Dƣơng Văn Đại (2012), “ Tác động của công tác giáo dục pháp luật đối với phạm nhân đang chấp hành án phạt tù tại trại giam ” , Hội thảo quốc tế Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về công tác[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
DƯƠNG VĂN ĐẠI
VAI TRÒ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
ĐỐI VỚI PHẠM NHÂN ĐANG CHẤP HÀNH ÁN TẠI CÁC TRẠI GIAM THUỘC BỘ CÔNG AN (Nghiên cứu trường hợp trại giam Nam Hà)
LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC
Hà Nội – 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
DƯƠNG VĂN ĐẠI
VAI TRÒ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
ĐỐI VỚI PHẠM NHÂN ĐANG CHẤP HÀNH ÁN TẠI CÁC TRẠI GIAM THUỘC BỘ CÔNG AN (Nghiên cứu trường hợp trại giam Nam Hà)
Hà Nội - 2014
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ này là công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc và trung thực của cá nhân tôi và xin hoàn toàn chịu trách nhiệm
về lời cam đoan này
NGƯỜI CAM ĐOAN
DƯƠNG VĂN ĐẠI
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Luận án này là một công trình khoa học độc lập, kết quả của sự nỗ lực
mà bản thân tôi gặt hái được trong nhiều năm học tập, nghiên cứu Để hoàn thành luận án, lời đầu tiên tôi bày tỏ lòng biết ơn đến Quý Thầy, Cô giáo, Ban Chủ nhiệm khoa Xã hội học, phòng Quản lý nghiên cứu khoa học và đào tạo Sau đại học (Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội) đã tạo mọi điều kiện giúp tôi hoàn thành luận án
Đặc biệt, tôi chân thành cảm tạ GS.TS Tô Duy Hợp và PGS.TS Nguyễn Thị Kim Hoa - Những người hướng dẫn khoa học, đã giúp đỡ tận tình, đầy trách nhiệm để tôi hoàn thành tốt luận án và trưởng thành về khoa học
Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Tổng cục Cảnh sát Thi hành án hình sự và Hỗ trợ tư pháp, Đảng uỷ, lãnh đạo Cục Tham mưu, và các đồng nghiệp nơi tôi công tác - đã giúp đỡ, động viên quý báu trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án
Luận án này sẽ trở nên vô nghĩa nếu không có sự tạo điều kiện và giúp
đỡ trong việc thu thập thông tin của lãnh đạo Trại giam Nam Hà Tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến lãnh đạo và cán bộ chiến sĩ Trại giam Nam Hà
Đặc biệt qua đây tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với đại gia đình tôi và những bạn hữu luôn động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành tốt luận án
Tôi xin trân trọng cảm ơn tất cả!
Tác giả
Dương Văn Đại
Trang 5MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined
1 Lí do chọn đề tài Error! Bookmark not defined.
2 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của đề tài Error! Bookmark not defined.
3 Mục đích nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
4 Nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
5 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứuError! Bookmark not defined.
6 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
7 Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và khung phân tích Error!
Bookmark not defined.
8 Đóng góp mới và hạn chế của luận án Error! Bookmark not defined.
9 Kết cấu của luận án Error! Bookmark not defined.
Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Error! Bookmark not defined
1.1 Các công trình nghiên cứu về tội phạm nói chungError! Bookmark not defined.
1.2 Công trình nghiên cứu liên quan đến giáo dục, giáo dục phạm nhân trong trại
giam Error! Bookmark not defined.
Chương 2 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN Error!
Bookmark not defined
2.1 Các khái niệm công cụ Error! Bookmark not defined.
2.1.1 Vai trò Error! Bookmark not defined.
2.1.2 Giáo dục pháp luật và giáo dục pháp luật cho phạm nhân Error!
Bookmark not defined.
2.1.3 Tội phạm và phạm nhân Error! Bookmark not defined.
2.1.4 Chuẩn mực và sai lệch chuẩn mực Error! Bookmark not defined.
2.1.5 Trại giam Error! Bookmark not defined.
Trang 62.2 Một số lí thuyết được sử dụng trong nghiên cứu về hành vi lệch chuẩn và tội
phạm Error! Bookmark not defined 2.2.1 Lí thuyết hành vi lệch chuẩn Error! Bookmark not defined 2.2.2 Lí thuyết về nền văn hoá phụ của kẻ tội phạmError! Bookmark not defined.
