Bài viết Bổ sung vốn tài liệu cho thư viện: Nguồn tài liệu in hay điện tử đề cập kinh nghiệm bổ sung tài liệu điện tử của các thư viện nước ngoài, xem xét vấn đề cần giải quyết nên thay thế một phần hay hoàn toàn tài liệu in bằng tài liệu điện tử.
Trang 1Trong ăiïìu kiïơn cöng nghïơ thöng tin phaât
triïín nhû vuô baôo, cho pheâp con ngûúđi taơo
ra caâc nguöìn tû liïơu khaâc nhau nhû tû
liïơu in íịn, tû liïơu ăiïơn tûê Víịn ăïì ặúơc ăùơt ra lađ
viïơc lûơa choơn vađ sûê duơng thûúđng xuýn ngađy
cađng tùng caâc nguöìn dûô liïơu khoa hoơc göịc coâ
giaâ trõ thöng tin chíịt lûúơng cao ăöịi vúâi caâc nhađ
khoa hoơc
Thïị kyê 21, caâc thû viïơn khoa hoơc cíìn böí
sung ăuê caâc daơng thöng tin ăiïơn tûê múâi coâ khaê
nùng ăaâp ûâng caâc dõch vuơ thöng tin-thû viïơn ăa
chiïìu, ăa ngađnh Theo thúđi gian, sûơ phaât triïín
maơnh cöng nghïơ thöng tin giao tiïịp ngađy cađng
tùng taơo ăiïìu kiïơn cho viïơc xuíịt hiïơn caâc saên
phíím ăiïơn tûê caơnh tranh vúâi caâc nguöìn tađi liïơu,
dûô liïơu khoa hoơc in íịn truýìn thöịng - saâch baâo,
taơp chñ
Ngađy nay, vai trođ cuêa thû viïơn khoa hoơc trong
hïơ thöịng böí sung vöịn tađi liïơu ăaô thay ăöíi khöng
chó úê chöî taơo ra caâc kho tađi liïơu mađ cođn phaêi ăaêm
baêo cho viïơc tiïịp cíơn trûơc tiïịp vúâi nhûông thöng
tin khoa hoơc múâi cuêa nïìn cöng nghïơ maơng Víịn
ăïì xaêy ra vúâi toađn thïị giúâi noâi chung trong
nghiïn cûâu thû viïơn hoơc hiïơn ăaơi lađ nghiïn cûâu
vađ soaơn thaêo caâc phûúng phaâp ăaânh giaâ tađi liïơu
ăiïơn tûê vađ phûúng phaâp kïịt húơp böí sung nguöìn
vöịn tađi liïơu ăiïơn tûê vađ in íịn truýìn thöịng
Chuâng ta xem xeât víịn ăïì nađy dûơa trïn kinh
nghiïơm thûơc tïị cuêa caâc thû viïơn nûúâc ngoađi,
trûúâc hïịt lađ nguöìn tû liïơu vïì khoa hoơc vađ nguöìn
tû liïơu phuđ húơp vúâi diïơn böí sung, cíìn chuâ yâ ăïịn
khaê nùng tiïịp cíơn túâi caâc saên phíím ăiïơn tûê mang
tñnh thûúng maơi chûâ khöng phaêi túâi caâc nguöìn
tû liïơu múê trong ăoâ coâ caâc dûô liïơu söị hoâa cuêa caâc
thû viïơn ăiïơn tûê
Viïơc phín tñch caâc cöng trònh nghiïn cûâu
ặúơc tiïịn hađnh nhûông nùm gíìn ăíy cuêa hađng loaơt
caâc thû viïơn nûúâc ngoađi ăaô cho thíịy víịn ăïì ăùơt
ra lađ phaêi chùng nguöìn tađi liïơu in íịn ăaô díìn ặúơc
thay thïị bùìng nguöìn tađi liïơu ăiïơn tûê
Trûúâc hïịt ta cíìn xem xeât kinh nghiïơm sûê
duơng saâch vađ caâc böơ sûu tíơp ăiïơn tûê- möơt trong
nhûông hûúâng xaâc ắnh nhu cíìu vïì saâch ăiïơn
tûê-ăoâ lađ so saânh dûô liïơu nhu cíìu ăöịi vúâi caâc loaơi
