Hiện tại, chúng tôi tìm hiểu được những công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề này là: “ Phát huy nhân tố con người - xây dựng đội ngũ giảng viên lý luận Mác-Lênin và tư tưởng Hồ C[r]
Trang 1Xây dựng đội ngũ giảng viên lý luận chính trị các trường đại
học và cao đẳng trên địa bàn Hà Nội hiện nay
Trần Thanh Giang NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
CNTB: Chủ nghĩa tư bản CNXH: Chủ nghĩa xã hội CHXHKH: Chủ nghĩa xã hội khoa học CSCN: Cộng sản chủ nghĩa
CĐ: Cao đẳng CNH,HĐH: Công nghiệp hoá, hiện đại hoá
CTQG: Chính trị quốc gia ĐH: Đại học
ĐH & CĐ: Đại học và cao đẳng GVLLCT: Giảng viên lý luận chính trị GVC: Giảng viên chính
GS: Giáo sư HSSV: Học sinh sinh viên LLCT: Lý luận chính trị Nxb: Nhà xuất bản PGS: Phó giáo sư TBCN: Tư bản chủ nghĩa TS: Tiến sỹ
ThS: Thạc sỹ SV: Sinh viên XHCN: Xã hội chủ nghĩa
Trang 2MỤC LỤC
Mở đầu 3 Chương 1 Đặc điểm và vai trò của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị các
trường đại học, cao đẳng 10 1.1 Đặc điểm của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong các trường
đại học, cao đẳng 10 1.2 Vai trò của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong các trường đại học,
cao đẳng 22
Chương 2 Thực trạng xây dựng đội ngũ giảng viên lý luận chính trị các
trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Hà Nội hiện
2.1 Đặc điểm của địa bàn Hà Nội đối với sự phát triển của đội ngũ giảng
viên lý luận chính trị trong các trường đại học, cao đẳng 37 2.2 Thực trạng đội ngũ giảng viên lý luận chính trị các trường đại học,
cao đẳng 44
Chương 3 Yêu cầu và giải pháp xây dựng đội ngũ giảng viên lý luận chính
trị các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Hà Nội hiện
3.1 Những yêu cầu và mục tiêu của việc xây dựng đội ngũ giảng viên
lý luận chính trị trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Hà Nội hiện nay 65 3.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng đội ngũ giảng viên lý
luận chính trị các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Hà Nội hiện nay 70
Kết
luận
82
Danh mục tài liệu tham khảo 84
Phụ
lục
90
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Thắng lợi của cách mạng Việt Nam hơn 70 năm qua đã khẳng định chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh có vị trí nền tảng tư tưởng và là kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng và nhân dân ta, mà không có một luận thuyết nào có thể thay được
Ngày nay, để tiến tới mục tiêu xây dựng nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, trong bối cảnh quốc tế có nhiều phức tạp, nhiệm vụ làm cho chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hoạt động của toàn Đảng, toàn dân là một nhiệm vụ hết sức quan trọng Đó còn là một cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng để khẳng định
vị trí, sức sống của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong đời sống xã hội
Gần đây, lợi dụng sự sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu, các thế lực thù địch đang điên cuồng chống phá sự nghiệp cách mạng của chúng ta bằng nhiều hình thức với những chiêu bài, thủ đoạn thâm độc, hòng làm tan rã hệ
tư tưởng của giai cấp công nhân, xoá bỏ chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, làm mất niềm tin của nhân dân với Đảng, với con đường cách mạng chọn
Hội nghị Trung ương lần thứ 12 khoá IX đã nhất trí đánh giá tổng quát tình hình tư tưởng trong Đảng và trong nhân dân ta hiện nay cơ bản vẫn diễn ra như nhận định của Nghị quyết Trung ương 5 khoá IX về nhiệm vụ chủ yếu của công tác
tư tưởng, lý luận trong tình hình mới Đó là: “Mặt tích cực và tiêu cực đan xen nhau, trong đó mặt tích cực là cơ bản, đã và đang quyết định chiều hướng phát triển của xã hội, là nhân tố quan trọng tạo nên thắng lợi của công cuộc đổi mới đất nước; tuy vậy, mặt tiêu cực có lúc, có nơi cũng rất nghiêm trọng, thực sự là nguy
cơ tiềm ẩn, liên quan đến sự mất còn của Đảng của chế độ” Hội nghị cũng chỉ ra 6 nhiệm vụ chủ yếu và 7 giải pháp về công tác tư tưởng, lý luận Trong đó, nhiệm vụ