2.2.3 Lí thuyết gán nhãn Error! Bookmark not defined 2.2.4 Lí thuyết Xung đột Error! Bookmark not defined.
2.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà
nước về công tác giáo dục phạm nhân Error! Bookmark not defined.
2.3.1 Truyền thống dân tộc, tư tưởng bao dung của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Error! Bookmark not defined 2.3.2 Chính sách hình sự về giáo dục cải tạo phạm nhânError! Bookmark not defined.
2.3.3 Các nguyên tắc cơ bản trong giáo dục pháp luậtError! Bookmark not defined.
2.4 Đặc điểm phạm nhân đang chấp hành án tại các trại giam, đặc điểm, địa bàn
nghiên cứu Error! Bookmark not defined.
2.4.1 Vài nét về điều kiện tự nhiên, cơ sở vật chất của các trại giam thuộc Bộ
Công an Error! Bookmark not defined 2.4.2 Tình hình phạm nhân đang chấp hành án tại các trại giam Error! Bookmark not defined.
2.4.3 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu (Trại giam Nam Hà)Error! Bookmark not defined.
Chương 3 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI PHẠM NHÂN QUA KHẢO SÁT TẠI TRẠI GIAM NAM HÀError! Bookmark not defined
3.1 Nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục pháp luậtError! Bookmark not defined.
Trang 73.1.1 Nội dung giáo dục pháp luật Error! Bookmark not defined 3.1.2 Phương pháp giáo dục pháp luật Error! Bookmark not defined 3.1.3 Hình thức giáo dục pháp luật Error! Bookmark not defined 3.2 Yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục pháp luật cho phạm nhânError! Bookmark not defined.
3.2.1 Yếu tố ảnh hưởng trực tiếp Error! Bookmark not defined 3.2.2 Yếu tố ảnh hưởng gián tiếp Error! Bookmark not defined Chương 4 KẾT QUẢ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI PHẠM NHÂN, MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TẠI TRẠI GIAM NAM HÀError! Bookmark not defined 4.1 Kết quả của giáo dục pháp luật đối với phạm nhânError! Bookmark not defined.
4.1.1 Nâng cao nhận thức pháp luật Error! Bookmark not defined 4.1.2 Phạm nhân nhận thức được tội lỗi của mình gây raError! Bookmark not defined.
4.1.3 Hình thành ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ của phạm nhân Error! Bookmark not defined.
4.2 Một số vấn đề đặt ra trong giáo dục pháp luật đối với phạm nhân Error! Bookmark not defined.
4.2.1 Đánh giá chung Error! Bookmark not defined 4.2.2 Một số tồn tại Error! Bookmark not defined.
4.3 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật đối với phạm nhân đang
chấp hành án tại Trại giam Nam Hà Error! Bookmark not defined.
4.3.1 Xây dựng, hoàn thiện hệ thống các văn bản pháp quy hướng dẫn tổ chức
thực hiện giáo dục pháp luật cho phạm nhânError! Bookmark not defined.
4.3.2 Bảo đảm các điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất, nguồn nhân lực phục vụ
công tác giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trại giam Error! Bookmark not defined.
Trang 84.3.3 Nâng cao trình độ kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ sư phạm của đội
ngũ cán bộ làm công tác giáo dục pháp luật cho phạm nhânError! Bookmark not defined.
4.3.4 Đổi mới giáo dục pháp luật cho phạm nhânError! Bookmark not defined.
4.3.5 Có chế tài khen thưởng kịp thời - kỷ luật nghiêm minh đối với phạm nhân
trong quá trình giáo dục pháp luật Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN……… ……151
TÀI LIỆU THAM KHẢO 9 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 9Danh mục các ký hiệu và chữ cái viết tắt
An ninh quốc gia
Bộ Giáo dục và Đào tạo
Bộ Quốc phòng
Bộ Tƣ pháp Cục Giáo dục cải tạo và hoà nhập cộng đồng Nhà xuất bản
Trung học cơ sở Trung học phổ thông Trại giam
Tổng cục Cảnh sát Thi hành án hình sự và Hỗ trợ tƣ pháp
Tố tụng hình sự Thông tƣ liên tịch Thi hành án hình sự
Trang 10Danh mục các bảng Bảng 2.1 Cơ cấu phạm nhân theo tội danh Error! Bookmark not defined Bảng 2.2 Cơ cấu phân loại phạm nhân theo nghề nghiệp trước khi vào trạiError! Bookmark not defined
Bảng 2.3 Cơ cấu phạm nhân có tiền án, tiền sự Error! Bookmark not defined Bảng 2.4 Cơ cấu phạm nhân theo độ tuổi Error! Bookmark not defined Bảng 3.1 Các nhóm phạm nhân được học pháp luậtError! Bookmark not defined
Bảng 3.2 Các nội dung giáo dục pháp luật của phạm nhân được học trong thời
gian chấp hành án phạt tù Error! Bookmark not defined
Bảng 3.3 Tập thể, cá nhân được khen thưởng trong quá trình chấp hành án phạt tù
tại trại giam Error! Bookmark not defined Bảng 3.4 Giáo dục chung cho phạm nhân Error! Bookmark not defined Bảng 3.5 Tham gia chương trình tìm hiểu pháp luậtError! Bookmark not defined
Bảng 3.6 Cơ cấu phạm nhân theo độ tuổi Error! Bookmark not defined
Bảng 4.1 Mức độ nhận thức của phạm nhân đối với nội dung pháp luật được học
trong quá trình chấp hành án phạt tù Error! Bookmark not defined
Bảng 4.2 Tương quan giữa trình độ học vấn của phạm nhân và mức độ nhận thức
các nội dung giáo dục pháp luật Error! Bookmark not defined
Bảng 4.3 Tương quan giữa số lần tiền án và mức độ nhận thức pháp luật của phạm
nhân có tiền án, tiền sự Error! Bookmark not defined Bảng 4.4 Tương quan giữa các nhóm tội với mức độ nhận thức pháp luậtError! Bookmark not defined
Bảng 4.5 Mức độ nhận thức pháp luật của phạm nhân phạm tộixâm phạm an ninh
quốc gia Error! Bookmark not defined
Bảng 4.6 Về mức độ nhận thức pháp luật của nhóm phạm nhân phạm các tội về
trật tự quản lí kinh tế Error! Bookmark not defined
Trang 11Bảng 4.7 Nhận thức pháp luật của nhóm phạm nhân phạm tội ma tuý Error! Bookmark not defined
Bảng 4.8 Nội dung giáo dục pháp luật mà phạm nhân cần hiểuError! Bookmark not defined
Bảng 4.9 Mức độ tham gia học tập, tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật của
các nhóm phạm tội Error! Bookmark not defined Bảng 4.10 Số phạm nhân vi phạm Nội quy trại giamError! Bookmark not defined
Biểu đồ 3.6 Trình độ học vấn của phạm nhân Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.7 Nghề nghiệp của phạm nhân trước khi vào trạiError! Bookmark not defined
Biểu đồ 3.8 Trình độ chuyên môn của cán bộ giáo dục Error! Bookmark not defined
Trang 12Biểu đồ 4.1 Tỷ lệ phạm nhân xâm phạm an ninh quốc gia đang chấp hành án tại Trại giam Nam Hà với tỷ lệ phạm nhân phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia đang
chấp hành án tại các trại giam trong toàn quốc.Error! Bookmark not defined Biểu đồ 4.2 Xếp loại thi đua của phạm nhân Error! Bookmark not defined
Danh mục các hộp
Hộp 4.1 Error! Bookmark not defined Hộp 4.2 Error! Bookmark not defined Hộp 4.3 Error! Bookmark not defined Hộp 4.4 Error! Bookmark not defined Hộp 4.5 Error! Bookmark not defined
DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
1 Dương Văn Đại (2012), “Tác động của công tác giáo dục pháp luật đối với phạm nhân đang chấp hành án phạt tù tại trại giam”, Hội thảo quốc tế Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về công tác xã hội và an sinh xã hội, NXB Đại
học Quốc gia, Hà Nội, tr 650-660
2 Dương Văn Đại (2014), “Vai trò công tác giáo dục pháp luật đối với phạm nhân đang chấp hành án phạt tù tại các trại giam”, Tạp chí Khoa học Quản lí và giáo dục tội phạm (13), tr 37-39
Trang 13TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt
1 A.K.Uleđốp (1980), Những quy luật xã hội học, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
