Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đã đề ra đƣờng lối đổi mới toàn diện đất nƣớc, mà trƣớc hết là đổi mới nền kinh tế. Qua hơn 20 năm thực hiện đƣờng lối đó, diện mạo của đất nƣớc ta đ[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
-KHOA BÁO CHÍ VÀ TRUYỀN THÔNG
NGUYỄN THỊ MAI ANH
VẤN ĐỀ ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI TRÊN HỆ THỐNG TRUYỀN THÔNG THỦ ĐÔ
TRONG CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC BÁO CHÍ
HÀ NỘI, 2008
Trang 2-
-KHOA BÁO CHÍ VÀ TRUYỀN THÔNG
NGUYỄN THỊ MAI ANH
VẤN ĐỀ ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI TRÊN HỆ THỐNG TRUYỀN THÔNG THỦ ĐÔ
TRONG CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG
(Khảo sát trên báo Hà Nội mới hàng ngày, Hà Nội mới điện tử,
súng phỏt thanh, truyền hỡnh của đài Phỏt thanh và Truyền hỡnh Hà Nội
từ năm 2004 – quý III/2008)
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC BÁO CHÍ
Chuyên ngành: Báo chí học
Mó số: 60 32 01
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS NHÀ BÁO HỒNG VINH
HÀ NỘI, 2008
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo Khoa Báo chí và truyền thông – Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, xin trân trọng cảm ơn PGS.TS, nhà báo Hồng Vinh đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận văn này
Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn tập thể Ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, Ban biên tập Báo Hà Nội mới, Đài Phát thanh – Truyền hình Hà Nội đã cung cấp tài liệu, hợp tác giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu luận văn
Xin cảm ơn những người thân trong gia đình, cảm ơn các bạn đồng nghiệp, học viên lớp Cao học Báo chí khóa 2005-2008 đã chia sẻ, giúp đỡ tôi trong suốt khóa học này
Hà Nội, tháng 10/2008
Tác giả
Nguyễn Thị Mai Anh
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan, những kết quả nghiên cứu về thực trạng định hướng
dư luận xã hội của báo Hà Nội mới và đài Phát thanh – Truyền hình Hà Nội trong luận văn này là kết quả nghiên cứu của cá nhân, chưa được công bố trên bất cứ tài liệu, ấn phẩm và các phương tiện truyền thông đại chúng nào
Tác giả
Nguyễn Thị Mai Anh
Trang 5BẢNG KÝ HIỆU VIẾT TẮT
3 Phát thanh – truyền hình Hà Nội PT-TH HN
Trang 6MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: DƯ LUẬN XÃ HỘI VÀ TRUYỀN THÔNG - VAI TRÒ ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI TRÊN HỆ THỐNG TRUYỀN THÔNG TRONG
CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG Error! Bookmark not defined
1.1 Dư luận xã hội Error! Bookmark not defined
1.1.1 Dư luận xã hội, các bước hình thành và chức năng cơ bản của dư
luận xã hội Error! Bookmark not defined
1.1.1.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined 1.1.1.2 Các bước hình thành DLXH Error! Bookmark not defined 1.1.1.3 DLXH có các chức năng cơ bản sau Error! Bookmark not
1.1.2.2 Nghiên cứu ý kiến công chúng Error! Bookmark not defined
1.2 Truyền thông và mối liên hệ với dư luận xã hộiError! Bookmark not
1.2.1.2 Khái niệm truyền thông dưới góc độ xã hội học Error!
Bookmark not defined
1.2.1.3 Yếu tố cơ bản của quá trình truyền thông Error! Bookmark not
defined
1.2.1.4 Quá trình truyền thông Error! Bookmark not defined 1.2.1.5 Phân biệt truyền thông đại chúng và thông tin đại chúng Error!
Bookmark not defined
1.2.1.6 Các phương tiện truyền thông đại chúng Error! Bookmark not
defined
Trang 7LuËn v¨n tèt nghiÖp Th¹c sÜ ngµnh B¸o chÝ 2
1.3 Báo chí là phương tiện truyền thông đại chúng có hiệu quả nhất và
có tác động mạnh mẽ tới dư luận xã hội Error! Bookmark not defined
1.3.1 Mối quan hệ biện chứng giữa TTĐC và DLXHError! Bookmark
not defined
1.3.2 Báo chí là kênh thông tin quan trọng trong quá trình truyền thông
Error! Bookmark not defined 1.3.3 Mối quan hệ biện chứng giữa báo chí và DLXHError! Bookmark
