chiến thắng lịch sử Điện biên phủ năm 1954 - giảng dạy và học tập trong nhà trường phổ thông: phần 1

(bq) phần 1 cuốn sách chiến thắng lịch sử Điện biên phủ năm 1954 - giảng dạy và học tập trong nhà trường phổ thông do gs.ts. nguyễn thị côi làm chủ biên trình bày hướng dẫn các hoạt động dạy học về chiến thắng lịch sử Điện biên phủ năm 1954 trong môn lịch sử ở các trường phổ thông. mời các bạn cùng tham khảo.

CHỀN THRNG LỊCH 5Ủ

ĐIỆN BIÊN PHỦ

N|Ỉ|M 1954 GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP TRONG NHÀ TRƯỜNG PHỔ THỐNG

k ỷ n iệ m ổ O nãm CHIÉN THẮNG ĐIỆN BIỀN PHỦ

(7/5/1954-7/5/2014)

r CHÀO MỪNG ngAysâch

VirTNAM21/4

ầ

"Điện Biên Phù như là một cái lililí móc chói lọi bằng vàng của lịch hhh sử

Nó ghi rỗ noi chủ nghĩa ttim h ự c dãn lăn xuóng dóc và tam nm rã, đống thời phong trào giải phHhhhóng

dân tộckháp thế giới đang lẽm nm cao âén thắng lợi hoàn toàn Đ)f£Oó là thâng lợi vĩ đại của nhắn dâitââãn ta

mà cũng là thỉng lợi chung g ]j của tẫt cả các dản tộc bị áp bức ttiti trên thễgiới".

* Chủ tịch H6 Chi MliriMinh

GS.TS NGUYỄN THỊ CÔI (Chủ biên) - TS NGUYỄN THỊ BÍCH

TS NGUYỄN THỊ THẾ BÌNH - TS NGUYỄN MẠNH HƯỞNG

TS NGUYỀN VĂN NINH - ThS NGUYỄN HẢI HÀ

ThS NGUYỀN THỊ PHƯƠNG THANH - ThS LÊ THỊ THU

Bản quyển xuất bản th u ộ c N hà xuất b ản Đại học Sư phạm Mọi h ìn h thứ c sao chép đểu là vi phạm pháp luật.

M ã số ; 01,01 7 / 2 2 - T K 2014

M Ụ C L Ụ C

Tran\Ị

LỜI NÓI Đ Ẩ U 5

PH Ẩ N 1 H Ư Ớ N G D Ẫ N CÁC HO ẠT Đ Ộ N G DẠY H Ọ C VỂ C H IẾ N T H Ắ N G LỊCH SỬ ĐIỆN BIÊN PHỦ NĂM 1954 TRONG MÒN LỊCH s ử ở TR Ư Ờ N G PH Ổ T H Ô N G 7

A V ì sao phải dạy h ọ c vế ch ién th ắn g lịch sử Đ iện Biên Phủ ờ trư ờ n g p h ổ th ô n g ? 7

I C h iế n th ắ n g Đ iện Biên Phù - m ố c vàng tro n g lịch sừ d â n tộc 7

II D ạy h ọ c vẽ chiến th ắ n g Đ iện Biên Phù có ý nghĩa to lớn đ ổ i với th ế hệ tr ẻ 8

B D ạy h ọc vế ch iến thắng lịch sử Đ iện B iên Phủ n ói riêng, c u ộ c tiến cô n g ch iến lược Đ ô n g - X uân 1953 - 1954 n ó i ch u n g ỏ trư ờ n g p h ố t h ô n g 11

I Ả m m ư u củ a P háp - M ĩ ở Đ ô n g D ương, kế h o ạch N ava 12

II C u ộ c tiến công chiên lược Đ ông - Xuân 1953 - 1954 củ a q u ân d â n ta 13

III C h iế n th ắ n g lịch sử Đ iện Biên Phù n ăm 1954 14

c D ạy h ọc vẽ cu ộc tiến côn g chiến lược Đ ô n g - Xuân 1953 - 1954 và chiến thắng lịch sử Đ iện B iên Phủ như th ế n à o ? 18

I Sừ d ụ n g tài liệu vé chiến th ắn g lịch sử Đ iện Biên Phù tro n g giờ học nội k h o á ở trên lớ p 18

II T iến h à n h dạy học vể cuộc tiên công chiến lược Đ ông - X uân 1953 - 1954 và chiến dịch Đ iện Biên Phù tại bảo tàng lịch sử bảo tàn g cách m ạng ở tru n g ương và địa p h ư ơ n g 46

III T iến h à n h bài học vé cuộc tiến công chiến lược Đ ông - Xuân 1953 - 1954 và chiến dịch lịch sử Đ iện Biên P hủ tại di tích lịch sử cách m ạn g (th ự c địa) cho học sinh lớp 9 54

IV Tồ chức th am q u an học tập vế cuộc tiến công chiến lược Đ ông - X uân 1953 - 1954 và chiến d ịch lịch sử Đ iện Biên Phủ tại Bảo tàn g Lịch sử Q u â n SỊÍ Việt N a m 65

V Tổ chức các h oạt đ ộ n g ngoại khoá vế chiến dịch lịch sử Đ iện Biên P hù 71

PHẨN 2 NHỮNG MẨU CHUYỆN, T ư LIỆU VẾ s ự KIỆN, NHÂN VẬT

TRO NG C HIẾN D ỊC H Đ IỆN BIÊN PH Ủ NÃM 1 9 54 103

I Sự chỉ đạo của Đ ảng, C hủ tịch H ổ C hí M inh và Tổng T ư lệnh m ặt trận tro n g cuộc tiến công chiến lược Đ ông - Xuân 1953 - 1954 và chiến dịch Đ iện Biên P h ủ 103

II N h ữ n g m ẩu chuyện, tư liệu vế quá trìn h chuẩn bị ch o chién dịch Đ iện Biên P h ủ 118

III N h ữ n g m ẩu chuyện, tư liệu vể diễn biến và kết quả củ a chiến dịch Đ iện Biên P h ủ 147

IV C h iến th ắn g Đ iện Biên Phủ dưới góc n h ìn quốc t ế 181

KÉT LUẬN 196

PHẨN 3 PH Ụ L Ụ C 197

TÀI LIỆU THAM KHẢO 217

L Ờ I N Ó I Đ Ấ U

“D ân ta p h ả i biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt N am "

(C hù tịch H ỗ C h í M in h )

N h ân dịp kỉ niệm 60 n ăm chiến th ắn g Đ iện Biên Phủ, c h ú n g tôi - n h ữ n g người

làm cô n g tác giáo dụ c lịch sử, biên soạn c u ố n sách “Chiến thắng lịch sử Đ iện Biên

Phù n ă m 1954 - giảng dạy và học tập trong nhà trường p h ổ thông”.

C u ố n sách đư ợc b iên soạn n h ằ m m ục đ ích giúp giáo viên p h ổ th ô n g h iếu rõ

và cập n h ật n h ữ n g kiến th ứ c lịch sử vể cu ộ c tiến công chiến lư ợ c Đ ô n g - Xuân

1953 - 1954 nói chung, chiến dịch Đ iện Biên P hủ nói riêng T rên cơ sở đó lựa chọn nội d u n g , cách tổ chức các h o ạt đ ộ n g dạy họ c p h ù h ợ p vê sự kiện lịch sử trọ n g đại này ở trên lớp c ũ n g n h ư ngoài lớp Đ õ n g thời, các tác giả c ũ n g hi v ọ n g giúp học sin h

có tài liệu cụ th ể đ ể th am gia vào các hoạt đ ộ n g h ọ c tập Q u a đó các em sẽ n h ớ lâu, hiểu sâu sắc n h ữ n g kiến th ứ c vế ch iến th ắ n g Đ iện Biên P hủ - “Là m ộ t cái m ố c chói lọi b ằn g vàng củ a lịch sử” (C h ù tịch H ố C h í M in h ) M ặt khác, q u a n h ữ n g tư liệu sinh động, các tác giả cũ n g m o n g m u ố n p hổ biến kiến th ứ c lịch sử d ân tộc ch o đ ô n g đảo b ạn đọ c nói chung Vì vậy, b ê n cạn h p h ẩn h ư ớ n g dẫn dạy học, các tác giả đã sưu tẩm và c u n g cấp n h ữ n g tư liệu, m ẩu chuyện vẽ n h â n vật, sự kiện n h ằ m p h ụ c vụ cho h o ạt đ ộ n g dạy, học tìm h iểu của giáo viên, họ c sin h và n h ữ n g ngư ời q u a n tâm

Đ ể biên soạn c u ố n sách này, c h ú n g tôi đã th am k h ảo tài liệu n g h iên cứu, các bài viết vế chiến th ắ n g Đ iện Biên Phủ củ a các n h â n c h ứ n g lịch sừ, các n h à sừ học, các

nh à giáo dụ c lịch sử tro n g và ngoài nước

C h ú n g tôi xin trâ n trọ n g cảm ơn các n h à k h o a học, các tác giả đã c u n g cấp

n h ữ n g tư liệu q uý báu đó T rong q u á tr ìn h biên soạn cu ố n sách, tập thê’ tác giả chắc chắn k h ô n g tr á n h khỏi n h ữ n g th iếu sót, h ạn chế, rẫt m o n g n h ậ n đ ư ợ c sự đ ó n g góp ỷ kiên củ a b ạn đọc

Thay m ặ t các tác giả

GS.TS N guyễn Thị C ôi

P H Ầ N 1 _

HƯỚNG DẪN CẮC HOẠTĐỘNG DẠY HỌC

VÊ CHIẾN THẮNG LỊCH SỬĐIỆN BIÊN PHỦ NẪM1954TR0NGMÔNLỊCHSỬ

V iệt - Lào, trên m ộ t đẩu m ối giao th ô n g q u a n trọng T ừ đây có n h ữ n g con

đ ư ờ n g toả đi khắp vù n g Tây Bắc, có th ể đi Sẩm N ưa, Luông P h a Băng th u ộ c vùng

I h ư ợ n g Lào, hoặc tới P hong Sa Lỳ ở T ru n g Lào

Đ ư ờ n g th ù y từ Đ iện Biên đi các nơi c ũ n g rất th u ậ n lợi T ừ M ư ờ n g T h an h th eo

sô n g N ậm Róm vào sông N ậm N ứa, cập vào Pắc u, sông N ậm u có thê’ đi đ ến sông

M ê K ông rộng lớn rỗi tới Luông Pha Bảng T ừ đ ất M ư ờ ng P6n (cách tr u n g tâm

M ư ờ n g T hanh 20km ) xuôi th u y ễn th eo sông N ậm M ác vào sô n g Đà, n g ư ợc lẻn

M ư ờ n g Lay - P hong Thổ (Lai C hâu) rỗi sang M ư ờ n g Là th u ộ c T ru n g Q uốc Trên

v ù n g đẫt Đ iện Biên từ lâu đời đã có n h iể u tộc người khác n h au sin h sổ n g (Thái,

H ’ M ông, Lào, K inh ) với n h ữ n g tru y én th ố n g văn h o á đặc sắc, h ọ đã có nhiểu

đ ó n g góp tro n g sự ngh iệp d ự n g nư ớc và giữ nư ớc củ a d ân tộc

Sau C ách m ạng I h á n g Tám năm 1945 th à n h công, nước Việt N am độc lập ra đời,

n h ư n g th ự c dân Pháp được c h ín h quyẽn T ưở ng Giới Thạch (T rung Q uổc) và thự c d â n

A n h tiếp tay đã quay trở lại xâm lược Việt N am C h ú n g chiếm đ ó n g nhiéu nơi th u ộ c Tây Bắc, tro n g đ ó c ó Đ iệ n Biên (2/1946) C ùng với n h ân dân cả nước, cá c d â n tộ c T â y Bắc

sớ m b ư ớ c v à o c u ộ c k h á n g c h iế n chóng thực dân Pháp xâm lư ợc và can th iệp M ĩđ ế b ả o vệ

Tổ quốc D ưới sự lãnh đ ạo của Đ ảng đứ ng đầu là C hủ tịch H ổ C hí M inh, từ 1946

đ ến 1953 q u ân d ân ta đã làm nên nhiêu chiến thắng: Biên giới Thu - Đ ông 1950,

H o à B ình Đ ông - X uân 1951 - 1952, Tây Bẳc Thu - Đ ông 1952, I h ư ợ n g Lào X uân

- H è 1953 Các th ắn g lợi cùa q u ân d ân ta đă làm cho thự c d ân Pháp bị tồn th á t

n ặn g né vẽ lực lượng và gặp nhiêu khó khăn vẽ tài chính Đ iểu này đã tác độ n g đ ế n tìn h h ìn h chính trị cùa nước Pháp Trước tìn h th ế không th ể đảo ngược được tìn h

h ìn h trên chiến trường, C h ín h p hủ Pháp được N hà T rắng đổ n g ý cử tư ớ n g N ava (N avarre) làm Tồng chỉ huy quân đội Pháp ở Đ ông D ương Nava tập tru n g m ọi có gắng th ự c hiện kế hoạch quân sự m ới theo hai bước N hưng n hữ ng thẳng lợi trong chiến lược Đ ông - Xuân 1953 - 1954 của quân dân ta đã làm cho kế hoạch Nava bước đẩu bị phá sản

T rước tìn h h ìn h ké ho ạch Nava không thê’ đem lại th ắn g lợi trên m ặt trậ n q u â n

sự, đ ế giành th ế m ạn h trên bàn đàm phán, thự c dân Pháp phải tìm m ột cứ điềm đẻ’

có tr ậ n th ắ n g lớn, đạt m ục đích để ra C ứ điểm đó c h ín h là Đ iện Biên Phù - m ộ t

vị trí chiến lược q u an trọng C h ú n g xây dự ng nơi đây th à n h m ộ t tập đ o àn cứ đ iếm

m ạ n h , coi đó là “p háo đài b ất khả xâm phạm ”, thách th ứ c q u ân ta đ án h lèn đ ể tiêu diệt Thế n h ư n g với quyét tâm tiêu diệt địch ở Đ iện Biên Phủ, tro n g 55 ngày đ ém

“k h o é t núi, m ở hấm , m ưa dẩm , cơm vắt”, q u ân ta đã giành th ắn g lợi C hién th ắ n g

Đ iện Biên Phù làm “chấn động địa cẩu” và ghi vào lịch sử dân tộc “n h ư m ộ t cái m ốc

chói lọi bằng váng của lịch sử N ó ghi rô nơi chủ nghĩa thực dân ¡ăn xuống dốc và tan

rã, đổng thời phong trào giải phóng dân tộc khắp th ế giới đang lên cao đến thắng lợi hoàn toàn"'.

II DẠY HỌC VỂ CHIẾN THẮNG ĐIỆN BIÊN PHỦ c ó Ý NGHĨA TO LỚN

Đ ồ l V Ớ I T H Ế H Ệ T RẺ

'Ihứ nhất, việc dạy học vẽ chiến th ắn g Đ iện Biên Phù giúp học sinh hiểu rõ vẽ

m ộ t sự kiện trọ n g đại tro n g lịch sử dân tộc

Đ ứng trước âm m ư u m ới cùa thực dân Pháp và can thiệp Mĩ (th ể hi ện ở kê ho ạch

N ava), quân và dân ta dưới sự lãnh đạo cùa Đ ảng, đứng đẩu là C hù tịch H ổ C hí M inh

và với Sự chủ động, sáng tạo đặc biệt cùa Đ ại tư ớ n g Vô N guyên G iáp đã từng

bư ớc làm ph á sản âm m ứ u của địch N h ữ n g th ắ n g lợi đ ẩu tiên tro n g c h iế n c u ộ c

Đ ô n g - X uân 1953 - 1954 đã làm cho kẻ địch từ m ộ t nơi tập tru n g q u ân là Đ ổ n g b ằ n g Bắc Bộ phải phân tán th à n h n ăm nơi Khi đ ịch biến Đ iện Biên Phù th à n h m ộ t tập

đ o à n cứ điểm n h ằm n h ử chủ lực củ a ta lên đê’ tiêu diệt, th ì với trậ n quyết c h iế n

ch iến lược qua ba đ ợ t tán công (từ 13/3 đ ển 7/5/1954), q u â n d â n ta đã làm th ấ t bại

h o à n to àn kế h o ạch Nava C h iến th ắn g Đ iện Biên P hủ đã tác đ ộ n g m ạ n h m ẽ tới

H ội nghị G iơ nevơ và d ẫn tới kết th ú c th ắ n g lợi cu ộ c k h án g chiến ch ín n ă m c h ố n g xâm lược P háp và can th iệp Mĩ Đ ổ n g thờ i ch iến th ắn g Đ iện Biên Phù c ù a d â n tộ c

ta đã đ á n h dấu sự sụp đổ của ch ế đ ộ th ự c d ân cũ N ó cồ vũ m ạ n h m ẽ p h o n g trà o giải p h ó n g d ân tộ c trên th ế giới C ái tên “Việt N am , H ỗ C hí M inh, Đ iện Biên P h ủ ,

Võ N guyên G iáp” đã trở th à n h n g u ố n đ ộ n g viên đối với các d ân tộc bị áp bứ c trê n

th ế giới tro n g cuộc đẩu tra n h g ià n h độc lập tự do

T hứ hai, h ọ c tập vẽ chiến th ắn g lịch sừ Đ iện Biên P hủ nói riêng, cuộc tiế n c ô n g

ch iến lược Đ ông - X uân 1953 - 1954 nói c h u n g góp p h ẩn rèn luyện cho h ọ c s in h

n h iế u kĩ năng học tập Khi q u an sát lược đổ vẽ vị trí địa lí, hay d iễn b iến ch iế n d ịc h

Đ iện Biên Phủ két hỢp với m iêu tả, tư ờ n g th u ậ t sẽ giúp học sin h p h á t triể n óc tri giác, h ìn h d u n g tư ở ng tư ợ n g lại sự kiện lịch sử Trên cơ sở đ ó b iết p h â n tíc h , so sán h , đ á n h giá đ ề hiểu sâu b ản ch ất cùa chiến thắng Q u a việc tìm đọ c các tài liệu vế

Đ iện Biên Phù đê’ th u y ết trìn h , th a m gia trò chơi hay giải các bài tập, h ọ c s in h sẽ

đ ư ợ c rèn luyện kĩ n ăn g sử d ụ n g tài liệu đê’ trìn h bày, giải quyết m ộ t vân đé lịch sử

