- Phƣơng pháp điều tra, thu thập số liệu, tài liệu; nguồn tài liệu, số liệu thu thập đƣợc sử dụng để thu thập thông tin tƣ liệu về vấn đề kinh tế - xã hội, công tác thu[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
- -
Đồng Thị Minh Hằng
ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TỚI SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN TẠI DỰ ÁN KHU ĐÔ THỊ SINH THÁI VINCOM VILLAGE,
QUẬN LONG BIÊN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Quản lý đất đai
Mã số: 60850103
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Người hướng dẫn khoa học : TS Nguyễn Thị Hà Thành
Trang 2Hà Nội - 2016
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ luận văn nào khác
Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã đƣợc chỉ
rõ nguồn gốc
Tác giả luận văn
Đồng Thị Minh Hằng
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình điều tra, nghiên cứu để hoàn thành luận văn, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự hướng dẫn nhiệt tình, chu đáo của các nhà khoa học, các thầy cô giáo và sự giúp đỡ nhiệt tình, chu đáo của cơ quan, đồng nghiệp và nhân dân địa phương
Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn trân trọng nhất tới giáo viên hướng dẫn khoa học TS Nguyễn Thị Hà Thành đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn
Tôi xin trân trọng cảm ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáo Khoa Đi ̣a
Lý - Trường Đại học Khoa ho ̣c t ự nhiên - Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣ i, Ban Bồi thường GPMB quận Long Biên, phòng Tài nguyên và Môi trường quận Long Biên, các phòng, ban, cán bộ và nhân dân các phường Việt Hưng, Phúc Lợi, Long Biên đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thành luận văn này
Tôi xin chân thành cảm ơn tới gia đình, những người thân, cán bộ đồng nghiệp
và bạn bè đã tạo điều kiện về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn!
Tác giả luận văn
Đồng Thị Minh Hằng
Trang 6
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 9
1.Tính cấp thiết của đề tài 9
2 Mục tiêu nghiên cứu 10
3 Nhiệm vụ nghiên cứu 10
4 Phương pháp nghiên cứu 10
5 Cơ sở tài liệu để thực hiện Luận văn 11
6 Cấu trúc của Luận văn: 12
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ THU HỒI ĐẤT, GIẢI PHÓNG MẶT
BẰNG VÀ SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN 13
1.1 Cơ sở lý luận về vấn đề thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà
nước thu hồi đất và sinh kế 13
1.1.1 Các khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 13
1.1.2 Nhu cầu thu hồi đất, giải phóng mặt bằng trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa 14
1.1.3 Cơ sở lý luận về sinh kế và sinh kế bền vững 18
1.2 Cơ sở pháp lý về THĐ, GPMB Error! Bookmark not defined
1.2.1 Các văn bản pháp lý hiện hành của thành phố về thu hồi đất, bồi thường, hỗ
trợ và tái định cư Error! Bookmark not defined
1.2.2 Nguyên tắc chung của bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất Error!
Bookmark not defined
1.2.3 Những nội dung cơ bản của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi
Nhà nước thu hồi đất Error! Bookmark not defined
1.3 Tình hình thu hồi đất, giải phóng mặt bằng để thực hiện các dự án ở Việt Nam
Error! Bookmark not defined
1.3.1 Tổng quan một số công trình nghiên cứu về vấn đề thu hồi đất, GPMB để
thực hiện các dự án ở Việt Nam Error! Bookmark not defined
1.3.2 Khái quát kết quả thực hiện công tác THĐ, GPMB để thực hiện các dự án
trên địa bàn thành phố Hà Nội Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, GPMB CỦA DỰ ÁN KHU ĐÔ THỊ SINH THÁI VINCOM VILLAGE, QUẬN LONG
BIÊN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI Error! Bookmark not defined
2.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của quận Long Biên, thành phố Hà
Nội Error! Bookmark not defined
2.1.1 Khái quát điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined
2.1.2 Khái quát điều kiện kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined
Trang 72.2 Tình hình sử dụng đất và biến động đất đai của quận Long Biên giai đoạn 2010
– 2014 Error! Bookmark not defined
2.2.1 Công tác quản lý đất đai Error! Bookmark not defined 2.2.2 Hiện trạng sử dụng đất năm 2014 Error! Bookmark not defined 2.2.3 Đánh giá tình hình biến động đất đai giai đoạn 2010-2014 Error! Bookmark
not defined
2.3 Tổng quan các dự án xây dựng khu đô thị mới trên địa bàn quận Long Biên,
thành phố Hà Nội Error! Bookmark not defined
2.4 Khái quát về dự án Khu đô thị sinh thái Vincom Village, quận Long Biên,
thành phố Hà Nội Error! Bookmark not defined
2.4.1 Giới thiệu về dự án KĐT Sinh thái Vincom Village và tầm quan trọng của dự
án đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của quận Long Biên Error! Bookmark not
defined
2.4.2 Các Văn bản và căn cứ pháp lý nghiên cứu liên quan đến việc thực hiện dự
án Error! Bookmark not defined 2.4.3 Thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ của dự án Error!
