Ddi vài càc nhà nghién cUu dóng thdi là càc giàng vièn d càc trudng Dai hpe, càc Vièn nghién cùu, càc té ebùc nghién cùu phàt trién, viéc su dung phùdng phàp va cóng cu cùa PRA va CBC[r]
Trang 1ÙNG DUNG CÀC PHtfdNG PHÀP VA
GÒNG CU CÙA FRA VA CBCRM VÀO
NGHIÉN CLfU G I O Ì Ò V I É T N A M :
KINH NGHIÉM VA MOT SO DE XUAT
LE THI KIM LAN va TRAN XUÀN BÌNH
Dai hoc Khoa hoc Hue
Gidi là mot ngành khoa hpe tré nhung eó toc dò phàt trién nhanh trong nhùng thàp ky vùa qua trèn eà hai bình dién: ly thuyét va phUdng phàp
Trong nhùng nàm gàn day, càc phùdng phàp va càc còng
cu mài phue vu cho phàn tich giói trong nghién cùu, giàng day va boat dòng phàt trién dà ra ddi ò nhiéu trung tàm dào tao, trung tàm nghién cùu va phàt trién quò'c tè' Càc phùdng phàp va còng cu này dà dùpc càp nhàt va ùng dung ò Viet Nam qua con dùdng: hdp tàc nghién cùu, dào tao, càc dii àn phàt trién, qua sàch bào, tap chi va qua he thòng Internet Trong khuón khd bào cào này chùng tòi mudn de càp dèn viee ùng dung càc phùdng phàp va còng cu cuà PRA (dành già nhanh nòng thòn eó su tham già cùa nguòi dàn) va CBCRM (càc phUdng phàp tham già trong quàn ly tài nguyén ven bién diia vào còng dóng) vào viée nghién cùu va giàng day ve gidi trong nhùng nàm qua tu kinh nghiém cùa dja bàn mién Trung
Trang 2* Càc phuang phàp va cóng cu PRA vd CBCRM:
PRA (Participatory Rural Appraisll) là phùdng phàp dành già nhanh nòng thòn eó su tham già cùa ngùòi dàn, phùdng phàp này ra ddi vào nhùng nàm 1990 tu càc td ebùc phi ehinh
phù sau dò dùpc càc td ebùc ehinh phù va càc td ebùc nghién
cùu nòng thòn su dung Trong PRA eó càc phùdng phàp va còng cu sau:
- Phùdng phàp va còng cu phàn loai giàu nghéo
- PhUdng phàp va còng cu ve bàn dò
- PhUdng phàp va cdng cu biéu dd thdi gian
- PhUdng phàp va còng cu xày diing Ijch thdi vu
- PhUdng phàp va còng cu phòng vàn nhóm tàp trung
- PhUdng phàp quan sàt quan sàt cóng dóng
- PhUdng phàp va cdng cu phàn loai Uu tièn
- PhUdng phàp va cdng cu xày dUng càc td ebùc còng ddng CBCRM (Community Ba.sed Coastal Resource Management)
là phùdng phàp quàn ly tài nguyén ven bién diia vào cóng ddng, dùpc tàp trung nghién cùu phàt trién quòc tè CANADA (IDRC)
su dung manh me trong càc ehUdng trinh nghién cùu va quàn ly nguón Ipi sinh hpe ven bién CBCRM bao góm mot he thdng càc phùdng phàp va cóng cu nbU:
- Ljch thdi vu
- Dóng ho sinh hpe
- Bàn dò tài nguyén va ljch su dung tài nguyén
- Pbdng vàn bàn càu trùc
- Pbdng vàn thào luàn nhàm tàp trung
- Phàn tich diém manh dièm yéu ed bòi va nguy ed (SWOT)
Trang 3•
- P h à n tich su phàn còng lao dóng theo giói
- P h à n tich n h u càu cóng dòng (nhu càu thiic té' va n h u càu chié'n lùdc)
- P h à n tich ed hpi tié'p càn va kiém soàt nguón lue va Idi ich
- P h à n tich càc nhàn to' ành hùòng
- P h à n tich n h ù n g ngùòi eó lién quan
- Ma t r a n xép loai ùu tién
* Ifu diém cùa viéc su dung phUcfng phàp va cóng
cu cùa PRA va CBCRM trong nghién cùu ve giói:
Trong he thdng càc phùdng phàp va còng cu cùa PRA va CBCRM co nhiéu phùdng phàp va cóng cu ed khà nàng ùng dung ed hieu qua trong nghién cùu va giàng day ve giói, dàc biet là trong linh viic phàn tich giói Trong PRA eó thè sik