Q u a việc tìm hiếu tra o đổi vế tiểu sử và chiến công của các tư ớ n g lĩnh, bộ đ ộ i ta

c ũ n g n h ư âm m ư u h à n h đ ộ n g của m ộ t số tư ớ n g tá, b in h lính Pháp sẽ g iú p ch o

h ọ c sin h rèn luyện kĩ n ăn g đ á n h giá n h ân vật lịch sử (c h ín h d iện , p h ả n d iệ n )

C h ín h n h ữ n g h o ạt đ ộ n g này sẽ giúp các em n h ớ lịch sử trê n cơ sở h iểu sự kiện

'Ih ứ ba, n h ữ n g dữ kiện cụ th ể vế chiến th ắ n g lịch sử Đ iện Biên Phủ có g iá trị

giáo d ụ c to lớn, xây d ự n g n h ữ n g tư tư ở n g tìn h cảm đạo đứ c đ ú n g đ ắn ch o th ế hệ trẻ nói chung, học sin h nói riêng

C h iế n th ắn g Đ iện Biên Phù năm 1954 của d ân tộc ta đư ợc làm nên k h ô n g chỉ

b ằn g tài trí, khối óc m à cả x ư ơng m áu của to àn Đ ảng, to àn q u ân và to à n d â n ta

Sự k iện lịch sử vĩ đại này viết tiếp tru y ẽn th ố n g a n h h ù n g của d â n tộc d ư ớ i sự lãn h đ ạo của Đ ảng của C h ủ tịch H ố C hí M in h và gắn liễn với tên tu ó i Đại tư ớ n g

Võ N guyên G iáp N h ữ n g tấ m g ư ơng chiến đấu kiên cường, hi sin h d ũ n g cảm đ ể

h o à n th à n h n h iệm vụ của các chiến sĩ ta có tác d ụ n g gợi dậy tro n g trái tim họ c sin h

n iể m k ín h yêu, sự ng ư ỡn g m ộ và ý chí quyết tâm noi g ư ơng các a n h h ù n g liệt sĩ tro n g sự nghiệp d ự n g nước và giữ nước C h ín h vì vậy n h ữ n g con người th ật, việc

làm th ật tro n g chiến dịch Đ iện Biên Phù có ưu th é giáo dục cho th ế hệ trẻ tru y én

th õ n g yêu nước, chống ngoại xâm của d án tộc ta

Sự lãn h đạo của Đ ảng, C h ín h p hủ đứ ng đáu là C hù tịch H ổ C h í M inh từ việc

để ra chủ trư ơ n g chiến lược Đ ông - Xuân 1953 - 1954, đặt quyết tâm tiêu d iệt tập đoàn cứ điểm Đ iện Biên Phủ đ ến m ục tiêu, ph ư ơn g châm , kế ho ạch tác chiến đã thê’ hiện sáng ngời đ ư ờng lối đú n g đắn, sáng suót của Đ ảng, sự lãnh đạo tài tìn h của C hù tịch H ổ C hí M inh, sự chù động sáng tạo trong chỉ đạo chiến d ịch của Đại tư ớ n g Vỏ N guyên Giáp Đ iéu này có giá trị giáo dục cho học sinh lòng biết ơn,

sự tin tư ở n g vững chắc vào đ ư ờng lối của Đ ảng, tư tư ở ng H ổ C hí M inh và tẫm gương Đại tư ớ ng Vô N guyên Giáp

Đ ó là đ ư ờ n g lói vận d ụ n g sáng tạo chù nghĩa M ác - Lênin vào điếu kiện cụ th ề của Việt N am đê’ giành th ắ n g lợi quyết đ ịn h trong công cuộc đáu tra n h giải p h ó n g

d ân tộc Đ ống thời đ ó cũng là sự tiếp thu và phát triển n h ữ n g bài học kin h ngh iệm cùa cha ông đưa cuộc chién tra n h n h ân dân đến đ ìn h cao, tro n g đó chién th ắ n g

Đ iện Biên Phù là m ộ t biểu hiện rực rỡ 'Ih ự c hiện khẩu hiệu “Tất cả cho tiên tuyến,

tất cả đ ể chiến thắng" theo lời kêu gọi cùa Đ ảng và C h ù tịch H ó C hí M inh, n h â n

dân ta đã vượt qua m uôn vàn khó khăn gian khố đ ể cu n g cấp lương thực, đạn dược cho m ột b in h lực to lớn Sức chiến đấu ngoan cường, sự th ô n g m in h tài giỏi cù a các chiến sĩ trê n chiến trư ờ n g và d ân công hoà tuyến trở th à n h m ộ t tro n g n h ữ n g n h â n

tố quyét đ ịn h sự th ắn g lợi cùa chién dịch Đ iện Biên Phù H ọ đã làm nên n h ữ n g kì tích m à tư ở n g n h ư con người k hông th ể làm được N h ữ n g biểu tư ợ ng chân thực, xúc độ n g vể các sự kiện tro n g chiến đấu và phục vụ chiến đẫu cùa q u ân d ân ta sẽ giúp học sinh n h ận thứ c sâu sắc vế vai trò của quẩn c h ú n g n h â n d ân tro n g lịch sừ nói chung, chiến dịch Đ iện Biên Phù nói riêng Q u a đ ó giáo dục cho các em niẽm tin, lòng k ín h yêu, biét ơn q u ẫn chúng n h ân dân Đ ổng thờ i qu a n h ữ n g sự kiện,

h ìn h ản h cụ thê’ vẽ sự đó n g góp m ạn h m ẽ của q u ần chúng n h â n d ân tro n g ch iến dịch Đ iện Biên Phủ, học sinh sẽ hiểu sâu sắc hơ n tám q u an trọ n g của việc p h át huy sức m ạ n h của khói đ o àn kết to àn dân dưới sự lãnh đ ạo cùa Đ ảng tro n g sự n g h iệp

d ự ng nước và bảo vệ Tổ quốc ngày nay

T rong chiến dịch lịch sử Đ iện Biên Phủ, Đ ảng ta và C hủ tịch H ỗ C h í M in h đã

đễ ra đ ư ờ n g lỗi q u ân sự đ ú n g đắn, tự lập, tự cư ờng két hợ p chặt chẽ với sự giú p đỡ của các nước an h em , đặc biệt là sự phối hợ p trên chiến trư ờ n g với các nước bạn Lào và C am puchia Đ ây ch ín h là biểu tư ợ ng cùa việc kết hợ p lòng yêu nước chân

c h ín h với tin h th ẫn quóc tế tro n g sáng đ ể tạo nên sức m ạn h to lớn đấu tran h c h ổ n g

đế quốc, g iàn h độc lập, tự do V'i vậy, qua n h ữ n g sự kiện cụ thê’ tro n g chién dịch lịch sừ

Đ iện Biên Phù còn có giá trị giáo dục cho th ế hệ trẻ tin h th án đoàn kết quóc tế

C h iến th ắ n g lịch sử Đ iện Biên Phủ k h ô n g chỉ có ý nghĩa lớn lao đói với đ ấ t nư ớc

ta, m à cò n có ý n g h ĩa quốc tế sâu rộng Đ ó c h ín h là cơ sở đê’ giáo dụ c ch o th é hệ trẻ niễm tự h ào vé ch iến công của dân tộc, các em phải có trách n h iệm kế th ừ a, phát huy n h ữ n g chiến công o a n h liệt m à cha ỏ ng đã tạ o nên

Tóm lại, kiến th ứ c lịch sử có vai trò to lớn tro n g cu ộ c sống nói c h u n g , đối với sự

p h át triể n đ ất n ư ớ c thờ i kì hội n h ậ p q u ố c tế nói riêng Kiến th ứ c lịch sử k h ô n g chì là

cđ sở đê’ h o ạch đ ịn h đ ư ờ n g lói c h ín h sách p h át triển đất nư ớc p h ù h ợ p với q uy luật

k hách q u a n cù a lịch sử, m à cò n c u n g cấp ch o c h ú n g ta n h ữ n g bài h ọ c k in h ngh iệm

vó giá tro n g xây d ự n g , bảo vệ Tồ q u ố c và các kiến th ứ c tin h h o a văn h o á n h â n loại

Đ ặc biệt, kiến th ứ c lịch sử có tác d ụ n g to lớn tro n g giáo dục các th ế hệ người Việt

N am , n h ất là th ế hệ trẻ vẽ tru y ển th ố n g , b àn sắc d ân tộ c đẻ’ k h ô n g bị ho à tan khi hội

n h ập với th ế giới và khu vực

C h iế n th ắ n g Đ iện Biên Phù - m ốc vàng tro n g lịch sừ d ân tộc đã lùi xa c h ú n g

ta 60 n ăm nay, song âm vang và ấn tư ợ n g vẽ sự kiện vĩ đại đ ó n ó vẫn sâu đ ậ m tro n g tàm trí m ỏ i người Việt N am Dạy h ọ c sự kiện lịch sử trọ n g đại này k h ô n g chì tra n g bị

ch o th ế hệ trẻ n h ữ n g kiến th ứ c, ki n ăn g cẩn th iết, m à q u an trọ n g h ơ n là q u a n h ữ n g

k iến th ứ c đ ó khơi d ậy tro n g trái tim của các em tìn h yêu Tổ q u ố c, n iểm tự hào vế

c h iế n cô n g của cha an h , lòng k ín h yêu, biết ơ n Đ ảng và các bậc tién bói đả hi sin h

x ư ơ n g m áu đ ể b ảo vệ độ c lập tự d o của d ân tộc Đ ổ n g thờ i qu a đó giáo d ụ c cho các

em trá c h n h iệ m củ a th ế hệ trẻ đối với đ ất n ư ớ c hô m nay Đ ây c h ín h là li d o cẩn phải

d ạy h ọ c và n ân g cao h iệu q u ả dạy h ọ c vế chiến th ắ n g lịch sử Đ iện Biên P hủ ở trư ờ n g

p h ố th ô n g

B DẠY HỌC VỂ CHIẾN THẮNG LỊCH sử ĐIỆN BIÊN PHỦ NÓI RIÊNG,

Nói CHUNG ỞTRƯỜỈnìG PHỔTHỒNG

C h iế n th ắ n g Đ iện Biên P hù là đ ìn h cao cùa cu ộ c tién công chiến lược cù a ta

tr o n g Đ ô n g - X uân 1953 - 1954 Vì vậy ở đây c h ú n g tôi tr ìn h bày n h ữ n g nội d u n g lịch sử cơ bản củ a cả chiến cu ộ c Đ ô n g - X uân 1953 - 1954 Khi tiến h à n h các bài

h ọ c lịch sử nội khoá, giáo viên cán căn cứ vào nội d u n g sách giáo k h o a, m ụ c tiêu,

đ ổ i tư ợ n g h ọ c sin h cùa từ n g cấp, lớp h ọ c đ ế lựa ch ọ n kiến th ứ c và khai th á c tư liệu

ỏ p h ẩ n hai vào d ạy h ọ c ch o p hù hợp

1 ÂM M ƯU CỦA PHÁP - M ĩ ở Đ Ô N G D Ư Ơ N G , KẾ HO ẠCH NAVA

- Ă m m ư u mới của Pháp - M ĩ

+ Q u a 8 năm kháng chiến, lực lượng của ta đã lớn m ạ n h m ộ t cách to àn d iện và liên tiếp giành n h ữ n g th ắn g lợi ngày càng to lớn trên m ặt trậ n quân sự, v ù n g giải phóng đư ợc m ở rộng C h ín h quyến dân chù n h â n dân, m ặt trậ n d ân tộc th ố n g nhát,

M ặt trận Liên Việt và khối liên m in h công nông ngày càng được cù n g cố hơn N h ân dân th ế giới ngày càng đỗ n g tìn h , ùng hộ cuộc k háng chiến của n h ân dân ta.+ I h ự c d ân Pháp ngày càng suy yếu và gặp nhiếu khó khăn, vế quân sự Pháp bị

th iệt hại n ặn g nể (bị loại khỏi vòng chiến đấu hơn 39 vạn quân và tiêu tốn hơ n 2.000

- K ế hoạch Nava

+ Với sự th o ả th u ận của Mĩ, C h ín h p hủ Pháp cử tư ớ n g Nava làm Tồng chỉ huy

q u ân đội viễn c h in h Pháp ở Đ ông D ương Nava đã vạch ra kế h oạch chiến lược với

hi vọng tro n g 18 tháng giành lấy thắng lợi quân sự quyết đ ịn h đê’ “kết th ú c chién tra n h tro n g d a n h d ự ”

+ N ội du n g kế hoạch Nava

Kế ho ạch Nava được chia th à n h hai bước

Bước th ứ nhất: T rong Thu - Đ ông 1953 và Xuân 1954 giữ th ế p h ò n g ngự chién

lược ở m iến Bắc, tiến công chiến lược đ ể b in h đ ịn h ở m iến T ru n g và N am Đ ông

D ương, đổ n g thờ i ra sức m ở rộng ngụy quân, tập tru n g b in h lực, xây d ự n g đội q u ân

cơ động chiến lược m ạnh

Bước th ứ hai: T ừ Thu - Đ ông 1954 chuyển lực lượng ra chiến trư ờ n g m iễn Bắc,

thự c h iện tiến công chiến lược, giành th ắn g lợi quân sự quyết đ ịn h , buộc ta phải

đ àm p h á n với n h ữ n g điểu kiện có lợi cho chúng n h ằm kết th ú c chiến tran h Thực hiện kế hoạch trên, thự c dân Pháp đã tăng th êm 12 tiểu đoàn bộ bin h

đư a từ Pháp, Bắc Phi và Triểu T iên sang, đỗ n g thờ i tăng th êm 10 vạn lính ngụy, xin M i tăn g thêm viện trợ q u ân sự (viện trợ của M ĩ lúc này chiếm tới 73% chi phí chiến tra n h Đ ông D ương) C h ú n g nâng tồng số q u ân chủ lực lên tới 84 tiểu đoàn

với 480.000 người Riêng đ ỗ n g bằng Bắc Bộ đ ó n g 44 tiểu đ o àn Đ ố n g thờ i, th ự c d ân Pháp tiến h à n h n h iểu cuộc càn q u ét b ìn h đ ịn h vù n g chiêm đ ó n g , m ở các cu ộ c tiến công lớn vào N in h Bình, 'Ih a n h H oá đ ể p h á kế h o ạch tién công cùa ta.

II C U Ộ C TIẾN C Ô N G C H IẾN Lược Đ Ô N G - X U Â N 1953 - 1954

CỦA Q U Ã N D Â N TA

- Chù trương, k ế hoạch

T rước tìn h h ìn h địch, ta và trên cơ sở đ á n h giá đ ú n g lực lư ợ ng ta qu a các chiến dịch từ n ăm 1950 đ ến 1953, th án g 9/1953, Bộ C h ín h trị Ban C h ấp h à n h T ru n g ương

Đ ảng họ p th ô n g qua kế h oạch tác chiến Đ ông - X uân 1953 - 1954

- N ắm vữ ng n h iệm vụ tiêu diệt sin h lực địch là c h ín h , p h ư ơ n g h ư ớ n g chiến lược cùa ta là: Tập tru n g lực lượng m ờ n h ữ n g cu ộ c tiến công vào n h ữ n g h ư ớ n g quan trọ n g vé chiến lược m à ở đó địch tư ơ n g đói yếu n h ư n g c h ú n g k h ô n g thê’ bỏ, n h ằm tiêu diệt m ột bộ p h ận sinh lực địch, giải p h ó n g dẫt đai đó n g thời b u ộ c đ ịch phải bị

đ ộ n g p h ân tán lực lượng, đối ph ó với ta trên n h ữ n g địa điểm x u n g yếu m à c h ú n g

kh ô n g th ể bò, do phải p h ân tán lực lượng m à tạo ra cho ta n h ữ n g điéu kiện th u ậ n lợi m ới đ ế tiêu d iệt th êm từ n g bộ phận sin h lực của chúng

+ C h ủ trư ơ n g trê n th ể h iện p h ư ơ n g châm : T ích cực, chù đ ộ n g , cơ đ ộ n g và linh

h o ạt, đ á n h ăn chắc, tiến ăn chắc

- D iễn biến cuộc chiến đấu

Q u y ết tàm chiến lược của ta là phải đ ập ta n kế ho ạch N ava ngay từ bư ớc đẩu

Vì vậy tro n g Đ ô n g - X uân 1953 - 1954, q u ân ta m ở m ộ t loạt chiến dịch tiến cô n g ở

h ẩu khắp chiến trư ờ n g Đ ông D ương

+ Khi địch tập tru n g lực lượng lớn ở đ ổ n g bằng Bắc Bộ đ ể uy h iếp v ù n g tự do

củ a ta, ta đã tập tru n g lực lượng m ạn h b ạo tiến công lên Tày Bắc (12/1953), giải

p h ó n g Lai C hâu, b u ộ c địch phải bị đ ộ n g , vội vã đ iêu q u ân từ đ ổ n g b ằn g Bắc Bộ lên tăn g cư ờn g ch o Đ iện Biên Phủ

Đ iện Biên Phù trở th à n h nơi tập tru n g quân th ứ hai cùa th ự c d ân P háp sau

đ ổ n g bằng Bắc Bộ

+ Phối hợ p với q u ân giải p h ó n g Pha T hét Lào, c ù n g th ờ i gian này ta tiến công vào h ư ớ n g T ru n g Lào, tiêu d iệt n h iếu sin h lực địch, giải p h ó n g th ị xã Thà K hẹt, bao vây, uy h iếp X avanakhét và cản cứ Xênô Nava b u ộ c phải tăn g cư ờ n g lực lư ợ n g cho

X énô X ênô trở th à n h nơi tập tru n g b in h lực th ứ ba của th ự c d ân Pháp

+ T iếp đ ó đẫu n ăm 1954, liên q u ân Việt - Lào n iở cuộc tién công địch ờ I h ư ợ n g Lào, giải p h ó n g lưu vực sông N ậm Hu, to àn tỉn h P h o n g Sa Lỳ, m ở rộ n g căn cứ k h án g

c h iế n củ a n h â n d â n Lào Lo sợ, Nava b u ộ c phải d ù n g đ ư ờ n g h àn g k h ô n g đ ư a q u ân

từ đổng bằng Bắc Bộ tăn g cư ờng cho Luông Pha Băng và M ư ờ ng Sài, biển hai địa điểm này th à n h nơi tập tru n g b in h lực th ứ tư của Pháp.

