Đánh giá quy trình thiết kế đề thi trắc nghiệm khách quan tại khoa Khoa học Tự nhiên và Xã hội Đại học Thái Nguyên

Một trong những nội dung quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đại học chính là việc đổi mới phương pháp giảng dạy, trong đó có việc đổi mới về phương pháp kiểm [r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

NGUYỄN TRƯỜNG SƠN

ĐÁNH GIÁ QUY TRÌNH THIẾT KẾ ĐỀ THI

TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN TẠI KHOA KHOA HỌC TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

NGUYỄN TRƯỜNG SƠN

ĐÁNH GIÁ QUY TRÌNH THIẾT KẾ ĐỀ THI

TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN TẠI KHOA KHOA HỌC TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Đo lường và đánh giá trong giáo dục

(Chuyên ngành đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Đức Ngọc

Hà Nội – 2010

LỜI CẢM ƠN

Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn thầy giáo – PGS.TS Lê Đức Ngọc, người đã định hướng khoa học và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới:

Ban giám đốc Viện Đảm bảo chất lượng Giáo dục, các thầy cô giáo tham gia giảng dạy khóa đào tạo Thạc sỹ Đo lường và Đánh giá trong Giáo dục, cùng các anh chị và các bạn đang công tác và học tập tại Viện Đảm bảo chất lượng Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội;

Ban giám hiệu trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên, các giảng viên tại các Khoa, Bộ môn, các bạn bè và đồng nghiệp;

Người thân và gia đình đã luôn giúp đỡ, động viên tôi hoàn thành luận văn này

Hà Nội, ngày 30 tháng 05 năm 2010

LỜI CAM ĐOAN

Tôi là: Nguyễn Trường Sơn

Là học viên lớp cao học Đo lường và Đánh giá trong giáo dục Khóa

2006 – 2009 (theo Quyết định công nhận học viên cao học số 1803/SĐH ngày 7/11/2006 của Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội)

Tôi xin cam đoan danh dự về công trình khoa học này là của tôi

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 30 tháng 05 năm 2010

Tác giả

Nguyễn Trường Sơn

MỤC LỤC

Trang

5 Câu hỏi nghiên cứu/ giả thuyết nghiên cứu của đề tài 3

1.2 Các khái niệm cơ bản về đo lường và đánh giá trong giáo dục 9 1.3 Phương pháp trắc nghiệm trong kiểm tra đánh giá 13

1.3.1 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập 13 1.3.2 Mục đích, ý nghĩa của việc kiểm tra, đánh giá KQHT 14 1.3.3 Phương pháp trắc nghiệm trong kiểm tra đánh giá 15

1.4 Quy trình xây dựng đề thi và ngân hàng câu hỏi TNKQ 19

ii

1.5.4 Loại nhiều lựa chọn (Multi choice questions - MCQ) 28 1.5.5 So sánh trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận 31

1.6 Phân tích đánh giá câu hỏi và bài trắc nghiệm 33

1.6.1 Mục đích phân tích câu hỏi và bài trắc nghiệm 33 1.6.2 Phương pháp phân tích câu hỏi theo lý thuyết khảo thí hiện đại 33 1.6.3 Một số yêu cầu thống kê đối với câu hỏi và bài TNKQ 40

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUY TRÌNH THIẾT KẾ ĐỀ THI TNKQ

2.1 Vài nét về trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên 45 2.2 Thông tin chung về các giảng viên tham gia khảo sát 46 2.3 Thực trạng quy trình thiết kế đề thi TNKQ tại đơn vị 47

2.3.1 Thực trạng sử dụng các phương pháp KTĐG 47 2.3.2 Thực trạng quy trình thiết kế đề thi TNKQ 49 2.3.3 Thực trạng phân tích và xử lý kết quả thi 54

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUY TRÌNH THIẾT KẾ ĐỀ THI TNKQ TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC - ĐHTN 65

3.2 Một số biện pháp nâng cao hiệu quả quy trình thiết kế đề thi TNKQ

3.4 Đánh giá chung của GV về tính khả thi và hiệu quả của các

iv

CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

ĐBCLĐT&NCPTGD Đảm bảo chất lượng đào tạo

và nghiên cứu phát triển giáo dục

GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng chương 1

Bảng 1.1 Bảng trọng số cho các nội dung cần đánh giá 22 Bảng 1.2 So sánh phương pháp TNKQ và TNTL 32

