Theo quan điểm của dạy học hiện đại là học suốt đời nên chúng ta cần hướng dẫn cho học sinh phương pháp tự học tích cực để học sinh hăng hái, chủ động, tự giác, có khát vọng h[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ THU HẰNG
XÂY DỰNG TÀI LIỆU VÀ TỔ CHỨC HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU” VẬT LÍ LỚP 12
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÝ
HÀ NỘI – 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ THU HẰNG
XÂY DỰNG TÀI LIỆU VÀ TỔ CHỨC HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU” VẬT LÍ LỚP 12
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÝ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN VẬT LÝ)
Mã số: 60 14 01 11
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Tôn Tích Ái
HÀ NỘI – 2014
Trang 3MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn i
Mục lục ii
Danh mục các bảng v
Danh mục các sơ đồ, đồ thị vii
MỞ ĐẦU 1
Chương 1 Cơ sở lý luận về việc xây dựng tài liệu và tổ chức hướng dẫn học sinh tự học 5
1.1 Cơ sở lý luận của việc xây dựng tài liệu và tổ chức hướng dẫn học sinh tự học 5
1.1.1 Thế nào là tài liệu hướng dẫn tự học 5
1.1.2 Nguyên tắc của việc xây dựng tài liệu hướng dẫn tự học 5
1.1.3.Tác dụng của tài liệu hướng dẫn đối với người tự học 5
1.1.4 Cơ sở của việc xây dựng tài liệu hướng dẫn tự học 6
1.2 Cơ sở của việc tổ chức hướng dẫn tự học 7
1.2.1 Đặc điểm của tổ chức hướng dẫn tự học 7
1.2.2 Nguyên tắc tổ chức hướng dẫn học sinh tự học 8
1.2.3 Quy trình tổ chức hướng dẫn học sinh tự học 8
1.2.4 Tầm quan trọng của việc hướng dẫn học sinh tự học 11
1.3 Năng lực tự học 11
1.3.1 Khái niệm về năng lực tự học 11
1.3.2 Biểu hiện năng lực tự học 13
1.4 Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề 19
1.4.1 Các quan niệm về dạy học nêu và giải quyết vấn đề 19
1.4.2 Đặc trưng cơ bản và cấu trúc của phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề 20
1.4.3 Các mức độ thể hiện của phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề 25
1.5 Thực trạng dạy và học chương “Dòng điện xoay chiều” 27
Trang 41.5.1 Thực tiễn dạy và học chương “Dòng điện xoay chiều” 27
1.5.2 Những khó khăn trong dạy và học chương “Dòng điện xoay chiều” 29
Kết luận chương 1 30
Chương 2 Xây dựng tài liệu và tổ chức hướng dẫn học sinh tự học chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lí 12 31
2.1 Cấu trúc chương trình Vật lí 12 và cấu trúc chương “Dòng điện xoay chiều” 31
2.1.1 Phân tích cấu trúc chương trình Vật lí 12 31
2.1.2 Cấu trúc nội dung chương “Dòng điện xoay chiều” 33
2.2 Xây dựng giáo án dạy chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lí 12 theo phương pháp dạy học giải quyết vấn đề 36
2.2.1 Mục tiêu dạy học của chương 36
2.2.2 Xây dựng giáo án dạy chương “Dòng điện xoay chiều” theo phương pháp dạy học giải quyết vấn đề 43
2.3 Tổ chức hoạt đông dạy học theo phương pháp dạy học giải quyết vấn đề chương “Dòng điện xoay chiều” 60
2.3.1 Chủ đề 1: Máy phát điện xoay chiều 61
2.3.2 Chủ đề 2: Mạch điện xoay chiều chỉ có điện trở thuần, tụ điện hoặc cuộn cảm 67
2.3.3 Chủ đề 3: Mạch điện xoay chiều mắc nối tiếp R, L, C 72
2.3.4 Chủ đề 4: Dòng điện xoay chiều ba pha Động cơ không đồng bộ 81
2.3.5 Chủ đề 5: Máy biến áp – Sự truyền tải điện năng 87
2.3.6 Bài kiểm tra chất lượng cuối chương 92
Kết luận chương 2 92
Chương 3 Thực nghiệm sư phạm 93
3.1 Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm 93
3.1.1 Mục đích của thực nghiệm 93
3.1.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm 93
3.2 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 93
3.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 93
3.4 Tiến trình thực nghiệm sư phạm 94
Trang 53.4.1 Thời gian thực nghiệm 94
3.4.2 Tổ chức thực nghiệm sư phạm 94
3.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm 95
3.5.1 Kết quả thực nghiệm định tính 95
3.5.1 Kết quả thực nghiệm định lượng 96
Kết luận chương 3 100
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 101
1 Kết luận 101
2 Khuyến nghị 102
TÀI LIỆU THAM KHẢO 103
PHỤ LỤC 105
Trang 6MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Vấn đề phát huy tính tích cực học tập của học sinh đã được đặt ra trong ngành giáo dục Việt Nam từ những năm 1960 Ở thời điểm này, các trường sư phạm