+ Đ ẫu th án g 2/1954, giữ vững quyển chù độ n g đ án h địch, bộ đội chủ lực cùa

ta bát ngờ tiễn công Bắc Tây Nguyên, loại khỏi vòng chiến đáu n h iểu sin h lực địch, giải p h ó n g to àn tỉn h Kon Tum , m ộ t vùng rộng lớn tới 20 vạn d ân , uy hiếp Plâycu Thắng lợi này buộc Pháp phải bỏ d ở cuộc tiến công Tuy H oà (Phú Yên) đ ể tăng cường lực lượng cho Plâycu Plâycu biến th àn h nơi tập tru n g b in h lực th ứ n ăm của địch.+ Phói hợ p chặt chẽ với m ặt trậ n chính, p h o n g trào chién tra n h du kích đã phát triển m ạn h ở vùng sau lưng địch từ đổ n g bằng Bắc Bộ đến Bình Trị Tliiên, N am

T rung Bộ và N am Bộ, làm cho địch phải p h ân tán th êm lực lượng để chóng đỡ

N h ư vậy th ắn g lợi tro n g Đ ông - Xuân 1953 - 1954 cùa q u ân dân ta đã làm cho địch từ m ộ t nơi tập tru n g q u ân phải phân tán th à n h năm nơi, điễu đ ó chứ ng tò kế hoạch cùa Nava bước đẩu bị phá sản T ừ chỗ chì giữ th ế chù độ n g ở chiến trư ờ n g

c h ín h là Bắc Bộ, giờ đây ta đã tiến lên giữ th ế chù độ n g chiến lược trên to àn b ộ chiến trư ờ n g Đ ông D ương N h ữ n g th ắn g lợi đó đã tạo điểu kiện th u ậ n lợi ch o q u â n dân

ta tiến lên m ở trậ n “quyết chiến chiến lược” ở Đ iện Biên Phủ

III CH IẾN THẮNG LỊCH s ử ĐIỆN BIÊN PHỦ NĂM 1954

- Pháp - M ĩ có âm m ư u gì ở Điện Biên Phủ?

+ Nava tập tru n g m ọi cỗ gắng thự c h iện kế ho ạch q u ân sự m ới T ru n g tâm cùa

kế h o ạch N ava là tổ chức khối chù lực tác chiến b ằn g việc tăn g cư ờn g d ỗ n quân bắt lính, rú t lực lượng chiến đấu vê tập tru n g xây d ự n g b in h lực n h ằ m thự c hiện ké hoạch tác chiến theo hai bước trên

+ N h ư n g khi kế hoạch Nava bị phá sản, phát hiện chủ lực của ta tiến lên Tây Bắc, Nava quyết đ ịn h co lực lượng vẽ giữ Đ iện Biên Phủ

+ Đ iện Biên Phủ là m ộ t th u n g lũng n ằm ở phía tây vù n g rừ n g núi Tây Bắc, gán biên giới Lào, cách Hà Nội 300km , cách Luông Pha Băng 200km , cách hậu ph ư ơn g của ta (V iệt Bắc, T h an h - N ghệ - T ĩn h ) từ 300km đ ến 500km Đ ối với Pháp, đây là

m ộ t vị trí chiến lược th en chốt, có thê’ trở th à n h m ột căn cứ lục q u ân và k h ô n g quân trong âm m ư u xâm lược ở Đ ông D ương và Đ ông N am Á vé lâu dài C òn vế trước

m ắt Đ iện Biên Phủ có tác dụ n g thu hút chù lực cùa ta, giam chân và tiêu diệt chù lực của ta, tạo điểu kiện cho chúng bìn h địn h đóng bằng Bắc Bộ, đ án h chiếm Liên khu V, thự c hiện bộ p h ận chủ yêu cùa kế hoạch Nava tro n g Đ ông - Xuân 1953 - 1954, do vậy Pháp cố nắm giữ Đ iện Biên Phủ từ chỗ không n ắm tro n g nội d u n g kế hoạch Nava đã trở th à n h tru n g tâm điểm của kế h oạch Nava

+ Thực hiện âm m ưu trên, Nava tảng cường số quân chiếm đóng ở Đ iện Biên Phù lên tới 16.200 quân, góm n h ữ n g đơ n vị th u ộ c các b in h chủng tin h nhuệ n h ất ở

Đ ông D ươ ng C h ú n g ch o xây d ự n g nơi đây th à n h 49 cứ điếm 2 sân bay, chia làm

3 phân khu: T ru n g tâm M ư ờ ng T hanh Bắc và N am Tất cả các vị trí đ ểu n ằ m tro n g công sự và giao th ô n g hào ch ìm dư ới n iặt đất rất kiên cỗ C h ín h vì vậy Pháp -

M ĩ coi Đ iện Biên Phù là “p h áo đài bất khả xâm p h ạ m ”, “cái bẫy h iểm ác”, “cái m áy nghiến k h ồ n g lổ”,., và tuyên bố giữ căn cứ này với bẫt cứ giá nào N ếu b ộ đội Việt N am

đ á n h vào thì Đ iện Biên Phù sẵn sàng “n g h iế n n át bộ đội chù lực Việt N am ”

- Đ ứ ng tn iớ c ám m ưu, hành dộng của địch, chủ trương của ta n h ư thê nà o ì

M uốn đập ta n đư ợc kế h o ạch Nava, tiến tới chẫm d ứ t chiến tra n h , p h ải tiêu diệtđịch ở Đ iện Biên Phù

+ Đ ẩu th án g 12/1953, Bộ C h ín h trị và T ru n g ư ơ n g Đ ảng họp Trên cơ sở chù trư ơ n g lớ n tro n g Đ ông - X uân và n h ậ n đ ịn h đ ú n g tìn h h ìn h ta - địch, H ội nghị

th ô n g q u a ké h oạch tác chiến của Bộ Tồng tư lện h và quyết đ ịn h m ở ch iế n dịch

Đ iện Biên Phủ với m ụ c tiêu là tiêu d iệt lực lư ợ ng địch ở đây, giải p h ó n g vù n g Tây Bẳc, tạo đ iểu kiện cho Lào giải p h ó n g Bắc Lào

+ Sự c h u ẩn bị của to àn Đ ảng, to à n q u â n và to à n d â n ch o ch iến dịch: Ta đã điếu đại bộ p h ậ n lực lượng chủ lực lẻn th am gia chiến dịch, gồm 4 đại đ o à n b ộ b in h (308,

312, 316, 304), m ộ t đại đ o àn công p h á o và n h iểu tiểu đ o àn cô n g b in h , th ô n g tin, vận tải, q u â n y T h àn h lập H ội đổ n g c u n g cấp m ặt trậ n T ru n g ương, các cẫp đê’ bảo

đ ả m ch i viện cho tiến tuyến Với k h ẩu h iệu “Tất cả ch o tiên tuyén” h à n g vạn th a n h

n iên x u n g p h o n g ph ố i hợ p với các đ ơ n vị c ô n g b in h m ở đ ư ờ n g ra tiền tu y ến dư ới

b o m đ ạ n bắn p h á của địch D ân công ngày đ êm chuyển lư ơ ng thự c, đ ạn d ư ợ c cho

b ộ đội T ổng số k h o ản g 55.000 q u ân , h àn g chục n g h ìn tấn vũ khí, đ ạ n dược, 27.000

tấ n gạo đã chuyên ra m ặt trận N h ư vậy Đ iện Biên Phủ trở th à n h điểm q u y ết chiến chiến lược giữa ta và địch

- D iễn biến chiến dịch Đ iện Biên Phủ

C h iế n dịch d iễn ra làm ba đợt:

+ Đ ợ t 1 (từ 13/3 đến 17/4/1954) q u â n ta tiến công tiêu d iệ t cụ m cứ đ iểm H im

Lam và to àn bộ p h ân kim Bắc củ a địch Đ ấu tiên ta tiến cô n g c ụ m cứ đ iểm H im Lam n ằ m trên 3 q u ả đỗi cao ở p h ía Bắc d o m ộ t tiếu đ o à n lê d ư ơ n g và m ộ t số đ ơ n vị

n g u ỵ b in h đ ó n g giữ M áy bay địch chăng ho ả lực đ ể bảo vệ H im Lam , n h ư n g p h áo

củ a ta đ ã dập tắt đư ợc hoả lực địch, yểm hộ cho bộ b in h tiến lên Sau nử a giờ lá cờ

“Q u y ết ch iến , quyết th ắ n g ” của q u ân ta đã p h át cao trê n cả 3 q u ả đổi Q u â n ta tiếp

tụ c tiêu d iệt địch ờ cứ điểm Đ ộc Lập và Bản Kéo T oàn b ộ p h ân k hu p h ía bắc cùa

đ ịch bị tiêu diệt, ta đã loại khỏi vòng ch iến đ ấu gẩn 2.000 địch

+ Đ ợ t 2 (từ 30/3 đ ến 26/4/1954) q u â n ta tiến công vào các cứ đ iếm p h ía đô n g

p h â n k h u T ru n g tâm n h ư E l, D l, C l , C 2, A l ở đây có 3 tiểu đ o àn tin h n h u ệ cùa

địch đó n g giữ, m ất khu này coi n h ư m át M ường I h a n h C h o nên ta ra sức đ án h , địch cố sức giữ C uộc chiến đấu ác liệt kéo dài tro n g n h iều tu ẩn lễ, đặc b iệt là trên hai quả đỗi A l, C l Ngày đêm sống trong khói lửa, bụi cát, th iếu ăn, th iếu nước, thiếu th u ố c m en các chiến sĩ cùa ta vẫn bển gan chiến đấu, bám sát trận địa, giành giật từ n g tấc đát với địch C uối cùng, ta chiếm được p h ẩn lớn các vị trí, riên g A 1, c 1

m ổi bên giữ m ột nừa quả đổi M ặt khác, ta th ắt chặt vòng vây, chia cắt địch khổng chế đi đ ến triệt đ ư ờng tiếp tế của chúng, tạo điếu kiện để chuyển sang tồng công kích tiêu diệt địch Sau đ ợ t này, M ĩ đă khẩn cấp tăng viện cho Pháp, đe doạ ném bom nguyên tử ở Đ iện Biên Phủ Ta kịp thời khắc phục khó khăn, nâng cao quyết tâm giành th ắn g lợi

+ Đ ợt 3 (1/5 đến 7/5/1954) quân ta đó n g loạt tiến công p h ân khu tru n g tâm và

ph ân k hu Nam

Tối 1/5, quân ta x u n g p h o n g bất ngờ tiêu diệt địch chiếm h o àn to àn đồi C l Trước nguy cơ bị tiêu diệt, địch đ ịn h ph á vòng vây th áo chạy sang Lào vào đêm 7/5 Song chiểu ngày 6/5, sau m ộ t tiếng nổ vang trời ở đổi A l, quân ta đ á n h chiếm toàn bộ các đổi phía Đ ông Đ ịch bị hất toàn bộ xuống lòng chảo M ường Thanh

C uộc tổ n g công kích cùa ta bắt đẩu N h ữ n g cánh quân của ta từ các p h ía tới tấp đán h vào chỉ huy sỏ cùa địch C hiếu 7/5/1954 Đ ờ C át (de C astries) cù n g toàn bộ ban th am m ư u bị bắt Bọn địch còn sống sót kéo cờ trắn g lũ lư ợ t ra hàng

Sau gần hai th án g chién đáu liên tục và m ã n h liệt cùa bộ đội ta, chiến d ịch Đ iện Biên Phủ h o àn to àn thắng lợi C ùng th ờ i gian này, các chiến trư ờ n g toàn quốc đẩy

m ạnh cuộc đấu tra n h n h ằ m tiêu hao, giam chân, p h ân tán lực lượng đ ịch tạo điểu kiện cho Đ iện Biên Phù g iàn h toàn thắng

- Kết quả, ý nghĩa của chiến thắng lịch sử Điện Biên Phù

Kết quả

+ C uộc tiến công chiến lược Đ ông - X uân 1953 - 1954 và chiến dịch lịch sử

Đ iện Biên Phủ đã toàn thắng, Q u ân dân ta đả loại khỏi vòng chiến đấu 16.200 địch, thu 19.000 súng các loại, phá 162 m áy bay, 81 đại bác, giải p hóng nhiéu v ù n g trong

cả nước

+ R iêng m ặt trậ n Đ iện Biên Phù, ta đã loại khỏi vòng chiến đấu 16.200 địch, trong đó có 1 thiếu tướng, b ắn rơi, phá hủy 62 m áy bay các loại, th u toàn bộ vũ khí, phư ơng tiện chiến tran h

k h á n g chién c h ố n g th ự c d ân Pháp và can th iệp Mĩ N ó đã đ á n h d ấu sự trư ở n g th à n h

vư ợt bậc cù a ta vẽ q u ân sự, làm xoay chuyển cục d iện chién tra n h - trự c tiếp m ở ra khả n ăn g kết th ú c th ắn g lợi cuộc k háng chiến

+ 'Ih ắ n g lợi cùa cuộc tiến công chiến lược Đ ông - X uân 1953 - 1954 và chiến

d ịch Đ iện Biên Phủ đã làm cho kế hoạch N ava - cổ gắng cao n h ấ t củ a Pháp - M ĩ

h o à n toàn bị phá sản, giáng m ột đ ò n quyết đ ịn h vào ý chí xâm lược của th ự c dân Pháp, tạo cơ sở th ự c lực đ ể đi đ ến kí kết H iệp đ ịn h G iơ nevơ vẽ việc lập lại hoà bìn h

- N guyên nhân thắng lợi

T rư ớ c h ế t cuộc tiến công chiến lược Đ ô n g - X uân 1953 - 1954 và ch iến dịch

Đ iện Biên Phù giành th ắn g lợi là do có sự lãnh đ ạo đ ú n g đắn, sáng suỗt củ a Đ ảng ta,

đ ứ n g đ ẩu là C h ủ tịch H ổ C h í M inh Đ ảng ta đã đê’ ra chủ trư ơ n g , p h ư ơ n g châm

đ á n h đ ịch đ ú n g đ ắn và có quyết tâ m cao C h ín h vì vậy, Đ ảng ta h uy đ ộ n g đư ợc sức

m ạ n h cù a to à n dân, to àn q u ân vào cuộc chién đấu chỗng kè th ù ò m ặt trậ n c h ín h

là Đ iện Biên Phù và các chiến trư ờ n g ph ố i hợ p đ ể tiêu d iệ t sin h lực địch, giành

th ắ n g lợi

T h ứ hai, cuộc tiến công chiến lược Đ ô n g - X uân 1953 - 1954 và chiến d ịch lịch

sử Đ iệ n Biên Phủ th ắ n g lợi là d o to à n d ân , to àn q u ầ n ta đ o àn kết m ộ t lòng, d ũ n g

c ả m ch iế n đấu vì đ ộ c lập tự do Với tin h th ẩ n “T hà hi sin h tất cả, chứ k h ô n g chịu m át

n ư ớ c n h ấ t đ ịn h k h ô n g chịu làm nô lệ”, q u ân d ân ta đã vư ợt m ọi kh ó k h ăn , gian khổ,

k h ô n g q u ản ngại hi sinh, nêu cao tru y ể n th ố n g yêu nước và chủ nghĩa a n h h ù n g cách m ạn g đ ể chiến đ ấu g iàn h th ắ n g lợi

ĩ h ứ ba, đ ó là th ắn g lợi cùa tìn h đ o à n két giữa n h â n d ân ba nư ớc Đ ô n g D ươ ng

tr o n g liên m in h chống kẻ th ù chung

T hứ tư, th ắ n g lợi cùa q u ân d ân ta tro n g Đ ô n g - X uân 1953 - 1954 và chiến dịch

lịch sử Đ iện Biên Phủ còn là th ắ n g lợi của sự giúp đ ỡ của T ru n g Q u ố c, Liên x ỏ và các n ư ớ c d â n chù n h â n d ân khác, c ũ n g n h ư sự đ ổ n g tìn h ù ng hộ cùa n h â n d ân Pháp

và lo ài ngư ời tiến bộ

c DẠYHỌCVỂCUỘCTIẼNCÔNGCHIẾNLƯỢCĐÔNG-XUÂN 1953-1954

VẤ CHIẾN THẮNG LICH SỬĐIÊN BIÊN PHU NHƯTHẾ NÀO?

