UBND tỉnh Tuyên Quang (1999), Quyết định của Uỷ ban nhân dân tỉnh về việc kiện toàn Ban chỉ đạo thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia Xoá đói giảm nghèo và việc làm tỉnh Tuyên Quang[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
TRẦN THỊ THUÝ HẠNH
ĐẢNG BỘ TỈNH TUYÊN QUANG LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CÔNG TÁC XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO
(1996 – 2005)
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ
HÀ NỘI - 2008
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
TRẦN THỊ THUÝ HẠNH
ĐẢNG BỘ TỈNH TUYÊN QUANG LÃNH ĐẠO
THỰC HIỆN CÔNG TÁC XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO (1996
– 2005)
Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Mã số: 60 22 56
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hoàng Hồng
HÀ NỘI - 2008
Trang 3LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong Luận văn này là hoàn toàn trung thực
và chƣa hề đƣợc sử dụng để bảo vệ bất kỳ một học vị nào
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc
Hà Nội, ngày 7 tháng 11 năm 2008
Tác giả Luận văn
Trần Thị Thuý Hạnh
Trang 4MỤC LỤC
Trang
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
MỞ ĐẦU 6
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 8
2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 9
3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined
4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined
5 NGUỒN TƯ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined
6 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TỈNH TUYÊN QUANG VÀ CÔNG TÁC XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO CỦA TỈNH TRƯỚC NĂM 1996 Error! Bookmark not defined 1.1 MỘT SỐ NÉT KHÁI QUÁT VỀ TỈNH TUYÊN QUANGError! Bookmark not defined 1.1.1 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined 1.1.2 Tình hình kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined 1.2 QUAN NIỆM VÀ NHẬN DẠNG NGHÈO ĐÓI Error! Bookmark not defined 1.2.1 Quan niệm về nghèo đói Error! Bookmark not defined 1.2.2 Chuẩn nghèo và xác định hộ nghèo Error! Bookmark not defined 1.3 CÔNG TÁC XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO TỈNH TUYÊN QUANG TRƯỚC NĂM 1996Error! Bookmark not defined
1.3.1 Thực trạng nghèo đói của tỉnh Tuyên Quang Error! Bookmark not defined
1.3.2 Quá trình thực hiện và kết quả xoá đói giảm nghèo của tỉnh Tuyên Quang trước năm
1996 Error! Bookmark not defined 1.3.3 Một số nhận xét Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: ĐẢNG BỘ TỈNH TUYÊN QUANG LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CÔNG TÁC XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO (1996 – 2005) Error! Bookmark not defined
Trang 52.1 NHỮNG CHỦ TRƯƠNG VÀ CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TA VỀ
XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO Error! Bookmark not defined
2.2 ĐẢNG BỘ TỈNH TUYÊN QUANG LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CÔNG TÁC XOÁ ĐÓI
GIẢM NGHÈO TRONG NHỮNG NĂM 1996 - 2000 Error! Bookmark not defined 2.2.1 Chủ trương và biện pháp xoá đói giảm nghèo của Tỉnh uỷ Tuyên QuangError! Bookmark not defined
2.2.2 Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang chỉ đạo tổ chức thực hiện chương trình xoá đói giảm
nghèo trong những năm 1996 - 2000 Error! Bookmark not defined 2.2.3 Kết quả thực hiện chương trình xoá đói giảm nghèoError! Bookmark not defined
2.3 ĐẢNG BỘ TỈNH TUYÊN QUANG LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH THỰC HIỆN CÔNG TÁC
XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO TRONG NHỮNG NĂM 2001 - 2005 Error! Bookmark not defined
2.3.1 Chủ trương của Tỉnh uỷ Tuyên Quang về công tác xoá đói giảm nghèoError! Bookmark not defined
2.3.2 Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang chỉ đạo tổ chức thực hiện chương trình xoá đói giảm
nghèo trong những năm 2001 - 2005 Error! Bookmark not defined 2.3.3 Kết quả thực hiện chương trình xoá đói giảm nghèoError! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: THÀNH TỰU, HẠN CHẾ VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆMError! Bookmark not defined