Bookmark not defined
CHƯƠNG 3 ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC THU HỒI ĐẤT, GPMB CỦA DỰ ÁN KHU ĐÔ THỊ SINH THÁI VINCOM VILLAGE ĐẾN SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN VÀ GIẢI PHÁP Error! Bookmark not defined 3.1 Đặc điểm của hộ gia đình, cá nhân được phỏng vấn Error! Bookmark not
defined
3.2 Tác động của việc thu hồi đất, GPMB đến sinh kế của người dân Error!
Bookmark not defined
3.2.1 Thay đổi về nguồn vốn tự nhiên Error! Bookmark not defined 3.2.2 Thay đổi về nguồn vốn con người Error! Bookmark not defined 3.2.3 Thay đổi về nguồn vốn tài chính Error! Bookmark not defined 3.2.4 Thay đổi về nguồn vốn vật chất Error! Bookmark not defined 3.2.5 Nguồn vốn xã hội Error! Bookmark not defined
3.2.6 Sự thay đổi sinh kế của người dân sau khi bị thu hồi đất nông nghiệp Error!
Bookmark not defined
3.2.7 Đánh giá tổng hợp về các nguồn vốn phục vụ sinh kế của các hộ nông dân sau
khi thu hồi đất nông nghiệp thực hiện dự án Error! Bookmark not defined
Trang 83.3 Đề xuất một số giải pháp cho công tác thu hồi đất, GPMB thực hiện dự án xây
dựng KĐT sinh thái giúp ổn định sinh kế đối với người dân Error! Bookmark not defined
3.3.1 Về cơ chế, chính sách Error! Bookmark not defined
3.3.2 Về tổ chức và quản lý Error! Bookmark not defined 3.3.3 Một số giải pháp khác để đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân Error!
Bookmark not defined
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 20
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 9DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 Thống kê diện tích đất tự nhiên Error! Bookmark not defined Bảng 2.2 Thống kê đất nông nghiệp quận Long Biên 2013-2014 Error! Bookmark not defined
Bảng 2.3 Thống kê diện tích đất sản xuất nông nghiệp quận Long Biên Error! Bookmark not defined
Bảng 2.4 Biến động đất đai năm 2010-2014 Error! Bookmark not defined Bảng 2.5 Kết quả thực hiện GPMB của dự án tại phường Việt Hưng Error! Bookmark not defined
Bảng 2.6 Tổng kinh phí bồi thường hỗ trợ của dự án tại phường Việt Hưng Error! Bookmark not defined
Bảng 3.1 Đặc điểm người lao động ở các hộ bị thu hồi đất Error! Bookmark not defined
Bảng 3.2 Diện tích đất nông nghiệp bình quân của các hộ trước và sau thu hồi đất Error! Bookmark not defined
Bảng 3.3 Tình hình thu nhập của các hộ sau khi thu hồi đất Error! Bookmark not defined
Bảng 3.4 Tổng số tiền bồi thường hỗ trợ của các hộ gia đình Error! Bookmark not defined
Bảng 3.5 Tỷ lệ hộ theo mục đích sử dụng tiền BT-HT Error! Bookmark not defined
Bảng 3.6.Tài sản của các hộ gia đình trước và sau khi thu hồi đất Error! Bookmark not defined
Bảng 3.7 Mối quan hệ xã hội của các hộ điều tra Error! Bookmark not defined Bảng 3.8 Các loại sinh kế trước và sau thu hồi đất Error! Bookmark not defined
Bảng 3.9 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân trước và sau khi thu hồi
đất tại dự án Error! Bookmark not defined
Trang 10DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 1.1 Khung sinh kế bền vững của DFID 20
Hình 2.1 Sơ đồ Hành chính quận Long Biên Error! Bookmark not defined.