TRO NG GIỜ HỌ C NỘI KHOÁ ở TRÊN LỚP

1 Mục tiêu chung và mức độ chương trình giữa các cấp học

M ục tiêu chung của bộ m ô n Lịch sử ở trư ờ n g p h ổ th ô n g n h ằ m giúp cho họ c sinh có được n h ữ n g kiến th ứ c cơ bản, cần th iết vé lịch sử d ân tộ c và lịch sử th ế giới; góp phẩn h ìn h th à n h ở học sinh th ế giới q u an khoa học, giáo dụ c lòng yêu qu ê hương, đát nước, truyến th ố n g d ân tộc, cách m ạng, bổi d ư ỡ n g các năng lực tư duy,

h àn h động, th ái độ ứng xử đ ú n g đắn tro n g đời sống xã h ộ i' M ục tiêu đó quy định

m ục tiêu trong từ ng cấp học, nội dung, phương pháp, phưoìig tiện và hình thức tồ chức dạy học khác nhau sao cho phù hợp với đối tượng nhận thức

D o m ục tiêu m ỗi cấp học khác nhau, nên m ức độ chư ơng trìn h cũ n g khác nhau

C hươ ng trìn h T iểu học đ ặt ra nhiệm vụ ch ín h là tạo biểu tư ợ ng và hiểu biết ban đẩu cho học sin h vể m ột số sự kiện, hiện tượng, n h â n vật lịch sử tiêu biểu qua các chặng

đ ư ờng lớn cùa lịch sử d ân tộc

C h ư ơ n g trìn h T rung học cơ sà và T rung học phổ th ô n g được xây dự ng th eo nguyên tắc đổng tâm kết hợ p đ ư ờng thẳng Sự khác n h a u vê m ứ c độ chư ơng trìn h cùa hai cấp học này kliông phải ở khối lượng Iiội dung, ở chi tiết các sự kiện lịch sừ (bởi ở T ru n g học cơ sở, th ờ i lượng cho phép gẫp rưỡi ở T ru n g học p hổ thông), m à chủ yếu là m ức độ n h ận th ứ c sâu hơ n ở cấp T rung học phố th ô n g vé bàn chẫt của các sự kiện lịch sử, vẻ' nguyên n h ân cùa các biến chuyển lịch sử, của sự đa d ạn g các

m ô h ìn h xã hội, vê' lí luận n h ận thứ c xã hội và ở sự rèn luyện th à n h th ạo hơ n các kĩ năng họ c tập, vận dụ n g kiến thứ c vào các tìn h huống m ới^ N h ư vậy, sự khác biệt vế

m ức độ n h ậ n thứ c giữa cấp tru n g học p hổ th ô n g với tru n g học cơ sở k h ô n g phải là

độ rộng của kiến thức, m à là độ sâu của kiến th ứ c và nâng lên vế n h ậ n thứ c lí luận

2 Mục tiêu của bài học về chiến thắng Điện Biên Phủ

giữa các cấp học

Khi dạy học vế chiến th ắn g Đ iện Biên Phủ, giáo viên cẩn dựa vào m ục tiêu cùa bài học tro n g từ ng cấp học để xác đ ịn h nội du n g kiến thứ c cơ bản và p h ư ơ n g pháp,

ph ư ơn g tiện dạy học cho p hù hợ p với đối tư ợ ng n h ận thức Cụ thể:

‘ Bộ G iáo d ụ c và Đ ào tạ o , 2009, C h ư ơ n g trin h g iá o d ụ c p h ổ th ô n g m ô n Lịch sù H N , tr 5.

a Đ ố i với Cấp T iểu học, h ọ c s in h được h ọ c m ô n Lịch sử và Đ ịa lí ở lớp 5 Với lứa tuổi tru n g b ìn h là 11 tuổi, k h ả n ăn g n h ậ n th ứ c củ a học sin h còn h ạ n chế, tư d uy chủ yếu là trự c q u an Vì vậy, khi dạy họ c vé chiến th ắn g Đ iện Biên P hủ giáo viên phải chọn lọc kiến th ứ c cót lõi n h ất, đ ảm bào tín h h ìn h ả n h sin h động, hấp d ẳ n , gắn liển vởi n h ữ n g câu chuyện vẽ n h â n vật hay sự kiện điển h ìn h , trá n h đ ư a vào kiến thứ c

lí luận n ặ n g nẽ và n h ữ n g số liệu k hô k h an , k h ó học, k hó nhớ T heo đó, m ụ c tiêu cơ

bản cần đ ạt vé kiến th ứ c cùa bài 17 "Chiến thắng lịch sử Đ iện Biên P h ủ ’’ tro n g sách

giáo k h o a lớp 5 là: học sinh biết tư ờ n g th u ật sơ lược chiến th ắn g Đ iện Biên Phủ (nêu

m ộ t vài tấ m g ư ơng tiêu biểu tro n g chiến dịch, ví dụ h ìn h ả n h Tô V ĩn h D iện, Phan

Đ ìn h G iót, n h ữ n g người dân công p h ụ c vụ ch iến dịch); tr ìn h bày sơ lược ý nghĩa cúa ch iến th ắn g Đ iện Biên Phủ Vế th ái độ, giáo dục cho học sin h lòng k h â m phục,

tự hào vê' n h ữ n g a n h h ù n g đã hi sin h ch o sự ngh iệp giải p h ó n g d ân tộc Vể kĩ năng, bước đ áu h ìn h th à n h cho h ọ c sin h kĩ n ăn g q u an sát lược đổ, tra n h ả n h và tr ìn h bày diễn b iến m ộ t trậ n đánh

b Đ ố i với cấp T ru n g học cơ sở, th eo p h ân ph ố i ch ư ơ n g tr ìn h ch iến th ắ n g

Đ iện Biên Phù đ ư ợ c họ c tro n g bài 27 “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dãn

Pháp x ã m lược kết thúc", gốm 2 tiết Bài này được dạy cho đối tư ợ n g là h ọ c sin h lớp

9, có đ ộ tu ổ i tr u n g b ìn h là 15 Đ ây là lứa tu ồ i h ọ c sin h có sự b iến chuyến n h iểu vê' tâm sin h lí, thê’ lực đang p h á t triể n m ạ n h , kh ả n ă n g tư d uy lí luận đã p h á t triể n h ơ n,

n h ư n g ch ư a ổ n đ ịn h Vì vậy, so với lứa tu ổ i 11 củ a h ọ c sin h lớ p 5, k h ả n ă n g n h ậ n

th ứ c củ a học sin h lớp 9 cao h ơ n rất nhiếu T heo đó, m ụ c tiêu kiến th ứ c cẫn đ ạt tro n g bài này cũ n g rộng và cao h ơ n C ụ thể, họ c sin h biết, hiểu đư ợc âm m ư u th ủ đ o ạn

m ứi củ a th ự c d ân Pháp và can th iệp M ĩ qu a kế h o ạ c h Nava; b iế t đ ư ợ c chủ trư ơ n g và kết q u ả của cuộc tiến công chiến lư ợ c 1953 - 1954; d iễn b iến c h ín h và h iểu ý nghĩa

củ a ch iế n d ịch lịch sử Đ iện Biên Phù; n h ữ n g nét c h ín h vể q u á tr ìn h đấu tr a n h ngoại giao tại H ội ng h ị G iơ nevơ và kết quả của nó; ý nghĩa lịch sử, nguyên n h â n th ắ n g lợi của cu ộ c k h án g chiến c h ổ n g P háp (1945 - 1954) Vế tư tư ở ng, bỗi d ư ỡ n g ch o học sin h lò n g yêu nước, tin h th ẩn đ o àn kễt d ả n tộc, đ o àn két q u ố c té, long k h âm p h ụ c

vế n h ữ n g người đã chiến đấu, hi sinh vì đất nư ớc và n iềm tin vào sự lãn h đ ạo cùa

Đ ảng Vế ki năng, rèn luyện ch o học sin h kĩ n ăn g p h ân tích, đ á n h giá sự k iện , n h ân vật lịch sử, sử d ụ n g lược đổ, tra n h ảnh

c Đ ổ i vớ i cấp T ru n g học p h ổ thông, th eo p h ân ph ố i ch ư ơ n g tr ìn h , chiến th ắn g

Đ iện Biên Phủ d à n h ch o h ọ c sin h lớp 12 ở bài 20 “Cuộc kháng chiến toàn quốc

chống thực dân Pháp kết thúc (1953 - 1954)", gổm 2 tiết So với h ọ c sin h lớp 9

T ru n g h ọ c cơ sở, h ọ c sin h lớp 12 lứa tu ổ i 18 đã có sự trư ở n g th à n h vế th ế lực và trí tuệ, k h ả n ăn g tư d uy lôgic, khái q u át p h át triể n m ạn h C ác em k h ô n g dễ ch ấp n h ận

kiến th ứ c áp đặt cùa người khác, m à m u ố n khám phá, tìm hiếu tự m ìn h tìm ra kiến thức Vì vậy, khi dạy học bài này học sinh cẩn n h ận th ứ c được n h ữ n g kiến th ứ c cơ bản sau: hiếu được h o àn cản h dẫn đến âm m ưu th ù đoạn m ới của th ự c d ân P h áp

và can th iệp M ĩ th ế hiện tro n g kế h oạch Nava; hiểu được chủ trươ ng, d iễn biến

và tác d ụ n g cùa cuộc tiến công chiến lược Đ ông - X uân 1953 - 1954 đối với cu ộ c kháng chiến chống Pháp; diễn biến, kết quả, ý nghĩa của chiến d ịch Đ iện Biên Phù; hiểu được quá trìn h đẫu tra n h trên m ặt trậ n ngoại giao và nội du n g cùa H iệp đ ịn h

G iơnevơ năm 1954 vẽ Đ ông D ương; đ á n h giá được ý nghĩa và nguyên n h ân th ắ n g lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp; hiểu được m ối q u an hệ giữa m ặt trậ n ngoại giao và q u ân sự và tác độ n g của chúng tro n g việc kết th ú c cuộc kháng chiến c h ố n g thự c dân Pháp xâm lược; so sánh với H iệp đ ịn h Sơ bộ 6/3/1946 để tháy được bước tiến tro n g đẫu tra n h ngoại giao của ta

N h ư vậy, vẽ m ục tiêu kiến thứ c cùa bài này ở cấp T rung học cơ sở và T ru n g h ọ c phổ th ô n g k h ô n g k hác n h au n h iểu vê' số lượng, m à khác chủ yếu là cách tiếp cận kiến thứ c, độ sâu của kiến th ứ c và m ức độ n h ận thứ c lí luận T ức là, tro n g q u á tr ìn h dạy học, với đối tư ợ n g học sinh lớp 12, giáo viên chủ yếu h ư ớ n g dẫn họ c sin h chù động, tích cực phát h iện kiến thứ c và phải huy độ n g n h iểu h ơ n các th ao tác tư du y

nh ư p h ân tích, so sánh, đ án h giá, giải thích, liên hệ đê’ đi sâu vào bản chẫt củ a sự kiện, tìm ra n h ữ n g m ối liên hệ, sự tác độ n g của các sự kiện, hiện tư ợ ng lịch sử I h e o

đó, kh ả năng tự học, tự n ghiên cứu cùa học sinh được n ân g d ẫn lên ở m ồi cáp học

3 Phương pháp sử dụng tài liệu khi dạy học về chiến thắng Điện Biên Phủ

ở cấp Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông

Đ ể tái hiện đẫy đủ, sin h động, hấp dẫn vế chiến th ắ n g Đ iện Biên Phù, ngoài kiến th ứ c thứ c cơ b ản tro n g sách giáo khoa, cán khai thác triệ t để, p hù hợp và hiệu quả n g u ổ n tài liệu th am khảo p hong phú Tài liệu phục vụ đ ể dạy học vé chiến thắng Đ iện Biên Phù gổm n h iẽu nguỗn: tài liệu th à n h văn (tài liệu lịch sử, tài liệu văn học); tài liệu h ìn h ản h (tra n h ảnh, lược đổ, p h im tư liệu, m ỏ h ìn h , sa bàn .); tài liệu âm th a n h (bài hát) Tuy n h iên , trong quá trìn h dạy học giáo viên cẩn c h ọ n lọc nguổn tư liệu và sừ dụ n g hợ p lí, ph ù hợ p với đối tư ợ n g n h ận thức, thờ i lư ợ ng cùa tiết học và m ục tiêu của bài học Đ ổng thời, do khả năng n h ận thứ c và m ức đ ộ tư duy của m ỗi cáp học khác n h au nên cách sử d ụ n g n guổn tài liệu cho đỗi tư ợ n g học sinh ở các cấp học cũng khác nhau

a ở cấp Tiểu học

K hi dạy học vế chiến th ắn g Đ iện Biên Phù cho đối tư ợ n g học sin h lớp 5 cấp

T iểu học, học sinh cẩn biết được sơ lược vể sự chuẩn bị đẩy đủ, chu đ áo của Đ ảng,

toàn dân ch o chiến dịch Đ iện Biên Phù; khái q u át diễn bién chiến dịch Đ iện Biên Phù; Biết đư ợc tấ m gư ơng chiến đấu hi sin h d ũ n g cảm của Phan Đ ìn h G iót; n êu đư ợc ngắn gọn ý n g h ĩa cùa chiến th ắn g Đ iện Biên Phù 'ĩh e o đó, giáo viên phải ch ọ n lọc nguốn tài liệu n h ằm cụ th ể ho á kiến th ứ c cơ bản và p hù hợ p với đối tư ợ n g n h ậ n thức là h ọ c sin h lớp 5, lứa tu ổ i 11, 12 N guổn tài liệu c ũ n g chù yếu d o giáo viên cu n g cáp, tro n g đ ó cẩn chú ý n h iéu h ơ n các h ìn h ả n h trự c q u an sin h động, tạo đ iếu kiện cho họ c sin h n h ậ n th ứ c dễ d à n g h ơ n.

Đê’ h ọ c sin h có h ìn h ản h vẽ sự ch u ẩ n bị vè' chủ trư ơ n g , đ ư ờ n g lối của Đàng tro n g ch iê n dịch Đ iện Biên Phủ, giáo viên ch o học sin h q u an sát h ìn h 1

M ùa đông ¡953, Bộ Chính trị họp thông qua phương án m ở chiến dịch Đ iện Biên Phù

(sách giáo k h o a Lịch sử và Địa lí lớp 5, tr 38) và n êu câu hỏi: “Em biết ai trong số

những nhân vật trong ả n h V ’ T iếp đó, giáo viên kê’ ch o họ c sin h n g h e vế cu ộ c họ p

quan trọ n g có ý nghĩa quyết đ ịn h vê' chủ trư ơ n g tác chiến của ta q u a đ o ạ n tư liệu:

“Trước âm m ư u m ới của P háp - M ĩ tro n g cuộc chiến tra n h Đ ô n g D ương, th án g 12/1953, Bộ C h ín h trị Ban C h ẫp h à n h T ru n g ư ơng Đ ảng đã h ọ p tại xã P hú Đ ìn h , huyện Đ ịn h H oá, tìn h Thái N guyên (th u ộ c cản cứ địa Việt Bắc) đ ế th ô n g qua

p h ư ơ n g á n m ở chiến dịch Đ iện Biên Phù củ a Tống Q u â n uỷ Đại tư ớ n g Võ N guyên Giáp đ ư ợ c chỉ đ ịn h trự c tiếp làni T ư lệnh kiêm Bí th ư Đ ảng ủy ch iến dịch M ục tiêu của ch iến d ịch là tiêu d iệt lực lư ợ ng địch ở đây giải p h ó n g v ù n g Tây Bắc, tạ o điểu kiện c h o Lào giải p h ó n g Bắc Lào” ' Đ e cụ thế hoá nội du n g kênh hình đó, giáo viên cung cấp th ô n g tin cho học sinh: T rong ảnh là hìn h ánh C hù tịch H ồ C hí M inh,

T ồng Bí th ư Trưcmg C hinh và các Uỳ viên Bộ C hính trị đang bàn về kế h o ạch tác chiến Đ ứng từ trái qu a phải là N g u y ễn C hí T h an h , Phạm V ăn Đ ồng, H ồ C hí M inh,

T rường C h in h và cuối cù n g là V õ N g u y ên G iáp Bộ C hính trị đã phân tích tinh hinh, chỉ rõ c h ỗ m ạnh, chỗ yếu cùa địch cũng n h ư cù a ta, cuối cù n g q u y ết định đư a

bộ đội ch ú lự c củ a ta lên h ư ớng Tây B ắc, buộc địch phải phân tán lực lư ợ ng đối phó ta nhân đó tranh thù tiêu d iệt sinh lụ c địch, đồ n g thời đẩy m ạnh h o ạt đ ộ n g ớ cac ch iến trư ờ n g sau lư ng đ ịch ” ^ Đ ồng thời khẳng định, bức ản h thề hiện rõ không khí khẩn trưomg cùa cuộc k háng chiến trướ c tình hình m ới, tầm quan trọng cù a cuộc tiến c ô n g ch iế n lược Đ ông - X uân 1953 - 1954 và chiến dịch lịch sử Đ iện B iên Phù đổi với th ẩ n g lợi của cuộc kháng chiến ch ố n g th ụ c d ân Pháp xâm lược

Đ ể giú p h ọ c sin h h iểu đư ợc sự c h u ẩn bị m ọi m ặt củ a q u ân d â n ta ch o trậ n

Đ iện Biên P hủ, cụ th ề h o á khẩu h iệu “Tất cả cho tiên tuyến, tất cả đ ề chiến thắng", ' N g u y é n T h ị T h é B in h , N g u y ễ n T h ị cỏi, B ùi T u y ét H ư ơ n g , 2 0 06, H ư ớ n g d ẫ n s ử d ụ n g tra n h ả n h , lược

dớ tr o n g sách g iá o kh o a Lịch s ử và Đ ịa lí lớp 4, ìởp 5, N X B G iá o d ụ c , H N , tr 86.

‘ N g u y ẻ n T h ị C ò i (C h ủ b iê n ), 2 0 09, H ư ớ n g d ẫ n s ừ d ụ n g k ê n h h ìn h tro n g sách g iá o k h o a L ịch s ù T ru n g

tuỳ th u ộ c vào thời gian và m ứ c độ n h ậ n thứ c của học sinh, giáo viên có th ể lựa chọn

tư liệu đ ể cung cấp cho họ c sinh Ví dụ, kể về h ìn h ản h d ân công h o ả tuyến ngày đêm vận chuyển lương thực, thự c phẩm , vũ khí đ ạn dược phục vụ m ặt trận băng nhiếu p h ư ơ n g tiện n h ư đi bộ, d ù n g xe đạp thỗ, thuyển, xuổng, ngựa, xe cơ giới kết

hợp với cho học sinh q u an sát h ìn h 2 Đ oàn xe thổ phục vụ chiến dịch Điện Biên Phù:

“Đ ể p h ụ c vụ cho chiến dịch Điện Biên Phủ, dân công ta ở các tìn h , đặc biệt là vùng

tự do (T hanh Hoá, N ghệ A n) và chiến k hu Việt Bắc đã tích cực lẻn đường Họ sử dụng xe đạp thổ, quang gánh, gùi để vận chuyển lương thực lên Điện Biên Phủ T rong quá trìn h vận chuyển, dàn công đã có sáng kiến cải tiến chiếc xe đạp th ố bằng cách làm th êm giá đ ỡ và nối dài tay lái bằng m ộ t đ òn tre đ ề dễ điểu khiển T ừ đó, chiếc

xe đạp th ỗ được gọi là chiếc xe thổ Bức ản h trong sách giáo khoa là cảnh m ộ t đội

xe th ổ đ an g chở lương thự c phục vụ tiễn tuyến, xe nào cũng cắm đẩy lá cây ngụy tran g để trá n h m áy bay đ ịch n ém bom N h ữ n g ngày Tết G iáp Ngọ (1954), trờ i rét thấu xương, m ưa p h ù n lẫt phất, n h ư n g n h ữ n g chiến sĩ dân công với xe th ổ chở nặng vẫn lên đường C àng đến gấn m ặt trận, càng gian nan vất vả Lên dốc, xe chở nặng phải ba, b ốn người đầy Xuống dốc, phải có người giữ dây giảm tóc độ, n h iểu xe không còn m á p h an h , d ân công phải d ù n g cả d ép cao su làm m á phanh Ròng rã hàng tháng trời, đoàn xe thồ mới có m ặt ở điểm giao hàng gần Đ iện Biên Phù Địch ném bo m liên tục n h ư n g k hông ngăn cản được ý chí của dân công Khi xe đạp hòng,

h ọ vận chuyển b ằn g đôi vai T rong các đ o àn d ân công dấy lên p h o n g trào th i đua

th ổ hàng A n h C ao Văn Tỵ người T hanh H oá lập kỉ lục th ổ 320kg, sau đó a n h Ma Văn Thắng, người Phú Thọ vươn lên th ổ được 370kg N h ữ n g chiếc xe thố ch ở đẩy lương thực, th ự c p h ẩm nối tiếp n h au lên Đ iện Biên Phủ cu n g cấp gạo, thức ăn để

bộ đội ta ăn no, đ á n h thắng ”'; hoặc giáo viên có th ể lựa chọn và kể cho học sinh nghe câu chuyện vễ bộ đội ta kéo p h áo vào trận địa; “Việc dù n g sức người đ ế kéo khối sắt th ép nặng hàng tẫn vư ợt qua núi cao vực th ẳm là m ộ t việc làm vô cùng khó k h ăn n h ư n g cũng th ậ t là vĩ đại và kì công Ta dự đ ịn h tro n g 3 đ êm sẽ đưa pháo vào đến Bản N ghịu, n h ư n g thự c tế đâ kéo tới 7 đêm m à p h áo vẫn chưa đến được

vị trí tập kết Trước tìn h h ìn h đó, Bộ chì huy chiến dịch đã quyết đ ịn h : Đại đội 351 pháo b in h đư a lực lượng vào khu vực N à Tím , Nà Hi đ ể giảm 3 ngày đ ư ờng kéo pháo T rong ản h chúng ta thấy các chiến sĩ pháo b in h đang gò lưng kéo khẩu pháo lên đèo, cả người và pháo đểu phải ngụy tran g bằng lá cây Đ ường rừ n g thì hẹp, bễ ngang chi vừa đủ bể ngang cùa khẩu pháo Các chiến sĩ đã phải buộc dây chão vào khẩu p h áo và đ ứ n g th à n h hai hàng, người nọ đ ứ n g sát vào người kia Q uan sát kĩ

bức ảnh, ta còn thấy ở cuối k h ẩu p h á o còn có n h iê u chiến sĩ đẩy p h áo và kéo p h áo đến đâu th ì có người ch èn p h áo đến đấy, đé p h ò n g p h áo trư ợ t x u ỗ n g dốc N goài

ra, có m ộ t ch iến sĩ đ ứ n g ngoài hai h àn g hô: m ột, hai, ba, hò dô ta ,! C ứ th ế, cứ thế, với lòng yêu nước, quyét tâm tiêu d iệt giặc, các chién sĩ p h áo b in h của q u â n đội ta

đã kéo đư ợc các k h ẩu p h áo vào trậ n địa, sẵn sàng nã n h ữ n g đ ò n sấm sét x u ố n g đấu

q u ân th ù ”'.T rong qu á trìn h kể chuyện giáo viên có thê’ lược b ớ t nội d u n g ch o p hù hợp với th ờ i gian và đói tư ợ n g n h ậ n thức Sau đó, giáo viên tổ chức ch o học sin h phát biểu cảm tư ở n g củ a m ìn h vẽ câu chuyện, cán n h ấ n m ạ n h ý chí quyết tâm sắt

đá, tin h th ẫ n đ o à n kết q u ân d ân vì m ụ c đ ích cao cả là “tất cả đê’ ch iến th ắ n g ”

N ếu thờ i gian ch o phép, giáo viên có th ể kể ch o học sin h n g h e vể tấ m gư ơng của an h hùng Tô V ĩnh Diện Trước khi kể, giáo viên nêu câu hỏi: “Em biết Tô V ĩnh Diện

là ai? H ành độ n g cùa a n h gợi cho em suy nghĩ gì?” G iáo viên cũ n g có thê’ yêu cấu m ộ t học sinh có khả năng đọc tốt đọc cho cả lớp nghe đ o ạn tư liệu sau: “A n h Tô V ĩn h D iện sin h n ăm 1924, tro n g m ộ t gia đ ìn h n ô n g d â n n ghèo ở xã N ông T rư ờng, h uyện N ông

C ỗng, tỉn h T h an h H oá T huở nh ỏ , an h phải đi ở cho người giàu tro n g v ù n g đê’ kiếm

ăn, cuộc sống cơ cực lắm! Thế là n ăm 25 tuồi a n h x u n g p h o n g vào bộ đội T ừ đó,

c u ộ c đời a n h bước sang m ộ t tra n g m ới

Đ ế c h u ẩn bị cho chiến dịch Đ iện Biên Phủ, Tô V ĩn h D iện đ ư ợ c cấp trê n điếu

vế làm T iểu đội trư ở n g m ộ t đ ơ n vị p h áo cao xạ và có n h iệ m vụ kéo p h áo vào chiến trư ờ n g Đ iện Biên Phù H 6 i ẩy, p h áo cao xạ là m ộ t loại vũ khí h iệ n đại và đ ư ợ c coi là tài sản quý của b ộ đội ta Vì vậy, a n h và đ ổ n g đội k h ô n g q u ản ngại n ặ n g n h ọ c , k hó

k h ă n , đã vư ợt q u a b ao núi cao, vực th ẳm trê n m ộ t c h ặn g đ ư ờ n g h ơ n m ộ t n g h ìn km

đ ể đ ư a p h á o tới vị trí tập kết an toàn A n h xứ ng đ án g là niếm tự h ào cùa q u ê h ư ơ n g

N ô n g C ống, T h an h H oá”^ Sau đó, giáo viên ch o học sin h p h á t biểu cảm n g h ĩ cùa

m ìn h vé n h â n vật Tô V ĩn h D iện (cảm p h ụ c trư ớ c h à n h đ ộ n g d ũ n g cảm , hi sin h th â n

m ìn h đ ể cứu p h á o của an h ) C ũ n g có thể, giáo viên ch o h ọ c sin h c h u ẩn bị trư ớ c tài liệu ở n h à, rổi đ én lớp kể lại ngắn gọn câu chuyện và giáo viên ch ố t lại n ộ i d u n g và

ý n g h ĩa câu chuyện

Đ ể họ c sin h n h ậ n th ứ c đ ư ợ c khái q u á t d iễn b iến ch iến d ịch Đ iện Biên Phủ,

g iáo viên sử d ụ n g l ư ợ c đ ỗ chiến dịch Đ iện Biên Phủ đ ể lược th u ật N ếu đ iếu kiện

c h o p h ép có th ế cho h ọ c sin h xem m ột đ o ạ n p h im tư liệu, h o ặc sử d ụ n g bản đố

đ iệ n tử đư ợc th iết kế đẩy đ ủ m àu sắc, âm th a n h , tái h iện sin h đ ộ n g d iễ n biến

c h iế n dịch Đ iện Biên Phủ qua ba đợ t T rước khi tr ìn h bày, giáo viên yêu cầu họ c sin h

' N g u y ẻ n T h ị C ô i (C h ủ b iê n ), 2 0 09, S đ d , tr 175, 176.

’ N g u y ễn T h ị C ô i (C h ủ b iê n ), P h ạ m T h ị K im A n h , Vũ T h ị H o à, N g u y ên M y Lê, 2 0 08, T ru y ện k ế v ề các

suy nghĩ câu hỏi: Chiếrt dịch Đ iện Biên Phủ diễn ra m ấyđợt? Cuộc chiến giữa ta và địch

diễn ra n h ư th ế nào? Kết quả của chiến dịch ra sao? Tiếp đó, giáo viên giới thiệu cho

học sinh các kí hiệu trong bảng chú giải và lược th u ật diễn biến trận đ á n h trên lược

đổ T rong quá trìn h lược th u ật diễn biến, giáo viên kề cho học sin h nghe tấm g ư ơng

hi sinh d ũ n g cảm của a n h P han Đ ình G iót (két hợp cho học sinh q u an sát ản h chân

d u n g P h an Đ ìn h G iót): “Phan Đ ình G iót sinh năm 1920, người huyện C ẩm Xuyên, tỉn h H à T ĩnh G ia đ ìn h a n h nghèo lắm Bố an h m ất sớm vì chết đói Mới 13 tuồi

an h đã phải cùng m ẹ đi làm thuê, cày m ướn, rỗi lên rừ n g kiếm gỏ đốt than Có thời gian an h phải đi ở cho nh à giàu rất cơ cực N ăm trò n 30 tu ổ i an h xung p h o n g vào bộ đội Lúc đấu, an h k hông đủ tiêu chuẩn vì quá n h ẹ cân Sau đó, an h ng h ĩ ra

m ột cách là bỏ thêm cát, sỏi vào túi áo cho nặng cân đế đù tiêu ch u ẩn vào bộ đội Phan Đ in h G iót được tru y tặng H uân chư ơng Q u ân công hạng N hi và d an h hiệu

A nh h ù n g Lực lượng vũ tran g n h ân dân” ' V ới đối tượng là học sinh tiếu học giáo viên có thể chọn lọc và rút bớt nội dung câu chuyện, nhưng vẫn đàm bảo tính chân thực và hấp dẫn Sau đó, giáo viên có thề yêu cầu học sinh lên bàng chi trên lược

đồ vị trí của H im Lam , Đ ộc Lập, Bản K.éo, trung tâm M ường T hanh và phân khu phía N am llồ n g Cúm Đ ồng thời, cho học sinh phát biểu cảm ng h ĩ cùa m ình khi được nghe câu chuyện về anh hùng Phan Đ ình G iót H oặc có thế kiểm tra khả năng nhận thức cúa học sinh bằng cách yêu cầu học sinh kể lại ngán gọn câu chuyện anh Phan Đ ình G iót, hay nêu ngắn gọn diễn biến cùa chiến dịch Đ iện B iên Phú.Vê' kết quả và ý nghĩa cùa chiến dịch Đ iện Biên Phủ, giáo viên hư ớng d ẫn học sinh dựa vào sách giáo khoa đê’ tìm hiểu

N h ư vậy, đối với cấp T iểu học, học sinh chỉ cấn n ắm được m ộ t vài nội du n g cốt lõi n h ất của chiến th ắn g Đ iện Biên Phủ Việc sử d ụ n g tài liệu tham khảo cũng

hạn chế, chù yếu do giáo viên cung cấp dưới hình thức kể chuyện, qua đó tạo cho

giờ học giàu tín h h ìn h ản h , sinh động, dễ hiểu, p hù hợ p với h ọ c sinh n hò tuồi Tuy n h iên , cũng cấn nêu m ộ t số câu hỏi gợi m ở tư duy học s in h và sử dụ n g kết hợp với n h iếu p h ư ơ n g tiện trự c q u an đê’ học sinh dễ n h ậ n thứ c và tạo sự hấp dẫn, hứ ng

th ú hơn

b ớ cấp Trung học cơ sở

Bài 27: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp x â m lược kết thúc

(1953 - 1954) được dạy tro n g 2 tiết, gổm 4 m ục lớn, đẽ cập đến giai đoạn kết thúc

cuộc k h án g chiến toàn quốc chống thự c dân Pháp của n h ân d ân ta Kiến thứ c cơ bản tập tru n g ở cả 4 m ục Tuy n hiên, trong quá trìn h dạy học, giáo viên nên d àn h nhiéu thờ i gian cho m ục II và III, cẩn n h ẫn m ạ n h m ộ t số nội d u n g cốt lõi n h ư cuộc

tiến công chiến lược Đ ông - X uân 1953 - 1954 gỗm 4 chiến d ịch tiến cô n g ch ù yếu vào 4 h ư ớ n g (Tây Bắc, I h ư ợ n g Lào, T rung Lào, Tây N guyên) T hắng lợi cù a 4 chiến dịch làm ph á sản bước đ ẩu kế h oạch Nava C h iến dịch Đ iện Biên Phủ làm p h á sàn

h o àn toàn kế h oạch Nava, là th ắ n g lợi quyết đ ịn h kết th ú c ch iến tra n h , b u ộ c th ự c dân Pháp phải kí H iệp đ ịn h G iơnevơ, lập lại h o à b ìn h ở Đ ô n g D ương I h e o đó,

n g u ố n tài liệu sừ d ụ n g cũ n g cán tập tru n g làm sâu sắc, cụ th ể kiến thứ c cơ bản này trê n cơ sở p h ù h ợ p với đối tư ợ n g n h ậ n th ứ c là học sin h lớp 9, độ tuổi 15, 16 C ách tiếp cận n g u ỗ n tài liệu cũ n g p h o n g p hú hơ n so với cấp T iều học, tro n g đó chú trọ n g

n h ié u hơ n đén tín h tích cực tự tìm hiểu, tự n h ậ n th ứ c của học sinh C ụ thể:

Khi dạy m ục I K ế hoạch N ava của Pháp - Mĩ, đ ể cụ th ể ho á vế h o àn cả n h ra đời

củ a kế ho ạch N ava, giáo viên bổ sung tư liệu vé sự th ấ t bại của Pháp sau 8 n ă m tiên

h à n h chiến tra n h xâm lược V iệt N am (h ơ n 39 vạn q u ân bị loại kh ỏ i vòng ch iế n đấu,

k in h tế và tài c h ín h suy sụp, n h ả n d ân p h ản đối ) Đ ổng thờ i, p h ân tích ân i m ư u

củ a M ĩ là tiếp tục can th iệp sâu vào chiến tra n h ở Đ ông D ư ơ n g (th ô n g qu a việc tăng viện trợ đ ể ép Pháp phải kéo dài cuộc chién tra n h ), h ư ớ n g d ẫn họ c sin h so sán h tỉ

lệ n g ân sách củ a M ĩ viện trợ cho Pháp qua các năm ; tán th à n h việc đư a N ava sang làm T ổng chỉ h uy q u ân Pháp ở Đ ô n g D ư ơ ng và để ra kế h o ạch N ava N h ư vậy, th ô n g

q u a kiến th ứ c cơ bản của sách giáo khoa, n g u ổ n tài liệu th a m k h ảo và sự h ư ớ n g dẫn

c ủ a giáo viên, học sin h hiểu được: sau 8 năm tiến h à n h chiến tr a n h ở Đ ô n g D ương,

th ự c d ân Pháp gặp rất n h iễ u kh ó k h ăn , kế h o ạch Nava ra đờ i tro n g th ế bị đ ộ n g trên

c h iế n trư ờ n g , lại lệ th u ộ c vào Mĩ

Sau khi h ư ớ n g d ẫn h ọ c sinh tìm hiểu nội d u n g cơ b ản cùa kế ho ạch N ava qua sách giáo k h o a (th ự c h iện tro n g hai bước), giáo viên cu n g cấp tài liệu, h ư ớ n g dẵn

h ọ c sin h n g h iên cứu và rú t ra n h ậ n xét, kết luận: Kế h o ạch Nava là cố g ắn g cuỗi

c ù n g , là sự nổ lực cao n h ất cùa P háp có sự can th iệ p M ĩ tại Đ ô n g D ương C h ín h p hủ

P h á p đặt n h iẽu hi vọng vào kế h o ạch q u ân sự m ớ i đ ể “kết th ú c chiến tr a n h tro n g

d a n h d ự ” Tuy n h iên , kế h o ạch Nava ra đời tro n g th ế bị động, nên ngay từ đ ầ u đã

b ộ c lộ n h ữ n g đ iếm yếu

Đ ể cụ th ể ho á việc triể n khai th ự c h iện kế h o ạch N ava cùa địch, giáo viên gọi học

s in h đọc đ o ạ n tư liệu th am k h ảo tro n g sách giáo k h o a (tr 119) “T hực h iện kế h oạch

N ava, th ự c d ân Pháp xin M ĩ tăn g th êm viện trợ q u â n sự (gấp hai lãn so với trướ c,

c h iế m h ơ n 73% chi phí chiến tra n h ở Đ ông D ương tập tru n g ở đ ổ n g b ằ n g Bắc Bộ

m ộ t lực lư ợ ng cơ đ ộ n g m ạ n h gồm 44 tiếu đoàn ra sức tăn g cư ờn g ngụy q u ân ” Sau

đó, gợi ý đ ể h ọ c sin h suy ng h ĩ câu hỏi “Vì sao M ĩ tiếp tụ c can th iệp sâu vào ch iến tra n h

Đ ô n g D ư ơ n g ?” p h ân tích kế h oạch N ava và sự can th iệp củ a M ĩ đã gây ch o ta n h ữ n g

khó khăn m ới Đ òi hòi Đ ảng ta phải sáng suốt để ra chù trư ơ n g m ới đê’ tiếp tục đư a cuộc kháng chién đến kết thúc th ắn g lợi.

