Hội trường có bực, hệ thông kỳ thuật chiếu sáng và truyền tai phục vụ ca các sự kiện văn hóa và các kỳ thi lấy Chúng chi ngoại ngữ tiếng Đức... Georg Base!itz đâ đi qua nhiồii [r]
Trang 1VĂN HÓA ĐỨC TẠI VIỆT NAM - VĂN HÓA VIỆT NAM TẠI DỨC
Wilfried Eckstein
Viện Goethe có mặt tại Việt Nam từ năm 1997 Đây là nơi gặp gỡ giừa Việt Nam, Đức và châu Âu Viện giúp quan khách tiếp cận với đời sống văn hóa của Đức thông qua các chương trình văn hóa, qua các buôi học ngôn ngừ sinh động và thực đơn Đức-Việt tại Nhà hàng Goethe-Café Hàng năm, có vài nghìn thanh niên Việt Nam chuẩn bị sang Đức du học hoặc học nghề thông qua các khóa học tiếng Đức và liên văn hóa
Mồi Viện Goethe đều muốn trở thành một địa điểm biếu diễn chính thống, nơi các nghệ sĩ và trí thức thuộc mọi ITnh vực đều tìm thây chỗ đứng và khán giả của mình Mục tiêu của Viện Goethe và hình ảnh bản thân của Viện là trở thành cầu nối với nước Đức và là nên tảng cho một cuộc đối thoại cởi mở và không có định kiến Chúng tôi không né tránh những khác biệt xuất hiện trong cuộc đối thoại văn hỏa này Chính cái nhìn sâu sắc về sự khác biệt thúc đây chúng tôi tiến bước và làm phong phú thêm ý tưởng của chúng tôi về một tương lai dựa trên sự bền vững
Từ năm 2003, Viện Goethe Hà Nội nằm trong một quần thế gồm
ba tòa nhà Art Deco từ thời Pháp thuộc - tọa lạc ngay trung tâm trên một trong những con phố lớn của thành phố, đối diện với Văn miếu Quốc Tứ Giám nôi tiếng - nơi các quan lại Việt Nam từng học Đây là một trong những ngôi nhà Goethe đẹp nhất và tiêu biểu nhất của khu vực 12 phòng học, một Thư viện với Trung tâm Tự học, Trung tâm Tư vân vê Di cư và Hội nhập nghề được đặt trong các tòa nhà chính Hội trường có bực, hệ thông kỳ thuật chiếu sáng và truyền tai phục vụ ca các
sự kiện văn hóa và các kỳ thi lấy Chúng chi ngoại ngữ tiếng Đức
Trang 2258 VIỆT NAM VÀ ĐỨC: PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRONG BỐI CẢNH BIẾN Đổl TOÀN CẦU
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, các hoạt động của Viện Goethe (sau khi đóng vào năm 1975 và hoạt động trơ lại vào năm 2003) hiện đang trải rộng ở ba địa điêm Trong nhừng năm tới, dinh thự trước đây của quân đoàn Đức sẽ được xây thành một Trung tâm Văn hóa đáp ứng kỳ vọng của Chính phủ Liên bang về một Viện đầy đủ với các phòng học ngôn ngừ, các sự kiện văn hóa và một thư viện
Viện Goethe tập trung vào các lĩnh vực: ngôn ngữ Đức, trao đôi văn hóa, trao đối kiến thức và kỹ thuật số, châu Âu và xã hội dân sự
TIẾNG ĐỨG NHƯ MỘT NGOẠI NGỮ VÀ ĐÀO TẠO LIẾN VĂN HÓA 9Ể HỘI NHẬP THÀNH CÔNG
Mối quan tâm đến ngôn ngừ Đức đã tăng đều đặn từ hai mươi năm nay Người Việt học tiếng Đức vì họ muốn học đại học hoặc học nghề tại Đức Điều quyết định tính sẵn sàng đến Đức của những người Việt có học vấn là mức sống và vô số cơ hội đào tạo Điều này lý giải cho mối quan tâm đến việc học đại học, học nghề và đi làm tại Đức Bản thân Viện Goethe có các khóa học chuẩn bị về ngôn ngữ và văn hóa phù hợp Các khóa học này chuẩn bị kiến thức tiếng Đức từ cơ bản đến khi thi lấy Chứng chỉ với mong muốn đế bắt đầu khóa đào tạo đại học hoặc khóa học nghề tại Đức
