- Đề xuất cách sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần phi kim lớp 11THPT nhằm phát triển năng lực cho học sinhtheo hướng tiếp cận PISA trong dạy học Hóa học lớp 11 làm cho việc dạy [r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
LÊ THỊ BÍCH THẢO
XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN PHI KIM LỚP 11 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA
LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM HÓA HỌC Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học
Mã số: 60.14.01.11
HÀ NỘI – 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
LÊ THỊ BÍCH THẢO
XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN PHI KIM LỚP 11 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA
LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM HÓA HỌC Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học
Mã số: 60.14.01.11
Cán bộ hướng dẫn: PGS.TS Đặng Thị Oanh
HÀ NỘI - 2014
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Em xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến PGS.TS. Đặng Thị Oanh, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, động viên và chỉ bảo tận tình để em hoàn thành luận văn
Em xin được chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học môn Hóa học, khoa Hóa học, trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy và giúp đỡ em trong quá trình học tập và thực hiện luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo và toàn thể các em HS trường THPT Thanh Oai B và THPT Trần Hưng Đạo đã tạo điều kiện để tôi có thể hoàn thành luận văn này
Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã quan tâm, động viên và tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận văn
Hà Nội, tháng 11 năm 2014
Người thực hiện
Lê Thị Bích Thảo
Trang 4MỞ ĐẦU 1.Lí do chọn đề tài
PISA là chữ viết tắt của cụm từ tiếng Anh “Programme for International
Student Assessment – Chương trình đánh giá học sinh quốc tế” do Hiệp hội các
nước phát triển (OECD) khởi xướng và chỉ đạo, nhằm tìm kiếm các chỉ số đánh giá tính hiệu quả – chất lượng của hệ thống giáo dục của mỗi nước tham gia, qua đó rút
ra các bài học về chính sách đối với giáo dục phổ thông Quy mô của PISA là rất lớn và có tính toàn cầu, được thực hiện theo chu kì 3 năm một lần (bắt đầu từ năm 2000với 43 quốc gia tham dự,đến 2012 đã có65 quốc gia và vùng kinh tế tham
dự).PISA chú trọng xem xét và đánh giá một số vấn đề sau:chính sách công (public
policy),năng lực phổ thông (literacy)vàhọc tập suốt đời (lifelong learning) Năm
2012 Việt Nam bắt đầu tham dự PISA và đạt thành tích trong lĩnh vực Toán học
là đứng thứ 17/65, lĩnh vực Đọc hiểuđứng thứ 19/65,lĩnh vực Khoa học đứng thứ 8/65.Nếu như 2012, đề thi PISA tập trung chủ yếu lĩnh vực Toán học thì đến 2015,
lĩnh vực tập trung chủ yếu là Khoa học với những kiến thức theo kịp đời sống hiện đại Qua các thông tin trên và đối chiếu với mục tiêu giáo dục Việt Nam cho thấy học sinh Việt Nam thực tế đã được hình thành kỹ năng cơ bản(biết tính toán trên lý thuyết) nhưng khả năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tế còn hạn chế.Đã đến lúc chúng ta phải gắn lý thuyết vào thực tiễn, nâng cao năng lực vận dụng linh hoạt,
sáng tạo kiến thức của học sinh vào thực tiễn mà theo PISA gọi là năng lực phổ thông bởi vì từ lý thuyết đến thực tiễn bao giờ cũng có khoảng cách nhấtđịnh.
Để đáp ứng với sự phát triển chung của xã hội là cố gắng đưa giáo dục Việt Nam tiếp cận với sự phát triển của giáo dục các nước trong khu vực, gần với sự phát triển giáo dục của các nước tiên tiến trên thế giới, Hội nghị lần thứ 8 BCHTWĐ
khóa XI đã nhất trí thông qua NQ số 29 NQ/TW với nội dung: “ Đổi mới căn bản,
toàn diện Giáo dục& đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNH - HĐH trong điều kiện kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Phát triển phẩm chất, năng lực người học, đảm bảo hài hòa giữa “dạy chữ”, “dạy người” và định hướng nghề nghiệp Đổi mới giáo dục từ tiếp cập nội dung sang tiếp cận năng lực.”