ở m ục II Cuộc tiến công chiến lược Đông - X uân 1953 - 1954 và chiến dịch lịch

sù Điện Biên Phủ ¡954, m ục I Cuộc tiến công chiến lược Đông - X uảti 1953 - 1954,

đế học sin h hiểu rõ hơ n vai trò cùa Bộ C h ín h trị T rung ương Đ ảng, đ ứ n g đẩu là

C hù tịch H ổ C hí M inh tro n g việc hoạch đ ịn h chù trư ơ n g tác chiến Đ ông - Xuân

1953 - 1954, giáo viên h ư ớ n g dẫn học sinh quan sát h ìn h 52 sách giáo khoa và trin h bày sự hiểu biết cùa m ìn h về sự kiện này Sau đó, giáo viên chốt lại bằng đo ạn tư liệu;

T rong ả n h là h ìn h ả n h C h ù tịch Hổ C hí M inh, Tổng Bí th ư T rường C h in h và các

Uỷ viên Bộ C h ín h trị đ an g bàn vẽ kế hoạch tác chiến Đ ứng từ trái qu a phải là

N guyễn C h í 'ữ ian h , Phạm Văn Đ ông, H ổ C hí M inh, T rường C h in h và cuỗi c ù n g là

Võ N guyên Giáp Bộ C h ín h trị đã phân tích tìn h h ìn h , chỉ rõ chỗ m ạnh, chỗ yéu cùa địch cũ n g n h ư của ta, cuối cùng quyết đ ịn h đưa bộ đội chù lực của ta lên h ư ớ n g Tây Bắc, buộc địch phải p h ân tán lực lượng đối phó, ta n h â n đó tra n h th ủ tiêu diệt sinh lực địch, đổng thời đẩy m ạ n h h o ạt động ở các chiến trư ờ n g sau lưng địch”‘ Sau đó, yêu cầu học sinh nhận xét về vai trò cùa Đ ảng trong việc đề ra chù trưcmg tác chiến phù hợp (chù động, sáng suốt, đúng đắn)

Đê’ hư ớng dẫn học sinh nhận thức diễn biến cuộc tiến công chiến lược Đỏng - X uân 1953 - 1954, giáo viên trìn h bày nêu vấn để: Thực h iện N ghị quyết của

Bộ C h ín h trị, tro n g Đ òng - X uân 1953 - 1954, quân ta m ở các chiến dịch tiễn công địch ở n h iễu nơi trê n chiến trư ờ n g Đ ông D ương Theo đó, giáo viên h ư ớng

dẫn sử dụng lược đổ Hình thái chiến trường trẽn các mặt trận Đông - X uân 1953 - 1954

(h ìn h 53 - sách giáo khoa) hoặc bản đổ giáo khoa đ iện tử (nếu có), kết h ợ p với kiến th ứ c tro n g sách giáo khoa th ô n g báo diễn biến cùa cuộc tiến công C ẩn giải

th ích các kí hiệu trên lược đỗ, chỉ rõ các hư ớng tiến công chủ yếu cùa ta (Tây Bắc,

T rung Lào, T hượng Lào, Tây N guyên) - nơi có vị trí chiến lược q u an trọng, n hư ng địch tư ơ n g đối yếu hoặc sơ hờ C hì tro n g vòng 2 tháng, q u ân ta đã buộc địch phải bị độ n g điếu q u ân từ đổng bằng Bắc Bộ ứng cứu cho Đ iện Biên Phù, Sê Nỏ, Luông Pha Băng và Plâycu N ếu có thời gian, cũ n g có th ể yêu cầu m ộ t học sin h lẻn bảng trìn h bày khái quát các h ư ớng tiến công cùa ta tro n g chiếc lược Đ ông - Xuân

1953 - 1954 và kết quả Sau đó, giáo viên cho học sinh th ảo luận câu hỏi “Vì sao nói

thảng lợi cùa cuộc tiến công chiến lược Đông - X uân 1953 - 1954 của ta đã làm p há sản bước đấu k ế hoạch Nava?" Q u a suy nghĩ, học sinh lí giải được: tru n g tâm điểm của ké

hoạch Nava là tập tru n g q u ân cơ động, n h ư n g từ m ột nơi tập tru n g q u ân là đổng bằng

Bắc Bộ, P háp đã phải bị đ ộ n g p h â n tán lực lượng th à n h năm nơi, v ù n g giải p h ó n g của ta ngày càng m ở rộng Vì vậy kế h o ạch N ava bước đẩu bị ph á sàn.

T rong m ục 2 C hiến dịch lịch sử Đ iện Biên Phủ (1954), đê’ tìm hiểu âm m ư u cùa P h áp - M ĩ ở Đ iện Biên P hủ và lí giải Vì sao Pháp - M ĩ chọn Đ iện Biên P hù đ ể

x â y dựng tập đoàn cứ điềm m ạnh nhất Dông Dương? Tập đoàn cứ điểm Đ iện Biên Phủ đưỢc Pháp x â y dựng n h ư th ế nào? G iáo viên h ư ớ n g d ần học sin h tìm h iểu sách

giáo k h o a, tài liệu th am k h ả o ', q u an sát lược đ ó treo tư ờ n g (hoặc b ả n đ ổ giáo k h o a

đ iện tử cứ đ iếm Đ iện Biên Phù ) và trao đổi, th ả o luận vẽ vị trí cù a Đ iện Biên Phủ

G iáo viên gọi m ộ t h ọ c sin h lên b ản g xác đ ịn h vị trí cùa Đ iện Biên P hù và tr ìn h bày

sự n h ận th ứ c của m ìn h vé địa d a n h này

Sau khi học sin h p h á t biểu, giáo viên ch ố t lại kiến th ứ c qu a tài liệu: p h át h iện

q u â n ch ủ lực cùa ta tiến q u â n lên Tây Bắc, Nava điểu q u ân vế giữ Đ iện Biên Phủ

Đ ây là m ộ t th u n g lũ n g n ằm ở p h ía Tây vùng rừ n g núi Tây Bắc, gẩn b iên giới Lào, cách Hà N ội 300km , cách Luông Pha Băng 200km , cách hậu p h ư ơ n g cù a ta (Việt Bắc, 'Ih a n h - N ghệ - l i n h ) từ 300 đến 500km Đ ối với Pháp, đây là vị trí ch iến lược

th e n chỗt, có thê’ trở th à n h m ộ t căn cứ lục q u ân và k h ô n g q u â n của c h ú n g ở Đ ô n g

D ư ơ n g và Đ ô n g N am Á Đ iện Biên Phù từ chỗ k h ô n g n ằm tro n g nội d u n g cùa kế

h o ạ c h N ava đã trở th à n h tâm đ iếm cùa kế h o ạch Nava

Đ ề th ự c h iện m ư u đỗ trên , Nava tản g d ẩn sổ q u ân chiếm đ ó n g ờ D iện Biên Phù

lên 16.200 tên , xây d ự n g ở đây 49 cứ đ iềm , 2 sân bay, chia làm ba p h â n khu; T ru n g

tâ m M ư ờ n g T h an h , Bắc và N am Tất cả các vị trí đéu n ằm tro n g công sự và giao

th ô n g hà o ch im dư ới m ặt đất rát kiên cố P háp - M ĩ coi Đ iện Biên Phủ là “p h áo đài bất k h ả xâm p h ạm ”, “cái m áy n g h iển k h ổ n g lổ” và đư a ra lời tuyên bổ sẽ giữ căn cứ

n ày với b ấ t cứ giá nào

Đ ể tìm h iểu vế chủ trương của Đ ảng và C hính p h ủ và sự chuẩn bị của quân

dán ta cho chiến dịch Đ iện Biên Phù, giáo viên yêu cẩu h ọ c sin h tìm h iếu nội d u n g

sách giáo k h o a và m ộ t số tư liệu th am k h ảo ’ và h ìn h ả n h tiêu biểu n h ư h ìn h 52

Bộ C h in h trị Trung ương Đ ảng họp quyết địn h chù trương tác chiến Đ ông - X u â n

¡953 - 1954 (sách giáo khoa Lịch sử lớp 9, tr 120); hình 55 Bộ đội ta kéo pháo vào

Đ iện Biên Phủ; đoàn x e đạp thổ p h ụ c vụ chiến dịch (anh M a Vãn '[hắng), k ế chuyện vế

a n h h ù n g Tô V ĩnh D iện ¡ấy thản m inh cứu p h á o \ bài hát “H ò kéo p h áo ” (có th ể gọi tin h

th ẩ n x u n g p h o n g của h ọ c sinh, hoặc giáo viên hát; hay cho học sin h nghe m ộ t đ o ạn

b ă n g video); c ũ n g có thè’ gọi học sin h đọc m ộ t đ o ạn tro n g bài th ơ “Hoan hô chiên sĩ

Đ iện B iên’’ cùa Tố H ữu:

' X em p h á n 2 c ù a sá c h này.

- X em p h ã n 2 c ủ a sá c h này.

“H oan hô chiến sĩ Đ iện Biên

N h ữ n g bàn tay xẻ núi, lăn bom

N h ất đ ịn h m ở đ ư ờ n g cho xe ta ra chiến trư ờ n g tiếp viện

Và n h ữ n g chị, n h ữ n g an h ngày đêm ra tiên tuyến

M ẫy tẩng m ây gió lớn m ưa to

D ốc Pha Đ in chị gánh an h thổ

Đ èo Lũng Lô an h hò chị hát

D ù bom đạn xương tan th ịt nát

K hông sờn lòng k h ô n g tiếc tuồi xanh

H oặc, giáo viên có th ể gọi học sinh đọc trích đoạn bài th ơ Chiến công lịch sử

(Diễn ca chiến thắng Điện Biên Phù) của P hạm C hí N h àn , khi tái h iện cản h q u ân

d ân ta xẻ núi làm đường, kéo pháo:

“Q u ân ta chia các đ ư ờng chuẩn bị

D ọn đư ờng đưa vũ khí nặng vào

Bốn bể rừ n g rậm đèo cao

Đ àn h th u a sức b ú a sức dao m ở đường

Xe đã bò q u an h n ư ơng cải bẹ

P háo đã trèo bên m é vực sâu

N ghìn tay xẻ núi, bắc cẩu

R ừng thiêng n h ư ờ n g bước, no n cao cúi nhìn ”-

Sau đ ó cho học sinh n h ận xét vê' không khí chuẩn bị cho chiến dịch cùa quân

và d ân ta

Đ ể tìm hiểu diễn biến, kết quả, ỷ nghĩa của chiến dịch Điện Biên Phủ, giáo viên

sử d ụ n g lược đổ treo tư ờ ng (hoặc lược đổ giáo khoa điện từ “Diễn biến chiến dịch

' P h an N gọc Liên (T uyễn c h ọ n ), 2004, C hién th ả n g Đ iện B iên P hú to á n llui, N X B T ừ đ iế n b á c h k h o a ,

H N , tr 559.

Đ iện Biên Phủ 1954” đê’ lược th u ậ t diễn biến của chiến dịch T rước đó, cẩn giải

th ích hệ th ố n g kí hiệu trê n l ư ợ c đỗ Đ ể xây d ự n g đ o ạn l ư ợ c th u ật, giáo viên d ự a vào

n h ữ n g tư liệu cụ th ề ở p h ấn 2 sách này (tro n g đ ó chú ý tấm g ư ơng hi sin h của a n h Phan Đ ìn h G iót), Trước khi lược th u ật, giáo viên cẩn lí giải vì sao m ở đ ẩu chiến dịch, ta tấn công địch c ụ m cứ đ iểm H im Lam th u ộ c p h â n k hu p h ía Bắc? Đê’ giúp

họ c sinh hiểu rõ hơ n vé cứ đ iểm H im Lam, giáo viên c u n g cẫp tư liệu; “T ru n g tâm

đẽ k h án g H im Lam là m ộ t tru n g tâm p h ò n g ngự kiên có n h ấ t củ a địch Vị trí này

th u ộ c p h ân k hu tr u n g tâm , cách M ư ờ n g T h an h 2,5km , có n h iệm vụ che chở cho

p h ân kh u tru n g tâm và án ngữ co n đ ư ờ n g từ T uẫn G iáo đ ến Đ iện Biên, n g ăn chặn

h ư ớ n g tiến cô n g c h ín h cù a q u ân ta vào ngoại vi Đ iện Biên Phù H im L am d o m ộ t tiểu đ o àn lẻ d ư ơ n g tăn g cường, th u ộ c bán lữ đ o àn lê d ư ơ n g số 13 m à đ ịch cho là

m ộ t tro n g n h ữ n g đ ơ n vị th iệ n chiến n h ất của c h ú n g ch iếm giữ Đ ịch bố trí th à n h

ba cứ đ iểm yểm hộ lẫn n h au , có trậ n địa p h ò n g ngự vữ ng chắc, có n h iế u ho ả đ iềm lợi hại và cả m ộ t hệ th ố n g công sự p hụ b ằn g m ìn và dây th é p gai bó trí th à n h bãi,

có nơ i rộng đ ến 100 - 200m ” ' T rên cơ sở đó, giáo viên h ư ớ n g d ẫn học sin h rú t ra kết luận vì sao ta chọn và quyết tâm đ á n h th ắ n g trậ n đẩu ở H im Lam (vị trí chiến lược q u an trọ n g ) N ếu có đ iểu kiện, giáo viên cho học sin h xem đ o ạ n p h im ngắn vê'

cu ộ c tién công cùa ta vào cứ đ iểm H im Lam đê’ tháy đư ợc tin h th á n quyết tâ m đ á n h

th ắ n g đ ịch cùa q u â n ta Đ ổ n g th ờ i p h â n tích, đ ợ t tiến công th ứ n h ẫ t d iẻn ra n h a n h

c h ó n g chỉ tro n g vòng 4 ngày (13 - 17/3/1954), to àn b ộ p h â n k h u p h ía Bắc, gõm b a

cứ đ iểm (H im Lam , Đ ộc Lập, Bản Kéo) bị tiêu d iệt gọn

T rong q u á tr ìn h lược th u ậ t d iễn biến đ ợ t tiến công th ứ hai, giáo v iên h ư ớ n g

d ẫ n họ c sin h lí giải vì sao đ ợ t 2 kéo dài n h ấ t (từ ngày 30/3 đ ến 2 6 /4/1954), quyết liệt n h ấ t (q u ân P háp tập tr u n g đô n g q u ân n h ất - 2/3 q u ân số tro n g tổ n g số 16.200

q u â n , đư ợc tra n g bị n h iễu vũ khí h iện đại, có h ãm chỉ h uy củ a tư ớ n g Đ ờ Cát ) Kết th ú c đ ợ t 2 đã h ìn h th à n h th ế bao vây, chia cắt, k h ố n g chế địch, tiến sát k h u tru n g

tâ m M ư ờ ng T h an h , cắt đ ứ t đ ư ờ n g tiếp tế hàn g k h ô n g củ a địch M ĩ k h ẩn cấp viện trợ

ch o Pháp 150 m áy bay và đe d o ạ n ém b o m nguyên từ x u ổ n g Đ iện Biên Phù N ếu có

th ờ i gian, giáo viên có th ể kể cho h ọ c sin h nghe câu chuyện vế đ ào h àn g tră m km giao th ô n g hào để th ắ t chặt vò n g vây đ ịch của b ộ đội công b in h và cuộc ch iến khóc liệt ở đổi A I (ta và địch g iàn h giật n h a u từ n g tấc đất, cuối c ù n g kết th ú c đ ợ t 2 ta và

đ ịch m ỗi b ên chiếm m ộ t n ử a qu ả đổi) N ếu có đ iếu kiện, giáo viên giới th iệ u cho

h ọ c sin h gư ơng an h h ù n g Lưu Viết T h o ả n g l

‘ Võ N g u y ên G iáp , 1994, Đ iện B iên Phủ, N X B C h ín h tr ị Q u õ c gia, H N , tr 152, 153.

Đ ợt tiến công thứ 3 diễn ra trong niộ t tuẩn, ta lấn lượt tiêu d iệt các cứ điếm còn lại ở khu tru n g tâm M ường 'H ianh (đổi C l, A I và đ ổ n g loạt tấn công tru n g tâm M ường 'Ih an h ) và p h ân k hu phía N am (H ồng C úm ) Đê’ tái hiện sự kiện tư ỏ n g

Đ ờ C át và bộ th am m ư u địch bị bắt, giáo viên sử d ụ n g đ o ạ n tư liệu sau: “Tối 1/5 quán ta xu n g phong b át ngờ tiêu diệt địch, chiếm h o àn to àn đỗi c 1 C hiéu 6/5, tiêng

nổ của khối bộc phá l o o o k g ờ đổi AI m ờ đẩu hiệu lện h tổ n g công kích cùa q u ân

ta 17h30 ngày 7/5, quân ta đ á n h th ẳn g vào tru n g tâm M ường T hanh, bao vây hẩm

Đờ Cát Tạ Q uốc Luật chỉ huy m ột n h ó m chiến sĩ tru y kích địch Hai chiến sĩ V inh

và N hỏ chuẩn bị nhảy xuống hẩm Đ ờ Cát Bốn chiếc xe tăng của địch đỏ q u an h hẩm nhả đạn đ ể bảo vệ chỉ huy V inh và N h ỏ bò sát tới gẫn ném lựu đạn, m ộ t chiếc

xe bốc cháy, m ộ t chiếc đ ứ t xích, còn lại hai chiếc khác bỏ chạy, hẩm chỉ huy k hông người bảo vệ Hai chiến sĩ m ỏi người xông vào m ột cửa hẩm và ném lựu đạn T rong đám kh ó i m ịt m ù V inh giáp m ặt với tư ớ ng Đ ờ Cát Đ ú n g lúc đó, các chiến sĩ khác cũng xông tới H ọ cùng với V inh bắt sống tư ớ ng Đ ờ C át và to à n bộ bộ chỉ huy ”', Sau đó, yêu cẩu học sin h n h ậ n xét vê' khí th ế của ta tro n g đợ t tổ n g công kích vào sào huyệt cùa kẻ thù

T iếp theo, giáo viên tồ chức học sinh trao đổi vế kết q u ả và ý nghĩa của chiến dịch Đ iện Biên Phủ T rong đó cẩn n h ấn m ạn h ý nghĩa tro n g nước và q u ố c tế cùa

chiến th ắn g Đ iện Biên Phủ: là chiến th ắn g “lủng lẫy năm châu, chấn động địa cẩu’\

“báo hiệu sự thất bại của chủ nghĩa thực dân cũ", “là tiếng chuông báo tử của chù nghĩa thực dãn cù” Đ iện Biên Phù trở th à n h biểu tư ợ n g và n iểm tự h ào k h ô n g chỉ

cùa người Việt N am m à còn cùa các d ân tộc bị áp bứ c trên to àn th ế giới Đ ồng thời, giáo viên yêu cẩu học sinh rú t ra nguyên n h ân th án g lợi của ta và th á t bại của địch tro n g chiến dịch Đ iện Biên Phù

ở tiết 2, khi tìm hiểu m ục III Hiệp định Giơnevơ vế chấm d ứ t chiến tranh ở

Đông Dương (1954), giáo viên chia lớp làm 4 n h ó m đê’ trao đổi, th ảo luận 4 vấn đé; /ỉoá« cảnh của Hội nghị Giơnevơ; diễn biến của Hội nghị Giơnevơ; nội dung cùa Hiệp định Giơnevơ; ý nghĩa cùa Hiệp định Sau đó, giáo viên n h ận xét, bổ sung và chốt ý: Chù

trư ơ n g của Đ ảng và C h ín h p hủ ta là m u ố n giải quyết vãn đé kết th ú c chiến tran h bằng h o à bìn h (ta đã kí với Pháp Hiệp đ ịn h Sơ bộ ngày 6/3/1946, Tạm ước ngày 14/9/1946 ) Thắng lợi cùa ta tro n g Đ ông - Xuân 1953 - 1954 và đ in h cao là chiên dịch lịch sử Đ iện Biên Phủ đã buộc Pháp phải ngổi đàm phán tại Hội nghị Giơnevơ Phái đ o àn ta do Phó Thù tư ớ ng Phạm Văn Đ ổng làm T rường đ o àn được mời họp với tư cách của m ộ t dân tộc chiến thắng

‘ P h an N g ọ c Liên (C h ủ b iè n ), 1999, V ũ ế t k ể bài giả n g lịch s ủ ờ triiờng tru n g học p h ổ thông, N XB Đ ại học

