Những vấn đề tâm lý, xã hội của nhà ở và việc tổ chức nơi ở

Vấn đề nhà ở là một vấn đề to lớn có quan hệ mật thiết với đời sống của mỗi cá nhân và mỗi gia đình. Trong định hướng giá trị của nhân dân, vấn đề nhà ở giữ một vị trí như thế nào,... Nhằm giúp các bạn giải đáp những thắc mắc trên, mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài viết "Những vấn đề tâm lý, xã hội của nhà ở và việc tổ chức nơi ở" dưới đây.

NH NG V N TÂM LÝ XÃ H I

V n đ , m t v n đ to l n, có quan h m t thi t v i đ i s ng c a m i cá nhân và m i gia đình Trong đ nh h ng giá tr c a nhân dân, v n đ nhà gi m t v trí nh th nào? H mu n đ c s ng trong nh ng ngôi nhà, và nh ng khu đ c xây d ng và b trí ra sao? Công nhân viên, trí th c s ng

gi a đô th còn ch u nh h ng gì v cách s ng trong ki u nhà ngày x a? Nông dân ngày nay có còn

mu n s ng qu n tam t ng theo dòng h trong l y tre xanh hay mu n đ i m i ki u nhà theo thành

ph v.v rõ ràng đây là m t khía c nh r t phong phú, và tinh t trong di n bi n tâm lý các t ng l p

mà chúng ta c n tìm hi u

Không ph i chúng ta s tìm hi u m i nhu c u, nguy n v ng, s thích t p quán, v.v v nhà đ

r i c g ng th a mãn m i tr ng thái tâm lý y Có nh ng nhu c u th t và nhu c u gi Có nh ng c

mu n h p lý và nh ng c mu n không hi n th c Phân tích và ch n l c nh ng gì là c t y u, là c p thi t, nh t là phù h p v i đi u ki n kinh t -xã h i hi n nay đ t ng b c đáp ng nh ng v n đ trên là

m t nhi m v chính đáng c a ngành xây d ng M t khác, ph i đ ng trên l p tr ng ti n b , d báo l i

s ng t t đ p c a xã h i ngày mai mà có nh ng gi i pháp thi t k - quy ho ch xây d ng, t ch c n i góp ph n làm thay đ i c nh ng quan ni m quá c , nh ng nhu c u và th hi u l c h u trong tâm lý c a nhân dân tr c v n đ nhà

1 Trong m t cu c tr ng c u ý ki n t i thành ph Hà N i, v i đ i t ng là các gia đình công nhân viên ch c, cán b Nhà n c, nh ng ng i đ c h i đã nh t lo t đánh giá cho nh t y u t “đ c phân

ph i nhà ” trong sáu y u t tiêu bi u cho c v ng v h nh phúc gia đình N u đánh giá đ nh l ng

b ng đi m s thì thang b c các y u t này nh sau:

b) c c p, mua các trang b ti n nghi sinh ho t gia đình 69 đi m

ây là thành ph Còn nông thôn thì sao? Hàng lo t các cu c đi u tra xã h i h c Thái Bình,

V nh Phú, Hà S n Bình, Hà Nam Ninh đã cho th y là trong quan ni m c a ng i nông dân đ ng b ng

B c B , nhà luôn luôn gi v trí đ c u tiên s m t trong đ i s ng c a h V m t tâm lý, ng i ta xem ngôi nhà nh là m t bi u

38 PHÒNG XÃ H I H C Ô TH

tr ng cho s thành đ t c a gia đình, là b m t c a gia đình hi n ra tr c nh ng ng i xung quanh

Ng i ta có th b t n, b t m c nhi u n m đ lo cho đ c ngôi nhà Và khi có nhà r i thì l i ph i

th ng xuyên tu b , c i t o, s a ch a mua s m thêm đ đ c làm cho nó ngày càng v ng ch c, đ p đ khang trang h n T i xã Tam S n (Hà B c), 422 nông dân cho bi t h đã dành cho vi c làm nhà 37,3% trong 5 kho n chi l n c a gia đình trong các n m 1980 – 1983, 1984 - 1986 s ti p t c dành cho nó 29,7% trong t ng s 5 kho n chi l n là: làm nhà, c i xin, sinh đ , tang ma và các chi tiêu khác

