Với những lý do cơ bản trên, đề tài được thực hiện với mục đích nhằm phân tích các vấn đề về hôn nhân-gia đình trong giới trẻ nông thôn miền Bắc hiện nay; tập trung vào phân tích đị[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN VIỆT NAM HỌC & KHOA HỌC PHÁT TRIỂN
-
VŨ THỊ THANH CHUNG
VẤN ĐỀ HÔN NHÂN-GIA ĐÌNH CỦA THANH NIÊN NÔNG THÔN HIỆN NAY
(Qua khảo sát hai trường hợp tại huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên)
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Ngành: Việt Nam học
Hà Nội-2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN VIỆT NAM HỌC & KHOA HỌC PHÁT TRIỂN
-
VŨ THỊ THANH CHUNG
VẤN ĐỀ HÔN NHÂN-GIA ĐÌNH CỦA THANH NIÊN NÔNG THÔN HIỆN NAY
(Qua khảo sát hai trường hợp tại huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên)
Luận văn Thạc sĩ ngành Việt Nam học
Mã số: 60 220 113
Người hướng dẫn khoa học PGS.TS NGUYỄN THỊ VIỆT THANH
Hà Nội-2015
Trang 3XÁC NHẬN CỦA NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
Tôi đã đọc và đồng ý với nội dung luận văn của học viên
Ngày tháng năm 2015
Người hướng dẫn khoa học
PGS.TS Nguyễn Thị Việt Thanh
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, tôi muốn bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới PGS.TS Nguyễn Thị Việt Thanh – Cô giáo đã chỉ bảo, hướng dẫn tận tình giúp tôi hoàn thành bản luận văn này Tôi xin trân trọng gửi đến cô lời cảm ơn chân thành nhất
Tôi xin chân thành cảm ơn quý Thày, Cô cùng Ban lãnh đạo Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình truyền đạt kiến thức trong những năm tôi học tập ở Viện Hành trang kiến thức mà các Thày, Cô mang lại sẽ không chỉ là nền tảng cho quá trình nghiên cứu luận văn mà còn là hành trang vô cùng quý báu cho công việc và cuộc sống của tôi sau này
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới lãnh đạo UBND huyện Phù Cừ
và cán bộ UBND các xã Minh Hoàng và thị trấn Trần Cao đã cung cấp cho tôi những thông tin quý báu để hoàn thành luận văn này
Xin chân thành cảm ơn các bạn học cùng khóa và các bạn học viên khóa 9 đã tạo điều kiện để tôi hoàn thành các môn học cũng như đã có những góp ý và chia sẻ quý giá giúp tôi trong quá trình chuẩn bị luận văn
Trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng năm 2015
Học viên
Vũ Thị Thanh Chung
Trang 5LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn này là kết quả nghiên cứu nghiêm túc của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn trực tiếp của PGS.TS Nguyễn Thị Việt Thanh Nội dung được trình bày trong luận văn hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu nào đã được công bố
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình
Hà Nội, ngày tháng năm 2015
Tác giả luận văn
Vũ Thị Thanh Chung
Trang 61
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 4
1 Lý do lựa chọn đề tài: 4
2 Mục đích và mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined
3 Đối tượng, phạm vi và khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not
defined
4 Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
6 Hệ thống các khái niệm sử dụng trong đề tài Error! Bookmark not
defined
7 Cấu trúc của luận văn Error! Bookmark not defined
Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề HN-GĐ Error!
Bookmark not defined
1.1 Lịch sử nghiên cứu của vấn đề hôn nhân – gia đình Error! Bookmark
not defined
1.2 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu: Error! Bookmark not defined 1.3 Đặc điểm mẫu nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.4 Một số vấn đề thực tiễn tác động tới quan niệm về HN-GĐ Error!
Bookmark not defined
1.5 Tập quán HN-GĐ và sự biến động trong quan hệ hôn nhân và GĐ
Error! Bookmark not defined
Chương 2 Định hướng giá trị trong HN-GĐ của thanh niên Error!
Bookmark not defined
2.1 Quyền quyết định trong hôn nhân Error! Bookmark not defined 2.2 Phẩm chất quan trọng ở người bạn đời Error! Bookmark not defined 2.3 Người chủ động trong hôn nhân: Error! Bookmark not defined 2.4 Nơi cư trú sau khi kết hôn Error! Bookmark not defined