đã có khẩu hiệu [23]: “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo” Trong
cuộc cải cách giáo dục lần thứ hai, năm 1980, phát huy tính tích cực đã là một trong các phương hướng cải cách, nhằm đào tạo những người lao động sáng tạo, làm chủ đất nước Từ đó, trong nhà trường xuất hiện ngày càng nhiều tiết dạy tốt của các giáo viên giỏi, theo hướng tổ chức cho học sinh hoạt động, tự lực chiếm lĩnh tri thức mới Tuy vậy, phương pháp dạy học ở trường phổ thông và phương pháp đào tạo giáo viên ở trường sư phạm phổ biến vẫn là cách dạy thông báo kiến thức “đọc - chép” hay còn được gọi là truyền thụ một chiều Phương pháp dạy học này dẫn đến
sự thụ động của người học, nặng về ghi nhớ lý thuyết, thiếu kỹ năng thực hành áp dụng…
Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, sự thách thức của quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu đòi hỏi phải có nguồn nhân lực, người lao động có
đủ phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn mới Người lao động phải có khả năng thích ứng, khả năng thu nhận và vận dụng linh hoạt, sáng tạo tri thức của nhân loại vào điều kiện hoàn cảnh thực tế, tạo ra những sản phẩm đáp ứng yêu cầu của xã hội Để có nguồn nhân lực trên, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới giáo dục, trong đó có đổi mới mục tiêu giáo dục, đổi mới nội dung giáo dục và phương pháp dạy và học Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong Nghị Quyết Trung Ương 4 khóa VII (1-1993), Nghị quyết Trung Ương 2 khóa VIII (12- 1996) và được thể chế hóa trong Luật Giáo Dục sửa đổi ban hành
ngày 27/6/2005, điều 2.4, đã ghi “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích
cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; Bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”
Trong xã hội hiện đại với sự bùng nổ thông tin, sự phát triển như vũ bão của khoa học, kĩ thuật, công nghệ, thời gian trên lớp học không đủ để trang bị cho người học mọi tri thức và không thể nhồi nhét vào đầu óc người học quá nhiều kiến thức
Trang 7Vì vậy cần phải dạy phương pháp học ngay từ bậc tiểu học và càng lên bậc học cao hơn thì càng phải được chú trọng Trong phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rèn luyện cho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen,
ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi người, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội Vì vậy, ngày nay người ta nhấn mạnh hoạt động học trong quá trình dạy học, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang tự học chủ động, đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên
Một phần không thể thiếu trong quá trình chiếm lĩnh kiến thức của học sinh
là tự học Nhưng hiện nay đa số học sinh coi nhẹ phần tự học nên học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động, hời hợt dẫn đến kiến thức thu nhận không thấu đáo và phần vận dụng kiến thức không tốt Theo quan điểm của dạy học hiện đại là học suốt đời nên chúng ta cần hướng dẫn cho học sinh phương pháp tự học tích cực để học sinh hăng hái, chủ động, tự giác, có khát vọng hiểu biết, sáng tạo và có nghị lực cao trong việc lĩnh hội tri thức
Xuất phát từ những lý do đó tôi đã lựa chọn đề tài: “Xây dựng tài liệu và tổ
chức hướng dẫn học sinh tự học chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lí lớp 12”
2 Mục đích nghiên cứu
Vận dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, xây dựng tài liệu và tổ chức hướng dẫn học sinh tự học chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lí 12, phát huy tính tích cực và tự chủ, bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu của đề tài, tôi có xác định những nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu cơ sở lí luận về xây dựng tài liệu hướng dẫn tự học
- Nghiên cứu các biểu hiện của người tự học
- Nghiên cứu phương pháp dạy họcgiải quyết vấn đề
- Nghiên cứu nội dung chương “Dòng điện xoay chiều” - Vật lí 12
- Tìm hiểu thực tế dạy học Vật lí trung học phổ thông nói chung và dạy chương
“Dòng điện xoay chiều” - Vật lí 12 nói riêng
- Xây dựng tài liệu hướng dẫn tự học chương “Dòng điện xoay chiều” - Vật lí 12