Bảng chương 2

Bảng 2.1 Tỷ lệ các phương pháp mà GV sử dụng 48 Bảng 2.2 Nhận thức của GV về hiệu quả các phương pháp KTĐG 49

Bảng 2.4 Tỷ lệ GV phân tích độ phân biệt 56

Bảng 2.5 Thông tin về kết quả tính toán các câu hỏi học phần

Bảng 2.6 Thông tin về kết quả tính toán năng lực của thí sinh 61

Bảng chương 3

Bảng 3.1 Bảng trọng số của học phần “Sinh lý thực vật” 68 Bảng 3.2 Kết quả thi thử nghiệm học phần “Sinh lý thực vật” 70 Bảng 3.3 Thông tin về kết quả tính toán các câu hỏi 73 Bảng 3.4 Thông tin về kết quả tính toán năng lực của thí sinh 76 Bảng 3.5 Kết quả phân tích câu hỏi số 3 78

vi

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình chương 1

Hình 1.1 Tóm lược các phương pháp trắc nghiệm 16

Hình 1.5 Đường cong trả lời theo mô hình Rasch 38

Hình chương 2

Hình 2.1 Số lượng và tỷ lệ giảng viên tham gia khảo sát 46 Hình 2.2 Số năm kinh nghiệm giảng dạy của các giảng viên 47 Hình 2.3 Khó khăn khi thiết kế câu hỏi TNKQ chuẩn 52

Hình 2.5 Tỷ lệ GV phân tích câu hỏi thi 55 Hình 2.6 Tỷ lệ GV được bồi dưỡng phân tích câu hỏi thi 56 Hình 2.7 Sự phân bố năng lực chuẩn của 50 thí sinh 58 Hình 2.8 Kết quả thi học phần Xã hội học đại cương 58 Hình 2.9 Kết quả thi học phần Giải tích A1 59

Hình 2.10 Sự phân bố năng lực của các thí sinh với độ khó của bộ câu

Hình 2.11 Sự phân bố của 50 câu hỏi trong học phần KHMTĐC 62

Hình 2.12 Ma trận so sánh năng lực thí sinh với độ khó của các câu

Hình chương 3

Hình 3.1 Kết quả thi thử nghiệm học phần “Sinh lý thực vật” 70

Hình 3.2 Sự phân bố của 50 câu hỏi đo năng lực của thí sinh trong

Hình 3.3 Ma trận so sánh năng lực thí sinh với độ khó câu hỏi 74

DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC

Phụ lục chương 2

Phụ lục chương 3

Phụ lục 3.1

Danh sách báo cáo viên và các CBGV tham dự bỗi dưỡng về quy trình và kỹ thuật xây dựng đề thi TNKQ, cách xử lý kết quả thi

112

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay chất lượng giáo dục đang trở thành mối quan tâm chung của toàn

xã hội, đặc biệt là chất lượng giáo dục đại học Trong khi nguồn lực tại các cơ sở đào tạo còn hạn chế, chưa đủ đáp ứng kịp thời việc tăng nhanh quy mô và các loại hình đào tạo thì vấn đề chất lượng đào tạo trong giáo dục đại học hiện đang là điểm nóng rất cần được quan tâm

Một trong những nội dung quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đại học chính là việc đổi mới phương pháp giảng dạy, trong đó có việc đổi mới về phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của người học Có thể nói việc kiểm tra đánh giá là hoạt động không thể thiếu của quá trình dạy và học Thông qua kiểm tra đánh giá trình độ nhận thức, kỹ năng, kỹ xảo của người học sẽ phát hiện những sai sót, những lỗ hổng về kiến thức… từ đó giúp giáo viên và học sinh tự điều chỉnh hoạt động dạy và hoạt động học

Theo cách thức thực hiện hệ thống các câu hỏi của quá trình dạy học, lý luận giáo dục xem xét kiểm tra và đánh giá như là một nhóm phương pháp dạy học Từ xưa tới nay kiểm tra đánh giá kết quả học tập của người học nói chung thường sử dụng 2 hình thức thi chủ yếu là: thi viết (tự luận) và thi vấn đáp Thực tế, hai hình thức này chưa kiểm tra, đánh giá đầy đủ kiến thức đã học của người học một cách nhanh gọn, toàn diện và khách quan Thi viết (tự luận) và thi vấn đáp, phạm vi đề ra còn hạn chế về kiến thức, nhất là đối với kỳ thi học kỳ hoặc thi tốt nghiệp thì nội dung đề ra không thâu tóm, không bao quát hết chương trình môn học và không đánh giá được chính xác năng lực của người học Mặt khác, hai hình thức thi này còn hạn chế về tính khách quan, giáo viên thường huy động kiến thức của một bài hoặc một chương để ra đề thi, dễ dẫn đến học sinh học tủ, học lệch, quay cóp…