dung phùdng phàp phàn loai giàu nghéo, ve biéu do thdi gian,
lich thdi vu, phòng vàn nhóm tàp trung Trong CBCRM eó the
su dung càc phùdng phàp va cóng cu nhù: lich thdi gian, dóng
ho sinh hpe, bàn do tài nguyén va su dung tài nguyén, phòng vàn/thào luàn nhóm tàp trung, SWOT, phàn tich su phàn còng lao dóng theo giói, phàn tich ed hpi tiép càn nguón lue va
Idi ich de phàn tich càc vàn de cùa giói
Viéc su dung càc phùdng phàp va còng cu cùa PRA va CBCRM trong nghién cùu va giàng day ve gidi ed n h ù n g ùu dièm sau day:
- De thitc hién: ò nùòe ta gàn 80% dàn so' là cu dàn nòng
thón Trong thùe t r a n g kinh té' - xà hpi hién nay, dia bàn
nòng thòn vàn là nói tàp trung nhùng vàn de dàng quan t à m
Trang 4ve kinh tè' - xà bòi, dàc biét là nhùng vàn de cùa gidi Trong
mot mòi trùdng xà bòi nhù vày, cu dàn nòng thòn phàn lón eó trinh dd hpe vàn thàp, dièu kién giao tié'p ban che (dàc biét là nòng dàn d vùng nùi cad, ven bién, ven dàm phà cùa mién Trung) Vi vày, viéc su dung càc còng cu va phùdng phàp này
de dàng thu nhàn thòng tin ve gidi (ké eà ngvtdi nghién cùu, giàng day va ddi tùpng dùpc nghién cùu, dùpc dào tao va tham già nghién cùu)
Phàn Idn càc nguyén ly va càc cdng cu trong PRA va CBCRM de biéu, de thùe hién va chùng dùpc thao tàc trèn càc mò bình cu the vói chi tièu ddn giàn Nghién cùu ve vai trò phu nù va nam gidi trong boat dóng kiém song thòng qua chi tièu thu nbàp là mot vi du cu thè Viéc lùpng boa trong dóng góp thu nbàp cùa ngùdi vd boàc ngùdi ehóng sé trd nèn khd khan va thiéu ehinh xàe trong diéu kién nòng thón Viét Nam Phàn lón càc ho già dìnb khdng nhd boàc kbòng tinh toàn dùpc thu nbàp cùa tùng ngUdi Trong CBCRM ngUdi ta
eó thè nbìn nhàn ve thu nbàp cùa phu nù va nam giói thòng qua su dung càc biéu tupng ddn giàn: hat tbóc, bat dàu, bat .sdi
- Ngitòi dàn eó thè tham già vào hoat dóng.nghién cùu:
Mot trong nhùng nguyén tàc ed bàn cùa PRA va CBCRM là nghién cùu eó sii tham già cùa cóng dóng Do phUdng phàp va còng cu cùa hai phUdng phàp này ddn giàn, de tbiic bién cho nèn phu nù va nam gidi d càc dja bàn nghién cùu ed the trd thành càc nghién cùu vièn cùng tham già vào càc boat dóng nghién cùu ké eà nhùng ngUdi ed hpe vàn thàp, diéu này sé giùp cho càc nhà nghién cùu biéu rò hPn ddi song, nhu càu va nguyén vpng cùa phu nù va nam gidi ò dja phUdng Bài vi bà't
cU mot boat dòng nào cùng phài xuàt phàt tu thue te cùa dja
Trang 5phUdng de bình thành nèn càc giài phàp ed biéu qua Tuy nhién, ngUÒi dàn còng dóng là ngUdi biéu rò thiie trang kinh té' - xà bòi cùa dia phUdng ndi hp sinh sò'ng va hp cùng là ngUdi biéu rò càc nhu càu thUe té' va nhu càu chié'n lupe cùa phu nù va nam gidi va ehinh bàn thàn hp sé tìm càc giài phàp
de giài quyé't càc vàn de cùa ehinh hp NhU vày, phu nù va nam gidi trong cóng dóng là ngUÒi so hùu thòng tin, ngUdi phàn tich va su dung thòng tin Qua tham già nghién cùu, nàng lue cùa phu nù va nam gidi dùpc nàng lén rò rét