Trang 72
2.5 Con cái và mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình Error!
Bookmark not defined
Chương 3 Các nhân tố xã hội ảnh hưởng tới HN-GĐ Error! Bookmark
not defined
3.1 Các nhân tố khách quan Error! Bookmark not defined 3.2 Các nhân tố chủ quan Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 5 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
ĐBSH
ĐBSCL
ĐHQGHN
ĐHKHXH&NV
HN-GĐ
KHPT
TLN
TĐTDS
TĐTDSTƯ
THCS
THPT
TC/CĐ/ĐH
VH
Đồng bằng sông Hồng Đồng bằng sông Cửu Long Đại học Quốc gia Hà Nội Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hôn nhân – gia đình
Khoa học phát triển Thảo luận nhóm Tổng điều tra dân số Tổng điều tra dân số trung ương Trung học cơ sở
Trung học phổ thông Trung cấp/Cao đẳng/Đại học Văn hóa
Trang 83
Trang 94
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
Bảng 1 1 Số thế hệ chung sống trong một gia đình Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2 1 Người tham gia quyết định chuyện hôn nhân theo giới tínhError! Bookmark not defined Bảng 2 2 Người tham gia quyết định hôn nhân theo nghề nghiệp Error!
Bookmark not defined
Bảng 2 3 Các phẩm chất quan trọng ở người bạn đời theo giới tính Error!
Bookmark not defined
Bảng 2 4 Các phẩm chất quan trọng ở người bạn đời theo nghề nghiệp Error!
Bookmark not defined
Bảng 2 5 Phẩm chất quan trọng có khác so với thế hệ trước theo giới tính
Error! Bookmark not defined
Bảng 2 6 Phẩm chất quan trọng có khác theo địa bàn KS Error! Bookmark
not defined
Bảng 2 7 Nơi cư trú sau khi kết hôn theo giới tính Error! Bookmark not
defined
Bảng 2 8 Số thành viên trong gia đình Error! Bookmark not defined
Bảng 2 9 Số con mong muốn Error! Bookmark not defined
Bảng 2 10 Vai trò của các thành viên trong các công việc của gia đình Error!
Bookmark not defined
Bảng 3 1 Nhân tố khách quan tác động mạnh nhất theo địa bàn KSError! Bookmark not defined Bảng 3 2 Yếu tố chủ quan tác động mạnh nhất theo giới tính Error!
Bookmark not defined
Bảng 3 3 Các yếu tố chủ quan tác động mạnh nhất theo nghề nghiệp Error!
Bookmark not defined
Bảng 3 4 Các nhân tố chủ quan tác động mạnh nhất theo địa bàn khảo sát
Error! Bookmark not defined
Bảng 3 5 Tuổi kết hôn theo giới tính Error! Bookmark not defined
Bảng 3 6 Tuổi kết hôn thực tế và dự kiến Error! Bookmark not defined
Biểu 2 1 Những người tham gia vào việc quyết định hôn nhânError! Bookmark not defined
Biểu 2 2 Người đưa ra quyết định chính trong hôn nhân Error! Bookmark
not defined
Biểu 2 3 Quan niệm về quyền quyết định kết hôn Error! Bookmark not
defined
Trang 105
Biểu 2 4 Người quyết định hôn nhân theo địa bàn khảo sát Error! Bookmark not defined
Biểu 2 5 Phẩm chất quan trọng ở người bạn đời (đơn vị tính: %) Error! Bookmark not defined
Biểu 2 6 Ai là người chủ động trong hôn nhân Error! Bookmark not defined
Biểu 2 7 Nơi cư trú sau khi kết hôn Error! Bookmark not defined
Biểu 3 1 Các yếu tố khách quan tác động Error! Bookmark not defined Biểu 3 2 Yếu tố khách quan tác động mạnh nhất Error! Bookmark not defined
Biểu 3 3 Các yếu tố chủ quan tác động tới vấn đề HN-GĐ Error! Bookmark not defined
Biểu 3 4 Yếu tố chủ quan tác động mạnh nhất Error! Bookmark not defined
Biểu 3 5 Ai là chủ gia đình Error! Bookmark not defined Biểu 3 6 Thay đổi về độ tuổi kết hôn của thanh niên Error! Bookmark not defined
Trang 116
MỞ ĐẦU
1 Lý do lựa chọn đề tài:
Bức tranh nông thôn miền Bắc Việt Nam những năm gần đây đã có nhiều biến đổi mạnh mẽ do tác động của quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa Hàng loạt các khu công nghiệp, khu chế xuất và khu du lịch được xây dựng giúp cho đời sống người dân nông thôn ngày càng được cải thiện, cơ sở hạ tầng nông thôn phát triển hơn, các dịch vụ văn hóa, xã hội và giáo dục cũng đã được cải thiện đáng kể Bên cạnh những chuyển biến tích cực thì hàng loạt các vấn đề xã hội cũng nảy sinh ở khu vực nông thôn cần được giải quyết Tại nhiều diễn đàn cũng như trong các cuộc hội thảo chuyên
