Một số hiện tượng đặc biệt của trung tâm danh ngữ Tiếng Việt thế kỉ XVII-XVIII (quan các văn bản viết bằng chữ Quốc ngữ)

Bài viết tập trung miêu tả một số hiện tượng đặc biệt của trung tâm danh ngữ tiếng Việt thế kỉ XVII-XVIII dựa trên các văn bản viết bằng chữ Quốc ngữ. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết của tài liệu.

48

MOT SO HIEN TirgNG D^C BIET

CUA TRUNG TAM DANH N G C TIENG VIET THfi Ki XVn- XVIII (Qua cac van bSn viet bSng chu- Qu6c ngir) SOME SPECIAL PHENOMENA OF THE HEAD OF VIETNAMESE NOUN PHRASE DURING THE XVH- XVHl CENTURIES (via National language texts)

VO THJ MINH H A

(ThS-NCS; Bai hgc KHXH & NV, DHQG Ha N?!)

Abstract: From diachronic view, the paper will describe and analyze phenomenon of head noun in Vietaamese noun phrase structure during the XVII- XVUI centuries via Nationd language texts of CathoUc community The linguistic data does not only reveal the role of being the head noun of unit nouns and countable mass nouns but also shows the way in which some mass nouns were being grammaticalized in Vietaamese more than three hundred years ago Key words: head noim; Vietaamese noim phrase; National language,

1 Dinnhip Hgo (1999), Hodng Diing-NguyinThiLyKhi

Tiong dia hgt cft p h ^ , danh ngtt dugc hilu Id (2008) sfl dyng Nguyen Dhih Hda (1997) mOt dodn ngtt cd thdnh t l tiung tdm Id danh tft khdng chi ggi tft loai ndy Id "danh tft logi Ihi" Vdn de xdc dinh ihdnh to tiung tdm cho danh md dng cdn ddng th&i sft dyng Ihi^t ngtt "toi

.•* , ; i \7;ft* , — -.2 I j _ t A >s t*j» /_i ic \ , ^', a* J jt.i'

ngtt tilng ViOt tuy vin chua dgt dugc sy ddng

thudn triOt dl cua cdc nhd nghiOn cftu nhung v l

CO ban, cd thi c h ^ nhgn quan diem: trung tam

danh ngtt tilng Vigt diln htoh do Danh tft dcm vi

(DDV) vd Danh tft khii (DK) [+ dim dugc]

ddm nhiOm Do khudn kho cd han, bdi vilt se tgp

tiung miOu td mOt s l hiOn tugng fflic biOt cfta

tiung tam danh ngtt tieng ViOt thi ki

XVII-XVm dya tren cdc til liOu vilt bdng chtt Quic

ngtt' Ngtt HOu bao gim 42 bflc thu tiao doi

tiong cOng dong dao TlliOn Chua vl cdc van d l

UOn quan din viOc dgo E>dy Id nhttng vdn bdn

thu tin dau tien dugc ghi bdng chtt Quic ngtt vd

Id nhiing cgt moc ddng tidn tigng dio mgt nin

van xudi mdi cfta Vigt Nam

2.Van d l thdnh t l tnmg tam cua danh

ngir

ZI vin dedanh Udon vj

tif* (classifier) ngay tiong cling mdt cuon sddt TOn ggi "logi tii" phd biin den mftc cd lat lA

tdc gid dflng thudt ngtt ndy Cd thi kl din cac nhd nghiOn cftu nhtr M B Em^eau, 1951; LC Thompson, 1965; Nguyin Tai Cdn, 1975; U

Vdn Lt 1972; Dmh Vdn Eiftc, 1985, 2000,

2001; Tidn Dgi Nghia, 1996; Le BiOn, 1999; Luu Vdn Ldng, 1998, 2000; Ly Todn Thdng, 2000; Nguyen Phu Phong, 2002; Bfti Dftc Tinh, 2003'; Phan Nggc, 2008, 2011; V S Panfilov, 2008; Nguyen Vdn Chmh, 2010,

Nhiing ten ggi khdc nhau ndy cd thi xuat phdt tft vi tri cua tft logi n ^ trong danh ngtt ho$c

do quan niOm v l chftc ndng, ngtt ngh& khdng thyc sy ding nhdt gitta cdc nha nghiOn cftu vd do

dd, "logi tft" cd thi dugc coi Id mOt tft logi phfc tgp nhdt tiong cdu tiflc danh ngtt tieng Vift Dil vdy, vdi vai trd Id tiung tdm cfta danh ngtt, vi ti