tiïu ăïì saâch nhû nhau úê caê hai hònh thûâc: daơng ăiïơn tûđ vađ daơng in Kïịt quaê nghiïn cûâu cuêa caâc chuýn gia thû viïơn cho thíịy, cíìn phaêi ríịt thíơn troơng khi noâi vïì viïơc baâc boê hoađn toađn vúâi nguöìn tađi liïơu in ăïí nghiïng vïì nguöìn ăiïơn tûê Qua caâc phín tñch cuêa hoơ thò thíịy nhu cíìu vïì hai loaơi trïn gíìn nhû bùìng nhau: 37% sûê duơng saên phíím daơng in íịn, 38% sûê duơng daơng ăiïơn tûê Trong söị 63 tïn saâch xuíịt baên nùm 2008 thò coâ 15 saâch dûúơc sûê duơng úê daơng ăiïơn tûê, 23 saâch
úê daơng in vađ chó coâ 6 saâch ặúơc sûê duơng caê hai daơng in vađ ăiïơn tûê
Trong bađi baâo cuêa mònh, caâc taâc giaê ăaô ặa
ra díîn chûâng trong caâc cöng trònh nghiïn cûâu tûúng tûơ úê trûúđng ăaơi hoơc Oclanda Taơi ăíy ngûúđi ta ăaô xem xeât trong söị 219 saâch in ặúơc ặa ra cho ngûúđi duđng tiïịp cíơn dûúâi daơng ăiïơn tûê, kïịt quaê cho thíịy: coâ 53 saâch ặúơc baơn ăoơc sûê duơng úê daơng in vađ chó coâ 34 saâch sûê duơng daơng ăiïơn tûê
Nghiïn cûâu tûúng tûơ nhû víơy taơi thû viïơn Trûúđng ăaơi hoơc Texas A&M cho thíịy möơt söị lônh vûơc nhû: víơt lyâ, hoâa hoơc, cöng nghïơ thöng tin vađ truýìn thöng ặúơc giúâi thiïơu úê daơng ăiïơn
tûê (NetLibrary, ebrary, Safari).
Mùơc duđ xu thïị nghiïng vïì uêng höơ saâch ăiïơn tûê úê ngađnh hoâa hoơc, ăùơc biïơt lađ cöng nghïơ thöng tin vađ truýìn thöng, caâc cöng trònh nghiïn cûâu ăaô chó ra rùìng trong vođng möơt nùm tyê lïơ khöng ýu cíìu duđng nguöìn tû liïơu ăiïơn tûê khaâ cao- 77%, trong khi ăoâ nguöìn tû liïơu in íịn lađ 76% Vïì víịn ăïì nađy taâc giaê ăaô caênh baâo khi lûơa choơn tûđ chöịi böí sung saâch in ăïí chó böí sung saâch ăiïơn tûê, cíìn thíơn troơng phín tñch tyê myê möơt caâch hïơ thöịng vïì viïơc sûê duơng chuâng Ngoađi ra hoơ cho rùìng, mua caâc böơ sûu tíơp ăiïơn tûê trûơc tiïịp taơi caâc nhađ xuíịt baên lađ töịt hún búêi vò baơn seô nhíơn ặúơc nhanh hún so vúâi saâch in, traânh ặúơc baên truđng vađ dïî dađng tiïịp cíơn
Coâ hađng loaơt díîn chûâng xaâc ắnh viïơc sûê duơng saâch ăiïơn tûê vađ saâch in ặúơc ặa ra trong caâc cöng trònh nghiïn cûâu cuêa caâc chuýn gia thû viïơn ăaơi hoơc úê Canada Ríịt nhiïìu cöng trònh nghiïn cûâu cuêa hoơ ăaô chó ra rùìng, mùơc duđ caâc
B
BÖ ÖÍÍ S SU UN NG G V VÖ ÖỊỊN N T TA AĐĐII LLIIÏ ÏƠƠU U C CH HO O T TH HÛ Û V VIIÏ ÏƠƠN N:: N NG GU UÖ ÖÌÌN N T TA AĐĐII LLIIÏ ÏƠƠU U IIN N H HA AY Y Ă ĂIIÏ ÏƠƠN N T TÛ ÛÊÊ
Ăïì cíơp kinh nghiïơm böí sung tađi liïu ăiïơn tûê cuêa caâc thû viïơn nûúâc ngoađi, xem xeât víịn ăïì cíìn giaêi quýịt nïn thay thïị möơt phíìn hay hoađn toađn tađi liïơu in bùìng tađi liïơu ăiïơn tûê.