T i xã ông C (Thái Bình) 210 nông dân xác nh n h đã dành 41,2% các chi tiêu cho vi c làm nhà n m 1983 Ngoài ra, hàng n m ng i nông dân th ng b ra t 2 - 3 tháng nông nhàn đ lo tu b ,

s a ch a và xây d ng nhà

nông thôn đ ng b ng Trung và Nam B , xung quanh quan ni m c a nông dân v v n đ , l i có

nh ng nét đ c thù đây m c đ quan tâm t i nhà gi m d n t mi n Trung (khu V) đ n đ ng b ng Nam B (mi n ông và mi n Tây Nam B ) r i đ n vùng Tây Nguyên Ngoài ra, theo s li u th ng kê, trong c c u các kho n chi tiêu c a gia đình nông dân Nam B , n u ph n chi cho n là 72,66% thì

ph n chi cho nhà và v t li u xây d ng ch có 3,07%, trong đó, khu V là 6,64%, mi n ông Nam B 2,58%, mi n Tây Nam B 2,43% và Tây Nguyên 1,77% Lý gi i cho v n đ này qu là không đ n

gi n: Hàng lo t y u t đ a lý t nhiên, chính tr , kinh t , xã h i, phong t c t p quán v.v đã tác đ ng

đ n ý th c c a ng i nông dân Nam B chung quanh v n đ i u ki n thiên nhiên thu n l i, khí

h u ôn hoà, chi n tranh su t 20 n m khi n cho nhà c a nhân dân luôn luôn b phá đi và d ng l i C

s s n xu t và ngu n nguyên v t li u xây d ng còn ch a đ c phát tri n Sau này gi i phóng, nông dân m i ch b t đ u b c vào con đ ng h p tác hóa ó là m t vài nét khái quát v nguyên nhân h n

ch vi c làm nhà nông thôn Nam B (1)

Song, nh th không có ngh a là nông dân Nam B không có nhu c u b c bách v nhà i s ng

đ c n đ nh, nông thôn đ c đ i m i, l i s ng m i b t đ u hình thành Tình hình đó khi n ng i nông dân Nam B b t đ u có nh ng nhu c u l n v ngôi nhà t t Hàng v n khung nhà l p s n s n

xu t t i thành ph H Chí Minh đang đ c đ a v đ ng b ng Nam B theo l i ký h p đ ng trao đ i hai chi u gi a Nhà n c và nông dân Vì th , vi c ti p t c nghiên c u v n đ c a nông dân Nam B

nh t là đ ng b ng sông C u Long đang đ c đ t ra nh m t nhi m v c p thi t

2 Ti p t c tìm hi u nh ng nguy n v ng và ý ki n c a nhân dân v nhà , chúng tôi đã ti n hành có

h th ng hàng lo t cu c tr ng c u ý ki n t i các khu nhà cao t ng v i t cách là nh ng hình m u c a nhà ph bi n t i các thành ph trong t ng lai Trong các cu c ph ng v n, đánh giá v nguy n v ng

c a ng i đã cho th y rõ nh ng u đi m và nh c đi m c a t ng lo i nhà, g i cho các nhà ki n trúc nhi u v n đ c n đ c quan tâm gi i quy t Nh ng ý ki n phong phú và đa d ng đó đã đ c phân lo i, phân tích và t ng h p l i thành m t b c tranh t ng quát v nguy n v ng đ i v i m t c n h t i các thành ph n c ta, nó đ c nhân dân đánh giá qua b y y u t sau đây, x p theo th t u tiên:

a) C n h có đ di n tích và s bu ng c n thi t

b) Có s đ c l p, riêng bi t và thông thoáng

(1)

V ph ng di n tâm lý-xã h i, còn ph i k đ n m t y u t quan tr ng có liên quan t i v n đ này ó là l i s ng phóng khoáng, gi n d hòa vào thiên nhiên c a nh ng ng i dân s ng trên vùng đ t đ c thiên nhiên u đãi này.

Nh ng v n đ tâm lý 39

c) g n trung tâm ho c n i có đ c s d ch v t t

d) G n n i làm vi c

đ) Có hàng xóm láng gi ng t t

e) Có sân v n, có kh n ng t ng gia, ch n nuôi

g) khu v c yên t nh, g n công viên

Qua đó, chúng ta th y là nh ng ch nhân s d ng nhà đã quan tâm đ n v n đ m t cách h t s c toàn di n T v n đ c p bách tr c m t là v n đ di n tích cho đ n v n đ tuy ch a th t g p rút,

nh ng s m mu n chúng ta c ng ph i gi i quy t là v n đ sinh thái môi tr ng các đô th l n T

vi c th a mãn nh ng nhu c u trong sinh ho t cho đ n v n đ n i làm vi c hàng ngày T nh ng khía

c nh ki n trúc - xây d ng, v i khía c nh t ch c xã h i n i v.v

Ngoài ra, tr t t u tiên c a các y u t mà nh ng ng i đ c h i ý ki n đ a ra c ng là khá h p lý