Ve lOn ggi, vi tii ndy cua danh ngtt cd rat ndy cd thi dugc goi Id: loai tft (Phan Ng?c,

ieii t«n oni Vhs^ „h»,v \^\ „r f r ™ T Nguyen Tai Cdn), classifier '(Thompson), danh

tft don vi (Cao Xudn Hgo), (Hodng

Diing-Nguyin TM Ly Kha), Cdc ten ggi 'loai Hf

hay "classifiei" hay "danh tft dOn v]" cung khdng ldm thay ddi tinh chdt danh tft diln Hnh

cua don vj niy, khiln dio nd cd thi ddm duong

dugc vai trd Id trung tdm cft phdp cfta danh ngQ

nhieu tOn ggi khdc nham logi- ty (Tidn Tnpng

Kim, 1940), tiln danh tfl (Phan Khdi, 1955), tft

chl loai (Luu Van Ldng, 1957), phd danh tii

(Nguyen Kun Thdn, 1963), danh tii logi thi

(categorical nouns) (Nguyin Dtah Hda, i997),

danh tii chl don vj(LO Bien, 1999;f, danh tft chi

don vi ddi ftigng (Ho LO, 2000) TOn ggi: danh

duoc sir nhat quan trong \dec ph§n chia danh tfi

lieng V i ^ d eSp dp mot tiieo thfi luong phan

gdm E©V va danh tfi khdi cfing nhir gat duge

nhfing khfic mSe trong su phan lo?d cfia "logi tfi"

ddi vdi cae tfi: con, cdy, cue, miing tdm gipt

ThSm vao 66, vdi dSc film cua mot ngdn

ngfi biSn hhih khdng cd s\r phfi fing eh§t che vh

gioi^, so, each gifia danh tfi trung tam vdi eae

thanh phSn phu trg nen vai trd trung tam cfi p h ^

diin hmh cfia danh ngfi tieng Viet khdng chi do

danh tfi don vi dam nhi$mmfi cdn cd su gdp mat

d ^ g k i cfia danh tfi ldi6i, nhu sS trinh bay dudi

day

2.2 Van didanh tdrkhSi

Khai niem danh tie khSi (DK) vdi Ihuat ngfi

tieng Anh tuong duong la mass nouns duge ggi

bang c ^ ^ khac nhau trong t i ^ Viet: danh tCr

chat lieu (xem: Nguyin Dhih Hda, 1997; L.C

Thompson, 1965; Nguyin Tai Cin, 1975, )

Ti^ nhien, Cao Xuan Hgo 1^ dua vao thuat

ngfi mass nouns mgt khai m$m Vi$t ngfi mdi:

"danh tie khdi la nhung danh tie md s& biiu la

mpt tap hpp nhieng thupc tinh khiin su vgt

duac bieu thi phdn biit v&i cdc su vgt duac

bieu thi bang nhimg danh tie khdi khdc Dd Id

nhihig danh tie chi chiing logi hogc chdt li$u

ciia s\r vgt, chic khdng true tiip chi su vdt v&i

tinh cdch Id nhihig thvc thi cd hinh thuc tdn

tgiphdn lap" [Cao Xu§n H?o, 1998: 334]

Tfi each quan niem nay, cd the thdy,

nhfing thyc thd DK hihi thi la nhung chinh

Ihi, do dd tuySt dai bO phgn DK khdng phan

lugng hda dugc Tuy nhi&i, trong each phSn

loai danh tfi tieng Vi^t d tdn ti bac hai, cd ihh

dua ra ket qu^ ve su phan loai: DK [+ dem

dugc] v^ D K [- d i m dugc] Tlieo dd, "DK [+

dim duge] la loai DK ed kh^ nang ck the hda

hoae lugng hda bSng tfi chi lugng ham nghia

so v^ ed kha nang chi ph6i mgi loai dinh

ngfi" [Nguyin Thi Ly Kha, 2001; 75] Do

vdy, DK [+ d i m duge] cd ddy dfi tu c ^ h ddm

nhi$m vi tri trung tam trong danh ngu tiing

Vi?t

2.3 Quan ni4nt vi trung tdm dtmh ngit

Trong eac tM U?u ngdn ngfi hgc dai cuong,

^ tinh efia danh tfi trung tam cd thi dugc xac )^nh bang ciu hue sSu cua danh ngfi hoge b&ig ph6niemt&siQ'

C3u hfic ^ cua danh ngfi (underlying shucture of NP) ludn bao g6m ba phu ngfi: phu ngfi v i chat lugng (Quality), phii ngfi ve s6

lugng (Quantity) vk phu ngfi v i vi ttf (Locative)

(xem J Rijkhof^ 2002) nen don vi danh tfi nao thda man dugc yeu eau ve cau trfic sau eua danh ngfi se la tnmg tam efia danh ngfi Ben cgnh do, trong giao hinh ve eu phap, Ivfeggie Tallerman

da ehi ra bay dac tinh cua mdt tnmg t^ra, ma dae

tinh dau tien la: "Trung tam phdi chfia nhung thdng tin efi phap quan trpng nhit trong ngu"

Uallennan, 2005: 98]'* Vdi ph6 n i ^ tk suy

(impUcational universal) cua logi hinh hge, dac

tmh cfia danh tfi trui^ tSm dugc xkc dinh cung

vdi cac phu i ^ cfia nd, William Croft da dua ra sau md hinh ve trat t^r phy i ^ cua danh tfi trung tam cua cac ngdn ngfi tren the gidi Theo do, tieng Viet tiiupc vao md Idnh 4b: pMn phu trudc cua danh tfi tiui^ tam la: lugng ngfi O^um N); ph&i phu sau cCia danh tfi trung t&n let: tfi chi dinh (NDem) & tfnh tu (NA) & sd hfiu (NG) & manhde(NRelJ^