Trang 2nguöìn tađi liïơu ăiïơn tûê ặúơc sûê duơng khaâ röơng raôi
so vúâi tađi liïơu in, song sûơ xuíịt hiïơn tađi liïơu ăiïơn
tûê trong caâc thû viïơn cuông khöng lađm aênh
hûúêng lúân ăïịn nhu cíìu saâch in Loaơi saâch phöí
cíơp ặúơc sûê duơng song song hai hònh thûâc
Trïn cú súê phín tñch nađy, thû viïơn trûúđng
ăaơi hoơc Newfoundland úê Canada ăaô tiïịn hađnh
nghiïn cûâu vïì aênh hûúêng cuêa viïơc mua saâch
ăiïơn tûê túâi viïơc sûê duơng saâch in Caâc so saânh
ặúơc tiïịn hađnh trong quaâ trònh nghiïn cûâu ăaô
cho thíịy, nhu cíìu saâch in vađ saâch ăiïơn tûê trong
kho tađi liïơu nhû nhau, mùơc duđ, viïơc sûê duơng
saâch in coâ phíìn giaêm möơt chuât Nïịu noâi vïì viïơc
thay thïị nguöìn tađi liïơu in íịn bùìng tađi liïơu ăiïơn
tûê thò coâ thïí ûu tiïn ăöịi vúâi loaơi tađi liïơu saâch in
chó phuơc vuơ taơi chöî
Caâc cöng trònh nghiïn cûâu ặúơc tiïịn hađnh
nhiïìu hún lađ caâc cöng trònh phín tñch viïơc sûê
duơng caâc taơp chñ ăiïơn tûê ăöìng thúđi caâc kho tađi
liïơu in truýìn thöịng vúâi muơc ăñch giaêi phoâng
chöî ăïí múê röơng phuơc vuơ caâc daơng tađi liïơu khaâc
Ngađy nay, caâc nhađ xuíịt baên ặa ra caâc khaê nùng
röơng lúân vïì sûê duơng taơp chñ ăiïơn tûê nhùìm nïu ra
nhûông kinh nghiïơm trong vađ ngoađi nûúâc, tuy
nhiïn, ăïí khaê nùng nađy hiïơn thûơc hoâa thò ăođi hoêi
phaêi coâ nguöìn tađi chñnh nhíịt ắnh
Sûơ thay thïị nguöìn tin in íịn bùìng nguöìn tin
ăiïơn tûê trong caâc kho thû viïơn khoa hoơc hiïơn ăaơi
keâo theo nhiïìu khoâ khùn caê vïì ăíìu tû tađi chñnh,
vađ ăöi khi caê sûơ thíịt voơng cho nhûông ngûúđi tham
gia vađo quaâ trònh nađy Vïì víịn ăïì trïn coâ thïí tham
khaêo kinh nghiïơm cuêa thû viïơn ăaơi hoơc Michigan
Nùm 1998 trûúđng ăaơi hoơc nađy ặa ra cho baơn
ăoơc tiïịp cíơn 5 nùm böơ sûu tíơp taơp chñ ăiïơn tûê cuêa
möơt trong caâc nhađ xuíịt baên, do víơy hoơ ăaô khöng
ăùơt mua 53 taơp chñ in
Húơp ăöìng mua baân ặúơc thûơc hiïơn taơi cöng
ty lúân vađ khi thoêa thuíơn trong húơp ăöìng trûúâc
kïịt thuâc thò caâc ýu cíìu múâi ặúơc ặa ra vúâi giaâ
cao hún ăöịi vúâi caâc phiïn baên ăiïơn tûê taơp chñ
Khi ăoâ thû viïơn khöng ăuê nguöìn tađi chñnh, búêi
víơy laơi quay laơi ăùơt mua vúâi hònh thûâc in truýìn
thöịng nhûng chó lađ 35 trong 53 tïn taơp chñ,
ngoađi ra, caâc söị cuô (backfiles) cuông khöng truy
cíơp ặúơc
Kïịt quaê cuêa nhûông bíịt ăöìng ăoâ lađ - ngûúđi
duđng tin khöng ặúơc tiïịp cíơn vúâi 53 taơp chñ cöịt
loôi quan troơng vađ buöơc phaêi trúê laơi ăùơt mua loaơi
truýìn thöịng Ăíy lađ möơt thûê nghiïơm khöng
thađnh cöng, tuy nhiïn böơ phíơn hađnh chñnh cuêa
thû viïơn ăaơi hoơc nađy ăaô húơp taâc vúâi UÊy ban vïì víịn ăïì thû viïơn cuêa ắa phûúng ăïí ăùơt mua möơt phíìn taơp chñ hoađn toađn dûúâi daơng ăiïơn tûê Khaêo saât ngûúđi duđng tin thò thíịy hoơ quan tím túâi phûúng aân nađy, nhûng trong chûđng mûơc coâ thïí hoơ muöịn ặúơc sûê duơng caâc taơp chñ nhûông nùm cuô úê bíịt cûâ hònh thûâc nađo trong trûúđng húơp khöng coâ úê daơng ăiïơn tûê
