Trong qua trinh cdng nghiep hda v i hien dai hda di't nude, chung ta c i n xac dinh nhiing quan diem ly luan diing d i n nham xay dimg mdt nen dao diic mdi trong gia dinh v i xa [r]
Trang 1TRIET HOC, SO 8 (219), THANG 8 - 2009
HOI THAO QUOC TE: "NHO GIAO Vl£'r NAM VA VAN HOA D O N G A"
VE GlA TRI ©irC^NG BAI CUA WIG GIAO VIET NAM
• • •
vu KHIEUn
So sanh vol vice mdt so nude Ddng A da van dung thanh edng nhung mat tich cue cua Nho giio
vao xay dung va phat then dal nude giau manh, bai viel phan tich mot each ngdn gpn nhung sue tich
nhiing gia tri duong dai cua Nho giao ma Viet Nam cin khai thac mot each hpp ly trpng qua trinh
cdng nghiep hoa, hien dai hoa dat nude Dd la van de mdi quan he giua Nho giao va kinh tc, van de
tu dudng dao due, van dc tu tudng Nho giao ve quan ly dal n ude, van de ket hpp giua dao due va phap
luat, Cudi Cling, bai viel khang dinh, neu khdng dat van dS nghien ciiv Nho giao mdt each nghiem
tuc thi se la ecr hpi cho suphue hoi nhung nhan tdtieu cue cua Nho giao
' ho giao r a ddi t a i T r u n g Qud'c va,
t r o n g h a n g n g a n n a m lich sii, cd
n h i i n g a n h h u d n g s a u s i c ddn t o a n
bd ddi sdng x a hdi cua da't n u d e n a y
Khdng T u - n g u d i s a n g l a p N h o giao - dugc
d a n h gia k h i c n h a u q u a cac t h d i d a i Hpc
t h u y e t ciia dng t r i i q u a n h i d u t h a n g t r i m
va chiu n h i e u bien ddi, cd liic d u g c nggi ca
het ldi, cd luc lai bi m a t s a t t h a m t e
G i n d a y , t r e n ca sd n h i i n g t h a n h t u u
Idn vd mpi m a t k i n h te - x a hdi, T r u n g
Qud'c d a d a t lai v a n dd N h o giao va d a n h
gia lai K h d n g Tii t r e n ca s d k h i c h q u a n va
khoa hpc Viec n g h i e n ciiu vd K h d n g Tii da
didn r a lien t u c va ddn d a p q u a cac cudc
hdi t h a o , n g h i e n ciiu v a hpc t a p t a i cac
t r u d n g dai hpc, q u a cac s a c h bao ve N h o
giao dugc x u a t b i n n g a y m d t n h i d u Dac
biet, tii k h i Hdi Nho hoc qud'c tc dugc
t h a n h l a p , viec n g h i e n ciiu N h o giao
k h d n g chi didn r a d T r u n g Qud'c, m a cdn
t r d t h a n h m d t t r o n g n h u n g v i n de hpc
t h u a t chii y e u d cac n u d e D d n g A va t r e n
toan t h e gidi
M d t sd n u d e D d n g A d a cd s u p h a t
t r i e n n h a n h c h d n g ve c i c m a t k i n h t e , x a
hdi va k h o a hpc, ky t h u a t N h i d u n h i sii
hpc va xa hdi hpc d a cho r i n g , c h i n h N h o
giao la n h a n t d t h i i c d i y s u p h a t tridn ciia
n h u n g n u d e ay
6 Viet N a m , N h o giao d a t i i n g b a o ddi
la h e t u t u d n g thd'ng t r i t r o n g k i e n triic
t h u g n g t a n g ciia x a hdi N h o giao da t i i n g giup cho gidi c i m quydn Viet N a m tii t h e
ky t h i i X xay d u n g m d t h e thd'ng h a n h
c h i n h v a q u i n ly xa hdi b a o gdm n h i i n g ngudi t r i thiic dupe d a o t a o cdng p h u ve kien thiic, ve each ling xii xa hdi, ve p h a m
c h a t ke l a m q u a n S a u C a c h m a n g t h a n g
T a m , c h i n h Chii tich Hd Chi M i n h ciing
da sii d u n g r a t n h i d u d a n h ngdn ciia
K h d n g M a n h t r o n g k h d n g it bai ndi va viet ciia m i n h
T r a i q u a h a i cudc k h i n g chidn gian khd, Viet N a m di vao thdi ky xay d u n g
k i n h t e , x a hdi va v a n h d a vdi m u d n v a n khd k h a n , t r o n g m d t h o a n c a n h cdn n h i d u
t h i e u t h d n , v a t v a N e n k i n h t e t h i t r u d n g
v a c h i n h sach ddi mdi diing d i n ciia D i n g
t a da d e m lai n h i i n g k e t q u i d i n g miing
N h u n g , n h i e u h i e n t u g n g t i e u cue lai d a
n i y s i n h t r o n g ddi sd'ng xa hdi, t r o n g mpi
q u a n h e h a n g n g a y N h i d u t i e u c h u a n tdi
t h i d u ciia dao diic da hi m o t sd t i n g Idp xa hdi coi t h u d n g T h a i dp v i h i n h vi dd'i xii vdi c h a m e , cOng n h u q u a n h e giiia vg chdng, con c i i , a n h e m d a n g dien r a k h a tiiy t i e n v a n h i e u liic r a t d a n g che t r a c h
P h a i c h a n g dao diic N h o giao cd n h i i n g
d i e u t d t d e p m a xa hdi t a d a k h d n g giii lai?
(*) Giao su, Vien Khoa hpc xa hoi Viet Nam,
37
Trang 2VU KHIEU
Trich nhiem dat ra cho thdi dal chiing
ta la, tren ea sd khoa hpc, mdt mat, nhin
lai nhiing han che ciia Khong Tii va hpc
thuyet Nho giao do dng s i n g lap; mat
khac, k h i n g dinh nhiing gia tri tinh than
ma dng va hoc thuyet ciia dng da edng
hien cho dan toe Viet Nam ndi rieng, cho
cic nude Ddng A ndi chung, tham chi cho
ca nhan loai
1 Van de khai thac va van dung Nho
giao trong xa hpi Viet Nam ngay nay
Da tu lau, Viet Nam va nhidu nude
Ddng A chiu i n h hudng kha sau dam ciia
Nho giio Neu cac nude l i n g gidng Ddng A
da khai thac dugc nhiing nhan to tich cue
cua Nho giao, thi khdng cd ly gi Viet Nam
lai khdng lam dugc didu ay Bdi vi, Viet
Nam v i cac nude ay cd nhiing diem tuong
ddng ve kinh te, chinh tri va van hda
Song, do tren cac llnh vuc n i y d cac nude
cung cd nhidu diem khac nhau, nen ta't
yeu cd nhiing ung xii khac nhau ddi vdi
Nho giao
N h i cam quydn d cac nude Ddng A da
biet khai thac hpc thuyet Nho giio n h i m
cung cd trat t u gia dinh va xa hdi Hp da
dao due hda nhiing quan he cd hiiu giiia
thd'ng tri v i bi tri, giiia chii d i t va ndng
dan, giiia xi nghiep va edng nhan Qua
trinh nghien ciiu cho t h i y rang, giai cap
tu san d nhiing nude ndi tren da khai thac
Nho giao mdt each thdng minh, cd bai ban
Cdn d Viet Nam, nhiing mdi quan he
xa hdi ndi tren da dugc thay the b i n g mdi
quan he binh d i n g va lim chu ciia nhan
dan Bai hpc riit ra d day la, khdng phai
b i t cii truydn thd'ng nao, bat cii di san van
hda nao cung dugc danh gia nhu nhau v i
xii ly nhu nhau d nhiing hoan c i n h khac
nhau va t i n g Idp khac nhau
2 Van de giai quye't mot each hop ly
moi quan he giua Nho giao va kinh te
T r i i qua bang chuc the ky, nhung n h i
Nho bao thii thudng trich dan nhung ldi
ndi ciia Khdng Manh dc bien minh cho
nhiing chinh sach bao thii vd m a t kinh te Viec Nho giio de cao ndng nghiep di ddi vdi ha thap cdng nghiep va thuong nghiep da cd t i c ddng tieu cue khdng nhd tdi su keo dai tinh trang tri tre trong kinh
te d Viet Nam va nhieu nude phuong Ddng Ngay nay, trong qua trinh phat trien da't nude, nhiing nude nay da phai xda bd su r i n g budc cua Nho giao, nhu tu tudng coi thudng Igi Ich vat chat, khinh re
ky t h u a t va mat sat cdng, thuong nghiep nhu da ndi d tren
Nhat Ban, Han Qud'c, Dii Loan ddu dua vao nhiing quan diem hgp ly trong Nho giio de day m a n h su nghiep cdng nghiep hda va hien dai hda da't nude, viia khuyen khich vat chat, viia cd vu tinh
t h i n , g i n lgi ich ca nhan vdi lgi ich xa hpi,
thd'ng nha't nghia v i lai, ket hpp su tu
dudng dao diic vdi viec tinh toan lam giiu Cac nude dd ddu cd g i n g khai thac Nho giao d mat khuyen khich l i m g i i u chinh
d i n g va n h i c den cau ciia Khong Tii:
"nude vd dao ma anh trd nen giau cd la mdt dieu dang xau hd, nhung nude cd dao
ma anh lai khdng l i m giau dugc ciing la mdt didu d i n g xau hd"
Viet Nam chiing ta ciing can phai xua't phat tii tinh hinh cu the ciia da't nude
de van dung nhung t u tudng tich cue nhu tren cua Nho giao Chiing ta phai cd vii mpi ngudi l i m g i i u cho minh va cho dat nude Song, khdng dugc lam g i i u mdt cich phi phap va bat nghia, cung khdng dugc dua nhiing khau hieu dao diic sudng ra de can trd cdng vice lam g i i u chinh ding
3 Van dd tu duong dao diiv o Nho giao
Nho giao l i mdt hpc thuyet xa hdi vi dao diic, van de tu than dugc dat len hing dau: "Tii Thien tii d dia vi cao nha't cho den ngudi dan binh thudng ddu phii lay viec tu than lam gd'c" Nhiing nude dugc
menh danh la "con rdng chau A" da cd
nhiing kinh nghiem rat dang quy trong vice khai thac Nho giao n h i m bao d i m dn dinh chinh tri v i xa hdi, n h a t l i trong thdi
38
Trang 3VE GlA TRI DUONG DAI CUA NHO GlAO VIET NAM
ky chuyen bien manh me ciia da't nude
Cac nude ndi tren da khdng chi ddi hdi su
nd luc ciia ban than mdi ngudi trong viec
tu than, ma cdn quy dinh trach nhiem cu
the ciia gia dinh, trudng hpc, xa hpi, n h i
nude ddi vdi viec nay
Ddi vdi Viet Nam, tu dudng dao diic la
mot van de vd ciing quan trpng, nhu Hd
Chii tich da ludn n h i c nhd nhan d i n ta
Tuy nhien, Viet Nam cd nhiing diem khac
vdi cac nude ndi tren va do dd, su khai
thac Nho giao cUng cd nhieu diem khac
Viet Nam da trai qua cudc Cach mang
thang Tam, mot cudc each mang tii dudi
len Cudc each mang n i y da l i t do chinh
quyen ciia thuc dan va phong kien Nd tra
lai cho nhan dan dia vi lam chii dat nude,
len an su ap biic bdc lot, khang dinh su
binh ding nam mi, budc dau thuc hien su
cdng bang xa hdi Trong tinh hinh ndi
tren, Nho giao cd nhieu diem khdng phii
hpp vdi nhiing quan he mdi trong xa hdi
Tuy nhien, van cdn r a t nhidu diem chiing
ta cd the tiep thu dugc d t u tudng Nho
giao, nhu van dd dat nhiem vu tu than len
hang diu, huy ddng mpi luc lupng gia
dinh, xa hdi va ca nhan de day manh viec
tu than Ta't nhien, day khdng phai l i tu
than theo kieu dao diic n h i m phuc vu cho
vua chiia phong kien, m i l i tu than vdi
tinh t h i n dao diic mdi, phuc vu cho nhan
dan lao ddng trong su nghiep hdm nay
4 Van 6i khai thac nhihig quan diem
Nho giao trong quan he gia dinh
O nhiing nude Ddng A theo Nho giao,
chiing ta thay, gia dinh cd nhiing ddng gdp
Idn ddi vdi qua trinh phat tridn ciia dat
nude Gia dinh dao tao ra nhiing ngudi ma
xa hdi dang ddi hdi Gia dinh nudi dudng
mot cudc sd'ng tinh cam giiia cac thanh
vien vdi nhau va giiia gia dinh vdi xa hdi
Cac nude ndi tren da giii lai mdi quan he
mang tinh Nho giao vdi tdn ti trat t u cd
truyen trong gia dinh dd rang budc con
ngudi vao t r a t t u xa hdi, tao nen mdi quan
he cd tinh chat gia dinh kidu Nho giao giiia
nha nude va cdng dan, giua chii va thg
O Viet Nam, Cach mang thang T i m
da p h i tung mpi xieng xich b i t binh ding trong gia dinh, trong dd cd nhiing di hai ciia Nho giao Viet Nam da'u tranh cho su
binh danggiua vg chdng, quan he dan chu
giiia moi thanh vien, dat su nghiep Td qud'c len tren lgi ich gia dinh Tuy nhien, chiing ta ciing da coi nhe v i gat bd nhieu quan diem hop ly ciia Nho giio trong gia dinh Viet Nam
Hien nay, nhieu quan he va sinh boat kieu gia dinh cii da khdng dugc quan tam trong thdi ky k h i n g chien cang t h i n g dang dugc khdi phuc lai Mpi ngudi quan tam hon tdi viec thd ciing to tien, cham nom mo ma, siia sang nha thd hp, tim lai gia pha, nhan lai anh em hp hang g i n xa Tinh hinh nay cd xu hudng ciing cd them quan he gia dinh, tao dieu kien, khuyen khich mpi ngudi p h i t huy nhan td tich cue ciia gia dinh trong lao ddng, hpc tap va su
nghiep dan giau, nude manh Mat khic,
chiing ta ciing cin ngan chan tu tudng gia dinh chii nghia, thai dp hp hang bao che cho nhau, tao nen tinh chat be phai gliia cac ddng hp trong mdt xa, gliia Igi ich xa hdi va lgi Ich gia dinh trong pham vi ca nude Mdt quan diem diing d i n ve van de gia dinh hdm nay se viia dap ung nhu ciu ddi mdi ciia dat nude, viia khai thac nhiing truyen thd'ng tdt dep ciia gia dinh cii, trong
dd cd nhung n h i n td tich cue ciia Nho giao
5 Van de khai thac tu tuong Nho giao
ve quan ly dat nuoc
Hien nay, nhieu nude dang chii ddng khai thac Nho giao trong su nghiep phat trien ciia minh, chii trpng nhiing dieu tich cue ciia Nho giao trong quan ly da't nude Trudc het, dd la xay dung mdt bd may nha nude d i y tri tue, dac biet la thuc hien
viec col giao due la qudc sach hang dau
Ngudi quan tii (hay ke si), nhiing t i n g Idp
uu tii trong xa hdi, nhung ngudi tham gia
q u i n ly da't nude, trudc het phai la nhung
ngudi cd hoc va hoc gidi, nhat thiet phai la
39
Trang 4v u KHIEU
ngudi cd dao due Dd l i dieu kien dau tien
dd cho dan yeu, dan tin, d i n phuc Nho
giao coi nhiing ngudi lam quan m i h i
hiep dan v i tham nhiing la nhiing ngudi
ddc ac Nhan dan ddi ret chinh l i tdi ciia
nha cam quyen
Ve viec cai tri nhan dan, Nho giao
nang ve due tri, nghia la bing dao diic,
bing nhan nghia, bing le giio Tu tudng
n i y ciia Nho giao cd tinh chat khdng
tudng va de hi xuyen tac Khdng n h u
nhiing Idi tuyen bd tdt dep "coi dan nhu
con", gidi cira quyen trudc day thudng xii
dan, phat dan dua vao nhiing tieu chuan
dao due dugc hidu mdt each tuy tien ban
la diia vao nhiing luat le da t h i n h van Vi
le tren ma trudc day, d nhiing nude theo
Nho giio, gidi cim quyen thudng xuat
phat t u quyen Igi cua tap doin, giai ci'p
minh de xii ly nhung viec c h i n g ra phap
tri, ma ciing c h i n g ra due tri
Van de dat ra hdm nay cho chiing ta
la, c i n phii cd su ket hgp giua dao due va
phap luat n h i m xay dung mdt nha nude
phap quyen xa hoi chu nghia va mot ndn
dao due mdi Su ket hgp dao due v i phap
luat se viia thiic day su nghiep ddi mdi
hdm nay, viia xay dung nhiing eon ngudi
kieu mdi cho xa hpi ngay mai
6 Ve moi quan he giua ca nhan va xa
hpi (ngu luan), ve nhung pham chat cff
ban ciia con ngudi (ngu thuong)
Nho giao ddi hdi con ngudi trudc het
phii cd nhiing quan he ca ban trong cic
quan he xa hdi Trudc bet l i 5 mdi quan
he dugc gpi la ngii luan: vua tdi, cha con,
chdng vg, anh em, be ban Hien nay,
nhiing nhu c i u ve quyen tii do ciia ca
nhan, ve d(M sd'ng rieng tu, ve y thiic dan
chii cua con ngudi dang trd thanh nhiing
v i n de m i cac nude theo Nho giao c i n
vugt qua quan he ngii luan de giai quyet
O Viet Nam, sii nghiep each mang da
dua con ngudi vugt ra khdi pham vi ciia
gia dinh de ciing lo l i n g den cdng viec ciia
Td qudc vdi nhiing tinh cam rpng Idn ddi
vdi ca nhan loai bi ap biic Nhung, con
ngudi van l i muc tieu cudi cilng ciia mpi
hoat dpng xa hdi, ciia mpi tap the, cUng nhu ciia mdi c i nhan Quan he giiia ngudi
va ngudi d Viet Nam khdng the chi gidi han trong ngii l u i n , ma dd cdn l i mdi quan
he bien chiing giiia ci nhan va xa hdi
Ngu thuangXrong Nho giao bao gdm 5
diic hanh n h i m phuc vu cho 5 mdi quan
he la ngu luan
Thay cho ngii thudng ciia Nho giao la
nhan, nghia, le, tri, tin, Hd Chi Minh neu
len "ngii thudng" ciia n h i n dan ta la:
nhan, nghia, tri, dung, liem Theo Hd Chi
Minh, khdng c i n thiet p h i l neu len hai
chii Id, nghia, bdi chung da dugc bao ham trong khai niem nhan Ngudi them vao hai chii dungva liem Dung]a chien dau
quen minh de chdng thien tai, dich hpa Liem la triet de chdng tham nhung, ddng cam cpng khd vdi nhan dan
Tdm lai, Nho giio da tiing ddng mdt vai trd to Idn trong lich sii Viet Nam va den nay, nd v i n cdn tiep tuc cd t i e dung trong xa hdi Do dd, neu khdng dat van de nghien cuu Nho giao mdt each nghiem tiic thi chung ta se budng trdi cho su phuc hdi nhiing nhan td tieu cue ciia Nho giao, ddng thdi cung so lang phi nhiing nhan td tich cue ma Nho giao cdn cd the ddng gdp vao su nghiep ciia da't nude ta hdm nay Chiing ta can hpc t i p thai dp ciia (ihii tich Hd Chi Minh dd'i vdi viec viia khai thac nhiing nhan td hgp ly ciia Nho giio, viia gat bd nhiing net tieu cue ciia nd O chd, Ngudi da n h a n h chdng cii bien nhieu khai niem ciia Nho giao de nhiing khai niem i y chiia dung mdt ndi dung mdi trong hinh thiic cu Trong qua trinh cdng nghiep hda v i hien dai hda di't nude, chung ta c i n xac dinh nhiing quan diem
ly luan diing d i n nham xay dimg mdt nen dao diic mdi trong gia dinh v i xa hdi, xay dung nhiing phuong hudng tu dudng ca
n h i n tren ca sd phat huy va ddi mdi truyen thd'ng dan tdc, trong dd cd nhiing nhan to tich cue cua Nho giio.U
40