TrSn thye te, eau true danh ngft tieng Viet

hi?n dai cdn cd su xuat hi^n cua tfi chi xuat cdi trong phSn phy trudc vk cde d ^ ngft d phdn

phy sau cd thi duge ehia nhd hon nfia (xem Hoang Dung - N g u y ^ Thi Ly Kha, 2008) nhung ve co ban, cdc DDV va ede DK [+ dim dugc] trong tiing Viet cd tiii Ihda mSn cdc tiSu chi ve loai hinh hge va pho ni$m tat suy cua ngdn ngfi hpc dgi cuong

Tfi nhung dieu da trinh bdy d tren, ed thi nhgn thSy vai trd trung tdm danh ngfi dien Wnh

cfia tiing Viet do cde DDV va DK [+ d&n dugc]

dam nhi&n Qua hinh khao sat 42VB cfing cho

thiy DDY va DK [+ dim dugc] hodn todn dap fing dugc cde yeu cdu ve cfi phdp 6k ddm nhi&n

vai trd tnmg tam trong eau true danh ngfi tieng Vi?t Tuy nhien, do ddy la cdc vdn ban ti*ao ddi

v i vi?c dgo trong ndi bO cdng dong ThiSn Chua

^ a o , ngudi viit (dac bift la ngudi ViSt) chua

50

quen vdi loi hanh van tiieo phong each van joidi,

cde vSn ban mang ^ m tinh khdu ngft va mgt

yeu ^ khdr^ k€ra phiin quan trpng khdc, do la:

khoang cddi ttitt gian eua cac vdn ban so vdi

ngay nay Id Idioang 300 nSm nen cac danh n ^

trong edc vdn ban tiidi ki nay cimg cd 'van de'

Din5d day la eac hien higng cu tiii:

3 Cdc danh tir don v\ dSc bift t r o i ^ 42 VB

3.L Dank tit khoi 'id^&42VB

Day Id mpt hien tugng dge biet bdi danh tfi

nay xuat hien 26 lln vdi tu cddi "kep"- vfia Id

DDV [- nOi dung] vfia nhu mOt DK Cac K gidi

ttong Tie diin Vi$t- Bd- La (T& vdn h^ch: Logi^

biia cha md nffi&i ta dun^ gidy viit diiu die di

nguyin rua ke Ididc, vd ddt no tru&c ban th& quy

thdn, cdu xin quy thdn cho diiu die ay xdy ra)

hay Tie vj Annam- Latinh (T&: t& gfdy, gfdy td

cdng cdng) vk Dgi Nam Qudc amtievj (T&: mdt

tdm g^dy nguyen, vd bdng thdng, ffdy bien viet

sy: gi) khdng eho ta biit chinh xdc vao thdi ki

ndy, td da tiiyc sy dugc biet hda thanh mOt DDV

hay ehua Ndi m0t edeh Ididc, sy xuat hi?n efia

td ttong 42VB la mpt dau hi$u eho thiy qud

trinh hu hda fliye tfi- mOt hien tugng pho biin

trong tiing Vi^t- dang dien ra d tiidi Id nay,

khien cho cd sy t^n tgi song song gifia t& vdi tu

cdch Id mOt DDV tiiudn tfiy hhih thfic va m^t

DK

Khi la mgt E ^ V , t& (xuat hi?n 8 Ian, chiem

30.8% ting so Ian xuat hien) lam trung tdm cho

danh ngft, vdi day du cdc phdn phy trudc va phy

sau Vf dy: mdt t& li dodn phgt Due Cy (VB 18),

mpt td ly dodn thay cd Bdo Lpc (VB21); hodc

ehi ed phin phu sau: t& thdn (VB7), ta thm dy

(VB7), t d ^ Ididng (VB17) Ben canh dd, do

tinh chat d§e trung cfia DDN, ta cdn ed tiii d§t

sau dpng tfi lam tieu diim thdng bao cua p h ^

thiQ-eL Vi dy; qv is t& Due vit vd cdu nme&i

(VB20) Tuy nhien, van cdn 69.2%, tdng sd ldn

t& xuit hi?n vdi Ur cdeh la mdt DK, vd day Id

diim khdc bift so vdi vj tri cfia E©V tdhxmg cu

p h ^ tiing Viet hi?n dai

3.x Danh tie khdi'^dd"

Day la mOt danh tfi khdng ndm trong danh

danh sdch cac DDV nhir Cao Xuan Hgo, Luu

Van Ldng, Truong Vinh K;^ hay M.B Emeneau

Tuy nhidn, qua khdo Ididt, dd eho thiy c6 sj^ tuong fing vdi cac DDV nhu; thu (ed trong danh

sdch cac E ^ V tiiuan tuy hinh tiific cCia Cao Xuan Hgo vd danh sadi cdc danh tfi si ciia Truong Vmh K^ [xem Cao Xudn Hgo, 1999:

343-345]) hogc cm chiec (cd trong danh sdch cac DDV thuan t i ^ hinh thfic efia Cao Xuan

Hgo [xem Cao Xuan Hgo, 1999:343-345])

ngfi canh xuit hifn cfia do trong 42VB; nhiiu <

thd (VB2), cdc do dgo (VB6), cdcdddgon^ nai (VB^, hit cdc S ldm li (VB7), dd dim trong nhd (VBl 1), do dimg cho tdt (VBl i), m

dn (VB40) flii lufn ro sy tuong dong vi ngfl

nghia vd ngfi dyng efia dd trong moi tuong quan vdi cdi, chiic, thie Ve mdt cau tgo, do ed thi ^ft

vai trd lam t n n ^ tam eua mft danh ngfi vdi ffiiy

dfi cac phan ^hy trudc va phy sau, vi dy: nhiiu

do thd, cdc d!5 dgo mpi nai, hit cdc dd ldm li,

£»o cd tiie di vdi edc lugng tfi, ehfia dyng cfic

logi (^nh ngfi: hgn dinh trong: dd dgo, m dn; mieu td trong: dd dung cho tdt, ehi tr6 vj tri trong: cdc dd dgo mpi nai, dd dimg trong rM,

do qy Dgc bift Id, danh ngft: cdc dd dy trong

ngft ednh: Qudn linh thdy si^ ldm v^ tM cdo m

quan trdn thii, ngu&i nghe tin ^ liin sai bdn ong chinh dpi tru&ng vd ndm muai qudn cho du(fc tim Phatiri dy tron^ xd nhiiu nai: md bdi^ (?% chdng thdy thi bdt bdn dgo md khdo cimg bdtm Ipn bdt trau bdmddn biit la ngdn ndo, /(rf/^ nlneng nhd thdnh, citng bdt cdc dd dgo md r4p bdn dgo cimg cdc dd dy cho quan trdn tM

(VB6) da cho Ally hr cdch ra)V eua danh tfi d^

Trong i ^ canh tren, danh ngfi; cdc dd dy IMi

b i ngu eho dOng tii «pp vd vi Id m^t DDV nen

dinh ngft han djnh dgo cua danh ngfi dSdgo^

bi lupc bd Danh ngft ndy cd flte dugc phyc

dyng mgt edch diy dfi la: cdc ^o d ^ ^

^ Trong clu tgo cfia phan phy trudc danh n ^ ,

dd duge cae lugng tfi chi todn the vd lugng tit

dli so lugng phy tn? khi can d i c|p din s6 lupng

nhiiu efia danh ngfi cd chfia S Tiong 42VB

khdo sdt, lugng tfi dli s6 lugng l i hgp vdi d;^ 14

cW ed^duy nhat lugng tfi: hit Lugng tfi ehi todn

till het kit hgp vdi lugng tii chi s6 lugng cdc

ttong danh ngfi: hit cdc dd ldm li (VBT) d i ehi

higng torn tiii vdi y mhia tdt cd W vgy, tfi tiiyc

^ n d y , ^ nendugcxq) vdo danh sdch cdc DDW

[- n0i dung] ttong flidi ki cfia 42VB- flii ki

xvn-xvin

3 H i ^ tirgng "danh tir don vj gh^p"

BChi khdo sdt edc danh ngfi cd trong cde vdn

ban, cd mOt hifn tugng khd flifi vj, dd Id cdc

tnidng hgp xudt hifn cfia cdc ' T © V gh^p" Cdc

'VBV ghep" nay cd flil Id cdc E©V fliuin tuy

Wnh fliuc hodc edc L©V ed ed hai mat Wnh thfic

vd nOi dung Cy flii Id hai "DDV ^idp"; s^ +

vi$c vk ddng + b^, trong cdc danh i ^ : su vi4c

dgo (VB6) va ddng bi ldm vua (VB42)

Xet flieo ed hf fliong edc DDV ttong 42VB

till 2 ttudi^ hgp ndi tren chiim 2,5% - mgt eon

s6 qud nhd so vdi toan bg hf fliing vd dfi d i ndi

I€n sy khdc la cua hai t n ^ g hgp ndy Ben canh

dd, r^odi vifc xuat hifn ding fli6i cd sw- va vi^c

trong danh ngfi 5V vi'^c dgo thi bdn thdn DDV sy:

xuit hifn 323 lln, DDV vi^c xuat hifn 66 !an vd

vdi danh ngft ddng bi ldm vua thi I ^ V bi xuit

hifn 5 lln, DDV ddng xuit hifn 46 lln X ^ tit

cd edc tiirdng hgp xuat hifn khde efia s^r vk vi$c,

ddng vk bi thi chfing diu xuit hifn trong thi b i

tiic, tfic Id cd sy loai trfi nhau tixmg mOt d ngft

phap Thi b i tfic ndy khiin cho niu A xuit hifn

tiii B khdng xuit hifn nfia (tiic Id d vi tri ldm

tiung tam danh ngfi thi chi ed sy xuit hifn cua

mgt trong hai DDV su hoac vi$c vk ddng hoSc

bi) Cdn neu cho ring ddy cd thi la nhfing DDV

gh6p thi sg cd mft so d i nhu sau:

Oi O2

sy vifc

( ^ b i

Theo 66, chfing ta sa ed m0t tiung tam danh

ngft la mgt td hgp g h ^ cfia edc DDV vd nhu

v$y till O2 la mgt sy Idng phi, khdng tudn tiieo

nguy&i tie tiet kifm cfia ngdn ngft Chhih do tin

so xuit hifn rat fli^, khdng mang tmh hf thong

nen cd flii nh$n djnh ring: niu nhu ddy khdng

phdi Id fiudng hgp tdc gid viit nham thi theo

ngft p h ^ chfi khd cd t h i ndi ring vao flie ki

XVn- XVni ngudi ta sfi dung to hgp DDV

4 Cac danh tur k h i i dac bift trong 42 VB

4.1 Hipi tugfng danh tie khoi lam thdi Idm

demhtitdarnvi

Danh tii khii (DK) chiim s6 lugng a^ ddo

trong bdng tiiong kS ve danh tfi tieng Vift* va do edc ddc d i ^ ehinh nhir khdng tham gja vao phgm trfi so, khdng bao ham,thih xac dinh, Ididng phan lugng hda dupc, nM kha nang ldm trung tam danh ngft cfia danh khdi thudng

khdng dien hinh bdng YXSV Txsy nhien, tren

thyc te van cd mdt s6 DK Idm thdi chuyen loai flidnh DDV M dam nhifm chfic nang lam trung tam danh ngft vdi ddy dfi eae dac tinh efia mdt DDV