Möơt Höơi ăöìng chuýn mön trong thû viïơn ặúơc líơp ra ăïí thûơc hiïơn phûúng aân nađy vađ cíìn phaêi giaêi quýịt caâc víịn ăïì sau:
- Trong khuön khöí thû viïơn, khi kyâ húơp ăöìng vúâi nhađ xuíịt baên ăïí ăaêm baêo tiïịp cíơn tađi liïơu cíìn phaêi thíơn troơng xaâc ắnh caâc thuíơt ngûô phuđ húơp;
- Phín tñch kyô nhûông ăiïìu nhađ xuíịt baên nïu
ra trong húơp ăöìng vúâi muơc ăñch tuín thuê lúơi ñch cuêa thû viïơn vađ ngûúđi duđng tin;
- Xíy dûơng caâc tiïu chuíín ăöịi vúâi caâc taơp chñ chó tiïịp cíơn ặúơc dûúâi daơng ăiïơn tûê;
- Líơp danh saâch taơp chñ chó giúâi thiïơu dûúâi daơng ăiïơn tûê
Kinh nghiïơm cuêa thû viïơn ăaơi hoơc Michigan ăaô chó ra rùìng, ngön ngûô húơp ăöìng phaêi thíơt roô rađng, ăún nghôa Vò víơy, hađng loaơt caâc thû viïơn lúân ăaô soaơn thaêo ra caâch tiïịp cíơn vađ caâc quy tùưc cuêa mònh ăïí coâ ặúơc caâc thoêa thuíơn phuđ húơp khi mua taơp chñ ăiïơn tûê
Tiïu chuíín lûơa choơn taơp chñ ăiïơn tûê lađ lađm sao coâ thïí hoađn toađn khöng phaêi duđng túâi baên in giíịy Baên ăiïơn tûê coâ tñnh hiïơn ăaơi, format thuíơn tiïơn, chíịt lûúơng thöng tin töịt, ăöơ tin cíơy cuêa nhađ cung cíịp-nhađ xuíịt baên
YÂ kiïịn tûúng tûơ vïì víịn ăïì ăùơt mua caâc taâc phíím ăiïơn tûê trong ăoâ khöng chó noâi túâi tíìm quan troơng cuêa viïơc tiïịp cíơn thûúđng xuýn túâi caâc taâc phíím nhûông nùm gíìn nhíịt mađ cođn xuíịt hiïơn sûơ ăöơc quýìn ăöịi vúâi caâc nhađ xuíịt baên hađng ăíìu coâ thïí bùưt buöơc phaêi tuín theo caâc ăiïìu kiïơn cuêa hoơ vïì giaâ tûúng quan cuông nhû viïơc hònh thađnh goâi ăún ăùơt Ngađy nay, viïơc tñnh toaân ăïịn ngín saâch lađ víịn ăïì ăùơc trûng trïn toađn thïị giúâi Vïì tñnh cíịp thiïịt cuêa viïơc tiïịp cíơn túâi taơp chñ ăiïơn tûê vađ giaâ ăùưt ăoê cuêa noâ, taâc giaê ăaô nïu ra möơt trong caâc phûúng aân thoaât ra khoêi tònh traơng nađy lađ töí chûâc liïn húơp trïn quy mö quöịc gia trong phaơm vi coâ khaê nùng phín chia tađi chñnh phuđ húơp tûúng ûâng vúâi caâc nhađ xuíịt baên khi ăùơt mua caâc taơp chñ ăiïơn tûê
Húơp nhíịt caâc thû viïơn ăaơi hoơc úê Ohtario
Trang 3(Canada) vađo caâc liïn húơp- Coâ möơt mö hònh nûôa
ăïí giaêi quýịt víịn ăïì tûđ chöịi sûê duơng kho thû
viïơn truýìn thöịng hoùơc kho höîn húơp Trong söị
caâc giaâm ăöịc thû viïơn ăaơi hoơc ăaô ặúơc phoêng
víịn vúâi muơc ăñch lađm roô quan ăiïím vïì viïơc ruât
ra khoêi vađ thay thïị caâc nguöìn tin in íịn truýìn
thöịng, chó giûô laơi möơt baên in duy nhíịt ăöìng thúđi
lûu tím túâi vai trođ cuêa liïn húơp trong quaâ trònh
húơp taâc trong lônh vûơc nađy Cuöơc phoêng víịn ăïì
cíơp túâi caâc víịn ăïì sau:
1- Sûơ cíìn thiïịt nađo cho viïơc lûu trûô caâc taâc
phíím in úê Canada?