Trang 4thứ hai nhấn mạnh: “Nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác truyên truyền, giáo dục LLCT, tạo sự thống nhất cao hơn nữa trong Đảng, sự đồng thuận trong nhân dân” Nhận định này liên quan trực tiếp tới công tác giảng dạy lý luận chính trị trong các trường ĐH & CĐ ở nước ta hiện nay
Trong công tác giáo dục và đào tạo ở các trường ĐH & CĐ những năm gần đây, bên cạnh những thành tựu đã đạt được cũng nổi lên một vấn đề công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức cho sinh viên thông qua các môn LLCT chưa đạt được chất lượng và hiệu quả như mong muốn
Thực tế cho thấy, một bộ phận sinh viên có biểu hiện suy thoái đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, chạy theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp Vì vậy, trong chiến lược đào tạo toàn diện của các trường ĐH & CĐ ở nước ta hiện nay, bên cạnh việc quan tâm nâng cao chất lượng đào tạo chuyên môn, thì các môn LLCT cũng cần phải được coi trọng hơn nhằm nâng cao ý thức chính trị, rèn luyện đạo đức cách mạng cho thế hệ trẻ Để nâng cao được chất lượng giảng dạy và học tập các môn LLCT trong các trường ĐH & CĐ cần thường xuyên đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học Tuy nhiên, hiệu quả, tác dụng của việc đổi mới đó lại phụ thuộc chủ yếu ở đội ngũ giảng viên Đây là khâu then chốt, quyết định nhất để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn khoa học này trong các trường ĐH & CĐ
Địa bàn Hà Nội, nơi tập trung đông đảo các trường ĐH & CĐ, là trung tâm khoa học và văn hoá của cả nước Phát triển giáo dục và đào tạo ở Hà Nội là cơ sở, điều kiện để mở rộng phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo ra cả nước Đội ngũ GVLLCT ở các trường ĐH & CĐ trên địa bàn Hà Nội trong thời gian qua đã có những đóng góp tích cực vào việc đào tạo thế hệ thanh niên cách mạng cho đất nước, xứng đáng với vị thế và trọng trách của mình ở Thủ đô anh hùng Tuy nhiên, hiện nay đội ngũ GVLLCT trong các trường ĐH & CĐ trên địa bàn Hà Nội còn có những bất cập, chất lượng và hiệu quả giảng dạy chưa cao, thiếu hụt về số lượng,
Trang 5nhất là thiếu những nhà khoa học đầu ngành Đội ngũ cán bộ có trình độ cao phần đông đều đã lớn tuổi, đang có nguy cơ hụt hẫng nghiêm trọng lực lượng kế cận, Trong thời gian tới, khi quy mô giáo dục ĐH tăng lên, hệ thống các trường ĐH &
CĐ tiếp tục được mở rộng và đặc biệt do nhu cầu phải nâng cao chất lượng đào tạo bậc đại học thì đội ngũ GVLLCT nước ta nói chung, ở địa bàn Hà Nội nói riêng càng cần phải tăng nhanh về số lượng, nâng cao chất lượng chuyên môn và nghiệp
vụ
Xuất phát từ thực tế nêu trên, việc xây dựng đội ngũ GVLLCT ở các trường
ĐH & CĐ trên địa bàn Hà Nội hiện nay là vấn đề cấp thiết được đặt ra Bởi vậy,
chúng tôi đã chọn vấn đề nghiên cứu này làm đề tài luận văn thạc sĩ Triết học,
chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Đội ngũ GVLLCT là một bộ phận cấu thành của tầng lớp trí thức Việt Nam, một bộ phận quan trọng cùng với giai cấp công nhân và nông dân là lực lượng nòng cốt trong sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc Việt Nam Đã có khá nhiều học giả, nhà khoa học xem xét, nghiên cứu vị trí vai trò của đội ngũ này trên các bình
diện khác nhau Như: Phạm Tất Dong (chủ biên), “Trí thức Việt Nam thực tiễn và
triển vọng”, Nxb CTQG, Hà Nội, 1995; Đỗ Mười, “Trí thức Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới đất nước”, Nxb CTQG, Hà Nội, 1995; Đặng Ngọc Dinh (chủ
biên), “Thực trạng đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ trong biên chế Nhà
nước”, Hà Nội,1998; Các tác giả: Nguyễn Duy Thông, Vũ Cao Đàm, Nguyễn
Trọng Chuẩn, “Chủ nghĩa xã hội và trí thức”, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1984; Phan Thanh Khôi, “Đội ngũ trí thức, chuyên gia và cán bộ quản lý khoa học - Thực
trạng và giải pháp”, đề tài KX 05 - 03, Hà Nội, 4-1998 Những công trình khoa