not defined
1.4 Cơ chế thị trường và những tác động của nó tới truyền thông Error!
Bookmark not defined
1.4.1 Khái quát về cơ chế thị trường ở nước taError! Bookmark not
defined
1.4.2 Sự tác động của kinh tế thị trường tới hoạt động truyền thông nói
chung và báo chí nói riêng Error! Bookmark not defined
1.5 Tầm quan trọng của việc định hướng dư luận xã hội trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay Error! Bookmark not defined
1.5.1 Làm rõ khái niệm “Định hướng” Error! Bookmark not defined
1.5.2 Tầm quan trọng của việc định hướng DLXH trong cơ chế thị trường
ở nước ta hiện nay Error! Bookmark not defined CHƯƠNG II: THỰC TIỄN CỦA ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI TRÊN
HỆ THỐNG TRUYỀN THÔNG THỦ ĐÔ TRONG 5 NĂM QUA (2004-2008)
VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA Error! Bookmark not defined
2.1 Khái quát về hệ thống thông tin đại chúng Hà Nội nói chung và báo HNM, Đài PT-TH HN nói riêng Error! Bookmark not defined
2.1.1 Khái quát về hệ thống thông tin đại chúng Hà Nội Error!
Bookmark not defined
2.1.1 1 Về quy mô Error! Bookmark not defined 2.1.1.2 Về xây dựng lực lượng những người làm báo Error! Bookmark
not defined
2.1.1.3 Về chất lượng văn hoá, khoa học, giáo dục Error! Bookmark
not defined
2.1.1.4 Về cơ sở vật chất và phương tiện hoạt động nghiệp vụ Error!
Bookmark not defined
2.1.2 Vài nét khái quát Về Đài Phát thanh – Truyền hình Hà Nội và Báo
Hà Nội mới Error! Bookmark not defined
Trang 82.1.2.1 Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội Error! Bookmark not
defined
2.1.2.2 Báo Hà Nội Mới Error! Bookmark not defined
2.2 Đánh giá chất lượng định hướng dư luận xã hội của Đài Phát thanh, truyền hình Hà Nội, Báo Hà Nội Mới hàng ngày và Hà Nội mới Điện tử Error! Bookmark not defined
2.2.1 Phân tích phiếu điều tra xã hội học của công chúng về chất lượng
nội dung thông tin của các chương trình phát thanh, truyền hình Hà
Nội, báo HNM hàng ngày và HNM điện tửError! Bookmark not
defined
2.2.1.1 Nhận định về công chúng Hà Nội Error! Bookmark not
defined
2.2.1.2 Điều tra về đánh giá nội dung thông tin và nhu cầu của công
chúng trong điều kiện kinh tế thị trường Error! Bookmark not defined
2.2.2 Đánh giá về một vài nội dung định hướng cụ thể trên báo HNM
hàng ngày, báo HNM điện tử, sóng phát thanh, truyền hình Hà Nội
từ năm 2004 đến tháng 8/2008 Error! Bookmark not defined
2.2.2.1 Định hướng chính trị và các sự kiện lớn trên báo HNM và đài
PT-TH HN Error! Bookmark not defined 2.2.2.2 Thông tin và định hướng về lĩnh vực kinh tế Error! Bookmark
not defined
2.2.2.3 Thông tin định hướng lĩnh vực văn hóa, y tế, giáo dục Error!
Bookmark not defined
2.2.2.4 Thông tin về các vấn đề xã hội Error! Bookmark not defined
2.2.3 Những sai phạm trên báo HNM và đài PT-TH HN đã bị xử lý và
nhắc nhở từ năm 2004 đến nay Error! Bookmark not defined
2.2.4 Đánh giá về đội ngũ cán bộ, phóng viên của báo HNM và đài
PT-TH HN Error! Bookmark not defined
2.3 Những vấn đề đặt ra qua việc định hướng DLXH trên hệ thống Báo chí Hà Nội Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG III: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP CHỦ YẾU CHO VIỆC ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI TRÊN HỆ THỐNG TRUYỀN THÔNG THỦ ĐÔ TRONG CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG Error! Bookmark not defined
Trang 9LuËn v¨n tèt nghiÖp Th¹c sÜ ngµnh B¸o chÝ 4
3.1 Quan điểm của Đảng, Nhà nước và của Thành phố Hà Nội đối với báo chí kể từ Đại hội IX của Đảng đến nay Error! Bookmark not defined 3.2 Yêu cầu, thách thức đối với hệ thống truyền thông nói chung và báo chí Hà Nội nói riêng trong cơ chế thị trường Error! Bookmark not defined
3.2.1 Những tác động khách quan từ bên ngoài tới hoạt động truyền thông
của nước ta Error! Bookmark not defined
3.2.2 Tác động của sự biến đổi trong nước và những yêu cầu đối với việc
định hướng dư luận xã hội thông qua hệ thống truyền thông Error!