Ó Việt Nam có 16 trường thuộc Sáng kiến Pasch của Chính phu Liên bang Đức (goethe.de/pasch) Các trường Pasch dạy tiếng Đức như một ngoại ngừ thứ hai trên cơ sở tự nguyện học của học sinh Viện Goethe chăm lo cho tám trường phổ thông ơ Hà Nội, Thành phô
Hồ Chí Minh và Đà Nằng Nghề giáo viên ngoại ngữ không mang lại lợi nhuận về tài chính Viện Goethe cố gắng hơn nữa đê các giờ học tiếng Đức tại các trường được chọn trở thành trường mong muôn thông qua các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ, các suất học bống, các cuộc thi Olympic tiếng Đức, các chương trình văn hóa và bô trí trợ giảng ngôn ngừ Các trường phổ thông Pasch và học sinh được kèt nối với nhau trên toàn thế giới Như vậy, tạo ra được một cộng đông những người học tiếng Đức toàn cầu
Từ hai năm nay, Viện Goethe có Chương trình Câu nôi Đại học (goethe.de/studienbruecke) với sự hỗ trợ của DAAD Nhũng học sinh tốt nghiệp xuất sắc nhất cua các trường Pasch và những học sinh tôt
Trang 3Phán 6: VĂN HOA VA NGHE THUAT 259
nghiệp THPT đặc biệt tài năng cua các trường với chuyên ngành về khoa học tự nhiên (MINT) có thể hoàn thành khóa học tiếng Đức trong vong một năm tại Viện Goethe để theo học đại học tại sáu trường đại học cua Đức
Viện Goethe hồ trợ Khoa tiếng Đức của các trường đại học theo nhiều cách khác nhau Sinh viên nào đà tốt nghiệp loại Giỏi chương trinh học tiếng Đức với tấm bàng cử nhân thì có thế băt đâu khóa đào tạo tro thành giáo viên tiếng Đức tại Viện Goethe Sau đó, các giáo viên - chu yếu làm nghề tự do - tìm được công việc linh hoạt và sinh lợi không chi tại Viện Goethe mà còn tại 20 trung tâm dạy tiếng Đức trong nước
Nước Đức thống nhất và Việt Nam đã có chung lịch sử nhập cư lao động từ nứa thế kỷ nay Từ gần một thập ky nay, điều dưỡng viên Việt Nam đã rất phố biến trong các trại dưỡng lão và điều dưỡng viên Việt Nam cùng ngày càng tàng trong ngành chăm sóc sức khoẻ người bệnh
1 Uwk»|
Sopackt
Bayem dai
HtMnạh1
!8egẹnotstand
25 VỊotnamesen
f ii r ■*” ■ 7
É ’ 'ĩ
mẫmÊ* •
ử
N- ỷ
£-Besuch bei Biebers Affen
Trang 4260 VIỆT NAM VÀ ĐỨC: PHÁT TRIỂN BẾN VỬNG TRONG BỐI CẢNH BIẾN Đ ổl TOÀN CẤU
Theo ủy nhiệm cua GIZ, Vivantes Berlin và Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Việt Nam, Viện Goethe Việt Nam là cơ sở đào tạo lớn nhất về ngôn ngữ và văn hóa Đức cho các điều dưỡng viên của các nhà tuyển dụng Đức Trong tương lai, Viện Goethe Việt Nam cùng với AHK, GIZ và các doanh nghiệp Đức tổ chức các khóa học
về ngôn ngừ và văn hóa Đức cho các lao động lành nghề từ Việt Nam sang Đức
ĐÔI THOẠI VÀ HỘP T á c v ă n h ó a
Cho đến nay, việc quảng bá văn hóa đất nước ở Việt Nam vần tiếp tục các mô hình tôn vinh thử nghiệm và mạng lưới quốc tế của những người làm công tác văn hóa quốc gia Thêm nữa, do trọng trách
về thể thao, văn hóa và du lịch, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch coi việc quảng bá các sự kiện tầm cỡ quốc gia và dân tộc có ảnh hưởng đến công chúng là một ưu tiên về văn hóa-chính trị, thứ có lợi cho hình ảnh quốc tế và thu hút du khách tới Việt Nam (hầu hết khách du lịch đều đến từ Trung Quốc)
