng thế giới đã chỉ ra rằng: Chính quyền là vấn đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng và vì vậy làm cách mạng cốt yếu là để giành chính quyền, giữ chính quyền, kiện toàn chính quyền để dùng chính quyền ấy thực hiện nhiệm vụ cách mạng đặt ra

Ngay từ sau Cách mạng tháng Mười Nga (1917) đến nay, không một nhà nước cách mạng nào trên thế giới lại không phải đương đầu với sự phản kích của kẻ thù trong và ngoài nước Với giai cấp công nhân và nông dân việc giành chính quyền mới chỉ là nhiệm vụ bước đầu và cũng chưa phải là nhiệm vụ khó khăn nhất Việc không ngừng xây dựng và củng cố chính quyền thực sự vững mạnh đủ sức tổ chức công cuộc cải tạo xã hội, xây dựng xã hội mới, chống lại mọi thế lực thù địch đặt ra rất nặng nề và lâu dài Thực tiễn ở cách mạng nhiều nước đã chứng minh lời nhận định của Lênin: “Giành chính quyền đã khó, việc giữ chính quyền lại còn khó hơn” [118, tr 380]

Khi chưa có chính quyền, Đảng Cộng sản Việt Nam phải lãnh đạo giành cho được chính quyền về tay nhân dân Khi đã có chính quyền phải luôn luôn củng cố, giữ vững chính quyền, tăng cường sức mạnh của chính quyền về mọi mặt Nghiên cứu về chính quyền có nhiều nội dung, trong đó nội dung về xây dựng và củng cố chính quyền là một nội dung quan trọng

Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi (1954), miền Bắc hoàn toàn được giải phóng Trong sự nghiệp chung của cả nước, nhân dân miền Bắc nói chung

và nhân dân Nam Định nói riêng cũng bắt tay vào công cuộc hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục và từng bước phát triển kinh tế, văn hóa – xã hội Bên cạnh những kết quả mà nhân dân Nam Định nói riêng đã đạt được qua các đợt cải cách ruộng đất, sửa chữa sai lầm trong cải cách, nhất là thời kỳ 1954 – 1957 và hoàn thành công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa và phát triển kinh tế, văn hóa – xã hội trong giai đoạn 1958 – 1960, hoàn thành thắng lợi kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1961 - 1965),

bước sang thời kỳ 1965 – 1975, một thời kỳ vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa chiến đấu bảo vệ quê hương, góp phần giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc Trên thực tế, công cuộc xây dựng và củng cố chính quyền dân chủ nhân dân ở Nam Định trong giai đoạn 1954 – 1975 đã đạt được những thành tựu to lớn và để lại cho ngày nay rất nhiều bài học mang ý nghĩa lý luận, thực tiễn sâu sắc Việc nghiên cứu vấn đề này nhằm lý giải một số vấn đề quá khứ đặt ra, để soi rọi vào hiện tại, đặc biệt

là trong công cuộc đổi mới hiện nay của Nam Định

Với những lý do trên, tôi đã chọn đề tài “Đảng bộ tỉnh Nam Định lãnh đạo xây dựng và củng cố chính quyền từ năm 1954 đến năm 1975” làm đề tài cho bản

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Về lý luận, các học thuyết về Nhà nước của chủ nghĩa Mác – Lênin là một trong những vấn đề được các nhà khoa học xã hội ở các nước nghiên cứu nhiều, để vận dụng vào cuộc đấu tranh giành và giữ chính quyền

Ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhiều lãnh đạo của Đảng và Nhà nước đã có những bài nói và viết quan trọng về củng cố, xây dựng và bảo vệ chính quyền nhà nước

Bên cạnh đó, suốt hơn 60 năm qua kể từ ngày cách mạng tháng Tám thành công, nước Viêt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, đã có nhiều nhà nghiên cứu lịch sử trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu về vấn đề chính quyền và nhà nước ở Việt Nam Dưới nhiều góc độ khác nhau, những công trình nghiên cứu đó, đã trực tiếp hoặc gián tiếp đề cập đến các vấn đề của công cuộc xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân

Công trình phản ánh những vấn đề lý luận chung về chính quyền trong các giai đoạn lịch sử Những nghiên cứu này tương đối nhiều, vì tầm quan trọng của vấn đề giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước trong lịch sử cách mạng Việt Nam Có thể thấy vấn đề được đề cập trong các sách, bài viết của các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng và Nhà nước, được đề cập ít nhiều trong hầu hết các công trình nghiên cứu về lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, về lịch sử Việt Nam hiện đại

Trong các tác phẩm này, tính khái quát thực tiễn và tổng kết lý luận về giành, giữ và xây dựng, củng cố chính quyền nhà nước, trên bình diện chung và ở từng giai đoạn lịch sử cụ thể được thể hiện một cách rõ nhất Có thể coi đây, từ những nhận thức chung về vấn đề chính quyền của chủ nghĩa Mác – Lênin, thực tiễn vấn đề giành chính quyền, giữ chính quyền, xây dựng và củng cố chính quyền ở Việt Nam được tổng kết mang ý nghĩa lý luận cao Tiêu biểu như các công trình của: đồng chí Đỗ

Mười (1995), “Xây dựng và hoàn thiện chính quyền ngang tầm phát triển của đất

nước, xứng đáng với lòng tin yêu của nhân dân”, Tạp chí Cộng sản số 3; của tác giả

Thanh Sơn (1995), “50 năm xây dựng và hoàn thiện chính quyền nhân dân”, Tạp chí Cộng sản số 11; của Hồ Chí Minh (1986), “Về Đảng cầm quyền”, Nxb Sự thật; của Phạm Văn Đồng (1964), “Nhà nước dân chủ nhân dân Việt Nam”; của Trường Chinh (1985), “Mấy vấn đề về nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”

Những tác phẩm này chủ yếu đề cập đến quan điểm, đường lối lãnh đạo xây dựng chính quyền trên các phương diện và là một vấn đề rất cần thiết mà luận văn có thể

kế thừa khi giải quyết đề tài

Những công trình phản ánh những nội dung liên quan đến hoạt động của

chính quyền trong các giai đoạn lịch sử, ở các địa phương cụ thể Những nghiên cứu

này bao gồm các công trình mang tính thông sử và đặc biệt là các bộ sách về lịch sử

Đảng bộ tỉnh Nam Định như: của tác giả Lê Ngọc (1985), “Một số kinh nghiệm về

xây dựng và bảo vệ chính quyền trong 40 năm qua”, Tạp chí nghiên cứu lịch sử số

4; “Trách nhiệm nhân dân và cán bộ đối với chính quyền cách mạng”, Nxb Sư thật,

Hà Nội năm 1971; PGS Lê Mậu Hãn (chủ biên), “Lịch sử Quốc hội Việt Nam 1960

- 1976”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2003… Những công trình này đã cung

cấp cho đề tài tư liệu và sự nhìn nhận mang tính khái quát về xây dựng chính quyền

nói chung

Các công trình liên quan trực tiếp đến quá trình xây dựng, củng cố chính quyền ở tỉnh Nam Định trong các thời kỳ Nguồn tư liệu chính phục vụ cho nội dung luận án là các tài liệu đang lưu trữ tại trung tâm lưu trữ Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định, trong văn phòng Tỉnh ủy, Ban tuyên giáo Tỉnh ủy, Trung tâm

lưu trữ báo Nam Định Đó là các văn bản gốc, gồm các báo cáo, các nghị quyết, biên bản cuộc họp… của Đảng bộ tỉnh Nam Định trong những năm 1954 – 1975 Nguồn tư liệu này khá phong phú và một số bộ phận quan trọng chưa được xử lý

Bên cạnh đó, các tư liệu mang tính chất tổng kết chung như: “Lịch sử Đảng bộ tỉnh

