Mọi người đểu được nhận định, m ọi vấn để đểu được đưa ra, m ọi sự nhận định thảo luận đểu được bày tỏ thái độ m ong m uốn và nhu cầu của mình.. 3..[r]
Trang 1TÍNH ĐẶC THỪ CỦA "KHÔNG GIAN CÔNG"
TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ
I.T ổn g quan
K hái niệm “k h ô n g gian cô n g ” (public sp h ere) d o Ju rg e n H a b erm as đế cập đến
n ăm 1962 từ việc khai triể n khái niệm của E m m a n u e l K a n t đ ề cập vào năm 1784
(Đ ỗ V ăn Q uân, 2012, tr.6 4 ), T h e o H aberm as, k h ô n g gian c ô n g là "m ột địa hạt và là nơi chỗn thoải mái đề các công dân tranh luận, cân nhắc thiệt hơn, thỏa thuận thống n hất và hành động" (H aberm as, 1980) T ại đây, các cá nhân có th ể tự do chia sẻ quan điểm của
m ìn h m ộ t cách tự do với nhau
M ở rộng h ơ n nữa vể khái niệm “không gian công”, D avid K oh đ ã n h ận định rằng:
“k h ông gian cô n g ” k h ô n g chỉ là m ộ t không gian vật chất cố đ ịn h với các chức n ăn g cụ
th ể m à còn là k h ô n g gian cô n g cộ n g do người sử dụng tạo ra (D av id K oh, 2006)
T h eo đó, có hai thể loại “không gian công” chính: ( l ) K hông gian "vật thể" ví dụ như qu;\ng trường, đường phố, công v iê n (2) Không gian "phi vật thể" ví d ụ như các diẻn đàn trên internet hay các cuộc đối thoại tran h luận trên báo chí, tiv i
Sự hình thành, p h á t triển, và th ay đổi của khô n g gian cô n g p h ụ th u ộ c vào sự p h át triển và đặc điểm của đời số n g công cộng, vốn không giống n h au giữa các n én văn h ó a khác n h au và ở các thờ i điểm khác n h au (W ikipedia, 4/2015)
T ro n g tác p h ẩm “T h e S tructural T ran sfo rm atio n o f th e Public S p h ere’ (sự biến đổi cấu trúc không gian công), H a b erm as chỉ ra ba tiêu chí “tiêu ch uẩn về thê’ ch ế” là điểu
ThS Phan Văn Kiền'
Ncs, Khoa Báo chí Truỵển thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và N hân văn, Đ H Q G H N
Trang 2TÍNH ĐẶC THỪ CỦA "KHÔNG GIAN CÔNG" TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ 15
kiện tiê n q u y ết cho sự xuất hiện của lĩnh vực công mới N h ữ n g nơi th ảo luận nhu quán
cà p h ê của nước A nh, tiệm th ẩm m i ở nước P háp hay n h à h àn g ở nư ớc Đức “có thể khác nhau về kích thước và th à n h p h ần công chúng, p h o n g cách của th ảo luận, khô n g khí của các cu ộ c tra n h luận và ch ủ đế hư ớng tớ i”, n h ư n g “tấ t cả các cuộc thảo luận giũa m ọi người có xu hư ớ n g tiếp diễn, vì vậy h ọ đã có m ộ t số tiêu ch u ẩn về th ể chế ch u n g ” Đó là:
1 K hổng quan tâm đến địa vị xã hội
2 Lĩnh vực quan tâm thảo luận
3 Giới hạn tham gia
(H ab erm as, 1962)
M ộ t số khái niệm liên q u an đ ến khô n g gian công từ ng được để cập như “K hông gian b án cô n g c ộ n g ” (S em i-public space - N gu y ễn Q uý T h a n h , T rịn h N g ọ c H à, 2009),
“K hông g ian tư ” (P rivate space - Zizi Papacharissi, 2010) Đ ặc biệt, khi m ôi t.-ường
in tern et ra đời, cùng với đ ó là sự p h á t triển của các m ạn g xã hội đã k h iến cho khá: n iệ m không gian cô n g trở n ên p h o n g p h ú và phứ c tạp hơn khái niệm b an đầu, vốn cầ khá phức tạp tro n g ch ín h trị h ọ c và xả h ội học M ôi trư ờng In te rn e t ra đời trở th à iủ m ộ t dạng đặc th ù củ a k h ô n g gian công - m ộ t lĩnh vực ảo - Virtual sphere (Zizi Papachirissi,