Điều mới mẻ hay sự tiếp cận (sáng tạo hoặc thực nghiệm) với truyền thống và bản sắc văn hóa không được khích lệ, không được pháp luật đảm bảo, không có chính sách cơ cấu Bề dày truyền thống của Việt Nam về thủ công mỹ nghệ, âm nhạc, sân khấu và hội họa tuy được xem là nguồn lực tốt cho ngành công nghiệp sáng tạo nhưng hiếm khi là nguồn tài trợ cho cách tiếp cận đương đại với những cái hiện tại
ơ Đức, chúng tôi biết rất ít về cách người Việt Nam nghT và cám nhận Đất nước này có rất nhiều nhà văn - những nhà văn lồi lạc và những nhà văn viết trong bóng tối hoặc trong ẩn dật Lý do chính khiến người ta ít biết đến Việt Nam là do có thể đếm được trên đầu ngón tay số lượng dịch gia có trình độ truyền tải văn học Việt Nam sang tiếng Đức
Đôi thoại văn hóa với Đức bắt đầu bằng việc tìm kiếm những người làm công tác văn hóa Việt Nam muốn tham gia đối thoại với
Trang 5Phán 6: VÃN HOA VA NGHỆ THUAT 261
chúng tôi Đê chúng tôi có thể tiếp cận họ và khán giả, chúng tôi phải
nồ lực đặc biệt để dịch mọi buồi biếu diễn tiếng Đức, mọi hoạt động tương tác, dù là chiếu phim, triên lãm hay thuyết trình sang tiếng Việt Công việc văn hóa mà không có người biên dịch và phiên dịch là điêu không tưởng! Chỉ cùng với các bạn, Viện Goethe mới có thê thành công trong việc truyền tai những ấn tượng hoặc đại diện văn hóa thú
vị và thiết lập một cuộc giao lun
Một vài ví dụ từ công việc văn hóa 23 năm qua có thể giúp phác họa một bức tranh ngày càng được mơ rộng
Trong sự nhất quán vững chắc, Viện Goethe Việt Nam quan tâm đến việc xây dựng mối quan hệ bền vững với những người làm công tác văn hóa địa phương, đặc biệt là đê hiểu sâu hơn vê đất nước và con người cũng như làm sâu sắc mối quan hệ với Đức
Viện Goethe sư dụng phương tiện nghệ thuật đê xây dựng những cây cầu văn hóa này Thông qua các cuộc triển lãm, biêu diễn âm nhạc
và khiêu vũ, nơi lưu trú cua nghệ sĩ, các bài thuyết trình, phim ảnh và giáo dục nhiều tầng lớp; thông qua việc mời những người làm công tác văn hóa Đức đến Việt Nam và các nhà làm công tác văn hóa Việt Nam đến Đức, chúng tôi tạo điều kiện cho những người tham dự và khản giả quan tâm thu thập ấn tượng trực tiếp và đặt câu hỏi cũng như
ý kiến trong một cuộc trao đôi tự do
Ví dụ, trong lĩnh vực mỹ thuật, Viện Goethe giới thiệu những đóng góp văn hóa của Đức mà các nhà phê bình hoặc chuyên gia nghệ thuật Đức đánh giá chúng là đại diện và mang tính thời sự cho
sự phát triển nghệ thuật ơ Đức hoặc cho các chủ đề và vân đê nhất định (ví dụ: tính bền vừng, văn hóa nơi công cộng, văn hóa tham gia )- Điều đó giải thích cho yêu cầu về nghệ sĩ cua Viện Goethe
và việc lựa chọn khách Đức Trong số đó, người ta tìm được cả những tên tuỏi lớn cũng như nhừng tài năng mới nôi và những nghệ
sĩ còn chưa thành danh
Trang 6262 VIỆT NAM VÀ ĐỨC: PHÁT TRIỂN BÉN VỮNG TRONG Bỗl CẢNH BIẾN Đ ổl TOÀN CẦU
Lao động thù đồ cuối tuồn số 60 ngáy 30.9.2004
Triền lãm tranh in khác
c ủ a George Baselitx
Lân đâu tỉồn cố một tại Viột
Nam, Georg Baselitz< nghệ sỹ nổi tiếng
của nén nghộ thuật đưong đại Đức đâ
mang đén cho khán giả những "ân
phám đồ hoạ" thục sự án tupng, mang
độc trung cùa nghệ thuật in khác hiện
dại phương Tây Georg Base!itz đâ đi
qua nhiồii cuộc triển lâm nổi tiéng trẽn
thề giới và đổ lại nhũng dáu án riêng
khổng thổ pha trộn Đỏ là những mô tlp
đủng lộn đáu, nhOng "búc tranh nghẹo
cổ, lộn nguọc”đây án tiiợng.
Với sự thể hiện kiểu lộn ngược này.Georg Baselitz muốn người xem nhận thức được tính độc lập của nghệ thuật đối với hiện
thự c, đưa người xem vả nghệ thuật vươn tới những
ch â n trời tự do, phóng khoáng hem.
C h ín h sự tha y đổi cách nhìn sự vật
c ù a tá c già bu ộc người xem khô ng
chú ỷ tới mỏ tip của
tác phẩm mả chú ỷ nhiếụ hơn đến sự phong phú về hình khối vả mấu sác Tác giả thuộc trưởng phái “tàn biểu hiện“, ông rất mạnh
tay trong việc sư dụng mầu
săc, hình khối qua những bức chân dung khá độc đáo, lạ lẫm Những tác phẩm của Baselitz đả ành hựởng mạnh mẽ, lảu dài đến nền mỹ thuật hiện đại
ở nước Đức cũng nhự
nhiểu nước khác trên thé giới.
Viện Goethe Hà nội và Viện Quan hệ với nước
ngoải (lfa) đã giới thiệu
những ấn phẩm đổ hoạ chủ
yếu của Baselitz giai đoạn
1965 - 1992 Những tac
phẩm của Georọ Baselitz lần nảy được triẽn lãm tại
Bảo tàng Mỹ thu ật Việt
Nam - 6 6 N guyễn Thái
H ọ c, H á N ội từ 1 - 17.10.2004.
Hoãi Natn
Thuộc vào các ngôi sao của nền nghệ thuật Đức mà chúng tôi đã giới thiệu một phần với sự giúp đờ của Viện Quan hệ Đối ngoại (IFA) tại Việt Nam là: Georg Baselitz, Ingo Gũnther, Gerhard Richter, Siemar Polke, Wolfgang Laib, Marcel Odenbach Tim Otto Roth
Trang 7Phần 6: VẨN HOA VA NGHỆ THUÂT 263
Franca Bartholomăi, Ulrike Ottinger Viện Goethe cũng giới thiệu các
xu hướng trong nghệ thuật video Đức thông qua các trò chơi và các ví
dụ thực tiền tốt nhất đê xây dựng bền vừng và quy hoạch đô thị định hướng tương lai Chúng tôi đem nhiếp ảnh Đức đến Việt Nam thòng qua các triển lãm cá nhân, chẳng hạn của Barbara Klemm và Thomas Billhardt, hoặc thông qua các triển lãm nhóm cua cơ quan OstKreuz cũng như những người giành giải thương trong cuộc thi ảnh hàng năm
“Triển vọng tốt”
Từ gần một thập kỷ nay, Viện Goethe chăm sóc cho những người nhận học bổng từ Quỳ Văn hóa của Bang Sachsen, trong số đó có Ti II
A Baumhauer, Benjamin Badock, Daniel Rode, Kai Hiigel, Inga Kerber, Andre Tempel - mồi người trong số họ là một cá tính nghệ sĩ thú vị và là người xây dựng cầu nối giữa các nền văn hóa Mồi người trong số họ đã thực hiện các buổi hội thảo với sinh viên của các trường nghệ thuật ở Hà Nội, Huế và Thành phố Hồ Chi Minh, đã sáng tạo ra các tác phẩm riêng và tham gia các triển làm nhóm địa phương Month o f Art Practice Hanoi (Tháng thực hành nghệ thuật Hà Nội) hàng năm
Viện Goethe hồ trợ các nghệ sĩ và giám tuyên người Đức Họ mang đến những ý tưởng giao lưu văn hóa thú vị hoặc có đóng góp xuất sắc vào giao lưu văn hóa với Việt Nam như Veronika Radulovic, Sandra Mann, Sneắana Golubovic Các khu dinh thự, triển lãm và hội tháo không chi giới hạn ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh mà còn tiếp cận các ốc đảo nghệ thuật mới trong tinh, chăng hạn như Tô chức nghệ thuật mới của Le Brothers ở Huế hoặc các sáng kiến tương tự ở
Đà Nằng hoặc Hội An
Công tác văn hóa của Viên Goethe chưa bao giờ là xuất khâu văn hóa mà luôn chú trọng đến đối thoại và họp tác Ngay từ đầu, Viện Goethe ơ Hà Nội đã tự cho mình là một không gian công cộng có thê tiếp cận tự do cho các cuộc triển làm của các nghệ sĩ địa phương Một
số nghệ sì mà Viện Goethe tuyên bố đã tài trợ cho họ đang tạo dựng
sự imhiộp quốc tế thông qua bán hàng hoặc triển lãm ớ nước ngoài, ví
dụ n h ư Gang o f Five
Trang 8264 VIỆT NAM VÀ ĐỨC: PHÁT TRIỂN BỂN VỬNG TRONG BÓI CẢNH BIÊN Đ ổl TOÀN CẦU
Nen nghệ thuật ở Việt Nam trong những năm gần đây vẫn còn nhỏ lẻ và có thể kiêm soát được Điều này là do điều kiện khó khăn và cũng do thiếu văn hóa thảo luận cởi mở Người ta có thể cho rằng quan trọng hơn là cam kết của các viện văn hóa nước ngoài và sự hồ trợ của các đại sứ quán châu Âu cho nghệ thuật địa phương
Viện Goethe đóng vai trò chủ động trong bối cảnh này dù không dành được danh tiếng và có rất ít người tán thướng; đó là công việc khó khăn Việc tìm kiếm những nghệ sĩ giỏi, việc chuẩn bị tài chính,
kỳ thuật và thẩm mỹ cho các cuộc triển lãm - không phải là việc thường ngày có thế hoàn thành bằng các đường link Nhiều giờ làm việc và rất nhiều niềm đam mê được đưa vào quá trình chuẩn bị Khi một cuộc triển lãm diễn ra, khi người nghệ sĩ có thể tự hào trình bày tác phâm của minh với khách tham quan triển lãm thì đó cũng là một khoảnh khắc xúc động sâu sắc đối với tất cả các Viện trưởng xưa và nay của Viện Goethe Chúng tôi thấu hiểu các nghệ sĩ Và nếu vào thời điêm cuôi cùng hoặc một ngày sau đó, cơ quan kiểm duyệt yêu cầu xóa bò thứ này hay thứ kia hoặc thậm chí ra lệnh đóng cứa toàn bộ triên lãm thì đây là một bi kịch cho người nghệ sĩ có liên quan và là thiệt hại cho quyền tự do nghệ thuật
Trang 9Phán 6: VÃN HOA VA NGHÉ THUAT 265
Cho đến nay, Viện Goethe vần tổ chức đấu thầu công khai trong việc tìm kiếm và lựa chọn nghệ sĩ Viện luôn tìm kiếm tư vấn từ những nhân cách của nền nghệ thuật tự do Xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến: Nguyền Thế Sơn, Trần Lương, Suzanne Lecht cũng như các nhà sáng lập và đại diện của các “Spaces” độc lập như Nguyền Trinh Thi (DocLab), Nguyễn Anh Tuấn (Heritage Space), Trâm Vũ (Manzi), Nguyền Phương Linh (Nhà Sàn Collective), Đồ Tường Linh và Giang Nguyễn (Six Space) Trong những năm qua, họ đã nhiều lần được Viện Goethe mời hợp tác và mang theo sớ trường cua người nghệ sĩ hoặc hiện thực hóa khái niệm nghệ thuật của riêng họ trong một cuộc triển lãm tại Viện Goethe
Viện Goethe hỗ trợ các nghệ sĩ địa phương vượt ra ngoài biên giới Việt Nam bằng thư mời đến Đức và bàng hợp tác khu vực với các Viện Goethe khác như: “ Riverscapes ĨN FLUX” của triển lãm về bao
vệ môi trường và biến đôi khí hậu hoặc “We wi 11 have bcen young” (chúng ta sẽ còn trẻ) cua triển lãm nhóm các nhiếp ảnh gia đến từ khu vực Đông Nam Á hoặc bằng các chuyến đi đến các lề hội hoặc sự kiện lớn như DOCUMENTA dành cho những nghệ sT đã từng ơ Đức
Những gì áp dụng cho nghệ thuật thì cũng có thê nói vê tân nhạc, nhạc câu lạc bộ, nhạc điện tử thử nghiệm, nhạc cổ điển, khiêu
vù và sân khấu Tân nhạc và múa đương đại cần được chú trọng đặc biệt ở điểm này Chúng cũng tạo khả năng cho các định dạng nhỏ Nếu nghệ thuật là một chỉ số cho thấy cách gói ghém và truyền tải những thay đổi trong xã hội về mặt cảm xúc thì đó là nghệ thuật biểu diễn, trong đó cách suy nghĩ và cách sông được thê hiện trực tiếp nhất về mặt thể chất và tình cam Và mặc dù âm nhạc và khiêu
vũ có thê hòa hợp mà không cần ngôn ngữ thì chúng cũng là tâm điểni cua sự kiêm duyệt Bơi vì ơ đây là cơ thề của người này và giọng nói của người kia Nghệ thuật luôn hướng đến sự thê hiện chân thực và một thái độ đương đại được thề hiện với sự dấn thân nhiệt huyết của từng cá tính Nghệ thuật không thể đứng yên khi mọi thứ xung quanh thay đôi
Trang 10266 VIỆT NAM VÀ ĐỨC: PHÁT TRIỂN BỂN VỮNG TRONG BÔI CẢNH BIẾN Đổl TOAN CẨU
Viện Goethe đã đưa các biên đạo múa từ Đức đến biểu diễn, thực hiện hội thảo với sinh viên và các chuyên gia: Hans Henning, Dieter Heitkamp, Anna Konjetzky, Arco Rentz, Riki von Falken, Felix Ruckert, Isabelle Schad, Sasha Waltz Viện đà mời các vũ công và biên đạo múa trong nước tham gia các lớp học thạc sĩ quốc tế và đồng sản xuất hoặc tài trợ họ phát triển và biểu diễn các tác phẩm của riêng
họ Trong nhiều năm, Viện Goethe đã tổ chức TanzConnexions (goethe.de/tanzconnexions) và lễ hội “Europe Meets Asia in Contemporary Dance” (châu Âu gặp châu Á trong Múa đương đại), tô chức “Tanztage Hanoi” (ngày khiêu vũ Hà Nội) cũng như Học viện mùa Hè với Heiner Goebbels Viện Goethe cám tháy có mối liên hệ mật thiết với những tên tuối lớn tronẹ làng múa đương đại như Trần
Ly Ly, Lê Vũ Long Bùi Ngọc Ọuân, Nguyền Duy Thanh Trần Tiến Huy, Vũ Ngọc Khai, Nguyền Phúc Hưng Tricia Nguyễn, Hoàng Lan Phương và những tài năng tuyệt vời khác mà tôi không thể liệt kê hết
ơ đây Viện Goethe không duy trì bất kỳ mối quan hệ tài trợ chức danh nào với các nghệ sĩ ơ Việt Nam mà sự họp tác và tài trợ là thế hiện sự trân trọng cua chúng tôi đối với đất nước và các nghệ sĩ của Việt Nam Đây là những mối quan hệ bạn bè của Viện Goethe mà chúng vần tiếp tục bất kẽ người lành đạo có thay đôi