T rong qu á trin h tim h iểu d iễn biến cùa H ội nghị, giáo viên h ư ớ n g d ầ n học sinh

lí giải được: H ội nghị diễn ra giằng co, kéo dài và quyết liệt do lập trư ờ n g hai bên khác biệt nhau: lập trư ờ n g cùa ta là chẩm d ứ t chiến tra n h trê n to àn Đ ỏ n g D ương, giải quyết vấn đế q u ân SỊÍ và c h ín h trị cho cả ba nư ớc Việt N am , Lào và C a m p u c h ia trên cơ sở tô n trọ n g độ c lập, chú quyến, th ố n g n h ấ t và toàn vẹn lãnh th ố cù a m ồi nước P hía Pháp - MI th iếu th iện chí, ngoan cố, chưa m u ố n kết th ú c ch iến tra n h ở

Đ ỏng D ưư ng, tìm cách p h á hoại H ội nghị

Vé nội d u n g H iệp đ ịn h , họ c sinh d ự a vào sách giáo k h o a đê’ trả lời

Vé ý nghĩa H iệp đ ịn h , h ọ c sin h trả lời th e o sách giáo khoa, ở đây, giáo viên cán h ư ớ n g dẵn h ọ c sin h đ á n h giá m ặt tích cực và h ạn ch ế cù a H iệp đ ịn h (ở Việt

N am m ớ i giải p h ó n g m iễn Bắc, ở Lào chỉ có hai tỉn h Sẩm N ưa và P h o n g Sa Lỳ,

C a m p u c h ia không có vù n g tập kết) Đ ó là sự th ắn g lợi chưa trọ n vẹn

Đ ể tìm liiếu ỷ nghĩa lịch sứ và nêu đưỢc nguyên nhắn dẫn đến thảng lợi cùa cuộc

kháng chiến chổng thực dân Pháp x â m lược, giáo viên có th ế chia lớp th à n h hai n h ó m

và h ư ớ n g d ẫ n học sin h tìm hiểu sách giáo khoa, trao đổi th eo n h ó m , trả lời câu hỏi giáo viên n h ậii xét, bố sung, n h ấn m ạnh:

Vê'ý nghĩa:

- Trong nước: C uộc k h án g chiến ch ố n g th ự c dân Pháp xâm lược két th ú c đã

b u ộ c P háp phải công n h ậ n độc lập, chù quyển, th ỗ n g n h ấ t và to à n vẹn lả n h th ổ cùa

b a nư ớc Đ ô n g D ư ư n g vế m ặ t p h á p lí, chấm d ứ t cu ộ c ch ién tr a n h xâm lư ợ c và ách

th ố n g tr ị của thự c d ân P háp tro n g gẩn m ộ t th ế kỉ trê n đ ất n ư ớ c ta: M iến Bắc nước

ta được giải p h óng, chuyển sang giai đ o ạn cách m ạn g xá h ộ i chủ nghĩa, trở th à n h hậu p h ư ơ n g vữ ng chắc cho cuộc đấu tra n h giải p h ó n g m iến N am , th ố n g n h ẵ t đất

nư ớc sau này

- Q u ổ c tế; Là m ộ t đ òn n ặn g nể giáng vào th am vọng xâm lược, âm m ư u nô dịch cùa chủ nghĩa đế q u ố c từ sau C h iến tra n h T hế giới th ứ hai, góp p h ấ n làm tan rã hệ

th ố n g th u ộ c địa cùa chúng T hắng lợi này cũ n g là th ắ n g lợi củ a các lực lư ự ng hoà

b in h d ân chú trên th ế giới, có tác d ụ n g cổ vũ p h o n g trào giải p h ó n g d àn tộc, chống

ch ù nghĩa đế q u ố c th ự c dân ở châu Á, châu Phi và MI L atinh

Vẽ nguyên nhân thắng lợi:

+ C ó sự lản h đ ạo của Đ ảng, đ ứ n g đẩu là C h ủ tịch H ổ C h í M in h với đ ư ờ n g

lối k h á n g chiến đ ú n g đ ắn , sáng tạo Ngay từ đ ẩu cuộc k háng chiến, Đ ản g đã để ra

đ ư ờ n g lối to àn d ân , to àn diện, trư ờ n g ki và tự lực cán h sin h , tr a n h th ù sự đ ổ n g tìn h

ủ n g hộ của quốc tế; kết h ợ p hai n h iệm vụ ch ỗ n g đ ế q u ố c và c h ố n g p h o n g kiến phù

h ự p với điểu kiện nư ớc ta

CHIÉN TH ÌN G ụCH s í DIÊU BIÉN PHỦ N iM I 9 Ỉ 4 - CIẢNC DAV VÃ IIOC TẬP TRONG NHÃ TRUỪNC PHỔ THÒNG 3 I

+ CÓ hệ th ỗ n g c h ín h quyén dân chù n h ân dân và m ặt trận th ố n g n h ất được củng

cố, m ở rộng Đ ảng đã xây dự ng lực lượng vủ tran g ba thứ quân, có chiến lược, chiến thuật phong phú, sáng tạo; đã xây dựng được m ột hậu ph ư ơn g ngày càng rộng lớn và vững chắc - n h ân tố quan trọng bảo đảm cho thắng lợi ở tiến tuyến Toàn Đ ảng, toàn dân, to àn quân đoàn kết, dũ n g cảm chiến đấu vì độc lập tự do của dân tộc

+ Đ ó là th ắn g lợi cùa tìn h đ o àn kết giữa n h ân dân ba nước Đ ông D ư ơ ng trong lién m in h chiến đẫu chống kẻ thù chung; là th ắn g lợi của sự giúp đ ỡ từ T rung Q uốc, Liên Xô, các nước d ân chủ n h ân dân khác; sự đỗng tìn h ủ ng hộ cùa n h â n dân Pháp

và loài người tiến bộ trên th ế giới

N h ư vậy, so với cấp T iểu học, nội du n g kiến thứ c cũ n g n h ư n g u ỗ n tư liệu phục

vụ cho bài chiến th ắn g Đ iện Biên Phủ ở cẫp T rung học cơ sở được n ân g lên m ột

m ức độ đáng kể ở đây, giáo viên đã sử dụ n g nhiẽu p h ư ơ n g pháp dạy học, nhiêu biện pháp sư p h ạm p h át huy tín h tích cực, chủ động tro n g n h ận thứ c cùa học sinh

Đ ổng thời, bước đấu cho học sinh chủ động, tự giác tiếp cận các nguồn tài liệu, tự nghiên cứ u và rú t ra n h ận xét, đ án h giá và bổ sung, nâng cao n h ận th ứ c của m ình Tuy n h iên , trong quá trìn h dạy học ở trên lớp giáo viên cẩn căn cứ vào đối tượng

n h ận th ứ c cụ thế, thờ i gian của tiết học, sự cân đối giữa kiến thứ c cơ b ản tro n g sách giáo k h o a với tài liệu bổ sung bên ngoài và m ục tiêu của bài học, đê’ lựa chọn nguổn tài liệu th am khảo cho p h ù hợ p và khai thác hiệu quả

c ở cấp Trung học p h ổ thông

Trên cơ sở kiến thứ c cơ bản học sinh đã được học ở lớp 9 vễ chiến thắng

Đ iện Biên Phủ, đến lớp 12, bài 20 Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp

kết thúc (1953 - 1954) học sin h cũng được học tro n g 2 tiết, số lượng kiến thức

không tăn g đáng kê’ so với cấp T rung học cơ sở n h ư n g độ sâu của kiến th ứ c và nhận thứ c lí luận đòi hòi cao hơn Vì vậy, giáo viên chủ yếu sử d ụ n g các p h ư ơ n g pháp dạy học n h ằm khuyến khích học sinh tự học, khả năng tái hiện kiến thứ c và vận dụng kién th ứ c để tiếp thu kiến thứ c m ới và đ án h giá sự kiện, hiện tượng, n h ân vật lịch

sử Theo đó, cách tiếp cận các nguổn tài liệu cũng p h o n g phú, đòi hỏi học sinh phải tích cực, chủ động, tự giác khai thác và nghiên cứu tài liệu hiệu quả đê’ chiễm lĩnh kiến th ứ c m ộ t cách sáng tạo Đ ể hư ớng d ần học sinh lớp 12 học tốt bài này, giáo viên cẩn chuẩn bị đẩy đủ các th iết bị dạy học và nguỗn tài liệu th am khảo phong phú n h ư bản đổ giáo k h o a treo tư ờ ng (hay bản đố điện tử vế kế h oạch Nava, cuộc tiến công chiến lược Đ ông - Xuân 1953 - 1954 và chiến dịch lịch sử Đ iện Biên Phù);

m ột số h ìn h ản h tiêu biểu n h ư Bộ C h ín h trị T rung ương Đ ảng họ p quyết đ ịn h mở cuộc T iến công chiến lược Đ ông - X uân 1953 - 1953; Bộ C h ín h trị, T rung ương

Đ ảng họ p th án g 12/1953 quyết đ ịn h m ở chién dịch Đ iện Biên Phủ; a n h hùng

Tô Vinh D iện, P h an Đ ìn h G iót, tư ớ n g Đ ờ C át bị bắt sống, Lá cờ ch iến th ắ n g bay trên nóc hẫm Đ ờ C át, Hội ng h ị G iơ nevơ vẽ Đ ô n g D ương; m ộ t số đ o ạn p h im tư liệu liên quan đến bài d ạy (P háp - M ĩ triển khai kê h oạch Nava, cuộc tiến cô n g ch iế n lược

Đ ông - X uân 1953 - 1954, chiến dịch Đ iện Biên Phủ 1954 ); m ộ t số đ o ạ n tài liệu tham khảo n h ằ m cụ thẻ’ hoá cho sự c h u ẩn bị, d iễn biến, kết q u ả và ý n g h ĩa củ a chiến

th ắn g Đ iện Biên Phủ Vì là đối tư ợ n g lớp 12, n ên trư ớ c khi h ọ c bài này, giáo viên yêu cẩu họ c sin h tự tìm hiểu ở n h à m ộ t số tài liệu th a m khảo chủ yếu n h ằ m cụ th ế hoá cho kiến th ứ c cơ bản của bài T rong quá trìn h dạy h ọ c trên lớp, giáo viên kiểm tra việc ch u ẩ n bị của h ọ c sinh, đổ n g thờ i bổ sung th êm n h ữ n g tư liệu cán th iế t (tài liệu viết, h iện vật, p h im , ản h ) Cụ thể:

Khi tìm h iểu m ụ c I Â m m ư u m ới cùa Pháp - M ĩ trong k ế hoạch N ava, giáo viên nêu vẫn để Vì sao bước sang Đông - X u â n 1953 - 1954, Pháp - M ĩ đ ẽ ra k ế hoạch

Nava? và yêu cẩu h ọ c sin h tìm h iểu sách giáo k h o a đ ể tra o đổi Đê’ cụ th ể h o á vê

hoàn cản h ra đờ i cùa kế h oạch N ava, giáo viên yêu cẩu học sin h n êu só liệu và h ìn h

ản h nói vể sự th ấ t bại n ặn g nê' cùa Pháp sau 8 n ăm tiến h à n h chiến tr a n h x âm lược

Việt N am {hơn 39 vạn quân bị loại khỏi vòng chiến đấu, tiêu tốn hơn 2.000 tỉỊrăng,

kinh tế và tài chính trong nước suy sụp, nhân dân ph ả n đổi ) T ừ đó, n h ậ n xét và rú t

ra h o àn cả n h ra đời của kế ho ạch Nava (P h áp gặp n h iế u k hó k h ăn trê n ch iến trư ờ n g

và tìn h h ìn h k in h tế, c h ín h trị, xã hội ở c h ín h quốc)

Đ ể giúp h ọ c sin h h iể u rô h ơ n âm m ư u của Mĩ, giáo viên c u n g cấp cho h ọ c sin h tài liệu n g h iê n cứ u để th ảo luận: “A ix en h ao (E isenhow er) đã n h iể u lẩn tuyên bố, quyết k h ô n g đ ể cho chủ n g h ĩa cộng sản q u ố c tế tiến th ê m m ộ t b ư ớ c nào ở Đ ông

N am Á, đ ặc b iệ t là Đ ô n g D ư ơ n g m à c h ú n g coi là m ộ t vị trí ch iến lược hết sức q u an trọng C h ú n g đã k h ô n g n gừ ng gây áp lực với th ự c d ân Pháp, đòi hỏi th ự c d â n Pháp phải có n h ữ n g cố gắng chiến tra n h m ới, đ ổ n g th ờ i c ũ n g tích cực ch u ẩ n bị đ ể thay

th ẻ cho Pháp Đi đôi với việc tăng cư ờn g viện trợ m ọi m ặt, đê q u ố c M ĩ đã b u ộ c Pháp phải trao tr à q u y ển “đ ộ c lập” cho các c h ín h p h ủ bù n h ìn , tạo điếu kiện c h ín h trị để

Mĩ có th ể n ắ m trự c tiếp các c h ín h p hù này Viện trợ q u ân sự của c h ú n g vào năm

1953 h àn g th á n g đã lên đ ến trê n hai vạn tấn , có th án g lên đến b ố n vạn tấn C h ú n g lại phái sang h à n g tră m n h â n viên q u ân sự, cử m ộ t p h ái đ o àn q u ân sự đ ể kiểm soát

th ự c d ân P h áp và các c h ín h quyển bù n h ìn , ngày càng trự c tiếp th am gia vào việc

đ iểu k h iến ch iế n tra n h ở Đ ô n g D ư ơ n g ” Sau đó, yêu cẩu học sin h th ảo luận: Vì sao

M ĩ can thiệp sâu vào chiến tra n h Đ ông D ương? Biểu hiện cùa sự can thiệp n h ư thế nào? Sự can th iệ p cùa M ĩ vào chiến tra n h Đ ông D ươ ng gây cho ta n h ữ n g kh ó khăn gì? Trả lời n h ữ n g câu hỏi này giúp học sinh hiểu sâu sắc được th am vọng củ a M ĩ là tích cực ch u ẩn bị thay th ế Pháp, n h ằm kéo dài và m ở rộng chiến tra n h ở Đ ô n g Dương

Vào giữa năm 1953, với sự th o ả th u ận cùa O asin h tơ n , C h ín h p hủ Pháp chỉ

đ ịn h tư ớ n g Nava làm Tồng chỉ huy các lực lượng quân đội viễn c h in h Pháp ở Đ ông

D ương Ngay sau khi sang Việt N am , Nava đã đé ra kế h o ạch quân sự m ới m ang tên m ìn h - kế hoạch Nava N ếu điểu kiện cho phép giáo viên cho học sin h q u an sát chân d u n g tư ớ ng Nava và trìn h bày hiểu biết của m ìn h vể n h ân vật này Sau đó, giáo viên dựa vào tài liệu ở p h ần 2 để chốt lại và n h ẫn m ạnh: “Nava là m ộ t n h ân tài quân

sự trong hàng tư ớ ng trẻ tu ồ i của quân đội Pháp, có tri th ứ c và n h ãn quan chiến lược,

đă từ n g cộng tác trự c tiếp với T hống ch ế G ioàng tro n g Bộ th am m ư u khối q u ân sự Bắc Đại Tây D ương Sau m ộ t thờ i gian rất ngắn điễu tra và n ghiên cứu chiến trường, Nava đã p hác hoạ ra m ộ t kế hoạch chiến lược tư ơ ng đối h o àn c h ỉn h nhằm cải biến tìn h h ìn h hòng chuyên bại th à n h th ắn g và trong m ộ t thờ i gian ngắn giành lấy m ộ t

th ắn g lợi chiến lược có tín h chất quyết đ ịn h ” ' N ếu thời gian không cho phép, giáo viên có thể thông báo nhanh thông tin này và nhấn m ạnh N ava là m ột tướng trẻ, có tài m ưu lược, đã lập nhiều chiến công

T rong quá trìn h tìm hiểu nội du n g cơ bản của ké hoạch Nava, ngoài việc hư ớng dẫn học sin h tìm hiếu tro n g sách giáo khoa, giáo viên có th ể cụ th ể hoá qua lược đổ giáo k h o a điện tử Kế h oạch Nava gốm hai bước:

Bước 1: tro n g Thu - Đ ông 1953 và Xuân 1954, giữ th ế p h ò n g ngự chiến lược ở Bắc Bộ, tiến công chiến lược đê’ b ìn h đ ịn h T rung Bộ và N am Bộ; xây d ự n g lực lượng quân cơ độ n g m ạnh

Bước 2: từ Thu - Đ ông 1954 thự c hiện tiến công chiến lược ở chiến trư ờ n g Bắc

Bộ, cố giành th ắn g lợi quyét đ ịn h , đi đến kết th ú c chiến tran h T rọng tâm là tập tru n g q u ân ở đống bằng Bắc Bộ

Đê’ hiểu rỗ hơ n việc triển khai thự c hiện kế h oạch Nava, giáo viên yêu cẩu học sinh nghiên cứu đ o ạn tư liệu sau: “C h ín h phù Pháp quyét đ ịn h gấp rú t điểu quân để tảng viện cho chiến trư ờ n g Đ ông D ương C ò n C h ín h p hủ M ĩ th ì sử d ụ n g ngay 400 triệu đôla đê’ tổ chức nguy quân ở Việt N am , quyết đ ịn h tăng gấp rưỡi viện trỢ quân

sự cho P háp (năm 1953 là 650 triệu đô la và năm 1954 là 1.264 triệu đôla, chiếm 73% chi phí chiến tra n h Đ ông D ương), cung cấp th êm tran g bị cho nhiểu tiểu đoàn

và tru n g đ o àn p h áo b in h , cơ giới, vận tải, tàng thêm 123 m áy bay, 212 tàu chiến các loại Các phái đoàn q u ân sự M ĩ T rapnen, Ô Đ anien liên tiếp sang Đ ông D ương đốc thúc, giám sát việc thự c hiện ké hoạch Bước vào Thu - Đ ông năm 1953, địch đã tập tru n g được m ộ t lực lượng cơ động gổm 84 tiểu đ o àn trên to àn chiến trườ ng

Đ ông D ương và đê’ thự c hiện bước đ ẫu của kế h oạch Nava, c h ú n g đã tập tru n g ở

đ ổ n g b ằn g Bắc Bộ m ộ t lực lư ợ ng cơ đ ộ n g k h á m ạ n h gổm 44 tiểu đ o àn tứ c là trên 50% lực lư ợ ng cơ đ ộ n g của ch ú n g lúc đ ó trê n chiến trư ờ n g to àn Đ ô n g D ư ơ n g ”.‘ Sau

đó, h ư ớ n g d ẫn họ c sin h rú t ra n h ậ n xét vé âm m ư u và h à n h đ ộ n g cùa P h áp và M ĩ khi th ự c h iện kế ho ạch Nava: đây cố gắng cuối cùng, là sự nỗ lực cao n h á t củ a Pháp

có sự can th iệp M ĩ tại Đ ô n g D ương T ru n g tâm đ iểm của kế hoạch N ava là tập tru n g

q u â n , xây d ự n g m ộ t lực lượng cơ đ ộ n g m ạ n h C h ín h p h ủ Pháp đặt n h iẽ u hi vọng

vào ké h o ạch q u ần sự m ới này T hủ tư ớ n g P h áp L anien bẫy giờ đ ả nói: "K ế hoạch

N ava chẳng n hữ ng đưỢc C hính p h ủ Pháp, m à cả n hữ ng người bạn M ĩ cũng tán thành

Nó cho p h ép chúng ta hi vọng đ ù m ọi điếu".