Bookmark not defined
3.3.3 Thách thức và yêu cầu đối với báo chí và những người làm báo
Error! Bookmark not defined
3.3 Phương hướng, giải pháp định hướng DLXH Trên hệ thống truyền thông thủ đô trong cơ chế thị trường hiện nayError! Bookmark not
defined
3.3.1 Phương hướng định hướng DLXH trên hệ thống truyền thông Thủ đô
Error! Bookmark not defined
3.3.2 Giải pháp định hướng DLXH trên hệ thống truyền thông Thủ đô
trong cơ chế thị trường Error! Bookmark not defined
3.3.2.1 Về nội dung định hướng Error! Bookmark not defined
3.3.2.3 Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng đối với báo
chí trong cơ chế thị trường Error! Bookmark not defined
3.3.3 Đề xuất kiến nghị thực hiện giải phápError! Bookmark not
defined
3.3.3.1 Xây dựng, hoàn thiện cơ chế cung cấp thông tin Error!
Bookmark not defined
3.3.3.2 Coi trọng việc định hướng thông tin từng thời kỳ Error!
Bookmark not defined
3.3.3.3 Đề cao trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân của nhà báo,
nhất là tổng biên tập Error! Bookmark not defined
3.3.3.4 Tăng cường bồi dưỡng chính trị, gắn với nâng cao nghiệp vụ,
chuyên môn Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 14
Trang 10MỞ ĐẦU
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Trang 11LuËn v¨n tèt nghiÖp Th¹c sÜ ngµnh B¸o chÝ 6
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, mà trước hết là đổi mới nền kinh tế Nhờ sự chuyển đổi từ nền kinh
tế tập trung quan liêu bao cấp sang kinh thị trường dưới sự quản lý của Nhà nước, định hướng xã hội chủ nghĩa, các lĩnh vực của đời sống, kinh tế - xã hội nước ta đã có nhiều khởi sắc Qua hơn 20 năm thực hiện đường lối đó, diện mạo của đất nước ta đã có nhiều thành tựu đáng ghi nhận
Sự vận hành theo cơ chế thị trường của nền kinh tế đã thể hiện nhiều ưu điểm đối với sự phát triển của nền kinh tế của đất nước, đời sống nhân dân có phần được cải thiện, các hoạt động dịch vụ, xã hội phát triển… Song, nó cũng bộc lộ không ít những hạn chế, từ “mặt trái” cơ chế thị trường Những “mặt trái” đó đã và đang tác động tiêu cực tới nhiều lĩnh vực, trong đó có cả hoạt động truyền thông mà chủ yếu là lĩnh vực báo chí trong truyền thông
Hiện nay, trong hệ thống báo chí nước ta (có cả báo chí Hà Nội) xuất hiện những tờ báo phát hành chạy theo lợi nhuận kinh tế đơn thuần, có biểu hiện xa rời tôn chỉ mục đích; không coi trọng nhiệm vụ định hướng dư luận
xã hội theo hướng tích cực; Có những báo chưa nhanh nhạy, kịp thời trong phản ánh dư luận nhân dân Một trong những nguyên nhân chủ yếu là một bộ phận những người làm báo ở Hà Nội chưa năng động, sáng tạo, tư duy làm báo chưa nhạy bén, sắc sảo, chưa đáp ứng yêu cầu làm báo trong thời kỳ kinh
tế thị trường; chưa nhận thức đúng đắn về vai trò định hướng dư luận xã hội của mình;có biểu hiện chạy theo xu hướng “thương mại hoá”, gây tác động không tốt đối với nhiệm vụ định hướng dư luận xã hội của báo chí nói riêng
và của cả hệ thống truyền thông nói chung Những lý do nêu trên ít nhiều đã ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng định hướng dư luận xã hội
Bên cạnh đó, tâm lý và tư duy của công chúng trong cơ chế thị trường ít nhiều cũng thay đổi, theo cả chiều hướng tích cực và tiêu cực Việc phát triển đa dạng các loại hình thông tin, phương tiện truyền thông đại chúng giúp công
Trang 12chúng có thể tiếp cận được thông tin từ nhiều “luồng” và bằng nhiều phương tiện khác nhau, song việc kiểm soát được tính đúng đắn, chuẩn xác của những thông tin đó vô cùng khó khăn Sự bùng nổ mạnh mẽ về thông tin toàn cầu trên hệ thống các phương tiện truyền thông đại chúng trong và ngoài nước đang đặt ra vấn đề với chúng ta là phải có sự chọn lọc thông tin trong “rừng thông tin ấy” để
