Để hoàn thành được luận văn với đề tài "Xác lập cơ sở địa lý cho định hướng bảo vệ môi trường Thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh" tác giả đã nhận được rất nhiều sự động viên, g[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
_
Lê Thùy Dung
XÁC LẬP CƠ SỞ ĐỊA LÝ CHO BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC
Hà Nội – Năm 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
_
Lê Thùy Dung
XÁC LẬP CƠ SỞ ĐỊA LÝ CHO BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH
Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên môi trường
Mã số: 60850101
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS ĐẶNG VĂN BÀO
Hà Nội – Năm 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực và chưa hề sử dụng để bảo vệ một học vị nào
Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc
Hà Nội, ngày tháng 11 năm 2015
Tác giả
Lê Thùy Dung
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành được luận văn với đề tài "Xác lập cơ sở địa lý cho định hướng bảo vệ môi trường Thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh" tác giả đã nhận được rất nhiều sự động viên, giúp đỡ của nhiều cá nhân và tập thể
Trước hết, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Đặng Văn Bào
đã tận tình chỉ bảo và giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian học tập, công tác và thực hiện luận văn
Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học, Đại học khoa học tự nhiên, Ban Chủ nhiệm Khoa Địa Lý và các thầy cô giáo đã tạo điều kiện cho tác giả trong quá trình học tập
Xin cảm ơn sự hợp tác, giúp đỡ quý báu về tài liệu của Sở Tài nguyên & Môi trường tỉnh Quảng Ninh, Ủy ban Nhân dân Thành phố Hạ Long, Ban quản lý Vịnh
Hạ Long và Dự án ” Quy hoạch bảo vệ môi trường thành phố Hạ Long đến năm
2020, tầm nhìn đến năm 2030”, do GS.TS Nguyễn Cao Huần chủ trì tư vấn Cuối
cùng tác giải xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè, những người đã luôn bên tác giả, động viên và khuyến khích tác giả trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu của mình
Do thời gian và trình độ còn nhiều hạn chế nên luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp tích cực của quý thầy cô và các bạn để luận văn được hoàn thiện hơn Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng 11 năm 2015
Tác giả
Lê Thùy Dung
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1 – TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5
1.1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU ĐỊA LÝ CHO ĐỊNH HƯỚNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 5
1.1.1 Khái quát các công trình nghiên cứu theo hướng địa lý tổng hợp 5
1.1.2 Tổng quan cơ sở địa lý cho bảo vệ môi trường 6
1.2 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ KHU VỰC THÀNH PHỐ HẠ LONG 17
1.3 QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 21
1.3.1 Quan điểm nghiên cứu 21
1.3.2 Phương pháp nghiên cứu 22
CHƯƠNG 2 – ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC THÀNH PHỐ HẠ LONG 25
2.1 ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN & TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN 25
2.1.1 Vị trí địa lý và tài nguyên vị thế 25
2.1.2 Đặc điểm địa chất và tài nguyên khoáng sản 28
2.1.3 Đặc điểm địa hình và tài nguyên đất 32
2.1.4 Đặc điểm khí hậu, thủy văn – hải văn và tài nguyên nước 37