đề gần đây, các chuyên gia đã liệt kê ra những vấn đề xã hội bức xúc, nan giải trong khoảng hai thập niên qua ở khu vực nông thôn miền Bắc Đó là vấn đề khoảng cách giàu - nghèo và bất bình đẳng xã hội; tình trạng thiếu việc làm,
di dân tự phát; xung đột xã hội gia tăng; dân trí và quan trí thấp; dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe yếu kém; đời sống văn hóa có nhiều biểu hiện tiêu cực, xuống cấp; năng lực quản lý xã hội, kết cấu hạ tầng thấp kém; môi trường bị ô nhiễm và suy thoái ở mức báo động…
Những vấn đề xã hội này kéo theo những thay đổi về khuôn mẫu hành
vi xã hội cũng như những thay đổi trong các quan hệ xã hội, đã tác động làm ảnh hưởng mạnh mẽ và sâu sắc tới các thành viên xã hội, đặc biệt là các thành viên trẻ, mà gia đình là một trong những nơi thể hiện rõ nhất những biến động của quá trình đó Gia đình được coi là tế bào của xã hội, một đơn vị sản xuất kinh tế Nó có cấu trúc liên kết bên trong bởi các thành viên và mỗi thành viên là một cá thể độc lập Các cá thể độc lập này luôn có cơ hội để thực hiện các hành vi theo những khuôn mẫu mà họ thích và muốn lựa chọn Sự biến động này ở các thành viên trẻ đã trưởng thành trong gia đình thể hiện rõ nét nhất trong các vấn đề hôn nhân của họ Hôn nhân là cơ sở tạo lập gia đình và
Trang 127
hình thành nên các tế bào của xã hội Nghiên cứu các vấn đề hôn nhân – gia đình của thanh niên ở khu vực nông thôn miền Bắc sẽ giúp cho chúng ta có cái nhìn cụ thể và rõ nét hơn về sự biến động/thay đổi trong những khuôn mẫu hành vi, tập quán và quan niệm của người trẻ về vấn đề hôn nhân – gia đình hiện nay
Với những lý do cơ bản trên, đề tài được thực hiện với mục đích nhằm phân tích các vấn đề về hôn nhân-gia đình trong giới trẻ nông thôn miền Bắc hiện nay; tập trung vào phân tích định hướng giá trị trong hôn nhân và mô hình người bạn đời lý tưởng của thanh niên, các nhân tố xã hội tác động tới vấn đề hôn nhân-gia đình của thanh niên Từ đó, đề tài sẽ tổng hợp và đưa ra một bức tranh về những thay đổi hoặc biến động trong tập quán và quan niệm của thanh niên nông thôn miền Bắc về vấn đề hôn nhân – gia đình hiện nay
Chúng tôi lựa chọn khảo sát tại hai địa điểm thuộc huyện Phù Cừ của tỉnh Hưng Yên là xã Minh Hoàng và thị trấn Trần Cao Đây là vùng có đặc thù về sản xuất nông nghiệp lúa nước với các tập quán hôn nhân - gia đình có truyền thống lâu đời trong lịch sử Việc lựa chọn một xã và một thị trấn trong cùng một huyện để nghiên cứu nhằm có các thông tin so sánh và phân tích đa dạng giữa các đối tượng ở hai tiểu khu vực địa lý khác nhau nhưng cùng là các thanh niên nông thôn miền Bắc Các địa bàn này có đặc thù đều là các xã thuần nông với lịch sử hình thành và phát triển lâu đời, cư dân của vùng đều
là người Việt (Kinh) với các tập quán hôn nhân – gia đình khá đồng nhất Hiện nay vẫn còn duy trì một số phong tục cổ xưa, tuy vậy vẫn không tránh khỏi những tác động của phát triển kinh tế và chuyển biến văn hóa, xã hội khiến cho các tập quán và quan niệm về hôn nhân gia đình trong giới trẻ có những biến đổi sâu sắc
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 138
Tài liệu tham khảo tiếng Việt:
[1] Đào Duy Anh (2002), Việt Nam văn hoá sử cương, Nxb Văn hoá thông
tin (tái bản), 410 trang, tr 223
[2] Lịch sử Đảng bộ huyện Phù Cừ, tập I (1938-1975), Nxb Chính trị quốc
gia, 2010
[3] Daniele Belanger và Khuất Thu Hồng (1995), “Một số biến đổi trong
hôn nhân và gia đình ở Hà Nội trong những năm 1965-1992”, Tạp chí