2 Bộ Công an (2001), Những văn bản pháp luật phục vụ cho công tác trại giam, cơ
sở giáo dục, trường giáo dưỡng, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội
3 Bộ Công an (2013), Báo cáo tổng kết công tác đặc xá từ 2007 - 2013, Hà Nội
4 Bộ Công an (2010), Báo cáo công tác thi hành án hình sự năm 2010, Hà Nội
5 Bộ Công an (2011), Báo cáo công tác thi hành án hình sự năm 2011, Hà Nội
6 Bộ Công an (2012), Báo cáo công tác thi hành án hình sự năm 2012, Hà Nội
7 Bộ Công an (2013), Báo cáo công tác thi hành án hình sự năm 2013, Hà Nội
8 Bộ Công an (1998), Từ điển Bách khoa Công an nhân dân, Nxb Công an nhân
dân, Hà Nội
9 Bộ Công an (2012), Tài liệu tập huấn chuyên sâu Luật Thi hành án hình sự và các văn bản pháp luật có liên quan, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội
10 Bộ Công an - Bộ Quốc phòng - Bộ Tƣ pháp - Bộ Giáo dục và Đào tạo (2012),
Thông tư liên tịch số 02/2012/TTLT-BCA-BQP-BTP-BGDĐT Hướng dẫn việc
tổ chức dạy văn hoá, giáo dục pháp luật, giáo dục công dân, phổ biến thông tin thời sự, chính sách và thực hiện chế độ sinh hoạt, giải trí cho phạm nhân, Hà Nội
11 Bộ Nội vụ (1997), Những văn bản của Nhà nước về an ninh, trật tự 1954), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
(1945-12 Các Mác - Phri-đrích Ăng-ghen (1980), Tuyển tập (gồm 6 tập), Tập I, Nxb Sự
thật, Hà Nội
13 C.Mác - Phri-đrích Ăng-ghen (1981), Tuyển tập (gồm 6 tập), Tập II, Nxb Sự
thật, Hà Nội
Trang 1414 C.Mác - Phri-đrích Ăng-ghen (1983), Tuyển tập (gồm 6 tập), Tập V, Nxb Sự
thật, Hà Nội
15 C.Mác - Ph.Ănghen (1998), Về quyền con người, Nxb Chính trị quốc gia Hà
Nội, Hà Nội
16 Lê Cảm (2001), Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam (phần chung), Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
17 Trần Đức Châm (2002), Thanh, thiếu niên làm trái pháp luật thực trạng và giải pháp, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
18 Trần Đức Châm (2013), Xã hội học pháp luật, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
19 Phạm Đình Chi (2005), Tội phạm ở lứa tuổi vị thành niên, Luận án Tiến sĩ Xã hội học, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
20 Đỗ Bá Cở (2000), Hoạt động của các lực lượng công an nhân dân trong phòng ngừa người chưa thành niên phạm tội trong tình hình hiện nay, Luận án Tiến sĩ
Luật học, Trường Đại học Cảnh sát nhân dân, Hà Nội
21 Phạm Tất Dong, Lê Ngọc Hùng (đồng chủ biên) (2010), Xã hội học, Đại học
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
22 Hà Ngân Dung (chủ biên) (2001), Các nhà xã hội học thế kỷ XX, Nxb Khoa
Trang 1526 Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Báo cáo chính trị của BCHTW khoá 7 tại hội nghị giữa nhiệm kỳ, Nxb Sự thật, Hà Nội
27 Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb Sự thật, Hà Nội
28 Đảng Cộng sản Việt nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc quốc lần
IX, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
29 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
30 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
X, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
31 Đảng Cộng sản Việt Nam (2010), Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, Hà Nội
32 Đảng Cộng sản Việt Nam (2013), Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân, Hà Nội
33 Đảng uỷ Công an Trung ƣơng (2013), Báo cáo 20 năm công tác thi hành án hình sự, công tác tái hoà nhập cộng đồng (1993 - 2012), Hà Nội
34 Emile Durkheim (Nguyễn Gia Lộc dịch) (1993), Các qui tắc của phương pháp
xã hội học, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
35 Nguyễn Tĩnh Gia, Mai Đình Chiến (2006), Vận dụng học thuyết Mác để xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
36 Gunter Endrweit và G.Trommsdorff (2002), Từ điển Xã hội học, Nxb Thế giới,
Hà Nội
37 Gunter Endrweit (chủ biên) (Nguỵ Hữu Tâm dịch) (1999), Các lí thuyết xã hội học hiện đại, Nxb Thế giới, Hà Nội
38 Vũ Quang Hà - Nguyễn Thị Hồng Xoan (2002), Xã hội học đại cương, Nxb
Đại học quốc gia, Hà Nội