2.1.5 Đa dạng sinh học và tài nguyên rừng 39
2.1.6 Phân vùng địa lý tự nhiên khu vưc thành phố Hạ Long 42
2.2 ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ - XÃ HỘI 49
2.2.1 Dân cư và nguồn lao động 49
2.2.2 Đặc điểm kinh tế 49
2.2.3 Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật 52
2.2.4 Đặc điểm văn hóa - xã hội 53
2.2.5 Hiện trạng sử dụng đất 54
Trang 6CHƯƠNG 3 – HIỆN TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
KHU VỰC THÀNH PHỐ HẠ LONG 57
3.1 Hiện trạng môi trường, biến đổi khí hậu và tai biến thiên nhiên thành phố Hạ Long 57
3.1.1 Hiện trạng môi trường 57
3.1.2 Biến đổi khí hậu và tai biến thiên nhiên 75
3.2 Định hướng bảo vệ môi trường thành phố Hạ Long 85
3.2.1 Phân vùng chức năng môi trường cho định hướng bảo vệ môi trường 85
3.2.2 Định hướng không gian bảo vệ môi trường thành phố Hạ Long 90
KẾT LUẬN 103
TÀI LIỆU THAM KHẢO 106
Trang 7DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 Tốc độ tăng trưởng và cơ cấu kinh tế Hạ Long giai đoạn 2006-2010 50
Bảng 3.1: Chất lượng môi trường không khí tại khu vực tác động của các hoạt động khai thác, chế biến, kinh doanh than 58
Bảng 3.2: Diễn biến môi trường không khí tại một số khu vực chịu tác động từ các hoạt động của khu, cụm công nghiệp 59
Bảng 3.3: Hiện trạng môi trường không khí tại các khu đô thị, dân cư tập trung (quý 1/2014) 61
Bảng 3.4: Chất lượng môi trường nước thải sinh hoạt 67
Bảng 3.5: Kết quả quan trắc nước thải mỏ than tháng 3/2014 68
Bảng 3.6: Chất lượng nước biển khu vực ven bờ Bãi Cháy – Cột 5 năm 2013 70
Bảng 3.7: Chất lượng môi trường không khí tại một số khu vực khai thác khoáng sản 72
Bảng 3.8: Chất lượng nước thải tại một số cơ sở khai thác khoáng sản 75
Bảng 3.9: Biến động địa hình đáy một số khu vực trong vịnh Cửa Lục (1965 – 2004) 84
Trang 8DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 2.1 Khai thác đất đồi Đại Yên 31
Hình 2.2: Sàng tuyển than tại Nhà máy tuyển than Hòn Gai 31
Hình 2.3:Một số loại động, thực vật đặc hữu thành phố Hạ Long 41
Hình 2.4:Vịnh Cửa Lục nhìn từ cầu Bãi Cháy 46
Hình 2.5: Cơ cấu các ngành lao động (%) 49
Hình 2.6: Một số hoạt động tại Canaval Hạ Long 54
Hình 2.7: Hiện trạng sử dụng đất thành phố Hạ Long năm 2015 55
Hình 2.8: Sơ đồ hiện trạng sử dụng đất thành phố Hạ Long năm 2014 56
Hình 3.1: Hiện trạng tiếng ồn và hàm lượng bụi trong không khí trung bình 1 giờ tại các khu vực chịu ảnh hưởng của giao thông (tháng 3/2014) 60
Hình 3.2: Hàm lượng TSS trong một số nguồn nước mặt (quý 1/2014) 63
Hình 3.3: Hàm lượng DO trong nước mặt tại các điểm tiếp nhận nước thải năm 2012Hàm lượng Pb trong nước ngầm năm 2012 64
Hình 3.4: Hàm lượng Amoni trong nước ngầm năm 2012 65
Hình 3.5: Hàm lượng Pb trong nước ngầm năm 2012 66
Hình 3.6: Hàm lượng Zn và Pb trong đất (quan trắc quý 1/2014) 71
Hình 3.7: Hàm lượng As và Cd trong đất (quan trắc quý 1/2014) 72
Hình 3.8: Cơn bão số 1 đô bộ vào thành phố Hạ Long ngày 23/6/2015 77
Hình 3.9: Lụt tại phường Hòn Gai – Thành phố Hạ Long trong đợt mưa dông dài ngày từ 28/7/2015 – 07/08/2015 78
Hình 3.10: Sạt lở đất – Thành phố Hạ Long trong đợt mưa dông dài ngày từ 28/7/2015 – 03/08/2015 80
Hình 3.11: Hoạt động san lấp Vịnh Cửa lục 82
Trang 9DANH MỤC BẢN ĐỒ
Hình 1: Sơ đồ vị trí thành phố Hạ Long trong tỉnh Quảng Ninh 26
Hình 2: Bản đồ địa chất thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 30
Hình 3: Bản đồ địa mạo thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 35
Hình 4: Bản đồ thổ nhưỡng thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 36
Hình 5: Bản đồ phân vùng địa lý tự nhiên thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 48 Hình 6: Bản đồ định hướng bảo vệ môi trường thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 102
Hình 7: Chú giải bản đồ định hướng bảo vệ môi trường thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 103
Trang 10DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BĐKH Biến đổi khí hậu
QHBVMT Quy hoạch bảo vệ môi trường KT-XH Kinh tế - xã hội
BVMT Bảo vệ môi trương
PTBV Phát triển bền vững
TNTN Tài nguyên thiên nhiên
ĐDSH Đa dạng sinh học
GDP Tổng sản phẩm quốc nội QCVN Quy chuẩn Việt Nam
GHCP Giới hạn cho phép
QCKT Quy chuẩn kỹ thuật
TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam
BVTV Bảo vệ thực vật
TNHH Trách nhiệm hữu hạn
NTTS Nuôi trồng thủy sản
UBND Ủy ban nhân dân
VSMT Vệ sinh môi trường
Trang 11103
KẾT LUẬN
Khu vực thành phố Hạ Long là một trong những vùng phát triển quan trọng, nằm trong hành lang ven biển của Vịnh Bắc Bộ với nhiều lợi thế về phát triển cảng nước sâu, du lịch, kinh tế biển, khoáng sản, hệ thống giao thông thuận lợi Thành phố Hạ Long có nhiều ưu thế để có thế phát triển trong tương lai, là động lực kích thích phát triển kinh tế đối với chu i đô thị Vùng duyên hải Bắc Bộ Bên cạnh những lợi ích mà phát triển kinh tế mang lại cũng tiềm ẩn một số nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và suy giảm đa dạng sinh học, yêu cầu cần có các biện pháp nhằm định hướng bảo vệ môi trường khu vực thành phố Hạ Long
1 Điều kiện tự nhiên khu vực thành phố Hạ Long có rất nhiều thuận lợi; là đầu
mối giao thông với các trung tâm kinh tế lớn của cả nước, thuận lợi phát triển cả về đường bộ, đường sắt, đường sông, đường biển…Tài nguyên thiên nhiên phong phú với các loại sản vật rừng, biển…Đặc biệt, ngoài than đá là khoáng sản chủ yếu, còn
có một số loại vật liệu xây dựng: đá vôi, sét, sỏi…đã được đánh giá về số lượng và trữ lượng
2 Điều kiện kinh tế - xã hội với nguồn lao động dồi dào và cơ cấu công nghiệp,
xây dựng - dịch vụ - nông lâm trong những năm gần đây tương ứng là: 53,5% - 45,5% - 1% Thành phố đã trở thành trung tâm du lịch lớn của quốc gia, của vùng
và của tỉnh Số liệu ngành du lịch trên địa bàn cho thấy tốc độ tăng trưởng về doanh thu du lịch có mức tăng trưởng tương đối bền vững
3 Các vấn đề môi trường chính cần đặc biệt quan tâm ở thành phố Hạ Long :
Ô nhiễm môi trường tại các khu vực khai thác than tuy đã được cải thiện hơn trước, song vẫn còn có những điểm ô nhiễm cục bộ Do đó, cần quản lý nghiêm ngặt các hoạt động này theo đúng quy hoạch đã xây dựng Ô nhiễm môi trường nước ven biển do chưa kiểm soát nghiêm ngặt hoạt động xả thải từ các tàu thuyền và hoạt động phát triển trên bờ có khả năng gây ô nhiễm, trong đó, cần đặc biệt chú ý đến vấn đề ô nhiễm dầu trên Vịnh Hạ Long Hệ thống thu gom và xử lý nước thải tại cần được cải thiện Đảm bảo vệ sinh môi trường đối với khu vực tập trung rác thải, nhất là các bể xử lý nước rỉ rác Hệ thống các trạm trung chuyển thu gom rác thải
Trang 12104
chưa đảm bảo vệ sinh môi trường và thẩm mỹ, đặc biệt đối với khu vực du lịch và nội đi thị khu vực Hòn Gai cần được quan tâm nhiều hơn Các hoạt động phát triển phía đông vịnh Cửa Lục, nhất là xây dựng các đô thị lấn biển cần được xem xét lại
và kiểm soát nghiêm ngặt nhằm hạn chế hiện tượng gia tăng bồi lắng vịnh và thu hẹp diện tích mặt nước vịnh Cửa Lục Suy thoái môi trường đất tại một khu vực sản xuất nông nghiệp thuộc phường Đại Yên, Việt Hưng, Hà Phong, do hàm lượng một số kim loại nặng vượt quá mức cho phép của QCVN 03:2008/BTNMT.Gia tăng sự bồi lắng vịnh và xói lở dải ven bờ
4 Trên cơ sở phân tích, đánh giá các điều kiện tự nhiên, hiện trạng và định
hướng phát triển kinh tế - xã hội, hiện trạng môi trường học viên đã tiến hành phân vùng địa lý tự nhiên và định hướng bảo vệ môi trường cho thành phố Hạ Long như sau: Thành phố Hạ Long được phân chia thành 15 tiểu vùng ưu tiên phát triển khác nhau: (A1) Tiểu vùng ưu tiên phát triển khai thác than Hòn Gai; (A2) Tiểu vùng ưu tiên bảo vệ rừng phòng hộ Hà Khánh – Hà Phòng; (A3) Tiểu vùng ưu tiên mở rộng
đô thị Cao Xanh; (A4) Tiểu vùng ưu tiên phát triển đô thị - du lịch – dịch vụ Hòn Gai; (B1) Tiểu vùng ưu tiên phát triển đô thị - du lịch – dịch vụ Bãi Cháy; (B2) Tiểu vùng ưu tiên phát triển công nghiệp – cảng biển Cái Lân; (B3) Tiểu vùng ưu tiên bảo vệ rừng, hồ đập Yên Lập; (C1) Tiểu vùng ưu tiên phát triển đô thị ven bờ Vịnh Cửa Lục; (C2) Tiểu vùng ưu tiên phát triển cảng biển Vịnh Cửa Lục; (D1) Tiểu vùng ưu tiên bảo vệ hệ sinh thái ven bờ Vịnh Hạ Long; (D2) Tiểu vùng ưu tiên phát triển đô thị ven bờ Vịnh Hạ Long; (D3) Tiểu vùng ưu tiên phát triển du lịch - dịch
vụ ven bờ Vịnh Hạ Long; (D4) Tiểu vùng ưu tiên sản xuất nông nghiệp nuôi trồng thủy sản Đại Yên; (D5) Tiểu vùng ưu tiên phát triển đô thị - du lịch – dịch vụ đảo Tuần Châu; (D6) Tiểu vùng ưu tiên bảo vệ môi trường dải biển ven bờ đảo Tuần Châu; thuộc 04 vùng địa lý tự nhiên lớn: (A)Vùng đồi núi thấp, và đồng bằng ven biển Hòn Gai; (B) Vùng đồi núi thấp và đồng bằng ven biển Bãi Cháy; (C) Vùng ven biển, đảo và hải đảo Vịnh Cửa Lục; (D) Vùng ven biển, đảo và hải đảo Vịnh Hạ Long Việc phân vùng địa lý tự nhiên và định hướng bảo vệ môi trường sẽ mang lại
Trang 13105
thuận lợi cho việc quy hoạch phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường đồng thời phát huy hết được tiềm năng phát triển của Thành phố Hạ Long
5 Trên cơ sở các đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội, đặc điểm môi trường,
phân vùng chức năng môi trường và các vấn đề môi trường hiện nay, các cấp cơ quan chính quyền thành phố Hạ Long cần có những biện pháp cụ thể để sử dụng hợp lý các tài nguyên đồng thời bảo vệ môi trường, giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ đa dạng sinh học
Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu khoa học tiếp theo tại Thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, cũng như là tài liệu có tính thực tế cho việc định hướng bảo vệ và quy hoạch, quản lý môi trường đối của các nhà quản lý địa phương
Trang 14106
TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng việt
1 A.G.Ixatsenko (1969), Cơ sở cảnh quan học và phân vùng địa lý tự nhiên, Nxb
Khoa học và Kỹ thuật
2 ADB Những chỉ dẫn quy hoạch phát triển môi trường - kinh tế khu vực thống
nhất, Báo cáo môi trường Số 3, 1991
3 Ban Quản lý vịnh Hạ Long (2010), Kế hoạch bảo vệ môi trường di sản thiên