C h u y ền sang p h ần II Cuộc tiến công chiến lược Đ ông - X u â n 1953 - 1954

và chiến dịch Đ iện Biên Phủ 1954, m ụ c 1 Cuộc tiến công chiến lược Đ ông - X u â n

1953 - 1954, khi dạy học p h ẩ n C hù trương của ta, giáo viên n êu vấn để: T rước

âm m ư u m ới của Pháp - M ĩ tro n g kế h oạch Nava, Đ ảng và C h ín h p h ủ ta đã đê’ ra chù trươ ng gì? rổi yêu cấu học sinh cả lớp theo dõi đoạn phim tư liệu “Bộ C hính trị

T ru n g ư ơ n g Đ ảng h ọp quyết đ ịn h m ở cuộc tiến công chiến lược Đ ô n g - X uân

1954 - 1953” đ ể trả lời câu hỏi trên T rong đ iểu k iện k h ô n g có p h im tư liệu, giáo viên ch o h ọ c sin h q u an sát h ìn h “Bộ C h ín h trị T ru n g ư ơng Đ ảng b à n c h ù trư ơ n g

ch iế n lược tro n g Đ ông - X uân 1953 - 1954” (đã viết ở p h ẩ n T ru n g h ọ c cơ sở) và tự

đ ọ c đ o ạ n tư liệu: “Tập tru n g lực lư ợ ng m ở n h ữ n g cu ộ c tiến công vào n h ữ n g h ư ớ n g

q u a n trọ n g vễ chiến lược m à đ ịch tư ơ n g đỗi yễu n h ằ m tiêu d iệ t m ộ t b ộ p h ậ n sin h lực đ ịc h , giải p h ó n g đất đai, đ ổ n g thờ i b u ộ c c h ú n g phải bị đ ộ n g p h â n tá n lực lượng đối p h ó với ta trê n n h ữ n g địa đ iếm x u n g yếu m à c h ú n g k h ô n g th ể bỏ; do p h ải p h ân

tá n b in h lực m à tạ o ra cho ta n h ữ n g đ iểu kiện th u ậ n lợi m ới đ ể tiêu d iệt th ê m từ n g

b ộ p h ậ n sin h lực của c h ú n g ” T iếp đó, giáo viên tổ chức ch o họ c sin h p h â n tích và

đ á n h giá vé chủ trư ơ n g chiến lược của Đ ảng Đ ổng thờ i, giải th ích th ê m tư tư ở ng chỉ đ ạ o tác chiến của q u ân đội ta là: “P h ư ơ n g ch âm c h u n g cùa cu ộ c ch iến tr a n h giải

p h ó n g củ a ta là trư ờ n g kì k h án g chiến, tự lực c á n h sin h , vì vậy ta k h ô n g ch ủ q u an

k h in h đ ịch , k h ô n g n ó n g vội, k h ô n g m ạo hiểm Đ á n h ăn chắc, tiến ăn chắc, chắc

th ẳ n g th ì đ á n h cho kì thắng, k h ô n g chắc chắn th ắ n g th ì kiên quyết k h ô n g đ á n h C hỉ

đ ư ợ c đ á n h th ắn g , k h ô n g đư ợc đ á n h k h ô n g th ắ n g ”^ “P h ư ơ n g ch âm tích cực, chủ

đ ộ n g , cơ động, lin h h o ạ t” T rong đ iểu kiện cho phép, giáo viên có thê’ yêu cẩu học sin h lí giải vì sao Đ ảng ta đễ ra p h ư ơ n g châm tác chiến n h ư vậy? Đê’ trả lời đ ư ợ c câu

h ỏ i này, g iáo viên h ư ớ n g d ẫn h ọ c sin h p h ân tích sâu h ơ n: “tích cực, ch ù đ ộ n g nghĩa

là n ắm lẫy cơ hội tót, tìm chiến tn lờ n g có điếu kiện thuận lợi cho ta k hông có lợi cho địch

' Võ N g u y ê n G iáp , 1994, S đ d , tr 75, 76.

m à tiến công quân địch, tiêu diệt sinh lực của chúng; nghĩa là quyết k h ô n g đi vào chỗ bị đ ộ n g đối ph ó với địch, m à trái lại phải điếu độ n g q u ân địch theo ý m u ố n của ta; lại có nghĩa là chưa có cơ hội thì tạo nên cơ hội đ ể tiêu diệt chúng C ơ động, linh hoạt tức là sẵn sàng chuẩn bị tác chiến với m ột kẻ địch n h ư th ế này, n h ư n g cũng sẵn sàng tác chiến với m ộ t kẻ địch n h ư th ế khác, có th ế tác chiến với kẻ đ ịch chưa tàng cường, n h ư n g cũ n g có th ế tác chiến với kẻ địch tăn g cường hay rú t

Đ ồng thời, yêu cáu học sinh n h ận xét vế ph ư ơn g h ư ớng chiến lược của Đ ản g ta Sau khi học sin h trả lời, giáo viên n h ấ n m ạnh: th ể hiện tín h chù độ n g chiến lược - điểu khiển địch, buộc chúng phải p h ân tán th eo kế hoạch cùa ta đế tiêu diệt chúng và làm chúng k h ô n g th ể tập tru n g quân được

N h ư vậy, trên cơ sở tìm hiểu sách giáo khoa, tài liệu th am khảo kết hợ p với

ph im tư liệu, giáo viên h ư ớng d ẫn học sinh n h ận th ứ c được chù trư ơ n g chiẽn lược sáng suốt, đ ú n g đắn của Đ ảng ta Đ ó là n h ân tố q u an trọ n g d ẫn tới sự th ắn g lợi của

ta trong cuộc tiến công chiến lược Đ ông - Xuân 1953 - 1954 m à đ ỉn h cao là chiến dịch lịch sử Đ iện Biên Phủ

Tiếp theo, giáo viên trìn h bày nêu vấn để: Thực hiện N ghị quyết của Bộ C h ín h trị, trong Đ ông - Xuân 1953 - 1954, quân ta m ở các chiến dịch tiến công đ ịch ở n h iẽu

nơi trên chiến trư ờ n g Đ ông D ương Vậy diễn biến và kết quả cùa các chiến dịch này

n h u th ế nào? G iáo viên sừ dụ n g bản đổ giáo khoa điện tử Cuộc tiến công chiến lược

Đ ông - X uân 1953 - ỉ 954 (hoặc LưỢc đô hình thái chiến trường trong Đ ỏng - X uân

1953 - 1954 tro n g sách giáo khoa tr 148) Với đối tượng là học sinh lớp 12, giáo

viên có th ể yêu cẩu h ọ c sinh dựa vào nội du n g sách giáo khoa lên bảng tr ìn h bày khái q u át diễn biến cuộc tiến công chiến lược Đ ông - X uân 1953 - 1954 của quân

ta trên bản đỗ Sau đó, giáo viên bồ sung, p h ân tích sâu h ơ n các hư ớng tiến công của ta N h ư vậy, tro n g nội d u n g p h ẩn này ở cấp T rung học cơ sở giáo viên là người

lược th u ật diễn biến cuộc tiến công và yêu cẩu học sin h th ảo luận câu hỏi “ Ví sao

nói thắng lợ i cùa cuộc tiến công chiến ỉư ợ c Đ ông - X u â n 1953 - 1954 của ta đã làm phá sản bước đấu k ế hoạch Nava?" ở cấp T rung học ph ổ th ô n g , học sinh phải dựa

vào kiến th ứ c có tro n g sách giáo khoa, sử d ụ n g lược đỗ để trin h bày n h ận thứ c của

m ìn h vẽ diễn biến của cuộc tiến công này T ừ đó, tự lí giải được câu hòi trên; trong cuộc tiến công Đ ông - Xuân 1953 - 1954 quân dân ta đã phối hợp với quân d ân Lào chù độ n g tấn công vào n h ữ n g h ư ớng quan trọng vế chiến lược, tiêu diệt n h iếu sinh lực địch, giải p h ó n g hai th ị xã, hai tỉnh, buộc địch phải bị độ n g p h ân tán lực lượng

th àn h 5 nơi tập tru n g quân N h ư vậy, ké hoạch tập tru n g q u ân của địch ở đ ổ n g bằng Bắc Bộ bị th á t bại Kế hoạch Nava bước đầu bị phá sản

T iếp đó giáo viên d ẫn dắt chuyển sang m ục 2 Chiến dịch lịch sử Đ iện Biên Phủ

( 1954): BỊ th ấ t bại trong Đ ông - X u â n 1953 - 1954, Pháp - M ĩ đã làm gì? K ế hoạch

N ava bị p h á sản hoàn toàn n h ư th ế nào? G iáo viên nêu câu hỏi đ ế họ c sin h tìm hiểu:

Vì sao Pháp - M ĩ lại chọn Điện Biên Phủ đ ể x â y dựng tập đoàn cứ điềm m ạ n h nhất

Đ ông Dương? Tập đoàn cứ điềm Đ iện Biên P hủ đưỢc Pháp x â y dự ng n h ư th ế nào?

Đ ể h iểu rõ h ơ n vị trí củ a Đ iện Biên Phủ, n ế u có th ờ i gian giáo viên có thê’ h ư ớ n g

d ẫn họ c sin h q u an sát trê n lược đ ổ và tr ìn h bày h iểu b iết của m ìn h vé k h u vực này

C ũ n g có th ể yêu cẩu h ọ c sin h tự n g h iên cứ u đ o ạn tư liệu: “Đ iện Biên P hủ là m ộ t

thung lũng lòng chảo rộng lân ờ phía tây vùng rừng núi Tây Bắc Cánh đổng Điện Biên Phủ chiều dài khoảng I8 km , chiếu rộng từ 6 đến 8km Đ ây là cánh đống lớn nhất, giàu có

nh ấ t vá dân cư đông đúc n h ấ t trong bốn cánh đống lớn ờ Táy Bắc Đ iện Biên Phủ ở gần biên giới Việt - Lào, n ằm trên ngã ba nhiều đường lớn và đường nhò qu a n trọng,

ph ía đông bắc nối liền với Lai Châu, ph ía đông và đông n a m nối liền với T uần Giáo, Sơn La, N ả Sản, phía tây thông với Luông Pha Băng, p h ía n a m thông với S ấ m N ưa

Đ ối với đ ế quốc Pháp - M ĩ, Đ iện Biên Phù là m ộ t địa bán chiến lược hết sức quan trọng, m ộ t vị trí chiến lược cơ động ở giữa m iến Bắc Việt N am , ThưỢng Lào và m iền Tây N am T rung Quốc, có thê’ trở thành m ộ t căn cứ lục quân và không quân có tác dụng rất lợi hại trong ăm m ứ u x â m luợc của chúng ở vùng Đ ông N a m Á ”‘ Sau đó, yêu cẩu

h ọ c sin h n h ậ n xét vể vị trí chiến lược q u an trọ n g của Đ iện Biên P hù và âm m ư u m ới

c ù a địch; p h á t h iệ n q u ân ch ủ lực cùa ta tiến q u â n lên Tây Bắc, N ava đ iếu q u â n vế giữ

Đ iện Biên Phù Đ ây là m ộ t th u n g lũ n g nằm ở p h ía Tây vù n g rừ n g núi Tây Bắc, gần

b iên giới Lào, cách H à N ội 300km , cách Luông Pha Băng 200km , cách h ậ u p h ư ơ n g

c ủ a ta (V iệt Bắc, T h an h - N ghệ - T ĩn h ) từ 300 đ ến 500km , Đ ỗi với Pháp, đ ây là vị

tr í chiến lư ợ c th e n chốt, có th ể trở th à n h m ộ t căn cứ lục q u ân và k h ô n g q u â n tro n g

â m m ư u x ầm lược củ a c h ú n g ở Đ ô n g D ư ơ ng và Đ ô n g N am Á T rư ớc m ắt, Đ iện Biên

P h ủ có tác d ụ n g th u h ú t chù lực cù a ta, tạo cho c h ú n g b ìn h đ ịn h đ ổ n g b ằ n g Bắc Bộ,

đ á n h ch iếm Liên k hu V Đ iện Biên Phủ từ ch ỗ k h ô n g n ằm tro n g nội d u n g củ a kế

h o ạ c h N ava đ ã trờ th à n h tr u n g tâ m đ iếm cùa kê h o ạ c h N ava

Đ ể cụ th ể h o á kế h oạch củ a th ự c d ân Pháp ở Đ iện Biên Phù, giáo viên yêu cấu

h ọ c sin h tìm hiểu lực lượng và cách bó p h ò n g của c h ú n g th ô n g q u a đ o ạ n tư liệu sau: “Lực lư ợ ng củ a đ ịch ở Đ iện Biên Phù lúc đấu có k h o ản g 6 tiểu đ o à n , đến sau

tả n g lên d ầ n đ ể đối p hó với cu ộ c tiến công của ta K hi q u ân ta b ắt đấu tiến công

Đ iện Biên P hủ th ì lực lượng cùa c h ú n g đã tăn g lên đ ến 12 tiểu đ o à n và 7 đại đội

b ộ b in h T rong q u á tr ìn h chiến dịch, c h ú n g tiếp tục tản g thêm tổ n g sỗ b in h lực

là 16.200 tên Lực lượng của địch ở Đ iện Biên Phủ được b ố trí th à n h tập đ o à n cứ điểm gồm ba p h ân khu yểm trợ lẫn nhau, tất cả có 49 cứ điểm M ỏi cứ điểm đểu có khả năng p h ò n g ngự; n h iểu cứ điểm được tổ chức lại th à n h n h ữ n g cụm cứ đ iếm gọi là “tru n g tâm để k háng phức hợ p”, có lực lượng cơ động, có hoả lực m ạn h , có hệ

th ố n g công sự vững chắc, x u n g q u an h có hào giao th ô n g và hàng rào dây th é p gai,

có khả n ăn g độc lập p h ò n g ngự khá m ạnh.,.”' Q u a đó, học sinh hiểu được tín h chát kiên cổ, nguy hiểm của tập đ o àn cứ điểm Đ iện Biên Phủ và lí giải được vì sao Pháp

- Mĩ coi Đ iện Biên Phủ là “p h áo đài bẫt khả xâm phạm ”, “cái m áy ngh iển k h ổ n g lổ”

và đưa ra lời tuyên bố sẽ giữ căn cứ này với bất cứ giá nào Đ ế học sin h thấy rô h ơ n

sự kiên cố của tập đ o àn cứ điểm Đ iện Biên Phù, giáo viên có th ể dự a vào tư liệu ở

p h án 2 của sách này đê’ cung cáp cho học sinh vé vị trí địa lí, cách bố p h ò n g cùa địch

ở Đ iện Biên Phủ^

Đ ể tìm hiểu chủ trư ơ n g tác chiến, quyét tâm của Đ ảng và C h ín h p hủ ta ở chiến dịch Đ iện Biên Phủ, giáo viên dự a vào sách giáo khoa và tài liệu th am khảo (ở p h ẩn 2) vễ H ội nghị đầu th án g 12/1953; tra n h ảnh , yêu cẩu h ọ c sin h tìm hiểu và rú t ra

n h ận xét

Đê’ tăn g th êm p h ẩn sin h độ n g cho bài giảng và cụ th ể hoá vể sự chuẩn bị của

q uân d ân ta cho chiến dịch Đ iện Biên Phù với tin h th ẫ n “Tất cả cho tiền tuyến, tăt cả

đ ể chiến thắng’’, giáo viên có th ể sử d ụ n g m ột số tư liệu (xem phẫn 2 cùa sách); cho

học sinh q u an sát ản h “Bộ đội ta kéo pháo vào Điện Biên P hủ” và sử d ụ n g câu chuyện

"kéo pháo vào kéo pháo ra" - m ộ t quyét đ ịn h k hó khản n h ẫt tro n g đời cẩm q u â n của

Đại tư ớ n g Võ N guyên G iáp đê’ p h ụ c vụ cho chuyển h ư ớ n g tác chiến từ “đ án h n h a n h ,

th ắn g n h a n h ” sang “đ á n h chắc, tiến chắc” (xem tư liệu ở p h ẩn 2 của sách) Q u a đó, giúp học sin h n h ận th ứ c đ ư ợ c quyết tâm cao độ của q u ân dân ta, sức m ạ n h của khối đ o àn kết dân tộc, đặc biệt là tài năng quân sự của Đại tư ớ n g Võ N guyên Giáp

N ếu có th ờ i gian giáo viên (hoặc yêu cẩu học sinh) hát m ộ t đ o ạn tro n g bài hát “H ò kéo p h áo ” đ ể không khí lớp họ c sôi nổi; cũng có thê’ yêu cấu học sinh dự a vào tư liệu ở p h ẩn 2 của sách nêu lên chiến công của q u ân d ân ta ch u ẩn bị cho chiến dịch

Đ iện Biên Phủ (học sinh chọn m ộ t tro n g n h ữ n g chuyện n h ư đ o àn d ân công vận chuyển lương thực, thự c p h ẩm , đạn dược phục vụ chién dịch; chuyện vẽ kiện tư ớ ng

xe đạp th ổ M a Văn Thắng; a n h h ù n g Tô V ĩnh D iện lấy th â n m ìn h cứu pháo và rú t

ra n h ận xét vể tin h th ẩn và quyết tâm cùa toàn Đ ảng, to à n q u ân và toàn d ân ta trướ c trậ n “quyết chiến chiến lược”

' Võ N g u y ên G iáp , 1994, S đd, tr 117