Hình 2.2 Cơ cấu kinh tế quận Long Biên năm 2014 Error! Bookmark not defined.
Hình 2.3 Biểu đồ hiện trạng sử dụng đất năm 2014 Error! Bookmark not defined.
Hình 2.4 Biểu đồ biến động đất đai quận Long Biên giai đoạn 2010-2014 Error! Bookmark not defined.
Hình 2.5 Sơ đồ vị trí dự án trong khu vực nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
Hình 2.6 Mối liên hệ của dự án với các tuyến đường và nút giao thông Error! Bookmark not defined.
Hình 3.1 Biểu đồ thể hiện số hộ dân được BT-HT với các mức khác nhau Error! Bookmark not defined.
Hình 3.2 Tỷ lệ hộ sử dụng tiền bồi thường hỗ trợ vào các mục đích Error!
Bookmark not defined.
Trang 119
MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài
Những năm qua, số lượng các dự án đầu tư ở cả khu vực nội thành và ngoại thành
Hà Nội đã tăng rất nhanh Trong quá trình thực hiện các dự án đầu tư thì giải phóng mặt bằng là một khâu quan trọng và có tính đặc thù, không những ảnh hưởng rất lớn đến tiến
độ đầu tư các dự án mà còn liên quan đến sự ổn định tình hình kinh tế, chính trị, xã hội Việc sử dụng đất để triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội một mặt đem lại những lợi ích rõ rệt về kinh tế, về hạ tầng đô thị, làm thay đổi chất lượng cuộc sống của người dân, song mặt khác cũng gây không ít khó khăn cho một bộ phận dân cư do bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất mà mất đi tư liệu sản xuất chính, mất nguồn thu nhập và kế sinh nhai Sự thay đổi điều kiện sống của người dân có đất bị thu hồi là một vấn đề lớn, mang tính thời sự cấp bách và trở thành vấn đề mang tính xã hội của cả nước.Vì vậy, vấn
đề đền bù thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất, công tác đền bù giải phóng mặt bằng còn là vấn đề phức tạp mang tính chất chính trị, kinh tế - xã hội tổng hợp, đòi hỏi được sự quan tâm của nhiều ngành, nhiều cấp, tổ chức và cá nhân Đền bù thiệt hại về đất không chỉ thể hiện bản chất kinh tế các mối quan hệ về đất đai (giữa Nhà nước với các tổ chức và cá nhân sử dụng đất, giữa các tổ chức kinh tế này với các tổ chức kinh tế khác và giữa các
cá nhân với nhau), mà còn thể hiện về các mối quan hệ về chính trị, xã hội Qua đó cũng
đủ thấy vấn đề đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất là một vấn đề cực kỳ phức tạp
và đặt ra nhiều thử thách
Để làm giảm những mâu thuẫn nêu trên, Thành phố Hà Nội đã có rất nhiều cố gắng trong việc cải thiện các chính sách về đền bù thiệt hại cho người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên, do tính phức tạp của vấn đề, cùng với vốn đầu tư còn mỏng, việc thực hiện bồi thường đối với đất bị thu hồi vẫn còn những bất cập, hạn chế nhất định, nhất là đối với mức giá bồi thường thiệt hại và việc khôi phục mức sống cho các hộ dân bị di chuyển đến nơi ở mới, hoặc mất nguồn thu nhập chính do phải di chuyển, giải phóng mặt bằng
Vì vậy, việc nghiên cứu làm rõ thực trạng công tác thu hồi đất, GPMB của dự án
Trang 1210
này sẽ rút ra được những bài học kinh nghiệm và các giải pháp góp phần xây dựng chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của thành phố Hà Nội Xuất phát từ lý do này, tôi
đã chọn thực hiện đề tài: “Đánh giá tác động của công tác thu hồi đất, giải phóng mặt
bằng tới sinh kế của người dân tại dự án khu đô thị sinh thái Vincom Village, quận Long Biên, thành phố Hà Nội”
2 Mục tiêu nghiên cứu
- Làm rõ tác động tích cực và tiêu cực của việc thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án xây dựng Khu đô thị sinh thái Vincom Village, quận Long Biên, thành phố Hà Nội đến đời sống của người dân tại khu vực bị thu hồi đất