Trang 542
Vậy muốn hình thành cho người học năng lực phổ thông chúng ta phải xuất phát từ các vấn đề mà nhu cầu thực tiễn cần phải giải quyết và lợi ích của nó phục
vụ chính cho người học, phục vụ cho nhu cầu phát triển của xã hội.Hóa học là môn khoa học thực nghiệm và có miền kiến thức rộng để gắn kết lý thuyết với thực tế, mỗi bài giảng của hóa học đều mang theo ngôn ngữ của thực tếđi kèm.Vì vậy, Hóa học là môn khoa học cơ bản, góp phần cùng các môn khoa học kháchình thànhnăng lực phổ thông cho người học,đặc biệtnhững giờ giảng hóa học, những bài tập hóa học được thực hiện theo hướng tiếp cận PISA gặp rất nhiều thuận lợi
Vấn đề đặt ra là: giáo dục của Việt Nam phải thay đổi theo xu hướng đánh giá chung của thế giới, chúng ta cần tiếp cận đánh giá PISAvà đổi mới phương pháp dạy học như thế nào, từ đó vận dụng vào việc giảng dạy bộ môn Hóa học ở THPT
ra sao để nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn Hóa học.Với những lí do trên,
chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu là: “Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần phi kim lớp 11 nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA”
2 Lịch sử nghiên cứu
Hiện nay ở Việt Nam cũng như ở nước ngoài đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, sách, giáo trình, tài liệu, bài viết… liên quan đến việc việc sử dụng bài tập trong dạy học hóa họcphần nitơ – photpho, cacbon - silic và các tài liệu nghiên cứu liên quan đến PISA như:
-Cao Thị Thặng(2008), Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập hóa học 11,Nxb
Giáo dục
-Đào Hữu Vinh(2011),Cơ sở lý thuyết nâng cao và bài tập chọn lọc Hóa Học 11,Nxb Hà Nội
- Luận văn thạc sĩ: “Thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học phần hóa học vô cơ lớp 9” của Trần Thị Nguyệt Minh– lớp
Cao học lý luận và phương pháp dạy học môn Hóa K6 – Trường đại học Giáo dục, đại học Quốc gia Hà Nội
- “Chương trình đánh giá HS quốc tế (PISA)(Mục đích, tiến trình thực hiện, các kết quả chính” của Nguyễn Thị Phương Hoa trên Tạp chí Khoa học Đại học
Quốc gia Hà Nội số 25/2000
Trang 6- “Góp phần tìm hiểu về chương trình đánh giá HS quốc tế (PISA)” của
Nguyễn Ngọc Sơn trên Tập san Giáo dục - Đào tạo số 3/2010
-PISA Việt Nam, PISA và các dạng câu hỏi, Nxb Giáo dục
- Barbara Obrist(2010), The book of the secrets of Alchemy (Constantine of PISA), Cambridge University Press
- OECD (2013), PISA 2012 Assessment and Analytical Framework (Mathematics, Raeding, Science, Problem Solving and Financial Literacy),
German
- OECD (2013), OECD Guidelines for the Testing of Chemicals, Section 1: Physical – Chemical properties, French
- OECD (2014), OECD Guidelines for the Testing of Chemicals, Section 2: Effects on Biotic Systems, French
- OECD (2014), OECD Guidelines for the Testing of Chemicals, Section 3: Degradation and Accamulation, French
- OECD (2014), OECD Guidelines for the Testing of Chemicals, Section 4: Health Effects, French
- OECD (2013), OECD Guidelines for the Testing of Chemicals, Section 5: Orther Test Guidelines, French
Tuy nhiên, chưa có đề tài nào nghiên cứu về việc xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học phần phi kim lớp 11(Trung học phổ thông)
3 Mục đích nghiên cứu
Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Hóa họctheo hướng tiếp cận PISA trong dạy học phần phi kim lớp 11(Trung học phổ thông)góp phần phát triển cho
HS một số năng lực phổ thông(như năng lực giải quyết vấn đề, năng lực vận dụng kiến thức để giải thích hiện tượng một cách khoa học, ) vànâng cao hiệu quả dạy học Hóa học
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
4.1 Nghiên cứu các vấn đề cơ sở lý luận của đề tài
Trang 744
- Nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan đến định hướng đổi mới giáo dục phổ thông; cơ sở lý luận về năng lực, năng lực của học sinh phổ thông nói chung và năng lực chuyên biệt của học sinh thông qua dạy và học môn Hóa học nói riêng
- Nghiên cứu nội dung,phương pháp dạy học phần phi kim – Hóa học 11trung học phổ thông(chương trình cơ bản)