học này đã tập trung làm rõ vai trò, nhiệm vụ của trí thức Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới đất nước, khẳng định phát triển đội ngũ trí thức là một nhiệm vụ quan trọng, cần được ưu tiên
Trang 6Cùng với các công trình nêu trên, trong thời gian qua cũng đã có nhiều luận
án, luận văn viết về đề tài trí thức Đó là: Phan Thanh Khôi, “Động lực trí thức
trong lao động sáng tạo ở nước ta hiện nay”, luận án TS triết học, 1992; Phạm Văn
Sơn, “Cơ cấu và chất lượng trí thức giáo dục đại học ở nước ta hiện nay”, luận án
TS triết học, 2000; Nguyễn Thanh Tuấn, “Đặc điểm và vai trò đội ngũ trí thức
trong sự nghiệp đổi mới đất nước hiện nay”, luận án TS triết học, 1995; Nguyễn
Thị Phương Linh, “Vị trí, vai trò của đội ngũ trí thức nữ trong các trường ĐH &
CĐ ở TP Hồ Chí Minh giai đoạn hiện nay”, luận văn ThS Triết học, 1999 Nhìn
chung, các đề tài này đã đề cập đến các mặt, những khía cạnh khác nhau của trí thức Việt Nam với nghĩa là lực lượng giữ vai trò quyết định chất lượng của nguồn nhân lực cho sự nghiệp CNH, HĐH nước ta
Đến nay, chưa có đề tài nào nghiên cứu đầy đủ về đội ngũ GVLLCT ở các trường ĐH & CĐ trên địa bàn Hà Nội Hiện tại, chúng tôi tìm hiểu được những
công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề này là: “Phát huy nhân tố con người -
xây dựng đội ngũ giảng viên lý luận Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh ở Đại học Thái Nguyên hiện nay” của Nguyễn Trường Kháng, luận văn ThS Triết học,
1999 Luận văn đã làm rõ việc xây dựng đội ngũ giảng viên lý luận Mác-Lênin ở
Đại học Thái Nguyên từ hướng tiếp cận về nhân tố con người Tiếp đó, đề tài: “Xây
dựng đội ngũ trí thức khoa học Mác-Lênin trong các trường đại học ở nước ta hiện nay” của Phạm Văn Thanh, luận án TS triết học, 2001 Luận án đã nghiên cứu về
đội ngũ trí thức khoa học Mác-Lênin một cách rộng rãi trên phạm vi cả nước Bước đầu khái quát chung về tình hình hoạt động và đề xuất những giải pháp mang tính định hướng, vĩ mô để xây dựng và phát triển đội ngũ này
Các công trình nghiên cứu trên đây, giúp chúng tôi có cái nhìn tổng thể vị trí vai trò của đội ngũ trí thức Việt Nam nói chung và đội ngũ GVLLCT nói riêng làm
sở cho nghiên cứu mới: “Xây dựng đội ngũ GVLLCT các trường ĐH & CĐ trên
địa bàn Hà Nội hiện nay” nhằm góp phần xây dựng hoàn thiện đội ngũ này ở một
Trang 7địa bàn quan trọng là thủ đô Hà Nội Dưới góc độ chuyên ngành CNXHKH, luận văn tập trung khai thác khía cạnh đội ngũ GVLLCT và không trùng lặp với các công trình đã được công bố
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
* Mục đích của đề tài:
Luận văn góp phần làm rõ thực trạng đội ngũ GVLLCT trong các trường
ĐH & CĐ trên địa bàn Hà Nội hiện nay Từ đó, đề xuất những giải pháp cơ bản để xây dựng, phát triển đội ngũ này, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục LLCT, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH thủ đô và đất nước giai đoạn hiện nay
* Nhiệm vụ của đề tài:
Để đạt mục tiêu trên, luận văn tập trung giải quyết những nhiệm vụ chủ yếu sau đây:
- Làm rõ các khái niệm LLCT, đội ngũ GVLLCT, đặc điểm và vai trò của
họ
- Chỉ ra thực trạng, nguyên nhân của những mặt mạnh, mặt yếu của đội ngũ này trong các trường ĐH & CĐ ở địa bàn Hà Nội
- Đề xuất những giải pháp nhằm xây dựng đội ngũ GVLLCT trong các trường ĐH & CĐ trên địa bàn Hà Nội hiện nay
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là đội ngũ GVLLCT trực tiếp làm công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học ở các trường ĐH & CĐ trên địa bàn Hà Nội
Trang 8* Phạm vi nghiên cứu:
- Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu đội ngũ GVLLCT đang trực tiếp giảng dạy ở các trường ĐH & CĐ và các học viện có đào tạo đại học trên địa bàn Hà Nội Luận văn không nghiên cứu đội ngũ giảng viên này ở các trường thuộc lực lượng vũ trang, các trường trung học chuyên nghiệp và dạy nghề, các trường Đảng
- Luận văn chỉ tập trung khảo sát hoạt động của đội ngũ GVLLCT các
trường ĐH & CĐ trên địa bàn Hà Nội ở phạm vi giảng dạy cho sinh viên, không