- Qua đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường, GPMB và hỗ trợ ổn định đời sống, việc làm cho người dân có đất bị thu hồi khi thực hiện dự án
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu tổng quan các chính sách, quy.định pháp lý về hồi đất, bồi thường,
hỗ trợ của nhà nước ta từ sau khi có Luật đất đai 2003 đến nay
- Thu thập tài liệu, số liệu về công tác thu hồi đất, GPMB dự án khu đô thị sinh thái Vincom Village, quận Long Biên, thành phố Hà Nội
- Điều tra, khảo sát về giá đất bồi thường, hỗ trợ của dự án, phỏng vấn các hộ thuộc diện bị thu hồi đất và nhận bồi thường, hỗ trợ
- Đánh giá, phân tích thực trạng công tác thu hồi đất, GPMB, làm rõ những nguyên nhân, những khó khăn vướng mắc trong GPMB của dự án và những ảnh hưởng đến đời sống việc làm của người dân có đất bị thu hồi
- Đề xuất một số giải pháp cho công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ GPMB
4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp tổng quan tài liệu: đây là phương pháp quan trọng được sử dụng trong quá trình nghiên cứu Việc tổng quan tài liệu phục vụ cho việc làm rõ đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của khu vực nghiên cứu, khái quát được vấn đề thu hồi đất, GPMB tại quận Long Biên nói chung cũng như nêu được đặc điểm thu hồi đất và GPMB của dự
Trang 1311
án Khu đô thị sinh thái Vincom Village nói riêng Đồng thời phương pháp này cũng được
sử dụng trong tổng quan các dự án, đề tài về vấn đề thu hồi đất, GPMB đã được thực hiện trong nước
- Phương pháp điều tra, thu thập số liệu, tài liệu; nguồn tài liệu, số liệu thu thập được sử dụng để thu thập thông tin tư liệu về vấn đề kinh tế - xã hội, công tác thu hồi đất, GPMB tại quận Long Biên nói chung và các dữ liệu về số hộ gia đình bị thu hồi đất, số tiền bồi thường và các bước thực hiện công tác thu hồi đất, GPMB dự án Khu đô thị sinh thái Vincom Village
- Phương pháp điều tra xã hội học: với việc điều tra, phỏng vấn trực tiếp 100 hộ gia đình, cá nhân phân bố ở 3 địa bàn phường Việt Hưng, Phúc Lợi, Giang Biên quận Long Biên, Hà Nội (có kèm bảng hỏi) là các hộ gia đình, cá nhân trong diện được bồi thường, hỗ trợ về đất và tài sản gắn liền với đất để thu thập các thông tin về giá đất, giá bồi thường hỗ trợ, công ăn việc làm của người dân sau khi bị thu hồi đất nông nghiệp
- Phương pháp toán thống kê: được sử dụng để thống kê, phân tích và tính toán, tổng hợp các dữ liệu về kinh tế - xã hội thu thập được sau khi đi phỏng vấn, các số liệu về giá đất và tài sản gắn liền với đất đối với dự án Khu đô thị sinh thái Vincom Village để đưa ra những kết quả quan trọng của nghiên cứu
5 Cơ sở tài liệu để thực hiện Luận văn
- Luật đất đai 2013 và các văn bản dưới luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất
- Các báo cáo của các cấp: thành phố, quận Long Biên, các phường có liên quan đến vấn đề nghiên cứu
- Các báo cáo của Hội đồng GPMB, tổ công tác GPMB của các phường thực hiện
dự án
- Các giáo trình cơ sở địa chính, hồ sơ địa chính, hệ thống chính sách pháp luật đất đai,
- Tài liệu chuyên ngành của các chuyên gia
- Thu thập thông tin từ việc điều tra thực tế tại địa phương
Trang 1412
6 Cấu trúc của Luận văn:
Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn gồm 3 chương:
- Chương 1: Tổng quan về vấn đề thu hồi đất, giải phóng mặt bằng và sinh kế của người dân
- Chương 2: Đánh giá thực trạng công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng của dự
án Khu đô thị sinh thái Vincom Village, quận Long Biên, thành phố Hà Nội
- Chương 3: Đánh giá tác động của việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng của dự
án Khu đô thị sinh thái Vincom Village tới sinh kế của người dân và giải pháp