nhiên thế giới vịnh Hạ Long năm 2011 và định hướng cho giai đoạn 2011-2015
4 Ban Quản lý vịnh Hạ Long, Phòng Quản lý Môi trường (2012), Báo cáo kết quả
quan trắc môi trường nước vịnh Hạ Long
5 Ban Quản lý vịnh Hạ Long, Phòng Quản lý Môi trường (2012), Báo cáo hiện
trạng môi trường vịnh Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
6 Cục thống kê tỉnh Quảng Ninh (2010), Niên giám thống kê thành phố Hạ Long
7 Luật bảo vệ Môi trường Việt Nam (2014)
8 Nguyễn Cao Huần, Hoàng Danh Sơn và nnk (2004-2006), Nghiên cứu địa lý
tổng hợp ứng dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
9 Nguyễn Cao Huần và nnk (2006), Quy hoạch bảo vệ môi trường vùng Hạ Long –
Cẩm Phả – Yên Hưng đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020
10 Nguyễn Cao Huần và nnk (2008), Lập quy hoạch và bảo vệ môi trường tổng thể
tỉnh và các vùng trọng điểm đến năm 2020
11 Nguyễn Cao Huần, Đặng Văn Bào và nnk (2014) Quy hoạch bảo vệ môi
trường thành phố Hạ Long đến năm 2020 tầm nhìn đến năm 2030 Báo cáo
tổng kết dự án, Quảng Ninh
12 Nguyễn Cao Huần, Đặng Văn Bào, Trương Quang Hải, Hoàng Danh Sơn, Trần
Thanh Hà, Nguyễn An Thịnh, Trần Văn Trường, Nghiên cứu kế hoạch cung
cấp nước cho thị xã Uông Bí đến năm 2020, Tạp chí khoa học Đại học Quốc
gia, Khoa học tự nhiên và Công nghệ, Số 4AP / XXII (2006) 96
13 Nguyễn Thục Nhu (2005) Cơ sở lý luận về phân vùng địa lý tự nhiên Việt Nam
14 Phạm Ngọc Đăng và nnk (2003),Quy hoạch môi trường tỉnh Quảng Ninh
Trang 15107
15 Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, Báo cáo hiện trạng môi trường
tỉnh Quảng Ninh các năm 2005-2010.Vũ Tự Lập (1976), Cảnh quan địa lý miền Bắc Việt Nam
16 Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ninh (2010), Báo cáo quy hoạch thoát nước và xử lý
nước thải các đô thị tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 và định hướng đến năm
2030
17 Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ninh (2010), Báo cáo Quy hoạch tổng thể phát triển
hệ thống đô thị tỉnh Quảng Ninh đến 2020
18 Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ninh (2009), Báo cáo tổng hợp dự án “Nghiên cứu lập
quy hoạch quản lý chất thải rắn tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010 - định hướng đến 2020”
19 Sở KHCN và Môi trường tỉnh Quảng Ninh (2004), Báo cáo tổng hợp dự án
“Nghiên cứu tải lượng bồi lắng lưu vực vịnh Cửa Lục”
20 Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh (2010), Báo cáo tổng hợp dự án
“Quy hoạch bảo vệ môi trường tổng thể và một số vùng trọng điểm tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020” do lập năm 2010
21 Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh (2008), Báo cáo tổng hợp dự án
“Quy hoạch bảo vệ môi trường vùng Hạ Long- Cẩm Phả Yên Hưng đến 2010
và định hướng đến năm 2020”
22 Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh (2011), Báo cáo xây dựng kế
hoạch hành động đa dạng sinh học tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020
23 Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Quảng Ninh (2015), Kế hoạch sử
dụng đất thành phố Hạ Long năm 2015
24 UBND tỉnh Quảng Ninh (2012), Báo cáo Quy hoạch sử dụng đất tỉnh Quảng
Ninh đến năm 2020
25 UBND tỉnh Quảng Ninh (2006), Báo cáo rà soát quy hoạch tổng thể phát triển
kinh tế xã hội tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020