Nam Định”, tập 1+2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001

Những phần tài liệu trên, giúp cho tôi những hiểu biết rộng hơn rõ hơn những vấn đề lý luận chính quyền, nhà nước Những tác phẩm bài viết trên đây chủ yếu mang tính chất tổng kết và định hướng cho độc giả đang tìm hiểu về vấn đề cần nghiên cứu

Về lịch sử địa phương tỉnh Nam Định đã có những công trình mang tính khái quát, hay dưới góc độ biên niên Còn viết về một thời kỳ lịch sử cụ thể, về lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội ở địa phương có tính hệ thống, mới chỉ thực là bước đầu

Nhìn chung các nhóm công trình nói trên rất cần thiết đối với thực hiện đề tài, tác giả có thể kế thừa nhiều nội dung quan trọng, đặc biệt là vấn đề tư liệu Tuy nhiên chưa có một công trình nào đề cập đến vấn đề nội dung của đề tài

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích

Làm rõ quá trình Đảng bộ Nam Định lãnh đạo xây dựng hệ thống tổ chức chính quyền từ 1954 - 1975 Qua đó khẳng định những thành tựu, rút ra những kinh nghiệm góp phần trong việc xây dựng, bảo vệ chính quyền trong giai đoạn hiện nay

3.2 Nhiệm vụ

- Sưu tập và hệ thống hóa những tài liệu liên quan đến đề tài, trên cơ sở đó trình bày theo tiến trình lịch sử các chủ trương và biện pháp xây dựng và củng cố chính quyền qua hai giai đoạn 1954 - 1965 và 1965 - 1975

- Nêu lên những thành tựu, hạn chế trong lãnh đạo xây dựng hệ thống tổ chức chính quyền của Đảng bộ Nam Định trong những năm 1954 đến năm 1975 và rút ra

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nam Định (2001), Lịch sử Đảng bộ tỉnh Nam Định,

tập 1 (1930 - 1975), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

2 Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nam Định (2013), Lịch sử Đảng bộ tỉnh Nam Định,

tập 2 (1975 - 2005), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (1957), “Chỉ thị lãnh đạo bầu cử Hội đồng nhân

dân và Ủy ban hành chính các thành phố”, Cặp số 001, Hồ sơ số 01, Trung tâm lưu

trữ tỉnh Nam Định

4 Ban nghiên cứu lịch sử Đảng Trung ương (1979): Những sự kiện lịch sử Đảng

(1945 - 1954), Nxb Sự thật, Hà Nội

5 Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Nam Định (1992), Đảng bộ Nam Định qua các kỳ Đại hội

7 Bộ Nội vụ (2005), Lịch sử Bộ Nội vụ, Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội

8 Bộ Chính trị (2001), Nghị quyết của tình hình mới, nhiệm vụ mới và chính sách mới

của Đảng, Văn kiện Đảng toàn tập, tập 15, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.293

9 Bộ Nội vụ (1957), Lịch sử xây dựng chính quyền dân chủ nhân dân, Đề cương của

Hội đồng Chính phủ, Hồ sơ số 645

10 Bộ Nội vụ (1958), Qúa trình xây dựng chính quyền nhân dân ở Việt Nam, Hồ sơ số

645

11 Bộ Nội vụ (1965), Báo cáo tổng kết hội nghị bàn về công tác Hội đồng nhân dân,

huấn luyện, hộ tịch và một số vấn đề và tổ chức, cán bộ năm 1965, Hồ sơ số 8808

12 Trương Quốc Chính (Chủ biên), năm 2013, Xây dựng nhà nước pháp quyền Việt

Nam theo quan điểm Mácxít, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

13 C.Mác và Ăngghen, Toàn tập (1995), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 1

14 C.Mác và Ăngghen, Toàn tập (1995), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 3

15 C.Mác và Ăngghen, Toàn tập (1995), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 4

16 C.Mác và Ăngghen, Toàn tập (1995), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 13

17 C.Mác và Ăngghen, Toàn tập (1995), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 19