2002) Ở đó, cô n g chúng th a m gia vào các quá trìn h th ảo luận xã hội và dưới sự tư ớ n g dân của các “th ủ lĩn h ý k iế n ” (le ad er o p p in io n ) là các n h à báo, m ộ t dạng thứ c sinl h o ạ t đặc th ù của cộ n g đ ồ n g đã được tạo ra đ ể h ìn h th à n h dư luận xã hội
Ở V iệt N a m , khái n iệm k h ô n g gian công và các vấn đế liên q u an thư ờng đuỢíC để cập dưới góc đ ộ kiến trúc, quy h o ạch và quản lý đ ô thị Dưới góc độ k h o a h ọ c xã tộii, đã
có nghiên cứu của N gu y ễn Q ụ ý T h a n h , T rịn h N g ọ c H à (2009), Đ ỗ V ăn Q u ần (^0 10),
N guyễn T h ị B ích T h ủ y (2012) Các nghiên cứu này chủ yếu tập tru n g vào góc tiép cận
xã hội học, coi k h ô n g gian cô n g n h ư là m ộ t nơi đê’ có th ể hình th à n h dư luận xã
hộ-Bài viết n à y tiếp cận khái niệm “k h ô n g gian cô n g ” dưới m ộ t góc nhìn liên ngàứn: xã hội h ọ c; c h ín h trị học và tru y ền thông Dưới góc n h ìn xã hội học, chúng tôi coi Lhiông gian báo đ iện tử là m ộ t “k h ô n g gian cô n g ” đặc thù, nơi có th ể diễn ra các th ảo liậin xã hội rất rõ nét T u y nhiên, d o n hữ ng chế định của đặc trưng b áo chí và n hữ ng đặc :r ưng
m ang tính ch ín h trị, n ên k h ô n g gian công tro n g trư ờ ng hợp này m ang nhữ ng đậcđíiếm rất khác b iệt với các dạng k h ô n g gian công vẫn được tiếp cận trước đó
Trang 316 Phan Văn Kién
2 Phương pháp
Bài viết sử d ụ n g 2 phư ơ n g p h áp nghiên cứu chính: N ghiên cứu tài liệu th ứ cấp và
p h in tích n ội dung
Phương pháp p h ân tích tài liệu thứ cấp sử dụng vào việc tổng hợp các nghiên cứu trước
đó vể “không gian công”, từ đó, vận dụng vào m ôi trường internet và báo điện tử đê’ có những luận giải mới, nhằm khẳng định báo điện tử là m ộ t “không gian công” đặc thù
P hư ơng p h áp p h â n tích nộ i d u n g được sử d ụ n g vào việc p h ân tích các d ữ liệu khảo sát đ ể chứng m in h cho tính đặc th ù của m ôi trư ờng báo điện tử với tư cách là m ột
“k hông gian công"
N ghiên cứu này là m ột nghiên cứu trường hợp (case study), hay có th ể gọi là m ột nghiên cứu không tổng thể, th ô n g qua việc nghiên cứu m ộ t trường hợp trên báo điện tử đế rút ra những kết luận chứng m inh cho vấn đề đặt ra trong giả thuyết
K hông gian n g h iên cứu là loạt bài liên quan đ ến lễ h ộ i trê n báo điện tử T u ổ i Trẻ (tu o itre.v n ) đầu n ăm 2015
3 Báo điện t ử - một "không gian công" đặc thù
T ro n g công trìn h “Sự biến đổi cấu trúc không gian công", Ju rg en H a b erm as đã liệt kê
n hữ ng đặc trưng của sự tự do và b ìn h đẳng cấn th iế t cho m ộ t “tìn h h u ố n g p h á t b iểu lí
tư ởng” (J H aberm as, 1980) tro n g m ộ t xã hội dân chủ T u y nhiên, th à n h viên của các linh vực công cũ n g phải tô n trọ n g nhữ ng quy tắc n h ất định của “tìn h h u ố n g p h á t biểu lí
tư ớng” N h ữ n g đặc trư n g đó là:
1 M ọi ch ủ th ể có kiến th ứ c (trìn h đ ộ ) đê’ nói và h àn h đ ộ n g đ ều được th a m dự
th ảo luận
2 Mọi người đểu được nhận định, m ọi vấn để đểu được đưa ra, m ọi sự nhận định thảo luận đểu được bày tỏ thái độ m ong m uốn và nhu cầu của mình
3 K hông m ộ t diễn giả nào bị ngăn ngừa trong việc thực thi các quyền của h ọ như
được trình bày tại m ục 1 và 2, bằng bất kì sự ép buộc bên tro n g hoặc bên ngoài nào.
N h ư vậy, m ặc d ù n hữ ng người th am gia vào k h ô n g gian công là tự do, không quan tâm đến địa vị xã hội; như ng vẫn có m ộ t sự sàng lọc H ab erm as đã n h ậ n định: không phải to àn th ể đại ch úng đều th a m gia vào các quá trìn h th ảo luận xã h ộ i m à chỉ m ộ t bộ
p h ận nhỏ của đại chúng
Trang 4TÍNH ĐẶC THÙ CỦA "KHÔNG GIAN CÔNG" TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ
D ựa vào n h ữ n g đặc trư n g của k h ô n g gian công m à H ab erm as đưa ra ở trên, có n ể rút ra n h ữ n g đặc điểm của n ó n h ư sau:
1 M an g tín h công cộng: là khô n g gian chung, có th ể tự do ra vào C ác cá nhân có thê’ tự d o b à y tỏ ý kiến của m ình, tham gia th ảo luận, tra n h luận vể các vấn đề -nà
m ìn h q u an tâm
2 T ập trung đ ô n g người, có các m ối quan hệ xã hội đa dạng; phức tạp T u y nhiên, :hỉ
m ột b ộ p h ậ n đại chúng tham gia vào quá trình thảo luận
3 C h ủ đề được th ảo luận ở “k h ô n g gian cô n g ” là “lĩnh vực cô n g ” với phạm vi
k h ô n g giới hạn
4 C on người tìm đến không gian công đê’ thỏa m ãn m ộ t số nhu cầu của m ình
5 M ang tính d uy lí và phê phán: có thể là nơi diễn ra xung độ t hoặc sự hòa giải, kết quả có thê’ h ìn h th àn h các ý kiến chung
D ựa vào n ăm “d ấu h iệu ” nhận biết của không gian công n h ư trên, có th ể khẳng định rằng, báo điện tử là m ộ t dạng không gian công Khi nói về các phư ơng tiện truyền thống
và lĩnh vực công, J u rg e n H aberm as cho rằng: “phương tiện truyển th ô n g đặc biệt quan trọng nhằm xây dựng và duy trì m ộ t không gian công Các phư ơng tiện truyền thông như các diễn viên tro n g các lĩnh vực chính trị công” T h e o H aberm as, “có hai loại diễn viên m à khòng có h ọ thì k h ô n g lĩnh vực chính trị công nào có thể làm việc: C huyên gia trong các
h ệ th ố n g tru y ề n th ô n g và chuyên gia về chính trị” (H aberm as, 1962)
T ru y ể n th ô n g (tro n g đó báo chí là chủ lực), “khô n g còn là lãnh địa hẹp của các nhà truyền th ô n g , m à th u ộ c vể đại chúng, vừa là nơi trìn h bày các th ô n g tin, tri thức, vừa là nơi diễn ra các m ố i quan hệ, tiếp xúc, liên lạc giữa các n h ó m , các tần g lớp xã h ộ i” (H ab erm as, 1 962)
T h e o H ab e rm a s, ch ín h các phư ơng tiện truyền th ô n g đại chúng là đ ịn h chế điển hình n h ất của k h ô n g gian công, c h ú n g đóng vai trò làm tru n g gian liên lạc và tiếp xúc tro n g nội b ộ xã h ộ i d ần sự và các th iế t chế nhà nước H iểu th e o ý nghĩa này, tr ayển
th ò n g đại chúng k h ô n g phải là m ộ t lãnh địa d àn h riêng cho n hữ ng người có quyểr lực, nhà tru y ền th ô n g h ay các chuyên gia, m à nó là nơi trìn h bày các kiến thức vé xã h ộ i, vừa