Qud trinh khdo sdt cdc van bdn chft quie ngft the ki XVn- XVffi eiing eho thiy hifn tugt^ eae

DK lam thdi chuyen logi thanh cac DDV de thyc hifn chfic nang lam tnmg tam danh ngfi Cdc DK chi^en loai ndy khdng chi bao gdm cdc danh tfi chi dd dyng, cdc tfi chi quan hf than thuOe md cdn cd edc danh tfi dupc cpng ddng IhiSn Chfia gjdo sfi dyng nhu cde danh tfi ehuygn bift

4.LL Qua tiinh khdo sat 42 VB fliu duge 6

DK lam tiidi dam nhan chfic ndng EE)V, do la

edc danh tfi: ban cdy, chen, cu, man, dng Trong

so eac DK lam thdi lam DDN ndy, ^ n g chfi y nhat la man Danh tfi mdn xuit h i ^ trong cac danh ngfi: mdn dnh (VB2), s^e sdm mdn dnh (VB41) trong cdc ngfi ednh: md cdc quan trdn

thucdcxucd quan nhgt ldm, cdm bdt ngfeai ta ddt hit nhiiu dd thd dm^ mdn dnh niea (VB2),

v/|c taphdi Io bdng su sdm mdn dnh cimg nhiiu

gidng khde vi viec tha phugng mdc long thi chdng cdn Id bao nhiiu (VB41) Qua cac ngu

canh, cd thi thay mdn ddm rihiem hai vi tri: trung tam danh i ^ (mm dnh) vk dfinh ngfi chi xuit (sv sdm mdn dnh) Dieu ndy khien eho jndn

ed v6 nhu cd tu cadi cua mdt DDV Tiy nhirai, khi kilm ehung r^hia cua mdn trong cdc tfi ^ e n

cua A de Rhodes, PJ* de Behaine hay H i ^ ^

Tinh Paulus Cua tM thiy dudng nhu mdn cd

NGON NGtr & D d i S 6 N G S62(244)-2016 ]

nghia cda mgt thuc tir Cu the Id; man: bijrc mdn

[TCI 6ikn Viet- BO- La, 1991: 145]; man: man

Man chdng: Cn [Tu vi Annam- Latinh, 1999:

283]: mdn n Hang, vdi IcOt lai tit bufC do md che

md gidng cho dgp hodc cho khuit tich (Dai Nam

Quic dm tg vi, 1895:12- tdp 2] Tinh each thgc

tir cda mdn dugc xdc nhdn trong Ti dien liing

Viet mdn d 1 D^ diing lam l)§ng vdi dgt thua

d^u dk n ^ ru6i muoi Mdc mdn 2 Ob ddng

bdng vdi de che chdn Mdn cia, [Tir dien tieng

ViOt, 2002: 608] Cum tir mdn dnh, theo ngtt

cdnh c6 ihO ddn den suy dodn rdng no c6 su

tuong dng vol cum tu tdm dnh hay buc dnh

vhung theo cdch gidi thich ve tir mdn trong cdc

tir dien thi lai co the dan den suy ludn idng mdn

dnh Id nOi v^ mOt tdm vdi ddng de che hue dnh

thd BOn canh do, Irong cu6n Phip gidng Idm

ngdy ciia A de Rhodes cung c6 sir xuat hiOn ciia

mdn trong: cdi mdn che din Ihdnh dnh trong

ngG cdnh: feiic dn/i ^ Nhu vdy, vdo the Id XVn

(thong qua tdc phdm Phip gidng tdm ngdy,

1651), mart vd dnh Id cdc DK, vdy dieu gi khien

ciing ngay d thO ki XVH (1687, VB2) vd the ki

XDC (1818, VB41), hai DK mart vd dnh lai kit

hgp v6i nhau dO tao thdnh danh ngii mdn dnhl

LiOu mdn trong mdn dnh c6 su tucmg dOng ndo

vin mdn hong mdn Mch hay khong? Qud thuc,

can c6 them tu UOu dO co t h i khdng dinh vO tu

cdch danh ng& cua mdn dnh Tuy lihiOn, can cii

vdo ngO cdnh xuat hign ciia t6 hgp mart dnft; dii

con t i n nghi nhimg CO tho tam thdi coi man dn/i

Id mgt danh ngO vd xep mdn vdo nh6m cdc DK

ldm th6i ddm nhigm chiic ndng DDV, cimg voi

cdc DK khdc co t o n g 42VB: bdn, cdy, chen, cu,

ong

4.L2 Do cdc vdn bdn khdo sdt Id cdc Ihu tir

trao doi v l vice dsio cua cgng dong Tiiien Chda

gido Or Viet Nam vdo thO ki XVlI-XVffl nOn dd

c6 mgt so DK lam thoi dam nhiOm chirc ndng

DDV nhung mang ddm bdn sdc cua Thien Chiia

gido Do Id cdc danh tir: cha, ddu, kink phip,

thiy Cdc danh tir ndy tt* thdnh t u n g tdm cdc

danh ngO vd mang ngQ ngMa v l cdc chiic vy,

cdc Io?i kinh sdch hay thdnh l l phyc vy dcri sing

riOng CO t o n g xa hgi Cflng gido Vi dy: cha cd

(VB9), Unh sdm truyin (VB6), Unh tdi (VB22), Unh ciu Ihiin than (VB22), ISMissa (VBT), li trpng (VBll), li Id (VB40), li phuc siii (VB40), liblo (VB40), IIB.C phisitdsantdhifn xudng (VB40), thiy cd (VB37), Ihdy (VB23), thdy gidng (VB20) Ttong sfl cdc DK

chuyOn diing cho Thien Chiia gido nfli tren, cde

danh nga cfl DK Ih^ lam tnmg tdm xudt hi^

173 lan, trong dfl, pho bien nhit Id cdc danh ngii diing de noi v l cdc chiic vy trong cgng dodntOi^

gido nay Vi dy: thiy cd, Ihiy ddng Ihiy gidng

Nhu vdy, ciing v6i cdc DDV thuan tuy hinh thiic

nhu: be, ding due, D., ke, cdc DK nhu: cha, ddu, Unh, phep, Ihiy dd tao thdnh mgt nhom cac

danh tir cfl khd ndng tam trung tdm trong cdc danh ngii chuyen biOt, rieng cfl trong Thi&i

4.2 Cic danh Ur khoi tnfc dep ket hgp wK lugng ti chi sibrgng

DN diln hinh trong tieng ViOt luon co du ba thanh phdn, phy trudc (lugng tir chi toan thi, lugng tir chi s6 lugng), phdn tning tdm, phdn phy sau (cdc dinh n ^ : han dinh, mieu Id, chi v; ti) De dam bdo cdu tnic diln hinh nay, tmng tdm DN phdi Id cdc DDV hodc cdc DK [+ dim dugc] bfli cdc DK [- dim dugc] v6n khflng the phdn lugng hfla dugc nen khflng thi tilp nhan phdn phy trudc Id cdc lugng tir chl sfl lugng Tuy nhien, qud t i n h khdo sdt 42 VB cho thdy, trong thfli ki ndy, do ngucri vilt chiu anh huflng iB rOt cua ngO phdp chdu Au khi dien ta mOt danh tir sfl nhilu nOn cfl hiOn tugng DK

t y c a l p kit hgp voi so tit, t?o thanh mgt danh

ngO mang hdm nghia so Cy t h i Id: hai phic die iy (VB38) Ben c?nh dfl, cung do tdc gii

Id ngufli nuflc ngodi nOn t o n g vdn bdn 40 vi

41, cfln cfl hien tugng chuyin loai tir lo^i tir tfah tur thdnh danh tir vd kit hgp tiuc tilp vdi

s l Kr vd tit chi lugng d l tao ra danh ngii s6

nhilu Cy t h i la: ba nhdn die riing (VB 40), cdc nhdn due (VB41) Cdc cdch ket hgp ndy

khiln cho cdc danh ngii k l tOn trirnOn thilu ty nhiOn, khong thuan Vigt

Trong cdc tai heu ngfln ngii hgc dai cuong,

S62(244)-2016 NG6N NGC & D6I S6NG

nhieu trong m^t sd ngdn i ^ nhu: tiii^ Vift, ddc, ba/ cdc Siu nhdn ^ec, ba/ c&: vi$c nhdn tiii^ Hdn, tiing Triiu Ti&i, tiing Nfing, tieng due

Nfien Difn khdng dugc ddnh diu mOt edch bdt

buOc tixmg danh til s6 nhiiu nhu tiing Hd Lan vd

tiing Anh (xem AusterUtz 1980: 242, din tiieo

J Rijkhof^ 2002,153) nen niu ehi hiiu ddn

thuin nd theo edch fliem lugng tii chi s6 nhiiu

vdo trudc danh ngu (nhu trong cac vi dutroi) thi

s5 ldm cho danh ngu ndy tid nen xa la vdi ngudi

ban ngfi Di cho danh ngfi nay ti^ nhi&i hon

4.3 Cdc danh ngit cd danh tit khoi ldm trung^mcd cdu trdcd^bi^

Phia sau tnn^ tam DN la vi tii cfia edc dinh ngfi hgn dinh, djnh ngfi mieu td vd djnh i ^ chi

vi tit Qua tiinh khdo sdt cho thiy, vi tii tiong ndi

bO &ih ngfi miSu td va dinh i ^ dii vi tri cd the

ed su dich c h i q ^ Trong khi dd, # i h ngft han dinh fliudng dfing sdt tmng tam, tryc ti^ Idm ro chfing ta chi can tuan thu quy tic clu tgo danh nglna eho danh tfi tiung tam (tiiudng Id cac

DDV hay DK [+ dim duge]) Tuy nhi&i, cd hao danh ngfi cd e&i tnic khdc la: hcd vgn dong trdn bgc (VB6) vd cd vd hai gfd thu (VB6),

ngfi tiing Vift, nghia la them vdo dd phin tiung

tam cfia danh ngft, mpt danh tfi dan vi Danh tfi

don vi cd thi dugc de xuat Id: vi^c, diiu, vk danh

i ^ ndy s€ Id: hai viecphdc diec, hai dieu phuc

Cau tiuc thfi nhit: hai vgn ddng trdn bgc

Phin dSnh ngft cua danh ngfi ndy cho thiy sy hodn ddi giua dinh ngfi mieu ta vd djnh ngfi hgn dinh Ngdy nay, trong ti^ Vift, vi tri cfia dinh ngft hgn dinh bao gjd cung dung sdt ngay tnmg tam, tiip dd Id dinh ngft midu td Do dd, mft danh ngft cd ngfi nghia tuong ty tiiudng dugc diln dgt, vi dy:

mffj' ddng tiin le Cdc danh ngft ndy cd flii dugc phan tich nhu sau:

DN

L g T ^ —DN

Hgn dinh Mie^ td

Ha vgn dong trdn bgc

So do 1: Danh ngft hai vgn ddng trdn bgc

DN

Mi8utd May ding

So di 2: Danh ngft mdy dong tiin li

Cihi chu: DN: danh ngft; LN: lugng ngft; DDV; danh tfi don vi; DN; dinh ngfi

54

Kit qua kiim ehung vdi dnh bdn da cho

thiy dp xdc tiiuc cua vdn ban phien chuyin

N i u can cfi vao li do eho rdi^ cdc van bdn thu

tii Cdng giao tiling 42VB mang dam tfnh

khiu ngfi vd la cdc van bdn viit tay it tiy xda

thi cd tiii gia dinh danh r ^ hai vgn ddng trdn

bgc Id do tac gid viit nhim Neu cdn cfi vdo

pho niem t i t suy v i trat ty danh ngft tieng

Vift, cung khd xac djnh ve trgt ty efia danh

ngft ndi tren Tuy nhiSn, ngdy xua d Tmng

Quoc cd logi bgc trdn (yoian yin- vien ngdn)

Niu hiiu trdn trong danh ngfi ndi tr§n Id hinh

trdn chfi khdng phdi Id chdn sd tien thi danh

ngft hai vgn ddng trdn bgc dung la bi dnh

Cau tnic gidn luge cua danh ngfi tieng Hdn ed

hudng tfi eau trfic danh ngft tiing Hdn, cy tfeS i

Id vdi danh tfi trdn bgc (viSn ngdn) Dfi vfy,

6h cd the khing dinh vd thih xdc thuc efia m^t

danh ngft cd trdt t u md dinh ngft mieu td nam

tnrdc dinh ngft han dinh nhu hai vgn 3Q^

trdn bgc cln ed them thdi gian vd cfi Ufu

c l u tific thfi hai: cd vd hai gid thie Trong clu trfie tren, dinh ngft han dinh thu

da duge tach ra dfing sau dinh ngft mieu ta

gid Diiu ndy cho thay rd idng, danh ngft nM

da ed anh hudng ro rft tfi clu tnic danh u p tiing Han, theo dd, tinh tfi diing d i mieu tC dting trudc danh tfi trung tdm

thi dugc md ta nhu sau:

Dgi tfi sd hftu

Tha dich

Solugng tfi

nhat song

DSnRtu cJong m3i

Tinh tii dich hong

Danh tfi dirong bi

Trung tam hai tfi

VD: Tha dich nhdt song cuang mai dich hdng duang bi hdi tir

Cfia cd ay mpt doi mdi mua mdu hong da de ddi gidy

(Doi g^dy da di mdu do cd dy mdi mua)

Trong tieng Vift, ngdy nay, cau tnic ndy phdi dugc ndi: toan bp hai Id/ biic thu gid

Cac danh ngft nay co the dupc phan tich nhu sau:

DN

LgT2 DN

Ca va hai gia thu

So do danh ngft: Cd vd hai gid thu

Ghi chu: DN: danh ngft; LN: lugng ngft; LgTi: Lugng tfi chi todn the; LgTa: Lugng tur chi si lugng; DN: djnh ngft

DN

Tatca hai la thu

DN2

I

gia

Ghi chii: DN: danh ngii; LN: lugng ngii; LgTi: Lugng tir chi todn the; LgTj: Lugng tii chi so lugng; DNi: djnh ngit h?n dinh; DN2; dinh ngO mieu td

5,Nh$n set Trung t&n c6 sir pllSn h6 gidng tote t)$ ngit, trung t&n

Cac hifn tugng d$c bift cfia trung tam ^^ 2 " * ^ , * ^ P^v^" "^rf^ S ' ^ J * * ' " ' I f "!? P^^