Hướng tới yêu cầu kiểm tra đánh giá công bằng, khách quan kết quả học tập của người học, để đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá người ta bổ sung các hình thức đánh giá khác như sử dụng hình thức thi trắc nghiệm khách quan; chú ý tới việc đánh giá quá trình lĩnh hội tri thức của người học; quan tâm tới việc tích cực

hoá hoạt động học tập của người học… Trên cơ sở nắm chắc kiến thức đo lường và đánh giá trong giáo dục, cần tiến hành xây dựng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm (gồm cả câu hỏi TNKQ và tự luận) chuẩn hoá cho từng môn học Sử dụng ngân hàng này, người học có thể tự ôn tập kiểm tra kiến thức, giáo viên có thể sử dụng để kiểm tra đánh giá học sinh Để làm được điều này, phải bắt đầu từ việc đào tạo đội ngũ chuyên gia về đánh giá trong giáo dục và bồi dưỡng các kiến thức về khoa học

đo lường đánh giá trong giáo dục cho giáo viên ở mọi cấp học, bậc học

Công cuộc đổi mới phương pháp giảng dạy ở trường đại học hiện nay đang được đặc biệt quan tâm, các giảng viên được tập huấn về đổi mới phương pháp giảng dạy, các phương pháp kiểm tra đánh giá, tuy nhiên hiệu quả chưa cao Sử dụng ngân hàng câu hỏi và thi trắc nghiệm khách quan hiện đang được các trường khuyến khích, tuy nhiên đa số các câu hỏi trắc nghiệm khách quan do giảng viên tự biên soạn chưa theo đúng quy trình, đặc biệt các câu hỏi sau khi sử dụng không được phân tích, đánh giá nên các đề thi/ kiểm tra hiện nay là chưa chuẩn và chất lượng không cao

Trước tình hình như vậy, tôi chọn đề tài luận văn: “Đánh giá quy trình thiết

kế đề thi trắc nghiệm khách quan tại Khoa Khoa học Tự nhiên và Xã hội (nay là trường Đại học Khoa học) – Đại học Thái Nguyên” Kết quả nghiên cứu

của luận văn sẽ là tài liệu cần thiết góp phần vào quá trình nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc biên soạn và thiết kế đề thi trắc nghiệm khách quan tại đơn vị, đồng thời giúp đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao kỹ năng của giảng viên trong việc thiết kế câu hỏi TNKQ dùng để kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

 Đánh giá quy trình và hiệu quả của việc thiết kế và sử dụng các đề thi trắc nghiệm khách quan hiện nay của Nhà trường;

 Đưa ra quy trình chuẩn thiết kế các đề thi trắc nghiệm khách quan

 Đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao kỹ năng thiết kế đề thi TNKQ của giảng viên

3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Để thực hiện mục đích trên, đề tài có các nhiệm vụ sau:

- Khảo sát thực trạng về quy trình, cách thức thiết kế đề thi trắc nghiệm khách quan của các giảng viên trong Trường

- Phân tích các câu hỏi trắc nghiệm khách quan của các đề thi đã được sử dụng (căn cứ vào kết quả trả lời trắc nghiệm của sinh viên)

- Đưa ra quy trình chuẩn thiết kế đề thi trắc nghiệm khách quan

4 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu

 Đề tài nghiên cứu phương pháp, cách thức thiết kế đề thi trắc nghiệm khách quan của các giảng viên trong Trường;

 Nghiên cứu, đánh giá các câu hỏi trắc nghiệm khách quan của một số đề thi TNKQ đã được sử dụng trong Trường, từ đó đề xuất quy trình chuẩn thiết kế

đề thi TNKQ

5 Câu hỏi nghiên cứu/ giả thuyết nghiên cứu của đề tài

5.1 Câu hỏi nghiên cứu

 Hiện nay các giảng viên trong Trường thiết kế đề thi TNKQ trên cơ sở nào? Theo quy trình nào?

 Các giảng viên có nắm được quy trình thiết kế một đề thi TNKQ hay không?

 Đề thi của các giảng viên có đáp ứng yêu cầu kiểm tra đánh giá thành quả học tập hay không?

5.2 Giả thuyết nghiên cứu

 Việc thiết kế đề thi TNKQ trong Nhà trường hiện nay hoàn toàn theo tính chủ quan của các giảng viên

 Chất lượng của các câu hỏi, đề thi TNKQ do các giảng viên biên soạn không cao, không đánh giá chính xác năng lực của sinh viên

6 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

6.1 Khách thể nghiên cứu

 Các giảng viên đang giảng dạy tại Trường và đang áp dụng hình thức thi TNKQ cho các kỳ thi của Nhà trường

 Các bài thi TNKQ (kết quả thi TNKQ do sinh viên làm)

6.2 Đối tượng nghiên cứu

 Nghiên cứu cách thức, quy trình thiết kế đề thi TNKQ của các giảng viên trong Trường hiện nay

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nghiên cứu lý thuyết

 Nghiên cứu các tài liệu về đo lường đánh giá trong giáo dục

7.2 Nghiên cứu thực nghiệm

 Quan sát: quan sát quá trình thực hiện đổi mới kiểm tra đánh giá của giảng

viên, quá trình thử nghiệm xây dựng ngân hàng câu hỏi TNKQ

 Điều tra: bằng phiếu hỏi và phỏng vấn để tìm hiểu quy trình thiết kế đề thi TNKQ của các giảng viên trong Trường

 Phân tích và tổng kết kinh nghiệm

7.3 Phương pháp Toán học

 Sử dụng phần mềm SPSS phân tích số liệu thống kê

 Sử dụng phần mềm chuyên dụng Quest, ConQuest

8 Cấu trúc của luận văn

Mở đầu

Chương 1 Cơ sở lý luận và tổng quan về quy trình thiết kế đề thi

Chương 2 Thực trạng quy trình thiết kế đề thi TNKQ tại trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên

Chương 3 Một số biện pháp nâng cao hiệu quả quy trình thiết kế đề thi TNKQ tại trường Đại học Khoa học

Kết luận và kiến nghị

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

5

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

A Tiếng Việt

1 Nguyễn Đức Chính (2002), Kiểm định chất lượng trong giáo dục đại học,

Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

2 Nguyễn Phụng Hoàng, Võ Ngọc Lan (1997), Phương pháp trắc nghiệm trong

kiểm tra và đánh giá thành quả học tập, Nhà xuất bản Giáo dục

3 Nguyễn Công Khanh (2004), Đánh giá và đo lường trong khoa học xã hội,

NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội

4 Nguyễn Công Khanh (2006), Thống kê mô tả, Tài liệu bài giảng khóa đào tạo

Thạc sĩ Đo lường và Đánh giá trong giáo dục

5 Nguyễn Công Khanh (2006), Thống kê suy luận, Tài liệu bài giảng khóa đào

tạo Thạc sĩ Đo lường và Đánh giá trong giáo dục

6 Nguyễn Phương Nga (2005), Giáo dục đại học, chất lượng và đánh giá , Nhà

xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

7 Nguyễn Phương Nga, Nguyễn Quý Thanh (2007), Giáo dục đại học, một số

thành tố của chất lượng, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

8 Nguyễn Phương Nga, Lê Đức Ngọc (2007), Thiết kế đề thi đo lường kết quả

học tập, Tài liệu bài giảng khóa đào tạo Thạc sĩ Đo lường và Đánh giá trong

giáo dục

9 Lê Đức Ngọc (2004), Giáo dục đại học (Quan điểm và giải pháp), Nhà xuất

bản Đại học Quốc gia Hà Nội

10 Lê Đức Ngọc (2006), Lý thuyết đo lường và xử lý số đo, Nhà xuất bản Đại

học Quốc gia Hà Nội

11 Lê Đức Ngọc (2005), Đo lường và đánh giá trong giáo dục, Tài liệu bài

giảng khóa đào tạo Thạc sĩ Đo lường và Đánh giá trong giáo dục

12 Lê Đức Ngọc (2005), Xây dựng cấu trúc đề thi và biểu điểm, Tài liệu bài

giảng khóa đào tạo Thạc sĩ Đo lường và Đánh giá trong giáo dục

13 Phạm Quyết (2007), Thiết kế và phân tích điều tra khảo sát, Tài liệu bài

giảng khóa đào tạo Thạc sĩ Đo lường và Đánh giá trong giáo dục