2- Liïơu coâ nïn thađnh líơp möơt trung tím lûu
trûô vuđng úê Ohtario?
3- Ăiïìu gò ặúơc cho lađ ûu tiïn hún trong viïơc
phaât triïín kho tû liïơu in?
4- Liïơu yâ kiïịn uêng höơ viïơc töí chûâc kho tû liïơu
söị hoâa coâ ặúơc cho lađ ûu tiïn ăöịi vúâi caâc thađnh
viïn cuêa Liïn húơp?
5- Coâ cíìn thiïịt hay khöng ăïí laơi möơt baên
sao duy nhíịt cuêa taơp chñ ăiïơn tûê trong kho söị
hoâa?
Cuöơc phoêng víịn ăaô cho thíịy rùìng caâc thû
viïơn ăaô hiïíu ặúơc sûơ cíìn thiïịt phaêi giaêm búât
khöịi lûúơng böơ sûu tíơp in, nhíịt lađ nhûông núi coâ
baên truđng daơng ăiïơn tûê Tuy nhiïn, trong trûúđng
húơp nađy laơi xuíịt hiïơn nhiïìu víịn ăïì vađ coâ sûơ nghi
ngúđ vïì nhûông hoaơt ăöơng cuêa sûơ húơp nhíịt tûúng
tûơ, trong ăoâ coâ:
1- Thay ăöíi vađ xem xeât laơi baên chíịt vađ vai trođ
cuêa thû viïơn cuđng caâc chûâc nùng cuêa noâ
2- Cíìn coâ möơt mö hònh thïị nađo ăïí quaên lyâ
möơt hïơ thöịng tûúng tûơ nhû víơy- tíơp trung hoaâ
hay phín taân?
3- Bùìng caâch nađo ăïí so saânh caâc böơ sûu tíơp
daơng in vađ daơng ăiïơn tûê khi thađnh líơp kho lûu trûô?
4- Víịn ăïì böí sung ăíìy ăuê
5- Coâ nhûông hònh thûâc phuơc vuơ nađo ăöịi vúâi
caâc taâc phíím in?