3.1 THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ Error! Bookmark not defined 3.1.1 Thành tựu Error! Bookmark not defined 3.1.2 Hạn chế Error! Bookmark not defined 3.2 MỘT SỐ KINH NGHIỆM Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 6DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Viết tắt Viết đầy đủ
LĐTB&XH Lao động Thương binh và Xã hội
NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn
Trang 7DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.01 Tỷ lệ nghèo đói chia theo từng nhóm xã (1995) 33 Bảng 2.02 Thực trạng đói nghèo tỉnh Tuyên Quang năm 1998 64 Bảng 2.03 Kết quả xoá đói giảm nghèo tỉnh Tuyên Quang 68 Bảng 2.04 Mức sống dân cư tỉnh Tuyên Quang năm 2001 76 Bảng 2.05 Kết quả phân loại xã nghèo 77 Bảng 2.06 Kết quả xoá đói giảm nghèo tỉnh Tuyên Quang 105 Bảng 2.07 Tốc độ giảm tỷ lệ hộ nghèo 106
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
I CÁC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.01 Vòng luẩn quẩn của nghèo đói 20
Sơ đồ 2.02 Cơ cấu tổ chức Chương trình Mục tiêu Quốc gia Xoá đói giảm nghèo 44
II CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 1.01 Tỷ lệ mức sống dân cư của tỉnh Tuyên Quang năm 1993 22 Biểu đồ 2.02 Thực trạng mức sống dân cư của tỉnh Tuyên Quang năm 1995 31 Biểu đồ 2.03 Tỷ lệ nghèo đói chia theo huyện thị 32 Biểu đồ 2.04 Thực trạng mức sống dân cư vùng ATK (5/1998) 57 Biểu đồ 2.05 Thực trạng đời sống của nhân dân 59 xã vùng cao 58 Biểu đồ 2.06 Tỷ lệ nghèo đói của tỉnh Tuyên Quang so với cả nước 68 Biểu đồ 2.07 Tốc độ giảm tỷ lệ hộ nghèo tỉnh Tuyên Quang 106
Trang 8MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Một nghịch lý vẫn luôn đeo đẳng thế giới văn minh của chúng ta hiện nay đó là: trong khi các nền kinh tế siêu cường vẫn liên tục phát triển với tốc độ cao thì nghèo đói vẫn là vấn đề nhức nhối của toàn cầu Theo ước tính của Ngân hàng Thế giới, hiện vẫn có khoảng hơn 3 tỷ người trên hành tinh của chúng ta phải sống trong cảnh nghèo đói với mức thu nhập dưới 1 đến 2 đôla/ngày Vì thế, xoá đói giảm nghèo là cuộc chiến thiên niên kỷ, diễn ra với những quy mô, cấp độ, hình thức khác nhau ở nhiều quốc gia, khu vực
Đảng và Nhà nước ta xác định: xây dựng chủ nghĩa xã hội nhằm mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh,
xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" Trong công cuộc đổi mới, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra các chủ trương, chính sách nhằm tạo cơ hội cho người nghèo thoát khỏi cảnh nghèo khó, tham gia xây dựng xã hội công bằng, văn minh Nhiều địa phương đã triển khai thực hiện chương trình xoá đói giảm nghèo với các biện pháp sáng tạo, linh hoạt, giúp đỡ hộ nghèo, xã nghèo tháo gỡ khó khăn Công tác xoá đói giảm nghèo của nước ta những năm qua đã đạt được những thành tựu đầy ấn tượng Những thành tựu của nước
ta trên lĩnh vực xoá đói giảm nghèo là một trong những thành công nhất của quá trình phát triển kinh tế -
xã hội trong những năm của thập kỷ 90 thế kỷ XX Tuy nhiên, Việt Nam vẫn xếp trong nhóm các nước nghèo trên thế giới Tình trạng đói nghèo vẫn là vấn đề bức xúc của xã hội Giải quyết đói nghèo hiện nay không chỉ lo đủ về lương thực, thực phẩm mà phải lo cho người nghèo có nhà ở, mặc ấm, y tế, giáo dục…
Vì vậy, xoá đói giảm nghèo là chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta, là thể hiện tính ưu việt của chế
độ xã hội chủ nghĩa, vừa khuyến khích nhân dân làm giàu chính đáng, vừa giúp đỡ người nghèo tự tin vươn lên hoà nhập với sự phát triển chung của đất nước
Tuyên Quang là tỉnh miền núi nằm ở phía Bắc Tổ quốc, có diện tích 5.868 km 2, dân số 727.751 người (năm 2005) với 22 dân tộc anh em cùng sinh sống Trong điều kiện nền kinh tế của tỉnh chưa phát triển nên đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa; tỷ lệ nghèo đói của tỉnh còn khá cao Cùng với cả nước, Tuyên Quang đã phát động phong trào xoá đói giảm nghèo từ năm 1992 Nhưng phải đến sau Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang lần thứ XII (tháng 5 năm 1996), chương trình xoá đói giảm nghèo được triển khai đi vào chiều sâu Dưới sự lãnh đạo Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang, chương trình xóa đói giảm nghèo đã được triển khai tích cực và thu được nhiều kết quả đáng khích lệ Song công tác xoá đói giảm nghèo của tỉnh Tuyên Quang vẫn còn rất nhiều thách thức đặt ra, tỷ lệ hộ nghèo và hộ tái nghèo còn cao, mức sống của người
