Xung quanh vấn đề này, đã có một số công trình và bài báo nghiên cứu đăng tải như: - “Phát triển các loại thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam”- Đ[r]
Trang 1Luận văn ThS Kinh tế chính trị Trung tâm Đào tạo, Bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị
Đại học Quốc Gia Hà Nội, 2006 Vai trò của nhà nước trong việc hình thành và phát triển thị trường
công nghệ ở Việt Nam
Phạm Văn Hà
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong quá trình đổi mới nền kinh tế từ mô hình kinh tế chỉ huy tập trung quan liêu bao cấp sang mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, dưới tác động của Nhà nước
và Luật khoa học và công nghệ được Quốc hội thông qua tháng 6 năm 2000, nước ta bước đầu
đã hình thành một số thị trường như: Thị trường hàng hoá - dịch vụ, thị trường tư liệu sản xuất, thị trường tài chính, thị trường lao động, thị trường bất động sản, thị trường khoa học - công nghệ vv Tuy nhiên, sự phát triển của các loại thị trường này còn ở trình độ sơ khai, các yếu tố thị trường chưa được tạo lập một cách đồng bộ, nhất là thị trường công nghệ
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã xác định cần phảỉ: “Thúc đẩy sự hình thành, phát triển và từng bước hoàn thiện các loại thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa” và “Khẩn trương tổ chức thị trường khoa học và công nghệ, thực hiện tốt bảo hộ sở hữu trí tuệ; đẩy mạnh phát triển các dịch vụ về thông tin, chuyển giao công nghệ” [16]
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X khi nhấn mạnh: “Phát triển đồng bộ và quản lý có hiệu quả sự vận hành các loại thị trường cơ bản theo cơ chế cạnh tranh lành mạnh… ” đã chỉ rõ “phát triển thị trường khoa học và công nghệ trên cơ sở đổi mới cơ chế, chính sách để phần lớn sản phẩm khoa học và công nghệ (trừ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu phục vụ xây dựng đường lối, chiến lược, chính sách phát triển quốc phòng và an ninh) trở thành hàng hóa” [20]
Trong các loại thị trường, mỗi loại đều có tầm quan trọng nhất định, nhưng nếu gắn với
sự nghiệp CNH - HĐH phát triển rút ngắn, thì như Đảng ta đã xác định “Khoa học - công nghệ là động lực”, thì thị trường công nghệ có tầm quan trọng đặc biệt Thực tiễn cho thấy vai trò của Nhà nước trong việc hình thành và phát triển thị trường này ở nước ta còn khá mới và còn nhiều bất cập điều đó thể hiện trên nhiều mặt: nhận thức, cơ chế, chính sách, đầu tư vốn, nhất là vai trò nhà nước đối với việc tổ chức các bộ phận, các yếu tố cấu thành và phát triển đồng bộ TTCN
Trang 2Những yếu kém, bất cập này đang cản trở sự nghiệp CNH - HĐH phát triển triển rút ngắn, xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN và chủ động hội nhập kinh tế quốc
tế, nhất là khi Việt Nam đang trước thềm gia nhập WTO Nó đã và đang đòi hỏi cần có lời giải thoả đáng trên cả hai mặt lý luận và thực tiễn ở nước ta hiện nay
Để góp thêm phần mình vào việc tìm ra lời giải đó, tác giả chọn đề tài: “Vai trò Nhà nước trong việc hình thành và phát triển thị trường công nghệ ở Việt Nam” để nghiên cứu làm
đề tài luận văn thạc sĩ kinh tế của mình
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Xung quanh vấn đề này, đã có một số công trình và bài báo nghiên cứu đăng tải như:
- “Phát triển các loại thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam”- Đề tài KX.01.07 thuộc chương trình KX.01 có mục tiêu là: Xác định các loại thị trường
cơ bản và đặc trưng của chúng; thực trạng một số loại thị trường chủ yếu ở nước ta; kiến nghị các chính sách và giải pháp nhằm tạo lập đồng bộ các yếu tố thị trường và hoàn thiện các loại thị trường trong đó có TTCN ở nước ta
- Một số suy nghĩ bước đầu về các loại thị trường cơ bản trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN của TS Lê Xuân Bá, năm 2002
- Một số vấn đề phát triển đồng bộ các loại thị trường trrong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN của TS Lê Đăng Doanh, năm 2002
- Một số ý kiến về quy luật vận động của một số loại thị trường cơ bản trong nền kinh tế thị trường hiện đại của PGS.TS Phan Thanh Phố, năm 2002
- Một số vấn đề về hình thành và phát triển thị trường khoa học - công nghệ ở Việt Nam của PGS TS Nguyễn Kế Tuấn, năm 2002
- Một số ý kiến về tình hình thị trường công nghệ ở Việt Nam và hướng tới xây dựng thị trường công nghệ ở Việt Nam trong giai đoạn 2002-2006 của TS Đỗ Văn Vĩnh, năm 2002
Gần đây đã có một số bài viết về vai trò của Nhà nước đối với việc hình thành và phát triển các loại thị trường trên báo và tạp chí Tuy nhiên, các công trình khoa học đó chưa nhiều, chưa chuyên sâu, chưa trình bày một cách độc lập và có hệ thống như tác giả sẽ thực hiện trong bản luận văn này
3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
* Mục đích của luận văn:
Trang 3Trên cơ sở làm rõ thêm lý luận và phân tích thực trạng về hàng hóa công nghệ, TTCN và vai trò Nhà nước trong việc hình thành và phát triển TTCN, từ đó đưa ra những phương hướng
và giải pháp cơ bản để tăng cường hơn nữa vai trò Nhà nước trong việc hình thành và phát triển TTCN trong thời gian tới ở nước ta
* Nhiệm vụ của luận văn:
- Luận giải những vấn đề cơ bản về hàng hóa công nghệ, TTCN và vai trò của Nhà nước trong việc hình thành và phát triển thị truờng công nghệ ở nước ta
- Tổng quan kinh nghiệm nước ngoài về vai trò của Nhà nước đối với việc hình thành và phát triển thị trường công nghệ
- Phân tích đánh giá thực trạng vai trò của Nhà nước trong việc hình thành và phát triển thị trường công nghệ, trong thời gian qua ở nước ta
- Đề xuất phương hướng và các giải pháp cơ bản tiếp tục tăng cường vai trò của Nhà nước trong việc hình thành và phát triển thị trường công nghệ ở nước ta trong thời gian tới
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Luận văn lấy việc luận giải vai trò của Nhà nước trong việc hình thành và phát triển thị trường công nghệ ở Việt Nam làm đối tượng nghiên cứu
Thời gian nghiên cứu từ 1986, nhưng chủ yếu từ năm 1992 (được đánh dấu bởi Nghị định 35/HĐBT nay là Chính Phủ về công tác quản lý khoa học - công nghệ ban hành 28/01/1992) đến nay
Phương hướng và các giải pháp đưa ra là các giải pháp cơ bản và vĩ mô gắn với chuyên ngành kinh tế chính trị
5 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn lấy chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm phương pháp luận chung được vận dụng thông qua phương pháp trừu tượng hoá, phân tích và tổng hợp, lịch sử và logic Ngoài ra còn vận dụng một số phương pháp thống kê, đối chiếu, so sánh nhằm tạo ra một tổng thể phương pháp cho phép tiếp cận nhanh đối tượng và mục tiêu nghiên cứu
6 Đóng góp mới và ý nghĩa của việc nghiên cứu
* Đóng góp của luận văn
- Hệ thống hóa làm rõ thêm hàng hóa công nghệ, TTCN, vai trò của Nhà nước và kinh
nghiệm nước ngoài về việc hình thành và phát triển thị trường công nghệ ở nước ta;
Trang 4- Đưa ra những đánh giá có căn cứ khoa học về thực trạng vai trò của Nhà nước trong việc hình thành và phát triển thị trường công nghệ ở nước ta;
- Đề xuất có căn cứ lý luận và thực tiễn phương hướng và giải pháp cơ bản tiếp tục tăng cường vai trò Nhà nước trong việc hình thành và phát triển thị trường công nghệ ở nước ta thời gian tới
* Ý nghĩa của việc nghiên cứu
Kết quả luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong việc hoạch định phát triển khoa học - công nghệ và phát triển TTCN ở nước ta Nó cũng có thể làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu giảng dạy trong các trường đại học và cao đẳng những phần có liên quan
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được chia thành 3 chương, 8 tiết
Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm về thị trường công nghệ và vai trò nhà nước
trong việc hình thành và phát triển thị trường công nghệ
Chương 2: Thực trạng vai trò nhà nước trong việc hình thành và phát triển thị trường
công nghệ thời gian qua ở nứơc ta
Chương 3: Phương hướng và giải pháp cơ bản tăng cường vai trò Nhà nước trong việc
hình thành và phát triển thị trường công nghệ nước ta trong thời gian tới
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Báo nhân dân điện tử (3/8/2006), “Dự báo kinh tế Việt Nam và thế giới”
2 Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường (2000), Tầm nhìn Việt Nam - 2020, NXB Hà Nội
3 Bộ Khoa học và Công nghệ và Môi trường (2003), Chiến lược phát triển KH&CN Việt
Nam đến năm 2010, ban hành kèm theo Quyết định số 272/2003/QĐ-TTg
4 Bộ Khoa học và Công nghệ và Môi trường (2004), Đề án đổi mới cơ chế quản lý khoa
học và công nghệ, ban hành kèm theo Quyết định số 171/2004/QĐ-TTg
5 Bộ Khoa học và Công nghệ và Môi trường (2006), Một số kết quả hoạt động KH&CN
giai đoạn 2001-2005, Văn phòng Bộ KH&CN
Trang 56 Bộ Khoa học và Công nghệ và Môi trường (18/7/2006), “Đổi mới, phát triển mạnh mẽ
hoat động KH&CN”, Báo Nhân dân điện tử
7 Bộ Khoa học và Công nghệ và Môi trường (15/8/2006), “Công nghệ Thông tin Việt
Nam 2005-2006: tiếp tục tăng trưởngở mức cao”, Báo Sài Gòn giải phóng
8 Nguyễn Thị Cành (2004), Các mô hình tăng trưởng và dự báo kinh tế - NXB Đại học
Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
9 Vũ Huy Chương (2002), Vấn đế tạo nguồn lực tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá
NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
10 Chương trình nghiên cứu khoa học cấp nhà nước (2005), Báo cáo tổng hợp xu thế toàn
cầu hóa trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI, Đề tài KX 08.01 do GS.TS Lê Hữu Nghĩa
làm chủ nhiệm đề tài
11 Phan Xuân Dũng (2004), Chuyển giao công nghệ ở Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia,
Hà Nội
12 Dự án hoàn thiện môi trường kinh doanh VIE/97/016 (2001), Các vấn đề pháp lý và thể
chế về chính sách cạnh tranh và kiểm soát độc quyền kinh doanh, NXB Giao thông vận
tải, Hà Nội
13 Dự án hỗ trợ tổng kết 20 năm đổi mới ở Việt Nam (2006), Tiếp tục điều chỉnh chức
năng quản lý của nhà nước nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN và tích cực chủ động hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam do GS.TS
Nguyễn Văn Thường, Trường Đại học kinh tế quốc dân làm chủ nhiệm đề tài
14 Dự án hỗ trợ tổng kết 20 năm đổi mới ở Việt Nam (2005), Cải cách chính sách công
nghiệp của Việt Nam để tăng cường sức cạnh tranh của nền kinh tế, Viện Nghiên cứu
Chiến lược chính sách công nghiệp Hà Nội chủ trì
15 Lê Đăng Doanh (2/3/2006), “Đổi mới cơ chế quản lý khoa học, tăng cung cho thị
trường công nghệ”, Báo Nhân dân điện tử
16 Đảng cộng sản Việt Nam (2002), Văn kiện đại hội Đảng lần thứ IX, NXB Chính trị
quốc gia, Hà Nội
17 Đảng cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết 07 của Bộ chính trị về chủ động hội nhập
kinh tế quốc tế, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
Trang 618 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận - thực tiễn qua
20 năm đổi mới (1986-2006), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
19 Đảng cộng sản Việt Nam (2002), Văn kiện hội nghị Trung ương 3 và 5 khoá IX, NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội
20 Đảng cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện đại hội Đảng X, NXB Chính trị quốc gia, Hà
Nội
21 Vũ Xuân Đào (9/1996), Các giải pháp kiểm soát độc quyền và chống cạnh tranh không
lành mạnh trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế ở Việt Nam, Chương trình VNRP, Hà
Nội
22 Lê Huy Đoàn (2001), “Toàn cầu hoá đối với các nước đang phát triển”, Tạp chí Kinh tế
và phát triển, (45), tr.12-13
23 Đại học Quốc gia Hà Nội (2005), Việt Nam - Những thách thức trong tiến trình hội
nhập kinh tế quốc tế, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội
24 Đại học quốc gia Hà Nội (2004), Đổi mới ở Việt Nam tiến trình thành tựu và kinh
nghiệm, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
25 Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh (2004), Kinh nghiệm hội nhập kinh tế quốc tế
của một số nước trong khu vực và những bài học đối với Việt Nam, Đề tài nghiên cứu
khoa học cấp Bộ
26 Bùi Hà (1993), "Đặc trưng và phương hướng xử lý vấn đề độc quyền ở Việt Nam",
Thông tin và lý luận, (1), tr.37-41
27 Vũ Văn Hiền (2005), Việt Nam tiến bước cùng thời đại, NXB Giáo dục, Hà Nội
28 Trần Công Hưng (9/8/2006), Thúc đẩy phát triển thị trường công nghệ, Báo Nhân dân
điện tử
29 Nguyễn Đình Hương (2003), Hoàn thiện mô hình thể chế phát triển đồng bộ các loại thị
trường, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
30 Vũ Minh Khương (1999), "Nâng cao hiệu quả sức cạnh tranh quốc tế của nền kinh tế
nước ta", Nghiên cứu kinh tế, (254), tr.23-32
31 Mai hữu Khuê (2003), Lý luận quản lý nhà nước, NXB Hà Nội
32 Phạm Ngọc Kiểm (2002), "Về vai trò của kinh tế tư nhân đối với quá trình phát triển
kinh tế của nước ta", Tạp chí Kinh tế và phát triển, Trường Đại học Kinh tế quốc dân,
(57), tr.3-6
Trang 733 Hồ Ngọc Luật (8/2006), “Hướng phát triển thị trường khoa học và công nghệ ở nước
ta”, Tạp chí Cộng sản, (15)
34 V.I.Lênin (1980), Toàn tập, tập 1, NXB Tiến bộ, Mátxcơva
35 V.I.Lênin (1980), Toàn tập, tập 36, NXB Tiến bộ, Mátxcơva
36 Mác - Ănghen (1994), Toàn tập, tập 23, NXB Sự thật, Hà Nội, tr.61
37 N.GREGORY MANKIW - GS kinh tế học Trường Đại học tổng hợp HA RVARD
(Sách dịch 2003), Nguyên lý kinh tế học, tập 1, NXB Thống kê và Khoa Kinh tế học
Trường Đại học kinh tế quốc dân Hà Nội
38 N.GREGORY MANKIW- GS kinh tế học Trương Đại học tổng hợp HA RVARD (Sách
dịch 2003), Nguyên lý kinh tế học, tập 2, NXB Thống kê và Khoa Kinh tế học Trường
Đại học kinh tế quốc dân Hà Nội
39 Nguyễn Thiện Nhân (1998), "Cạnh tranh kinh tế động lực phát triển và hiệ quả của nó",
Tạp chí Kinh tế phát triển
40 Nguyễn Thiện Nhân (12/2004), “Phát triển và khai thác thị trường khoa học - công nghệ
bước đột phá để phát huy tiềm lực khoa học - công nghệ thành phố Hồ Chí Minh”, Tạp
chí Phát triển kinh tế
41 Phan Thanh Phố (1994), Khoa học công nghệ và kinh tế thị trường ở Việt Nam, NXB
Thống kê, Hà Nội
42 Phan Thanh Phố (2000), Kinh tế và đổi mới kinh tế, NXB Giáo dục, Hà Nội
43 Phan Thanh Phố (2005), Việt Nam với tiến trình gia nhập Tổ chức thương mại thế giới,
NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
44 Nguyên Phương (6/2004), “Phương châm phát triển thị trường khoa học và công nghệ ở
Việt Nam”, Thông tin Khoa học Kỹ thuật
45 Nguyễn Trần Quế (1995), Cạnh tranh kinh tế quốc tế và sự tác động tới Việt Nam" trong cuốn sách Chiến lược cạnh tranh trên thị trường quốc tế
46 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Luật Đầu tư, tại kỳ họp
thứ 10 khóa X
47 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Luật doanh nghiệp, tại kỳ
họp thứ 10 khóa X
48 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2000), Luật khoa học và công
nghệ, tại kỳ họp thứ 7 khóa X
Trang 849 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2000), Luật Sở hữu trí tuệ, tại kỳ
họp thứ 10 khóa X
50 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2000), Luật Tiêu chuẩn và Quy
chuẩn kỹ thuật, tại kỳ họp thứ 10 khóa X
51 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2006), Kinh nghiệm quản lý và
phát triển TTCN các nước trên thế giới, Kỷ yếu hội thảo khoa học ngày 31/7/ 2006
52 Tổng cục Thống kê (2006), Niên giám thống kê 2005, NXB Thống kê, Hà Nội
53 Hoàng Công Thi (1993), “Phá sản và xử lý phá sản ở các nước và Việt Nam", Bộ Tài
Chính - Thông tin chuyên đề
54 Phạm Thị Ngọc Trầm (2003), Khoa học công nghệ với nhận thức biến đổi thế giới và
con người, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
55 Phương Ngọc Thạch (10/1991), “Khoa học và công nghệ dưới góc độ kinh tế thị
trường”, Tạp chí Phát triển kinh tế
56 Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (2003), Nền kinh tế tri thức - Kinh nghiệm
của các nước phát triển và đang phát triển, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội
57 Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương và Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc
(2004), Phát triển thị trường khoa học và công nghệ ở Việt Nam, NXB Khoa học và kỹ
thuật, Hà Nội