Xã hội học, số 4, 14 trang
[4] Nguyễn Đức Chiện (2008), “Chuyển đổi Mô hình kết hôn ở nông thôn
Việt Nam trước và sau đổi mới”, Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần 3,
ngày 4-7 tháng 12 năm 2008
[5] Tống Văn Chung (2001), Xã hội học nông thôn, Nxb ĐHQGHN
[6] Ts.Vũ Quang Hà (2002), Các lý thuyết xã hội học, tập 1, Nxb
ĐHQGHN, tr 409-410
[7] Nguyễn Thị Bích Hoàn (2002), Định hướng hôn nhân của sinh viên,
Khóa luận tốt nghiệp K43, Khoa Xã hội học, Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN
[8] Vũ Tuấn Huy (1996), “Tác động của biến đổi kinh tế-xã hội đến một
số khía cạnh của gia đình Việt Nam” (Nghiên cứu trường hợp tỉnh Thái Bình), Nxb Chính trị Quốc gia, 74 trang
[9] Nguyễn Văn Huyên (1996), Góp phần nghiên cứu văn hóa Việt Nam,
tr 567
[10] Nguyễn Hữu Minh (2012), Các mối quan hệ trong gia đình ở Việt Nam
– Một số vấn đề cần quan tâm, Tạp chí Xã hội học số 4 (120), tr 95 [11] Nguyễn Hữu Minh (1999), “Quyền tự do lựa chọn bạn đời ở một số
tỉnh đồng bằng sông Hồng: truyền thống và biến đổi”, Tạp chí Xã hội
học, số 01, 12 trang
Trang 149
[12] Quách Thị Mơ (2014), Những chuyện “gia đình trẻ con” ở nông thôn,
Tạp chí gia đình và hạnh phúc lứa đôi số 6/2014, tr 10
[13] Đăng Lan (2014), Hôn nhân và pháp luật, Tạp chí kiến thức gia đình
số 47/2014, tr 16
[14] Ts Nguyễn Khắc Lân (2014), Cần có văn bản quy định về những
chuẩn mực ứng xử trong gia đình, Tạp chí gia đình và trẻ em tháng
10/2014, tr.10
[15] Nguyễn Kim Liên (2002) Trẻ em mồ côi và chính sách chăm sóc trẻ
mồ côi không nơi nương tựa giai đoạn 2001-2010 Nxb Lao động - xã
hội Hà Nội Trang 210-225
[16] Luật Thanh niên (2005) số 53/2005/QH11 ngày 29 tháng 11 năm 2005 [17] Luật Hôn nhân và Gia đình (2014), số 52/2014/QH13
[18] Ph.Ăng-ghen (1972), Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và
của nhà nước, tr 133
[19] Hoàng Phê (cb) (2000), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng
[20] Nguyễn Thị Minh Phương (2011), Áp dụng phong tục, tập quán về hôn
nhân và gia đình đối với đồng bào dân tộc thiểu số theo quy định của pháp luật Việt Nam, Luận văn ThS Luật, Đại học Luật Hà Nội
[21] PGS Võ Tấn Quang (2014) – Viện Chiến lược và chương trình giáo
dục-Bộ Giáo dục và đào tạo, Gia đình trong kinh tế thị trường và hệ giá trị, Tạp chí gia đình và trẻ em 2014, tr 7
[22] Nguyễn Đình Thiết (2014), Những vấn đề đặt ra trong lĩnh vực gia
đình, Tạp chí gia đình và trẻ em, tháng 11/2014, tr 29
[23] GS.VS Đào Thế Tuấn (2009), Không gian văn hóa của châu thổ sông
Hồng, Bài giảng chương trình đào tạo Thạc sỹ Việt nam học tại Viện Việt Nam học và KHPT, ĐHQGHN
[24] Nguyễn Khắc Viện (cb) (1994), Từ điển xã hội học, Nxb Thế giới
Trang 1510
Tài liệu tham khảo online:
[25] Đồng bằng sông Hồng, Wikipedia – Bách khoa toàn thư mở; truy cập
https://vi.wikipedia.org, cập nhật ngày 12/11/2015
[26] Khuất Thu Hồng, Gia đình và hôn nhân ở Việt Nam thay đổi như thế
nào? Truy cập http://www.vanhoanghean.com.vn ngày 12/11/2015
[27] Mạnh Tráng (st), Thông tin về phát triển kinh tế - xã hội của Vùng đồng
bằng sông Hồng, truy cập http://ptit.edu.vn ngày 12/11/2015
[28] Lê Ngọc Văn, (2007), Mô hình tìm hiểu và quyết định hôn nhân ở nông
thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới, Tạp chí Xã hội học, số 3-2007, truy cập
www.ios.vass.gov.vn ngày 12/11/2015
[29] Mai Văn Hai (2004), Về sự biến đổi mô hình phong tục hôn nhân ở
châu thổ sông Hồng qua mấy thập niên gần đây, Tạp chí Xã hội học, số
2-2004, truy cập http://thuvien.due.udn.vn ngày 10/11/2015
Tài liệu tham khảo tiếng Anh:
[30] Goran Therborn (2004), Between Sex and Power, Routledge, London,
164 pages
Patterns, Free Press, Glencoe New York 1963, 194 pages.