Trang 9dân so với bình quân của cả nước còn thấp Vì vậy, đói nghèo và xoá đói giảm nghèo vẫn là vấn đề thời
sự được Đảng bộ tỉnh quan tâm
Chính vì thế, việc nghiên cứu, đánh giá, tổng kết lại quá trình Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang lãnh đạo thực hiện công tác xoá đói giảm nghèo những năm qua đặt
ra một cách cấp bách
Đề tài Luận văn Thạc sĩ “Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang lãnh đạo thực hiện công tác xoá đói
giảm nghèo (1996 – 2005)” là một đóng góp nhỏ giới thiệu về tỉnh Tuyên Quang và những thành tựu của
Đảng bộ và nhân dân các dân tộc tỉnh Tuyên Quang trong công cuộc xoá đói giảm nghèo theo những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ta
2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
Xoá đói giảm nghèo là một đề tài được cả giới khoa học trên thế giới và trong nước quan tâm, nghiên cứu Đã có nhiều công trình của các nhà nghiên cứu
trong nước như: Nguyễn Văn Tiêm (1993) đã nghiên cứu về "Giàu nghèo ở nông
thôn hiện nay" (NXB Nông nghiệp, Hà Nội); Nguyễn Thị Hằng và Nguyễn Văn
Thiều (1993) nghiên cứu về "Đói nghèo ở Việt Nam" (NXB Bộ LĐTB&XH, Hà Nội); Trần Đình Hoan, Nguyễn Thị Hằng, Bùi Trọng Trọng Thanh (1997) "Xóa
đói giảm nghèo với tăng trưởng kinh tế"; Nguyễn Duy San (1999) "Một số vấn
đề cho vay thực hiện chương trình quốc gia xóa đói giảm nghèo ở Lào Cai";
Trần Minh Châu (2000) "Một số giải pháp xóa đói giảm nghèo trong nền kinh tế
thị trường ở Việt Nam"; Hải Thanh (2000) "Kinh nghiệm cho vay vốn xóa đói giảm nghèo ở Cao Bằng"; Chu Quang Tiến (Chủ biên) (2001) "Nghèo đói và xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam" (NXB Nông nghiệp, Hà Nội); Lê Quyết (2002)
"Một số chính sách quốc gia về việc làm và xoá đói giảm nghèo" (NXB Lao động, Hà Nội); Báo cáo Nghèo của Hội nghị Tư vấn các nhà tài trợ Việt Nam (2003); Hoàng Triều Hoa (2004) "Xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam: thực trạng
và giải pháp, Hà Nội"; Lê Ngọc Thanh "Xoá đói giảm nghèo ở vùng dân tộc thiểu số Việt Nam thực trạng và giải pháp; Đánh giá Chương trình mục tiêu
Trang 10Quốc gia về Xoá đói giảm nghèo và Chương trình 135 của Bộ LĐTB&XH và
UNDP (2004)
Một số bài viết của các tác giả: Nhật Tân "Việc xoá đói giảm nghèo ở
Hưng Hà" (Tạp chí Cộng sản, số 12/1993); Bạch Đình Ninh "Đói nghèo ở miền núi Nghệ An - Nguyên nhân và biện pháp khắc phục" (Tạp chí Cộng sản, số
10/1999); Phạm Gia Khiêm "Xoá đói giảm nghèo ở nước ta - thành tựu, thách
thức và giải pháp" (Tạp chí Cộng sản, số 2 + 3/2006); Hà Thị Khiết "Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam với hoạt động xoá đói giảm nghèo cho phụ nữ" (Tạp chí
Cộng sản, số 20/2006)…
Nhiều nghiên cứu sinh, học viên Cao học chọn xoá đói giảm nghèo làm đề tài nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau như: Trần Đình Đàn (2001) với đề tài
"Những giải pháp kinh tế - xã hội chủ yếu nhằm xoá đói
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ban phối hợp thực thi Dự án Đa dạng hoá thu nhập nông thôn (2008), Báo cáo đánh giá kết quả
thực hiện Dự án từ năm 2002 đến 30/6/2008, Tuyên Quang
2 Bộ LĐTB&XH (1994), Hội nghị rút kinh nghiệm về công tác xoá đói giảm nghèo khu vực trung du và
miền núi phía Bắc, Tuyên Quang
3 Bộ LĐTB&XH (1997), Thông báo về việc xác định chuẩn mực nghèo đói năm 1997 - 1998, Số 1751/
LĐTBXH, Hà Nội
4 Bộ LĐTB&XH (1999), Tài liệu tập huấn sử dụng cho cán bộ làm công tác xoá đói giảm nghèo các đoàn
thể, cấp tỉnh, thành phố và huyện, Hà Nội
5 Bộ LĐTB&XH (2000), Quyết định của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và xã hội về việc
điều chỉnh hộ nghèo giai đoạn 2001 - 2005, Số 1143/2000/QĐ-LĐTBXH, Hà Nội