- Su dung PRA va CBCRM trong nghién cùu gidi vùa ddn giàn, nhanh, rè tien va eó khà nàng kè't hpp nhiéu bién phàp, nhiéu boat dóng Nghién cùu ve gidi vùa ddi bòi tinh toàn, bao quàt va tinh nhay càm vùa dòi bòi tinh thdi sU Dàc biét trong nghién cùu phuc vu cho cóng tàc va cho viéc bd sung, xày diing càc ehinh sàch lién quan ve giài Vi vày càc còng trinh nghién cùu ve giói hién nay kbòng chi dòi bòi ve chat lùpng ma con dòi bòi tié't kiém kinh phi va thdi gian nghién cùu nhàm giài quyé't nhanh càc vàn de cùa phu nù va nam gidi Viéc su dung phUdng phàp va còng cu cùa PRA va CBCRM dà giùp chùng ta thiic hién nhùng nhu càu này bòi chùng mò ra khà nàng nghién cùu tham dU, thao tàc va ehi
tièu ddn giàn de thiic hién Trèn ed so dò de tién hành thu
t h à p thòng tin nhanh, it tò'n kém kinh phi Trong qua trinh nghién cùu ve gidi su dung phUdng phàp va còng cu PRA va CBCRM eó the két hdp viéc thu thàp thòng tin vói càc boat dòng còng dóng nhU sinh boat vàn boa, ehia sé kinh nghiém san xuàt, chuyén giao tién bò ky t h u à t cho phu nù va nam gidi
- Su dung phùang phàp va cóng cu nghién cùu cùa PRA
va CBCRM giùp cho càc nhà nghién cùu tiép càn vói ddi
Trang 6tùOng nghién cùu Xuàt phàt tu nguyén ly cùa PRA va
CBCRM là nghién cùu ed su tham già vi vày ành hùdng cùa
cóng dóng (phu nù va nam gidi) trong két qua nghién cùu rat
Idn Mùc dd tham già cao cùa gidi trong qua trinh nghién cùu
dà giàm kboàng càch giùa nhà nghién cùu vài dòi tùpng
nghién cùu va xoà bò hinh thùe nghién cùu theo kièu tu trèn
xuòng, mot chièu Do dò buòc càc nhà nghién cùu phài thùe
hién nguyén tàc: "Cùng àn, cùng d, cùng làm" vài cdng dòng
trong sudt qua trinh thùe hién nghién cùu Hp kbòng ehi tini
biéu càc vàn de cùa phu nù va nam gidi ma hp ed thè hpe bòi
tu phu nù va nam giài ve nhùng kinh nghiém cùa hp càch
thùe td ebùc xà bòi va càch thùe giài quyét càc vàn de cùa hp
(vi du càch thùe giài quyét càc xung dot trong còng dòng diia
trèn he thdng thièt che xà bòi ò dja phUPng) Ddi vài càc nhà
nghién cUu dóng thdi là càc giàng vièn d càc trudng Dai hpe,
càc Vièn nghién cùu, càc té ebùc nghién cùu phàt trién, viéc
su dung phùdng phàp va cóng cu cùa PRA va CBCRM kbàc
phuc dupc nbUde diém "xa rdi thiic té, thiéu tinh thiic tè" cùa
hp trong nghién cùu va giàng day ve gidi nhd viéc gàn gùi ddi
song còng dòng (phu nù va nam gidi), nhd viéc càp nhàt thòng
tin tu nghién cùu thùe dja do Ipi thè' cùa PRA va CBCRM dùa
lai *
- Su dung PRA va CBCRM cho phép thu thàp nhiéu thòng
tin lién quan dèh vàn de giòi: Trong nghién cùu ve gidi su
dung phùdng phàp va còng cu cùa PRA va CBCRM eó thè
khai tbàc nhiéu nguón thòng tin ve giói va càc nguón thòng
tin này eó thè bò sung cho nhau, kiém tra làn nhau Diéu này
rat tbich hdp va eó biéu qua ddi vài nghién cùu giói, mot lình
vùe vùa phong phù, vùa mang tinh nhay càm cao Càc thòng
tin co thè khai tbàc bao góm:
Trang 7Tài liéu odia pht/ong (bào cào, thóng kè ) Còng dóng (PN va NG, CB dia phi/ong)
Nguón thòng tin ve gidi tir PRA va CBCRM
Hièn truòng (nhà ò, dóng ruòng,
xi nghièp, ngtf tri/òng)
Két qua nghién cCfu lién ngành tir càc nghién cCru vièn trong nhóm