J ™ U -, *i- , , - , , , - i thuOc c(ia mOt t i losu cv th6; nhOng ngO ngiy d6i khi bfit danh ngu heng Vi?t to)ng cdc van ban viet b„^ ^ Tnmg tSm thudng yen du c4c i h ^ phiin phv bang chft (Juoc ngfi the ki XVII- XVIII xay ra hpp v6i mOt ho$c m^t vii d$c diim ngO phiip cua tning vdi cd cac E®V vd DK NhGng biiu hifn cy t ^ ; vii Tnmg tfim thu&ng y6« c ^ cSc ngtt dmh tii phv tiie mang tmh Ueh dgi ndy cd thi xuat phdt tfi

nhiiu nguyen itiidn: ngudi viit la ngudi nude

ngodi ^ndn mang ndng dnh hudng ngft p h ^

chau Au; ngudi viet la nguW ban ngft nhung

do day la thdi ki manh nha cua chft Quie ngfi

va the logi van viit tran thugt nen ngudi viit

da cd nhihig^ 'sao c h ^ ' ve mat clu trfic i ^

ph£^ cfia tieng Hdn ho$c *lfing tung* trong

vife su dyng edc danh tfi don vi d thi phdn

jdiii bd tue Thdng qua nhfing trudng hgp

dugc phan tich d trSn, bing each nltin ding

dai, ngudn ngft lifu cung cho thay rd con

dudng 'hu hda' efia edc DK trong tiing Vift

each day hon ba trdm ndm Hifn tugng ede

DK hi bdo mdn ngft nghia raOt phin hodc

hodn toan d thdi ki dd vd cdc thdi kl tiip sau

da di lgi tirong hf thong danh tfi tiing Vift cdc

DDV tiiuin tiiy hmh thfic vd cdc DDV vfia ed

nfi dung vfia cd hinh thux;

Ghi chjl:

'Tu li§u kh4o s4t dupc thu th§p tit: Doin Thi^n Thu$t

(2008), Chu quSc ngu ihi ki XVIII, NXB Giio dye

^ IA Bifin c6n chia nhd danh tir chi dan vj thinh nhdm

danh tit chi dcm vj id chuc, dia li, nhdm danh lit chi dcm

udc (ldp danh tU chi dan v/ qtQr u&c chinh xdc, ldp danh

tu chi dan vf quy u&c phong chimg), danh tit dan vf chi

don Vf cd y nghTa s6 l&n ciia hogt dgng, sif vi$c, nhdm

danh lit chi dan vj tv nhien [xem Lfi Bifin, 1999:47- 571 •

' Chiing tdi trich d&i quan dilm ctia, B&i Diic Tjnh trong

cu6n: Bii Diic Tjnh (2003), Ngir phdp Vi^t Nam gian df

vd thttc dyng (T^ bftn 1^ 2 c6 siia chOa vk b6 sung),

NXB Vfin hda thdng tin, H vft ldi tvra cho l&n xu^t bi^

1^ thir nh^ 1ft nftm 1992 Chdng tfii hi vfjng dfiy 1ft cu6n

phgm Vi^t Nam cua Bii Die Tjnh (1952) mft cftc nhft

n^i&j ciu ti^n b6i hay nhftc d^n

* Biy d ^ tinh cia mfit tmng tfim, bao gim: i, Tnmg tfim

phfti chia nhttng thdng tin ci phfip quan trgng nhit trong

thu^c xu^ hifin trong mfit cfich ngtt phfip cy thi

* Following the head noun: NDan & NA & NG & NRel; preceding flie head noun: NumN Trong dd, Dcm=

demonstrative (ti chi djnh), A= adj (tfnh Mi), G=

genitive (phy ngft sinh cfich chl sd hftu), Rel= Relational ( m ^ dl quan hfi) [xemWilliam Croft, 2003:123J

' Xem: Nguyin Thj Ly Kha (2001), Danh tie khoi trong tieng Vi0t hi4n dgi (so sdnh vdi tiSng Hdn hi^n dgi),

Lu^n fin tiln sT khoa hpc ngft vSn, TP H6 Chl Minh 'Trao dfii vdi TS Hft TTii Tufi Thftnh

TAI LIEU THAM KHAO

1 Cao Xuan Hgo (1998), Tiing Viit- mdy van de ngie dm ngiephdp, ngie nghTa Ha Nfi:

Gido dye

2 Dinh Vdn Dfic - Dinh Kiiu Chdu (1998),

Gdp them doi diiu vao vi$c nghien cdu danh ngie tiing Viit, Tgp chi Ngon ngfi, s i 1, 1998, tr 46

3 Emeneau, M.B (1951), Studies in Viemamese (Annamese) grammar Carlifomia:

University of Carlifomia

4 Hoang Dun^, Nguyin Thi Lj; Kha (2008),

Danh tie vd cdc tieu logi danh tie tiing Viet trong

Ngft phap tieng Vift- Nhftng van de li lugn Hd Nfi: Khoa hgc Xa hfi, tr 213- 296

5 John A Hawkins (1983), Word order universals, New York ( ), Academic Press

6 Nguyin Thi Ly Kha (2001), Danh tie khdi trong tiing Viit hiin dgi, Lugn an TS khoa hgc

ngft van, TP Ho Chi Mhih

7 Rijkhoff, J (2001), The nounphrase New

York: Oxford University Press

8 Thomas, Linda (1993), Beginning syntax

Oxford: Blackwell

9 Thompson, Laurence (1965), A Vietnamese grammar Seatle; University of

Washmton Press

10 Vu Due Nghifu (2014), Cdu true danh ngie tiing Viit trong van ban 'Th&t tiiuyet dgi

bdo phy miu an trgng kmh" Tgp chi Ngdn ngft

S 6 l ( t r 3 - 1 9 )

11 William Croft (2003), Typology and universals (second edition), Cambridge