có sự định hướng dư luận một cách đúng đắn Có như vậy, mới có thể ngăn chặn những luồng thông tin xấu, trái chiều, những thông tin không có lợi cho sự phát triển về mọi lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội
Trong thời kỳ phát triển mới của đất nước ta với sự giao lưu, hội nhập quốc tế sâu rộng, việc định hướng dư luận xã hội trên hệ thống truyền thông nói chung và hệ thống báo chí nói riêng là một yêu cầu rất quan trọng, nhất là đối với hệ thống truyền thông của Thủ đô - trung tâm đầu não chính trị, kinh
tế, văn hóa của cả nước
Ngoài ra, sự phát triển của đất nước nói chung và Thủ đô nói riêng đã tạo ra nhiều mối quan hệ và có sự phân hóa rất phức tạp về nhiều mặt Điều
đó, ảnh hưởng không nhỏ tới việc thông tin trên hệ thống truyền thông, đòi hỏi phải có sự định hướng rõ ràng
Dư luận xã hội là cơ sở hình thành nên những trào lưu tư tưởng, tâm lý
xã hội, nên nó có ảnh hưởng sâu sắc tới sự phát triển và phồn vinh của đất nước Báo chí là một bộ phận quan trọng và cũng là bộ phận chủ yếu của hệ thống truyền thông làm nên và có sức tác động tới dư luận xã hội Do vậy, việc nâng cao chất lượng định hướng dư luận xã hội của hệ thống truyền thông Thủ đô chính là việc nâng cao chất lượng định hướng dư luận của hệ thống báo chí của Thủ đô
Thủ đô Hà Nội là “trái tim” của cả nước, vì vậy nhiệm vụ định hướng
dư luận xã hội, định hướng suy nghĩ và hành động của công chúng một cách đúng đắn, kịp thời trên hệ thống truyền thông (mà trực tiếp là hệ thống báo
Trang 13LuËn v¨n tèt nghiÖp Th¹c sÜ ngµnh B¸o chÝ 8
chí) của Thủ đô là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng Để làm được điều đó trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay, Hà Nội cần có một hệ thống truyền thông nói chung và hệ thống báo chí nói riêng hoàn chỉnh, năng động, phát triển xứng tầm với vị thế của của Thủ đô cả về quy mô, nội dung, hình thức; công tác định hướng dư luận xã hội, quản lý báo chí phải luôn đổi mới, sát hợp thực tiễn; đội ngũ những nhà lãnh đạo quản lý, những người làm báo cần được nâng tầm cả về bản lĩnh chính trị và trình độ nghiệp vụ chuyên môn
Vấn đề định hướng dư luận trên hệ thống truyền thông Thủ đô, cụ thể
là trên các báo, đài trong điều kiện kinh tế thị trường đã và đang là vấn đề cần được nghiên cứu để có những giải pháp đúng đắn, hiệu quả, nhất là trong điều kiện kinh tế thị trường sôi động như hiện nay
2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
Từ trước đến nay, có rất nhiều tài liệu nghiên cứu về dư luận xã hội nói chung; có rất nhiều đề tài, sách nghiên cứu về truyền thông đại chúng Gần với đề tài này, có các nghiên cứu: Luận án tiến sĩ “Truyền thông đại chúng và công chúng – Trường hợp Thành phố Hồ Chí Minh” (của nhà nghiên cứu Trần Hữu Quang); đề tài “Truyền thông đại chúng và quản lý văn hóa đô thị” (đề xuất cho trường hợp Thành phố Hồ Chí Minh) của nhà nghiên cứu Lê Thanh Bình Ngoài ra còn có rất nhiều bài viết về các lĩnh vực, liên quan đến nghiên cứu xã hội học, dư luận xã hội và truyền thông cùng những vấn đề liên quan đến định hướng, quản lý báo chí Có thể điểm một vài ví dụ: “Phụ nữ nông thôn với việc hưởng thụ văn hóa qua các phương tiện thông tin đại chúng” (Tác giả: Mai Văn Hải – Tạp chí Xã hội học số 1/1992); bài viết “Tìm hiểu mức độ tiếp cận thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng của người nông dân châu thổ sông Hồng trong thời kỳ đổi mới” (tác giả: Trương Xuân Trường – Tạp chí xã hội học số 2/2001); Sách “Định hướng hoạt động
và quản lý báo chí trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay” Liên