Nh đã nói, v n đ di n tích bình quân hi n đang đ t ra nh là khó kh n s m t đ i v i các gia đình thành ph K đó là vi c t b o đ m tính đ c l p khép kín c a c n h , s thông thoáng và vi c b trí

h p lý các thành ph n c a khu ph trong c n h

Có nh ng v n đ đã đ c các nhà thi t k bàn cãi nhi u song ch a đi đ n th ng nh t thì thông qua

vi c tr ng c u ý ki n ng i đã th y rõ ra và đi đ n ngã ng Lý do th t đ n gi n: nhà đ c xây

d ng cho con ng i và vì th không th nào l i b qua ý ki n đánh giá và nguy n v ng c a chính

nh ng ng i đang s ng trong các ngôi nhà đó Sau đây là m t vài ý ki n c a ng i qua các cu c

tr ng c u ý ki n:

92,03 % ý ki n tán thành vi c m i c n h ph i có khu ph riêng cho dù ch t h n khu ph chung 80% ý ki n mu n b trí khu ph khu t phía sau hay phía bên c n h

Trong di u ki n di n tích khu ph có h n nh v y, ph i l a ch n nh ng b ph n c n thi t (đi u này

có t m quan tr ng không kém vi c t ng di n tích ), nhân dân đã cho nh ng ý ki n b ích Nh ng ý

ki n nh v y ph n ánh r t trung th c phong t c t p quán ng i Vi t Nam trong b trí nhà H u nh nhà Vi t Nam không có ti n phòng B c vào nhà ng i ta mu n có ngay m t phòng ti p khách

r ng rãi, khang trang, c i m th hi n s hi u khách, tôn tr ng khách Nh ng gì x u xi, lu m thu m

ng i ta đ u mu n đ y l i, d u kín phía sau

Hàng lo t s l a ch n t ng ta đã đ c th c hi n nh : ng i ta thích lo i nhà có hành lang bên

h n là lo i nhà có hành lang gi a Thích nhà h ng Nam h n là nhà h ng B c Gi a gi i pháp ch ng nóng và ch ng l nh h ch n gi i pháp ch ng nóng tr c, gi a thông thoáng và kín đáo h ch n s thông thoáng tr c v.v

Các l i gi i đáp dân gian này đã giúp các nhà thi t k v ng tâm h n khi mu n sáng t o ra m t m u nhà m i nh m đáp ng đ y đ h n nhu c u c a ng i

Có th nói, đây là k t qu c a s ph i h p r t đáng khuy n khích gi a các nhà ki n trúc v i các nhà xã h i h c B i vì, c ng nh b t k m t v n đ kinh t -xã h i nào khác, v n v luôn luôn là m t ván đ có tính ch t t ng h p, đòi h i ph i đ c nghiên c u gi i quy t trên giác đ liên ngành

Nh ng khía c nh tâm lý- xã h i c ng đ c đ c p t i trong v n đ b trí l i đ a bàn c trú cùng v i

vi c b trí l i s n xu t Ch ng h n, v n đ gi i t a các khu nhà chu t (trên kênh r ch) t i thành ph

H Chí kinh và v n đ quy ho ch l i các đi m dân c nông thôn trong quá trình đ a nông nghi p lên

s n xu t l n

40 PHÒNG XÃ H I H C Ô TH

Vi c gi i t a nh ng kh nhà chu t t i thành ph H Chí Minh không ch đ n thu n là v n đ nhà Nó không ch là s đ i d i ch mà là m t s di chuy n xã h i theo chi u ngang ây là m t v n

đ kinh t - xã h i trong đó có r t nhi u y u t tâm lý-xã h i c n ph i nghiên c u k l ng đ gi i quy t Nhà t i các khu chu t không ch có ch c n ng b o v mà còn có ch c n ng kinh t to l n

ó là đ a bàn ho t đ ng, là m nh đ t nuôi s ng c nh ng gia đình l n, cùng v i m t l i s ng riêng c a

nó Vi c d i ch m t cách đ t ng t không chú ý đ n các khía c nh này s không tránh kh i s ph n

ng t nhiên c a dân c H có th đ c khá h n, trong nh ng ngôi nhà đ p và v ng ch c h n, song

h s m t k sinh nhai, n u nh h ch a k p đ i ngh và đ i c n p s ng n a

T ng t v i v n đ này là v n đ chuy n d i làng xã m t s đ a ph ng nông thôn mi n B c trong nh ng n m tr c đây Nghiên c u các hình thái qu n c nông thôn Vi t Nam, nh ng y u t chi

ph i các hình thái đó cho th y là: ngoài các y u t đ a lý - đ t đai, y u t kinh t - s n xu t, y u t sinh thái môi tr ng, các y u t tâm lý-xã h i, truy n th ng sinh ho t c ng đ ng c a làng xã c ng là m t

y u t r t quan tr ng, có ý ngh a xã h i to l n Nh ng đ a ph ng nóng v i, làm nh ng cu c d i làng

v i vã ch mong đ t đ c hi u qu kinh t - s n xu t tr c m t, không có nghiên c u và chu n b k v các m t tâm lý-xã h i, sinh thái s không tránh kh i nh ng h u qu tiêu c c đáng ti c