4.2.Tìm hiểu về chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) và PISA Việt Nam
Điều tra tình hình dạy học và sử dụng bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực cho học sinh ở một số trường THPT theo tiếp cận PISA
4.3.Xây dựng hệ thống bài tập hóa học lớp 11THPT(phần phi kim)nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA
Xây dựng hệ thống bài tập theo 10 chủ đề có nội dung phong phú bám sát chuẩn kiến thức của Bộ Giáo dục – Đào tạo nhằm phát triển năng lực học sinh
4.4 Đề xuất cách sử dụng hệ thống bài tập hóa học lớp11THPT(phần phi kim) nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học hóa học ở trường THPT
Đề xuất 8 cách sử dụng hệ thống bài tập hóa học đã xây dựng trong đề tài nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA
4.5 Tiến hành thực nghiệm sư phạm
- Thực hiện giảng dạy một số giáo án lớp 11THPT(phần phi kim) đã thiết kế có sử dụng bài tập hóa học theo hướng tiếp cận PISA tại Trường THPT Thanh Oai B và Trường THPT Trần Hưng Đạo(Hà Đông)
-Kiểm tra thí điểm, điều tra, đánh giá và rút ra bài học sư phạm
- Hoàn thiện hệ thống bài tập hóa học lớp 11THPT(phần phi kim) nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học Hóa học ở trường THPT
5 Phạm vi nghiên cứu
Nội dung nghiên cứu được giới hạn trong chương 2: Nitơ – Photpho;
chương 3: Cacbon – Silic, Hóa học lớp 11THPT(Chương trình cơ bản)
6 Mẫu khảo sát
- Khối lớp 11 trường THPT Thanh Oai B, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội
Trang 8- Khối lớp 11 trường THPT Trần Hưng Đạo,Hà Đông, thành phố HàNội
7 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
7 1 Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học Hóa học ở trường trung học phổ thông Việt Nam
7 2 Đối tượng nghiên cứu
Xây dựng và đề xuất cách sử dụng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học phần phi kim -lớp 11THPT(chương trình cơ bản)
8 Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học phần phi kim lớp 11THPT(Chương trình cơ bản) thì sẽ giúp học sinh dễ dàng liên kết các kiến thức về nitơ, photpho,cacbon, silic và các hợp chất của chúng theo tư duy logic Đồng thời, việc dạy học hóa học được gắn với thực tiễn cuộc sống hơn, HS có hứng thú, say mê học tập môn Hóa học, từ đó góp phần phát triển một số năng lực cho học sinh THPT đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Hóa học
9 Phương pháp nghiên cứu
9.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu, thu thập các tài liệu, các thông tin về tâm lí học, giáo dục học, phương pháp dạy học hóa học và các tài liệu liên quan đến đề tài
- Truy cập thông tin liên quan đến đề tài trên internet
- Phân tích và tổng hợp các tài liệu lý luận đã thu thập được
9.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
Sử dụng phối hợp các phương pháp sau:
- Phương pháp điều tra bằng các phiếu câu hỏi
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
- Phương phápthực nghiệm sư phạm đánh giá hiệu quả và tính khả thi của đề tài
9.3 Phương pháp xử lý thống kê toán học:
Dùng để phân tích và xử lí các số liệu thu được qua điều tra và thực nghiệm
10 Đóng góp mới của đề tài
Trang 946
- Tổng quan một cách có hệ thống cơ sở lý luận về năng lực và phát triển năng lực
cho học sinh THPT ; cơ sở lý luận về tiếp cận PISA
- Xây dựng hệ thống bài tập hóa học phần phi kim lớp 11THPT(Chương trình cơ bản)nhằm phát triển năng lực học sinh theo hướng tiếp cận PISA
- Đề xuất cách sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần phi kim lớp 11THPT nhằm phát triển năng lực cho học sinhtheo hướng tiếp cận PISA trong dạy học Hóa học lớp 11 làm cho việc dạy học Hóa học gắn với thực tiễn cuộc sống hơn, HS có hứng thú, say mê học tập, từ đó góp phần phát triển một số năng lực cho học sinh THPT đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Hóa học
11 Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, luận văn đượctrình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa họcnhằm phát triển năng lực học sinhtheo hướng tiếp cận PISA trong dạy học phần phi kim-Hóa học 11THPT(Chương trình cơ bản)