nghiên cứu hoạt động của họ trong giảng dạy với đối tượng học viên cao học, nghiên cứu sinh
- Về thời gian, luận văn chủ yếu khảo sát từ giai đoạn nước ta bước vào thời
kỳ đổi mới cho đến nay
5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu
- Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận, phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm và đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước ta về trí thức, về đội ngũ GVLLCT
- Luận văn tham khảo và kế thừa có chọn lọc những thành quả của các tác giả và các nhà khoa học đi trước về những vấn đề liên quan
- Cơ sở thực tiễn của luận văn là tình hình đội ngũ trí thức nói chung và GVLLCT các trường ĐH & CĐ trên địa bàn Hà Nội nói riêng; tình hình giáo dục
ĐH & CĐ nói chung và tình hình giảng dạy các môn LLCT ở các trường ĐH &
CĐ trên địa bàn Hà Nội nói riêng
- Thực hiện luận văn, tác giả chủ yếu sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp những tài liệu có được gắn với thống kê, so sánh, đối chiếu làm rõ thực trạng đội ngũ GVLLCT Ngoài ra, tác giả luận văn còn sử dụng một số phương pháp
Trang 9khác, như: hệ thống hóa, khái quát hoá; lôgíc - lịch sử và phương pháp khác để làm
rõ vấn đề nghiên cứu
6 Đóng góp của luận văn
* Đóng góp về mặt khoa học:
Góp phần xác định rõ khái niệm, vị trí, vai trò, đặc điểm và hoạt động của của đội ngũ GVLLCT trong các trường ĐH & CĐ trên địa bàn Hà Nội
Góp phần làm rõ thực trạng của đội ngũ GVLLCT các trường ĐH & CĐ trên địa bàn Hà Nội trong tình hình hiện nay
Đề xuất được những giải pháp chủ yếu xây dựng, phát triển đội ngũ GVLLCT trong giai đoạn hiện nay
* Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn:
Ở mức độ nhất định, kết quả nghiên cứu của luận văn đem lại một tài liệu tham khảo cho giảng dạy một số chuyên đề của chuyên ngành CNXHKH về trí thức, con người, nguồn lực con người
Luận văn đồng thời là một tài liệu tham khảo cho việc xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ GVLLCT các trường ĐH & CĐ trên địa bàn Hà Nội giai đoạn hiện nay
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương, 6 tiết
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Hoàng Chí Bảo (1993), “Ảnh hưởng của văn hoá đối với việc phát huy nguồn
lực con người”, Tạp chí Triết học, (1)
2 Hoàng Chí Bảo (1997), “Văn hoá và sự phát triển nhân cách của thanh niên”,
Tạp chí Nghiên cứu lý luận, (1)
Trang 103 Lương Gia Ban (2002), Góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và đổi mới
nội dung chương trình các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
4 Nguyễn Duy Bắc (chủ biên, 2004), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy
và học môn học Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại học,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
5 Bộ Chính trị (18/02/1995), Nghị quyết 09 về một số định hướng lớn trong
công tác tư tưởng hiện nay
6 Bộ Giáo dục và Đào tạo (1993), Sơ thảo lịch sử giáo dục ĐH và Trung học
chuyên nghiệp Việt Nam, giai đoạn 1955 - 1975, Viện nghiên cứu Đại học va
Giáo dục chuyên nghiệp, Hà Nội
7 Bộ Giáo dục và Đào tạo (1997), Tổng kết 10 năm đổi mới Giáo dục - đào tạo
1986 - 1996, Hà Nội
8 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung tâm Thông tin quản lý giáo dục, Số liệu
thống kê giáo dục các trường ĐH & CĐ năm học 1998-1999
9 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Vụ Đại học và Sau đại học (8/2005), Báo cáo tổng
2002- 2005
10 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung tâm Thông tin quản lý giáo dục, Số liệu
thống kê giáo dục các trường ĐH & CĐ năm học 2004-2005
11 Đặng Ngọc Dinh (chủ biên, 1998), Thực trạng đội ngũ trí thức khoa học và
công nghệ trong biên chế Nhà nước, Hà Nội
12 Phạm Tất Dong (1994), Luận cứ khoa học cho các chính sách nhằm phát huy
năng lực lao động sáng tạo của giới trí thức và sinh viên, Đề tài KX 04-06,
Hà Nội
13 Phạm Tất Dong (chủ biên, 1995), Trí thức Việt Nam thực tiễn và triển vọng,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội