Chính vì vậy việc nghiên cứu áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng sẽ góp phần đổi mới phương pháp dạy học hoá học ở THPT theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh phù hợp [r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
BÙI THỊ XOA
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HỢP ĐỒNG
TRONG DẠY HỌC PHẦN HÓA PHI KIM - SÁCH GIÁO KHOA HÓA HỌC 10 CƠ BẢN
LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM HÓA HỌC
HÀ NỘI – 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
BÙI THỊ XOA
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HỢP ĐỒNG
TRONG DẠY HỌC PHẦN HÓA PHI KIM - SÁCH GIÁO KHOA HÓA HỌC 10 CƠ BẢN
LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM HÓA HỌC Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN HÓA HỌC)
Mã số: 60.14.01.11
Người hướng dẫn khoa học: TS Đào Thị Việt Anh
HÀ NỘI – 20
Trang 3MỤC LỤC
Lời cảm ơn ….i
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt ii
Danh mục các bảng ii
Danh mục các hình v
MỞ ĐẦU …trang 1 1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích của đề tài 3
3 Đối tượng nghiên cứu 3
4 Phạm vi nghiên cứu 3
5 Nhiệm vụ của đề tài 3
5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài 3
5.2 Áp dụng qui trình triển khai PPDH theo hợp đồng và thiết kế giáo án dạy học phần hóa phi kim - SGK Hoá học 10 cơ bản 4
5.3 Thực nghiệm sư phạm 4
6 Giả thuyết khoa học 4
7 Phương pháp nghiên cứu 4
8 Đóng góp mới của đề tài 5
9 Cấu trúc của luận văn 5
Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THPT – DẠY HỌC THEO HỢP ĐỒNG……… 6
1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu……… 6
1.1.1 Trên thế giới ……… 6
1.1.2 Ở Việt Nam 7
1.2 Đổi mới nền giáo dục THPT ở Việt Nam 8
1.3 Đổi mới phương pháp dạy học ở THPT 9
1.3.1 Phương pháp dạy học ở trường THPT 9
1.3.2 Đặc điểm của phương pháp dạy học 10
1.3.3 Phương hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT 11
Trang 41.4 Tiếp cận làm cơ sở cho sự đổi mới phương pháp dạy học 12
1.4.1 Sơ lược về các lý thuyết học tập .12
1.4.2 Nội dung của lí thuyết nhận thức 14
1.4.3 Ứng dụng của lý thuyết nhận thức 16
1.4.4 Sự vận dụng lý thuyết nhận thức theo hướng dạy học tích cực 17
1.5 Dạy học theo hợp đồng 19
1.5.1 Tiếp cận quan điểm về lý thuyết “phong cách học tập ” và “Dạy học phân hóa” 19
1.5.1.1 Phong cách học tập 19
1.5.1.2 Dạy học phân hóa 29
1.5.2 Mô hình triển khai phương pháp dạy học theo hợp đồng……… 23
1.5.2.1 Dạy học theo hợp đồng 23
Chương 2: NGHIÊN CỨU VÀ ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HỢP ĐỒNG TRONG DẠY HỌC PHẦN PHI KIM – SGK HOÁ HỌC 10 CƠ BẢN……… 28
2.1 Phân tích nội dung chương trình phần phi kim –SGK hoá học 10 cơ bản 28
2.1.1 Mục tiêu của “phần phi kim lớp 10 cơ bản” ……….28
2.1.1.1 Kiến thức……… 28
2.1.2.2 Kỹ năng……… 28
2.1.2.3 Giáo dục tư tưởng - đạo đức……… 29
2.1.2 Cấu trúc nội dung phần phi kim SGK hóa học 10 cơ bản……… 29
2.1.3 Phân tích nội dung kiến thức phần “phần phi kim” hóa 10 cơ bản…… 29
2.2 Quy trình áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng……….30
2.3 Yêu cầu lựa chọn nội dung kiến thức có thể áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng……… 41
2.4 Một số chú ý khi tổ chức dạy học theo hợp đồng……….42
2.5 Áp dụng dạy học theo hợp đồng trong dạy học phần phi kim – SGK hoá học 10 cơ bản……….43
Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM………83
3.1 Mục đích thực nghiệm và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm……….83
Trang 53.1.1 Mục đích thực nghiệm……… 83
3.1.2 Nhiệm vụ thực hiện……… 83
3.2 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm……….83
3.3 Tiến hành thực nghiệm 84
3.4 Kết quả thực nghiệm và xử lí kết quả thực nghiệm 85
3.4.1 Kết quả điều tra giáo viên 85
3.4.2 Kết quả điều tra học sinh 87
3.4.3 Kết quả các bài kiểm tra của phần dạy thực nghiệm 87
3.5 Xử lí kết quả thực nghiệm 89
3.6 Phân tích kết quả thực nghiệm 95
3.6.1 Tỉ lệ HS yếu kém, trung bình, khá và giỏi 95
3.6.2 Đồ thị các đường luỹ tích 95
3.6.3 Giá trị các tham số đặc trưng 96
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 98
TÀI LIỆU THAM KHẢO 100
PHỤ LỤC 103
Trang 6MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Chiến lược phát triển về giáo dục đào tạo trong thời kì công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước đã được ghi rõ trong báo cáo chính trị Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
XI của Đảng nêu rõ: “Đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa; đổi mới chương trình, nội dung phương pháp dạy học; đổi mới
cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, đào tạo Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành”
Đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học là vấn đề trọng tâm, then chốt của ngành giáo dục Với phương châm “Dạy học lấy người học làm trug tâm”, người thầy là người tổ chức điều khiển nhằm giúp học sinh tiếp thu tri thức một cách tích cực, chủ động và sáng tạo Kiến thức học sinh lĩnh hội được phải do chính học sinh tự vận động, tư duy, sáng tạo trong quá trình học tập chứ không phải do thuộc lòng từ kiến thức mà người thầy truyền đạt Sự thành công của việc dạy học phụ thuộc rất nhiều vào PPDH được giáo viên lựa chọn
Cùng một nội dung nhưng tuỳ thuộc vào PPDH cụ thể trong dạy học thì kết quả
sẽ khác nhau về mức độ lĩnh hội các tri thức sự phát triển của trí tuệ cùng các kĩ năng
tư duy, phương pháp nhận thức, giáo dục đạo đức và sự chuyển biến thái độ hành vi
Như vậy các PPDH phải phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của người học Tuy nhiên mỗi học sinh đều có những phong cách học tập khác nhau Làm thế nào để giúp học sinh học sâu, hiệu quả học tập bền vững, tăng cường hợp tác giữa học sinh với học sinh, học sinh được tham gia ở mức cao nhất và có cảm giác thoải mái, cho phép phân hoá nhịp độ và trình độ của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh được giao và thực hiện trách nhiệm? Phương pháp học theo hợp đồng là những phương pháp được nghiên cứu dựa trên quan điểm “Phong cách học tập” và “Dạy học phân hoá” sẽ trả lời được những yêu cầu trên
Trang 7Phương pháp học theo hợp đồng là các PPDH tích cực đã được nghiên cứu và áp dụng có hiệu quả ở những nước châu Âu phát triển đặc biệt là ở Bỉ Ở Việt Nam phương pháp học theo hợp đồng bước đầu đã triển khai ở một số trường thuộc dự án và ở một số môn học ở tiểu học và TH
Đối với học sinh THPT được học tập kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành thì
sẽ phát huy được khả năng tự lĩnh hội kiến thức của học sinh Học sinh sẽ nhanh chóng hiểu bài hơn, học sâu hơn, được vận dụng vào thực tiễn nhiều hơn, do đó được rèn luyện kỹ năng học nhiều hơn Trong một giờ học, với những nhiệm vụ cụ thể được giao học sinh sẽ đăng
kí với giáo viên thông qua hợp đồng và việc thực hiện các nhiệm vụ đó được tiến hành và sẽ được lựa chọn phù hợp với sở thích (phong cách học tập) của mình Chính vì vậy việc nghiên cứu áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng sẽ góp phần đổi mới phương pháp dạy học hoá học ở THPT theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh phù hợp với định hướng dạy học lấy người học làm trung tâm Điều này rất quan trọng và cần thiết cho học sinh trong các trường THPT, góp phần rèn luyện kỹ năng học cho học sinh, giúp học sinh khi ra trường có cách học thích hợp
Ở Việt nam hiện nay các công trình nghiên cứu về dạy học theo hợp đồng, chủ yếu được triển khai thử nghiệm cho một số môn học ở cấp Tiểu học, THPT và các trường Cao đẳng Sư phạm từ dự án Việt -Bỉ “Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng giáo viên tiểu học
và THPT các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam” nhưng chưa có luận văn hoặc công trình nào nghiên cứu vận dụng trong các trường THPT
Xuất phát từ những lí do trên cũng như xuất phát từ sở thích của bản thân muốn được nghiên cứu và tìm hiểu sâu về phương pháp học theo hợp đồng, vận dụng phương pháp này
vào quá trình dạy học môn phương pháp dạy học nên tôi đã lựa chọn đề tài: “Vận dụng
phương pháp dạy học theo hợp đồng trong dạy học phần hóa phi kim – SGK hóa học 10 cơ bản”
2 Mục đích của đề tài
Trang 8Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học học tích cực: nghiên cứu và áp dụng dạy học theo hợp đồng nhằm giúp học sinh học sâu, hiệu quả học tập bền vững, tăng cường hợp tác giữa học sinh với học sinh, học sinh được tham gia ở mức cao nhất và có cảm giác thoải mái
3 Đối tƣợng nghiên cứu
- Phương pháp dạy học theo hợp đồng
- Học sinh lớp 10 THPT
4 Phạm vi nghiên cứu
Phần phi kim - SGK Hoá học 10 cơ bản
5 Nhiệm vụ của đề tài
5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài
- Xu hướng đổi mới nền giáo dục THPT, đổi mới PPDH ở THPT
- Lý thuyết nhận thức trong dạy học
- Nghiên cứu xây dựng tài liệu tổng quan về lý thuyết dạy học theo hợp đồng (Tập hợp tài liệu, phân tích tài liệu; tổng kết và viết tài liệu tổng quan về phương pháp dạy học theo hợp đồng:
+ Các tiếp cận, quan điểm về lý thuyết “Phong cách học tập” và “Lớp học phân hoá”
+ Mô hình triển khai phương pháp dạy học theo hợp đồng (bản chất, quy trình triển khai, mẫu hợp đồng )
5.2 Áp dụng qui trình triển khai PPDH theo hợp đồng và thiết kế giáo án dạy học phần hóa phi kim - SGK Hoá học 10 cơ bản
- Nghiên cứu nội dung chương trình phần hóa phi kim - SGK Hoá học 10 cơ bản có thể triển
Trang 9khai áp dụng phương pháp dạy học đã đề xuất
- Thiết kế các giáo án áp dụng phương pháp dạy học này
5.3 Thực nghiệm sư phạm
Nhằm kiểm tra, đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học theo hợp đồng trong dạy học môn Hóa học ở trường phổ thông
6 Giả thuyết khoa học
Trong dạy học học môn Hoá học ở trường phổ thông nếu giáo viên áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng sẽ tăng cường khả năng tự học, tính tích cực hoạt động, chủ động sáng tạo
trong học tập của học sinh, góp phần rèn luyện kĩ năng tự học cho học sinh
7 Phương pháp nghiên cứu
Khi nghiên cứu đề tài chúng tôi sử dụng kết hợp các phương pháp sau đây:
- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết: phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp tìm kiếm các nguồn tài liệu
- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
+ Tìm hiểu, quan sát quá trình dạy học phần phi kim - SGK Hoá học 10 cơ bản
+ Thực nghiệm sư phạm
Phỏng vấn, trao đổi, hỏi ý kiến giáo viên ở trường THPT trong thời gian thực nghiệm sư phạm
- Phương pháp toán học (áp dụng toán thống kê để xử lý số liệu)
8 Đóng góp mới của đề tài
- Tổng quan cơ sở lý luận về phương pháp dạy học theo hợp đồng
Trang 10- Áp dụng qui trình dạy học theo hợp đồng để thiết kế các kế hoạch bài học phần phi kim - SGK Hoá học 10 cơ bản
9 Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, mục lục luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở
trường THPT – Dạy học theo hợp đồng
Chương 2 Nghiên cứu và áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong dạy học
phần hóa phi kim - SGK Hoá học 10 cơ bản
Chương 3 Thực nghiệm sư phạm
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bùi Thị Nga, Đỗ Thị Hương Trà (2011), Học tích cực – đánh giá kết quả học tập của học sinh THCS vùng khó khăn nhất, Hà Nội
2 Cao Cự Giác (2009), Thiết kế bài giảng hóa học 10 tập 1, NXB Hà Nội
3 Chỉ thị số 55/2008/CT-BGDĐT ngày 30/9/2008 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT về việc tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng CNTT trong ngành giáo dục giai đoạn 2008-2012
4 Dự án Việt – Bỉ (2010), Lí luận cơ bản một số kĩ thuật và phương pháp dạy học tích cực,
Hà Nội
5 Đặng Thị Oanh (Chủ biên), Đặng Xuân Như, Trần Trung Ninh, Nguyễn Thị Như Quỳnh,
Nguyễn Phú Tuấn (2006), Thiết kế bài soạn hóa học 10 cơ bản, NXB Giáo Dục
Trang 116 Đặng Thị Oanh, Nguyễn Thị Sửu (2010), Phương pháp dạy học các chương mục quan trọng trong chương trình – sách giáo khoa hóa học phổ thông, Hà Nội
7 Đỗ Thị Bích Ngọc (2009), Một số biện pháp nâng cao chất lượng rèn luyện kiến thức –
kĩ năng thí nghiệm trong trương trình hóa học nâng cao cho học sinh theo hướng dạy học tích cực, Luận văn thạc sĩ, Trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh
8 Hỉ A Mổi (2009), Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy và học môn hóa học ở trường trung học phổ thông – phần hóa 10 chương trình nâng cao, Luận văn thạc sĩ, Trường ĐHSP TP
Hồ Chí Minh
9 Hoàng Nhâm (2006), Hóa học vô cơ (tập 2), NXB Giáo Dục
10 Huỳnh Văn ÚT (2011), Bài tập hay & khó hóa học 10, NXB ĐH Quốc Gia Hà Nội
11 http://www.baigiang.violet.vn
12 http://www.news.hoahoc.org
13 http://vi.wikipedia.org/wiki/
14 http://www.ehow.com/about_5381758_history-learning-styles.html
15 https://www.msu.edu/user/coddejos/contract.htm
16 Lê Hoàng Việt Nam, “Nền Giáo dục Mỹ và một số vấn đề gợi mở cho Giáo dục Đại học
Việt Nam”
17 Lê Trọng Tín (Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên GV THPT khì III, 2004 - 2007), Những phương pháp Những phương pháp dạy học tích cực trong dạy học hóa học, ĐHSP TP Hồ
Chí Minh
18 Lê Xuân Trọng (chủ biên) (2006), SGK hóa học 10 cơ bản, NXB Giáo Dục
19 Lê Xuân Trọng (chủ biên) (2006), SBT hóa học 10 cơ bản, NXB Giáo Dục
20 Lê Xuân Trọng (chủ biên) (2006), SGV hóa học 10 cơ bản, NXB Giáo Dục
21 Nguyễn Cương (2007), Phương pháp dạy học hóa học ở trường Phổ thông và Đại học,
NXB Giáo Dục
Trang 1222 Nguyễn Hoàng Uyên (2008), Thiết kế và thực hiện bài giảng hóa học lớp 10 cơ bản trường THPT theo hướng dạy học tích cực, Luận văn thạc sĩ, Trường ĐHSP TP Hồ Chí
Minh
23 Nguyễn Thị Khánh Chi (2006), Hóa học môi trường, NXB khoa học và kĩ thuật Hà Nội
24 Nguyễn Thị Đỗ Quyên Lý thuyết phong cách học tập và khả năng ứng dụng vào dạy
học Bản tin khoa học - Cao đẳng thương mại, số 7/quý III/2009
25 Nguyễn Thị Đỗ Quyên Phong cách học tập và ảnh hưởng của nó đến khối lượng ghi nhớ từ vựng tiếng Anh của học sinh lớp 6 tại thành phố Đà Nẵng Luận văn Thạc sĩ Tâm lý học, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2008
26 Nguyễn Xuân Trường (2005), Phương pháp dạy học hóa học ở nhà trường phổ thông,
NXB Giáo Dục
27 Nguyễn Xuân Trường (chủ biên) (2006), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình, SGK 10 trung học phổ thông, NXB Giáo Dục
28 Nguyễn Xuân Trường (2007), Bài tập nâng cao hóa học 10, NXB Giáo Dục
29 Nguyễn Xuân Trường (2012), Tài liệu bồi dưỡng học sinh giỏi môn hóa học THPT,
NXB ĐH Quốc Gia Hà Nội
30 Nguyễn Xuân Trường (2007), Bài tập cơ bản hóa học 10, NXB Giáo Dục
31 Nguyễn Hoàng Uyên (2008), Thiết kế và thực hiện bài giảng hóa học lớp 10 cơbản trường THPT theo hướng dạy học tích cực, Luận văn thạc sĩ, Trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh
32 Phan Trọng Thọ (2005), Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường, NXB
ĐHSP
33 Thông tư số 07/TT-BGDĐT ngày 1/3/2010 về việc quy định tổ chức hoạt động, sử dụng thư điện tử và trang thông tin điện tử của các cơ sở giáo dục đại học
34 Thông tư số 08/TT-BGDĐT ngày 1/3/2010 về việc quy định sử dụng phần mềm tự do
mã nguồn mở trong các cơ sở giáo dục
Trang 1336 Tony Buzan (2010), Sơ đồ tư duy, NXB tổng hợp TP Hồ Chí Minh
37 Trần Đình Châu, Đặng Thị Thu Thủy (2011), Thiết kế bảng đồ tư duy – học môn toán học, NXBGD Việt Nam
38 Trịnh Văn Biều (2006), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên cốt cán trường trung học phổ thông môn hóa học,
39 Trịnh Văn Biều (2003), Các phương pháp dạy học hiệu quả, Trường ĐHSP TP.HCM
40 Trịnh Văn Biều (2010), Các phương pháp dạy học tích cực, Trường ĐHSP TP.HCM
41 Trịnh Văn Biều (2010), Giảng dạy hóa học ở trường phổ thông, Trường ĐHSP
TP.HCM
42 Vũ Anh Tuấn (chủ biên ) (2009), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn hóa học lớp 10, NXB Giáo dục