Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới Ban Giám đốc và những đồng nghiệp đang công tác tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Học viện Ngân hàng đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
- -
NGUYỄN THỊ TỨ
XỬ LÝ TÀI LIỆU TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN - THƯ VIỆN HỌC VIỆN NGÂN HÀNG
CHUYÊN NGÀNH : KHOA HỌC THƯ VIỆN
MÃ SỐ : 60.32.20
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC THƯ VIỆN
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS MAI HÀ
HÀ NỘI - 2014
Trang 2LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài “Xử lý tài liệu tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Học viện Ngân hàng” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, được thực hiện
nghiêm túc dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Mai Hà Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng Nếu có điều gì sai sót, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm
Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2014
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Tứ
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên tôi xin được bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc tới PGS.TS.Mai Hà, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành Luận văn này
Tôi xin cảm ơn các thầy cô giáo là giảng viên trong và ngoài khoa Thông tin
- Thư viện của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn về những kiến thức, kinh nghiệm đã cung cấp cho tôi cũng như những sự trợ giúp trong suốt quá trình tôi học tập tại Trường
Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới Ban Giám đốc và những đồng nghiệp đang công tác tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Học viện Ngân hàng đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu, thực hiện Luận văn Tôi xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến chị Nguyễn Thị Ngọc – Giám đốc Trung tâm đã cho tôi những góp ý quý báu để tôi hoàn thành Luận văn này
Cuối cùng xin được dành lời cảm ơn chân thành và thiết tha tới gia đình, bạn
bè, người thân đã quan tâm và động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
Mặc dù bản thân tôi đã cố gắng nỗ lực nghiên cứu, tìm tòi về đề tài ở tất cả các góc độ, song luận văn chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết nhất định Tôi mong muốn nhận được sự xem xét, đánh giá, đóng góp những ý kiến quý báu của các thầy cô giáo cùng các bạn đồng nghiệp để tiếp tục bổ khuyết cho luận văn đồng thời giúp thực hiện tốt hơn nhiệm vụ mà tôi đang được giao tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Học viện Ngân hàng
Xin chân thành cảm ơn !
Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2014
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Tứ
Trang 4MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
DANH MỤC HÌNH
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA XỬ LÝ TÀI LIỆU TẠI
TRUNG TÂM THÔNG TIN - THƯ VIỆN HỌC VIỆN NGÂN HÀNG Error! Bookmark not defined
1.1 Những vấn đề lý luận về xử lý tài liệu Error! Bookmark not defined
1.1.1 Khái niệm xử lý tài liệu Error! Bookmark not defined
1.1.1.1 Xử lý hình thức tài liệu Error! Bookmark not defined
1.1.1.2 Xử lý nội dung tài liệu Error! Bookmark not defined
1.1.2 Vai trò của xử lý tài liệu trong hoạt động thông tin - thư viện nói chungError! Bookmark not defined 1.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng xử lý tài liệuError! Bookmark not defined
1.1.3.1 Tổ chức công việc Error! Bookmark not defined
1.1.3.2 Trình độ nhân lực Error! Bookmark not defined
1.1.3.3 Công cụ hỗ trợ Error! Bookmark not defined
1.1.3.4 Công nghệ thông tin Error! Bookmark not defined
1.1.4 Tiêu chí đánh giá chất lượng công tác xử lý tài liệuError! Bookmark not defined
1.1.4.1 Đối với công tác mô tả thư mục Error! Bookmark not defined
1.1.4.2 Đối với công tác phân loại tài liệu, định từ khóa và định chủ đềError! Bookmark not defined 1.1.4.3 Đối với bài tóm tắt Error! Bookmark not defined
1.2 Khái quát về Trung tâm Thông tin - Thư viện Học viện Ngân hàng Error! Bookmark not defined
1.2.1 Một vài nét về Học viện Ngân hàng Error! Bookmark not defined
1.2.2 Quá trình hình thành và phát triển của Trung tâm Thông tin -Thư viện Học
viện Ngân hàng Error! Bookmark not defined
1.2.2.1 Chức năng, nhiệm vụ Error! Bookmark not defined
1.2.2.2 Cơ cấu tổ chức, đội ngũ cán bộ Error! Bookmark not defined
1.2.2.3 Cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tinError! Bookmark not defined
Trang 51.2.3 Nguồn lực thông tin Error! Bookmark not defined
1.2.3.1 Nguồn lực thông tin truyền thống Error! Bookmark not defined
1.2.3.2 Nguồn lực thông tin điện tử Error! Bookmark not defined
1.2.4 Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin Error! Bookmark not defined
1.2.4.1 Đặc điểm người dùng tin Error! Bookmark not defined
1.2.4.2 Đặc điểm nhu cầu tin Error! Bookmark not defined
1.3 Vai trò của xử lý tài liệu tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Học viện Ngân hàng Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XỬ LÝ TÀI LIỆU TẠI TRUNG TÂM THÔNG
TIN - THƯ VIỆN HỌC VIỆN NGÂN HÀNG Error! Bookmark not defined
2.1 Công tác tổ chức xử lý tài liệu Error! Bookmark not defined.
2.1.2 Quy trình chung Error! Bookmark not defined.
2.2 Công tác xử lý hình thức tài liệu Error! Bookmark not defined
2.2.1 Quy tắc mô tả áp dụng Error! Bookmark not defined
2.2.2 Quy trình mô tả thư mục Error! Bookmark not defined
2.2.3 Đánh giá chất lượng Error! Bookmark not defined
2.3 Công tác xử lý nội dung tài liệu Error! Bookmark not defined
2.3.1 Phân loại tài liệu Error! Bookmark not defined
2.3.1.1 Công cụ phân loại Error! Bookmark not defined
2.3.1.2 Quy trình phân loại Error! Bookmark not defined
2.3.1.3 Đánh giá chất lượng phân loại tài liệu Error! Bookmark not defined
2.3.2 Tóm tắt tài liệu Error! Bookmark not defined
2.3.2.1 Quy trình biên soạn bài tóm tắt Error! Bookmark not defined
2.3.2.2 Đánh giá chất lượng công tác tóm tắt Error! Bookmark not defined
2.3.3 Định từ khóa Error! Bookmark not defined
2.3.4 Định chủ đề tài liệu Error! Bookmark not defined
2.3.4.1 Công cụ kiểm soát Error! Bookmark not defined
2.3.4.2 Quy trình định chủ đề tài liệu Error! Bookmark not defined
2.3.4.3 Đánh giá chất lượng định chủ đề tài liệuError! Bookmark not defined
2.4 Ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác xử lý tài liệu Error! Bookmark not defined
Trang 62.4.1 Phần mềm xử lý tài liệu Error! Bookmark not defined
2.4.2 Ứng dụng Khổ mẫu MARC21 trong xử lý tài liệuError! Bookmark not defined
2.5 Nhận xét chung Error! Bookmark not defined
2.5.1 Ưu điểm Error! Bookmark not defined
2.5.2 Nhược điểm Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP, KHUYẾN NGHỊ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG XỬ LÝ TÀI
LIỆU TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN - THƯ VIỆN HỌC VIỆN NGÂN HÀNGError! Bookmark not defined
3.1 Áp dụng triệt để các chuẩn nghiệp vụ hiện đại trong công tác xử lý tài liệu Error! Bookmark not defined
3.2 Cải tiến và bổ sung công cụ hỗ trợ xử lý tài liệu Error! Bookmark not defined
3.2.1 Nghiên cứu áp dụng Bảng Đề mục chủ đề Thư viện Quốc hội Mỹ LCSHError! Bookmark not defined 3.2.2 Xây dựng Danh mục Thuật ngữ ngành kinh tế - quản trịError! Bookmark not defined
3.2.3 Xây dựng sổ tay điện tử nghiệp vụ xử lý tài liệuError! Bookmark not defined
3.3 Triển khai hiệu đính cơ sở dữ liệu thư mục Error! Bookmark not defined
3.4 Tăng cường số lượng và chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác xử lý tài liệu Error! Bookmark not defined
3.4.1 Nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ Error! Bookmark not defined
3.4.2 Nâng cao hiểu biết về chuyên ngành đào tạo của Học việnError! Bookmark not defined
3.4.3 Đào tạo các kỹ năng khác Error! Bookmark not defined
3.4.4 Tăng cường số lượng cán bộ làm công tác xử lý tài liệuError! Bookmark not defined
3.5 Tăng cường đầu tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại Error! Bookmark not defined
3.6 Đào tạo người dùng tin và thiết lập đội ngũ cộng tác viên Error! Bookmark not defined
3.6.1 Đào tạo người dùng tin Error! Bookmark not defined
3.6.2 Thiết lập đội ngũ cộng tác viên Error! Bookmark not defined
3.7 Khuyến nghị Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 7DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
1 Các từ viết tắt tiếng Việt
CSDL
ĐMCĐ
KH & CN
KHPL
MLTT
NCT
NDT
SP & DVTT
TT - TV
HVNH
XLTL
Cơ sở dữ liệu
Đề mục chủ đề Khoa học và Công nghệ
Ký hiệu phân loại Mục lục trực tuyến Nhu cầu tin
Người dùng tin Sản phẩm và dịch vụ thông tin Thông tin – Thư viện
Học viện Ngân hàng
Xử lý tài liệu
2 Các từ viết tắt tiếng Anh
Mô tả thư mục theo tiêu chuẩn quốc tế
Biên mục đọc máy
Khung đề mục chủ đề Thư viện Quốc hội Mỹ
Mục lục truy nhập công cộng trực tuyến
Trang 8DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1: Thống kê số lượng cán bộ Trung tâm Error! Bookmark not defined Bảng 1.2: Thống kê nguồn lực thông tin truyền thống của Trung tâm Error!
Bookmark not defined
Bảng 1.3: Thống kê tài liệu theo ngôn ngữ Error! Bookmark not defined Bảng 1.4: Thống kê tài liệu theo chuyên ngành Error! Bookmark not defined Bảng 1.5: Thống kê số lượng NDT của Trung tâm theo 4 nhóm đối tượng Error!
Bookmark not defined
Bảng 2.1 Tính chính xác của dữ liệu thư mục dựa trên quy tắc mô tả AACR2
Error! Bookmark not defined Bảng 2.2: Kết quả khảo sát chất lượng phân loại theo lĩnh vực Error! Bookmark
not defined
Bảng 2.3: Kết quả khảo sát cấp độ sai của KHPL Error! Bookmark not defined Bảng 2.4: Minh họa chi tiết các cấp độ sai của kết quả phân loại Error! Bookmark
not defined
Bảng 2.5: Kết quả khảo sát chất lượng tóm tắt về mặt hình thức Error! Bookmark
not defined
Bảng 2.6: Kết quả khảo sát chất lượng tóm tắt về mặt nội dung Error! Bookmark
not defined
Bảng 2.7: Kết quả khảo sát chất lượng định chủ đề Error! Bookmark not defined Bảng 2.8: Minh họa chi tiết các mức độ sai của ĐMCĐ Error! Bookmark not
defined
DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
Biểu đồ 1.1: Cơ cấu nguồn lực thông tin truyền thống của Trung tâm Error!
Bookmark not defined
Biểu đồ 1.2: Cơ cấu NDT của Trung tâm Error! Bookmark not defined
Sơ đồ 1.1: Cơ cấu tổ chức Học viện Ngân hàng Error! Bookmark not defined
Sơ đồ 1.2: Cơ cấu tổ chức Trung tâm Error! Bookmark not defined
Sơ đồ 2.1: Quy trình biên mục sao chép Error! Bookmark not defined
Sơ đồ 2.2: Quy trình biên mục gốc Error! Bookmark not defined
Sơ đồ 2.3: Các bước tiến hành mô tả thư mục tại Trung tâm Error! Bookmark not
defined
Trang 10DANH MỤC HÌNH
Hình 2.1: Biểu ghi được tải về CSDL của Trung tâm Error! Bookmark not
defined
Hình 2.2: Minh họa trường tóm tắt trong biểu ghi của Trung tâm Error! Bookmark
not defined
Hình 2.3: Giao diện ILIB có biểu ghi tải về trường 650 Error! Bookmark not
defined
Hình 2.4: Giao diện ILIB 4.0 có kết quả tự làm trường 650 Error! Bookmark not
defined
Hình 2.5: Giao diện phần mềm ILIB 4.0 Error! Bookmark not defined Hình 2.6: Giao diện tra cứu trên Cổng thông tin Error! Bookmark not defined Hình 2.7: Biểu ghi MARC21 cho loại hình tài liệu Sách Error! Bookmark not
defined
Trang 111
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật đặc biệt là sự phát triển có tính chất cách mạng của công nghệ thông tin và truyền thông đã tạo nên những ảnh hưởng to lớn đối với sự phát triển kinh tế xã hội nói chung và hoạt động thông tin - thư viện nói riêng Khoa học kỹ thuật phát triển đã tạo tiền đề cho sự chuyển đổi xã hội từ một xã hội căn bản dựa trên công nghiệp chế tạo sang xã hội dựa trên sản xuất và sử dụng thông tin và tri thức, ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào mọi lĩnh vực hoạt động của con người đã dẫn đến việc hình thành xã hội thông tin Xã hội thông tin là xã hội mà ở đó không chỉ diễn ra quá trình chuyển dịch từ sản xuất sang dịch vụ mà còn là sự thay đổi từ một xã hội sản xuất vật phẩm sang xã hội sản xuất thông tin và tri thức
Trong xã hội thông tin và nền kinh tế tri thức thì thông tin, tri thức là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển của mỗi quốc gia, thông tin được sử dụng như một nguồn lực kinh tế Trong xã hội đó, nhu cầu thông tin trong xã hội liên tục gia tăng, thư viện không chỉ đóng vai trò là nơi lưu giữ sách theo quan niệm truyền thống mà thư viện là nơi lưu trữ và truyền tải thông tin chính xác, đầy đủ, kịp thời cho bạn đọc, là cầu nối giúp con người nắm bắt được thông tin mình cần trong một thời đại
“bùng nổ thông tin” Nhiệm vụ của các cơ quan thông tin - thư viện là thu thập, xử
lý thông tin và tạo ra các sản phẩm thông tin, tổ chức các dịch vụ thông tin để thông tin đến được với người dùng tin một cách thuận tiện, kịp thời, đầy đủ và chính xác nhất
Để có thể đáp ứng tối đa nhu cầu tin của người dùng tin, bên cạnh việc đầu
tư cho cơ sở vật chất, nguồn nhân lực, phát triển vốn tài liệu thì chất lượng công tác
xử lý tài liệu cũng là một yếu tố vô cùng quan trọng bởi xử lý tài liệu là một khâu quan trọng trong chu trình thông tin tư liệu Việc xử lý tài liệu tốt sẽ giúp cho việc tìm kiếm thông tin một cách nhanh chóng, hiệu quả đồng thời giúp cho việc tổ chức, sắp xếp tài liệu trong kho cũng như các nguồn thông tin trên máy tính điện tử theo cấu trúc logic khoa học, chặt chẽ Bên cạnh đó, trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, không một cơ quan thông tin - thư viện nào có thể thu thập hết được nguồn thông tin để đáp ứng nhu cầu tin đa dạng của người dùng tin Vì thế, tiến
Trang 12DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1 Bộ Văn hóa Thông tin, Công văn số 1597/BVHTT “Về việc áp dụng chuẩn
nghiệp vụ trong các thư viện Việt Nam” được ban hành vào ngày 7 tháng 5 năm 2007
2 Bộ Khoa học và Công nghệ (2013), Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 10274:2013 về
hoạt động thư viện - thuật ngữ và định nghĩa chung, Hà Nội
3 Lois Mai Chan (2013), Khung phân loại thập phân Dewey: Nguyên tắc và ứng
dụng, xuất bản lần thứ 3, Thư viện Quốc gia Việt Nam, Hà Nội
4 Nguyễn Thị Đào (2011), Thuận lợi và khó khăn khi phân loại tài liệu chuyên
ngành khoa học và công nghệ theo DDC, Tạp chí Thư viện Việt Nam, số 4/2011,
tr.15-18
5 Nguyễn Thị Đào (2008), Về vấn đề áp dụng thống nhất AACR2 trong giảng dạy
AACR2/Ve-van-de-ap-dung-thong-nhat-AACR2-trong-giang-day-va-trong-cong-tac-BM.html
6 Thạch Lương Giang,… (2013) Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ cho
hoạt động đào tạo và nghiên cứu tại Học viện Ngân hàng, Đề án khoa học, Học
viện Ngân hàng, Hà Nội
7 Michael Gorman (2002), Bộ Quy tắc biên mục Anh - Mỹ rút gọn, 1988: Ấn bản
Việt ngữ lần thứ nhất, LEAF-VN, California
8 Nguyễn Văn Hành (2009), Một số vấn đề về áp dụng AACR2 trong biên mục
mô tả tại các thư viện Việt Nam, Tạp chí Thông tin Tư liệu, số 1/2009, tr.25-30
9 Nguyễn Tiến Hiển, Đào tạo nguồn nhân lực thư viện - thông tin trong bối cảnh
xã hội thông tin và nền kinh tế tri thức, Website Tạp chí Nghiên cứu Văn hóa,
Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, truy cập ngày 15/11/2014, địa chỉ
http://huc.edu.vn/vi/spct/id167/DAO-TAO-NGUON-NHAN-LUC-THU-VIEN -THONG-TIN-TRONG-BOI-CANH-XA-HOI-THONG-TIN-VA-NEN-KINH-TE-TRI-THUC/