6 Bộ LĐTB&XH (2004), Những định hướng chiến lược của Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm
nghèo giai đoạn 2006 - 2010, NXB Lao động - Xã hội, Hà Nội
7 Bộ LĐTB&XH, Chương trình phát triển Liên hợp quốc (2004), Đánh giá Chương trình mục tiêu
quốc gia về xoá đói giảm nghèo và chương trình 135, Hà Nội
8 Chính phủ (1998), Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt định hướng đầu tư phát triển
kinh tế - xã hội vùng căn cứ cách mạng tỉnh Tuyên Quang từ nay đến năm 2005, Số 24/1998/QĐ-TTg,
Hà Nội
9 Chính phủ (2001), Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc miễn giảm thuế sử dụng đất nông
nghiệp, Số 199/2001/QĐ-TTg, Hà Nội
10 Chính phủ (2004), Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về một số chính sách hỗ trợ đất sản xuất, đất ở,
nhà ở và nước sinh hoạt cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo, đời sống khó khăn, Số
134/2004/QĐ-TTg, Hà Nội
11 Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang (1993), Nghị quyết BCH Đảng bộ tỉnh lần thứ tỉnh lần thứ 2, 3, 4, 5
khoá XI, Tuyên Quang, Lưu hành nội bộ
12 Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang (1996), Văn kiện Đại biểu Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang lần thứ X, Lưu hành nội bộ
13 Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang (2000), Văn kiện Đại biểu Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang lần thứ XIII, Lưu
hành nội bộ
14 Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang (2005), Văn kiện Đại biểu Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang lần thứ XIV, Lưu
hành nội bộ
15 Đảng cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Website:
www.dangcongsan.vn
Trang 1216 Đảng cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Website:
www.dangcongsan.vn
17 Đảng cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Website:
www.dangcongsan.vn
18 Đảng Cộng sản Việt Nam (2007), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 53, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
19 Trần Thị Thuý Hạnh (2003), Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang chỉ đạo thực hiện công tác phòng chống
lụt bão ở địa phương thời kỳ 1996 - 2002, Khoá luận tốt nghiệp Cử nhân Lịch sử, Hà Nội
20 Hội Cựu chiến binh Tuyên Quang (2004), Báo cáo tổng kết phong trào thi đua “Cựu chiến binh
gương mẫu” 5 năm lần thứ III (2000 - 2004), Hội cựu chiến binh tỉnh Tuyên Quang
21 Hội LHPN Tuyên Quang (2002), Báo cáo kết quả thực hiện Dự án Ngân hàng bò giai đoạn 1995 -
2002 tỉnh Tuyên Quang, Số 64/BC-PN, Hội LHPN Tuyên Quang
22 Hội LHPN Tuyên Quang (2006), Phát huy truyền thống quê hương cách mạng phụ nữ Tuyên
Quang đoàn kết, sáng tạo, bình đẳng, phát triển góp phần xây dựng tỉnh phát triển toàn diện, Hội
LHPN Tuyên Quang
23 Hội LHPN Tuyên Quang (2008), Báo cáo về việc sơ kết 5 năm thực hiện dịch vụ uỷ thác, Hội
LHPN Tuyên Quang
24 Hội Nông dân tỉnh Tuyên Quang (2005), Báo cáo tổng kết 5 năm Hội Nông dân thực hiện Chương trình
Mục tiêu quốc gia xoá đói giảm nghèo và việc làm giai đoạn 2001 - 2005, Số 129-BC/HND, Hội Nông
dân tỉnh Tuyên Quang
25 Hồ Chí Minh toàn tập - tập 4 (2000), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
26 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2001), Quyết định của Thống đốc Ngân hành Nhà nước về việc
ban hành Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng với khách hàng, Số 1627/2001/QĐ-NHNN, Hà
Nội
27 Ngân hàng phát triển Châu Á, Bộ LĐTB&XH (2001), Vốn nhân lực của người nghèo ở Việt Nam
tình hình và các lựa chọn về chính sách, NXB Lao động - Xã hội, Hà Nội
28 Nhóm Hành động chống nghèo đói (2003), Đánh giá nghèo theo vùng: Vùng miền núi phía Bắc, Hà
Nội
29 Sở LĐTB&XH tỉnh Tuyên Quang (1994), Báo cáo tình hình thực hiện xoá đói giảm nghèo, Số
684/BC/LĐTBXH, Phòng Bảo trợ Xã hội - Sở LĐTB&XH tỉnh Tuyên Quang
30 Sở LĐTB&XH tỉnh Tuyên Quang (1998), Đề án thực hiện xoá đói giảm nghèo các xã vùng cao, vùng
sâu, vùng xa tỉnh Tuyên Quang thời kỳ 1998 - 2000, Phòng Bảo trợ Xã hội - Sở LĐTB&XH tỉnh
Tuyên Quang