Chương 2: Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực học sinhtheo hướng tiếp cận PISA trong dạy học phần phi kim-Hóa học 11THPT(Chương trình cơ bản)
Chương 3:Thực nghiệm sư phạm
Trang 10CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG
HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN PHI KIMLỚP 11 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA 1.1 Định hướng đổi mới giáo dục phổ thông sau năm 2015 ở Việt Nam
Trong dự thảo “ Đề án đổi mới giáo dục phổ thông sau năm 2015” của Bộ Giáo dục – Đào tạo đã nhấn mạnh định hướng xây dựng chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam sau 2015 theođịnh hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học Để đạt mục tiêu đó, chương trình giáo dục phổ thông sẽ chú trọng đến các định hướng
sau:
1.1.1 Phát triển năng lực người học
a) Chương trình được xây dựng hướng tới phát triển năng lực chung mà mọi học
sinh đều cần để tham gia hiệu quả nhiều hoạt động trong đời sống xã hội và cho học suốt đời (ví dụ năng lực nhận thức, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác,
năng lực tự học v.v…) Đồng thời hướng tới phát triển những năng lực chuyên biệt, liên quan đến một môn học hoặc một lĩnh vực hoạt động cụ thể phù hợp với
khuynh hướng nghề nghiệp tương lai mỗi cá nhân Chú trọng xây dựng các mức độ khác nhau của cả năng lực chung và năng lực chuyên biệt ở từng cấp học, môn học b) Khi xây dựng chương trình (xác định phạm vi và cấu trúc nội dung, phương pháp
và hình thức tổ chức giáo dục, phương pháp đánh giá kết quả giáo dục) và biên soạn sách giáo khoa đều phải xuất phát, đều phải hướng tới phát triển các năng lực chung
và năng lực chuyên biệt cho học sinh
1.1.2 Điều chỉnh cân đối “dạy chữ”, “dạy người” và định hướng nghề nghiệp
Chương trình sách giáo khoa phải tạo điều kiện chohọc sinh được phát triển cả
thể chất và tinh thần, được phát triển toàn diện các mặt giáo dục đạo đức, trí tuệ, thể
chất, thẩm mỹ và lao động, hướng nghiệp, từ đó hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa Vì vậy cần thực hiện cân đối dạy chữ, dạy người và
định hướng nghề nghiệp để“nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, năng lực sáng tạo, kĩ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”
Trang 1148
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.Bộ Giáo dục và Đào tạo, Dự án Việt – Bỉ (2010), Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội
2 Bộ Giáo dục và Đào tạo,Dự thảo đề án đổi mới giáo dục phổ thông sau 2015 (Tài
liệu lưu hành nội bộ)
3 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2012), PISA và các dạng câu hỏi, Nxb Giáo dục Việt
Nam, Hà Nội
4.Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014),Tài liệu tập huấn hướng dẫn dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực môn Hóa học THPT(Tài liệu lưu hành nội bộ)
5 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2011),Sổ tay PISA dành cho cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên trung học phổ thông,(Tài liệu lưu hành nội bộ)
6 Nguyễn Cương(2007), Phương pháp dạy học Hóa học ở trường phổ thông và đại học, Nxb Giáo dục, Hà Nội
7 Nguyễn Văn Cường, Bernd Meier (2009), Lý luận dạy học hiện đại, Nxb Đại học
Sư phạm, Hà Nội
8 Dương Văn Đảm (2009), Hóa học trên cánh đồng, Nxb Giáo dục, Hà Nội
9 Đỗ Tiến Đạt (2011), “Chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISA”, Kỷ yếu
Hội thảo Quốc gia về giáo dục Toán học phổ thông
10 Giáo dục thời đại Online, “Đổi mới Giáo dục và đào tạo theo hướng tiếp cận và hội nhập”
11 Cao Cự Giác (2009), Thiết kế và sử dụng bài tập thực nghiệm trong dạy và học Hóa học, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội
12 Cao Cự Giác,Nguyễn Xuân Trường(2005),“Các xu hướng đổi mới phương pháp
dạy học Hóa học ở trường phổ thông hiện nay”, Tạp chí Giáo dục(128),tr.34-36
13 Lê Thị Mỹ Hà(2011), “Chương trình đánh giá quốc tế PISA tại Việt Nam – Cơ
hội và thách thức” Tạp chí Khoa học Giáo dục(64), tr.17-21
14.Lê Thị Mỹ Hà(2011), “Chương trình đánh giá quốc tế PISA tại Việt Nam”, Tạp chí Thông tin khoa học xã hội(346), tr 28-36