Nhûng khi quan tím túâi ngín saâch cuêa tíịt caê
caâc thađnh viïn cuêa Liïn húơp thò giaâ trõ vađ dûơ aân
ngín saâch lađ ýịu töị cú baên vađ quan troơng nhíịt
Sûơ húơp taâc cuêa caâc thû viïơn ặúơc thïí hiïơn
trong baâo caâo cuêa caâc chuýn gia tûđ nûúâc AÂo taơi
phiïn hoơp cuêa Uyê ban thûúđng trûơc IFLA böơ
phíơn böí sung vađ phaât triïín vöịn tađi liïơu trong
khuön khöí ăaơi höơi thûúđng niïn cuêa IFLA Trong
baâo caâo nađy nïu kinh nghiïơm cuêa Liïn húơp caâc
thû viïơn nûúâc AÂo vïì viïơc thûơc hiïơn dûơ aân thađnh líơp böơ phíơn lûu trûô toađn böơ sûu tíơp caâc taơp chñ
in coâ daơng ăiïơn tûê Caâc taâc phíím in töịt nhíịt trong 52 thû viïơn thađnh viïn ặúơc lûu trûô trong möơt söị caâc thû viïơn thađnh viïn hoùơc dûúâi ăaơng nguýn baên hoùơc caâc baên sao bađi baâo
Taơi trûúđng ăaơi hoơc GGSI úê Dehli, ÍỊn Ăöơ ăaô tiïịn hađnh möơt cöng trònh nghiïn cûâu so saânh viïơc sûê duơng caâc taơp chñ daơng ăiïơn tûê vađ daơng in, phín tñch kyô lûúông viïơc phuơc vuơ tađi liïơu in truýìn thöịng vađ caâc nhu cíìu sao cheâp vađ sûê duơng caâc taơp chñ ăiïơn tûê cuêa caâc nhađ xuíịt baên nhû: Elsevier, Emerald, IEEE vađ caâc nhađ xuíịt baên khaâc Cöng trònh nghiïn cûâu cho thíịy, mùơc duđ con söị thöịng kï vïì viïơc sûê duơng nguöìn ăiïơn tûê tùng nhûng con söị ýu cíìu sao cheâp vađ mûúơn tađi liïơu
in íịn truýìn thöịng (ăùơc biïơt lađ saâch) khöng giaêm mađ laơi tùng
Theo yâ kiïịn cuêa caâc chuýn gia ăaô nghiïn cûâu thò ăiïìu nađy ặúơc giaêi thñch lađ do sûơ thuíơn tiïơn cuêa võ trñ sùưp xïịp vađ töí chûâc thû viïơn töịt, ăùơc biïơt lađ ăöịi vúâi sinh viïn coâ thïí tíơn duơng bíịt kyđ nguöìn tađi liïơu nađo coâ trong thû viïơn Viïơc tùng söị lûúơng mûúơn tađi liïơu in ặúơc thïí hiïơn roô ăöịi vúâi tađi liïơu giaâo khoa khöng phuơc vuơ úê daơng ăiïơn tûê Möơt loaơt nguöìn tađi liïơu ăiïơn tûê ặúơc sûê duơng tùng cao lađ do söị ngûúđi duđng tin tùng úê loaơi viïịt luíơn vùn, luíơn aân, chuíín bõ cho höơi thaêo… vađ hoơ coâ thïí sûê duơng caâc giao diïơn website ăïí nhanh choâng tòm ặúơc caâc thöng tin cíìn thiïịt qua nguöìn ăiïơn tûê
Nhû caâc cöng trònh nghiïn cûâu khaâc nhau cuêa Phûúng Tíy ăaô chó ra rùìng, nhiïơm vuơ cuêa hoơ lađ tòm ra sûơ phöịi húơp giûôa viïơc sûê duơng nguöìn tin ăiïơn tûê vađ trïn giíịy- ăoâ lađ cöng viïơc khaâ phûâc taơp vađ ăa chiïìu, quaâ trònh thay thïị nguöìn
in bùìng ăiïơn tûê xaêy ra riïng biïơt cho tûđng thû viïơn vađ khöng thïí chó dûơa vađo caâc söị liïơu thöịng
kï Ăïí coâ ặúơc söị liïơu cuơ thïí vïì sûê duơng nguöìn ăiïơn tûê coâ thïí sûê duơng caâc cöng trònh nghiïn cûâu nhoâm tíơp trung hoùơc phûúng phaâp thíím víịn Hai taâc giaê Grec vađ Sellers bùìng hònh thûâc thaêo luíơn ăaô ặa ra yâ kiïịn rùìng, möơt söị thû viïơn
do eo heơp vïì ngín saâch buöơc phaêi lûơa choơn möơt trong hai daơng nguöìn tin, trong khi ăoâ nhiïìu thû viïơn khaâc cho rùìng, ngûúđi duđng tin cuêa hoơ ýu cíìu nguöìn tin ăiïơn tûê nïn tûđ chöịi böí sung nguöìn tin trïn giíịy, tuy nhiïn khi ngín saâch bõ giaêm thò khöng phaêi tíịt caê caâc nguöìn tin ăiïơn tûê ăïìu ặúơc cung cíịp cho thû viïơn