- Su dung phitang phàp PRA va CBCRM co khà nàng két hap da ngành: Nghién cùu lién ngành (da ngành) là xu hùdng
phd bién trèn thè' gidi hién nay Trong PRA va CBCRM lién ngành là mot dàc trùng ed bàn cùa càc phùdng phàp này Gidi
kbòng tàcb khòi càc vàn de kinh tè' - xà bòi kbàc ma nò là
mot bò phàn trong càu trùc cùa xà bòi Vi vày, nghién cùu ve
giói thùdng dùpc dàt trong mòi lién he vài càc vàn de kinh té
-xà bòi khàe boàc là long ghép trong càc vàn de này (vi du:
gidi va tàng trUÒng kinh té, gidi va vàn de mòi trUdng ) Khi
nhìn nhàn càc vàn de gidi t u nhiéu khia canb khàe nhau va
su dung nhiéu nguón thóng tin cùa càc lình vùe nghién cùu khàe nhau de xem xét càc khia canh cùa gidi thì tinh toàn dién cùa két qua nghién cùu sé dùpc nàng lén rat nhiéu Diéu này là mot Idi thè ed bàn cùa viéc su dung PRA va CBCRM vài khuynh hùdng nghién cùu da ngành
* Nhùng hqn che cùa viéc su dung phuong phàp va cóng cu cùa PRA vd CBCRM trong nghién cùu ve giói:
- Su dung càc phùdng phàp va cóng cu cùa PRA va
CBCRM trong nghién cùu gidi là mot trong nhùng càch thùe
Trang 8mài, vi vày ò nhiéu dja phùdng chùa càp nhàt dùpc, nhiéu ngùdi chùa biéu thà'u ve PRA va CBCRM nèn viéc ùng dung con ban che
- Kbòng phài tàt eà càc phùdng phàp va còng cu nào cua PRA va CBCRM cùng déu eó thè ùng dung dùpc trong nghién cùu ve gidi Mot so'phùdng phàp va còng cu tò ra khó àp dung trong diéu kién Viét Nam
- Su dung phùdng phàp va cóng cu cùa PRA va CBCRM thùdng cho biéu qua td't trong nghién cùu djnh tinh, càc thòng tin trong nghién cùu djnh lùpng thùdng eó dò tin eày cao, dàc biét là nghién cùu d càc còng dóng ed trinh dò thàp (phu nù vùng nùi cao, ven dàm phà, ven bién)
- Muó'n dùpc phu nù va nam gidi tham già trong nghién cùu, n a nghién cùu phài eó ky nàng thièt làp quan he vói cóng doug, cdng viéc này thùdng tièu tdn nhiéu thdi gian cùa
hp dàc biét ddi vài nhóm phu nù va nam giói it ed ed bòi giao tiép xà bòi
- Nghién cùu ve giói vói viéc su dung càc phùdng phàp va cdng cu cùa PRA va CBCRM mudn eó két qua tot thì nghién cùu vièn càn phài dùpc dào tao ky càng ve hai phùdng phàp này, hp phài thùe su ed ky nàng thành thao tróng viéc thùe hién PRA va CBCRM Né'u nghién cùu vièn khdng ed khà nàng su dung PRA va CBCRM thì viéc ùng dung phùdng phàp va còng cu cùa chùng vào nghién cùu giói sé cho két qua rat thàp
* Mot sdde xuàt:
Càn phài eó nhùng nghién cùu cu thè ve khà nàng ùng dung PRA va CBCRM trong nghién cùu gidi mot càch toàn dién hdn Cung càp day dù càc tài liéu ve PRA va CBCRM dòng thdi tò chùc càc Idp buàn luyén su dung PRA va
Trang 9CBCRM trong nghién cùu ve gidi
Gidi thiéu càc còng trinh nghién cùu ve gidi ed su dung phùdng phàp va còng cu cùa PRA va CBCRM nhù nhùng bài hpe kinh nghiém cùa viéc ùng dung càc phùdng phàp này ò Viét Nam
Tié'p tue trién khai càc nghién cùu ve giói eó su dung phùdng phàp va cóng cu cùa PRA va CBCRM ò Viét Nam Td chùc càc hpi thào ve ùng dung phùdng phàp va cóng cu PRA
va CBCRM trong nghién cùu gidi de ehia sé kinh nghiém va cài thién nhiìng mat yéu cùa viéc su dung phùdng phàp này