là nơi diễn ra các m ố i q u an hệ giữa các tầng lớp, n h ó m xã hội
Sự ra đời của phương tiện internet trong vài thập niên gần đây đã đặt ra nhiều vin đề mới với vấn để không gian công trong xã hội hiện đại Internet, xét trong cả m ặt có lợi /à có hại của nó đã khiến người ta phải nhìn lại khái niệm không gian công
Trang 518 Phan Văn Kiến
“In te rn e t và các công nghệ của n ó đã làm sống lại khái niệm k h ô n g gian công; T u y nhiên, m ộ t số khía cạnh của các cồng nghệ mới đã đ ổ n g thời cản trở h o ặc làm tàng thém các tiềm n ăn g này của in tern et T rư ớ c hết, khả năng lưu trữ dữ liệu và áp d ụ n g các công nghệ dựa trê n in tern e t đã khiến cho các cuộc th ảo luận ch ín h trị được k ết nố i với các th ô n g tin khác k h ô n g có trước đó T h ứ hai, công nghệ in te rn e t cho p h ép hai cá n h ân
ở hai đầu th ế giới có thê’ cùng lúc th ảo luận về m ộ t vấn để, n hư ng cũng th ư ờ n g xuyên xảy ra sự k h ô n g th ố n g n h ấ t về chính trị giữa các cá n h ân này T h ứ ba, với các m ô h ìn h của chủ nghĩa tư b ả n to àn cầu, công nghệ in tern e t sẽ thay đổi đê’ th íc h nghi với n ề n văn hóa chính trị h iện tại, chứ khô n g phải là tạo ra m ộ t cái mới C ô n g nghệ in te rn e t đã tạo
ra m ột k h ô n g gian công m ới cho các cuộc th ảo luận đ ịn h hư ớng ch ín h trị L iệu k h ông gian công do in te rn e t tạo ra có thê’ vượt ra khỏi định chế của k h ô n g gian công truyền
th ố n g trước đó m à k h ô n g nằm ở bản th ần công nghệ m à nó m ang lại?”
(Z izi Papacharissi, 2 0 0 2 )
C ó th ể thấy, k h ô n g gian công trê n báo điện tử ngoài n hữ ng đặc điểm cơ b ả n đã được H ab erm as đế xuất n h ư trên, còn có n hữ ng đặc trưng riêng
T hứ nhất, đó là m ộ t không gian ảo Các cá nhân tham gia vào diễn đ àn của in te rn e t
nói chung và b áo điện tử nói riêng đểu dưới n h ận dạng là m ộ t nick nam e Vì tín h ảo của không gian này khiến cho tín h tự chịu trách nhiệm vế ý kiến cá n h ân k h ó được đ ảm bảo
Thứ hai, dù th am gia vào m ộ t không gian công, nhưng các th à n h viên tham gia vào
quá trình thảo luận là những cá nhân riêng biệt (với từng m áy tính kết nối in te rn e t của riêng m ìn h ) Vì vậy, vể m ặt nội dung thảo luận là không gian công, n hư ng về m ặt khô n g gian thảo luận vẫn là không gian cá nhân Đ ặc trưng này làm cho tín h xã hội của các th àn h viên tham gia thảo luận tro n g m ôi trường báo điện tử giảm xuống đáng kể so với việc trực tiếp tập tru n g tại m ộ t k h ông gian thực
Thứ ba, các nội d u n g thảo luận dù rộng rãi, k hô n g hạn chê' n hư ng về cơ b ả n vẫn
phải giới hạn tro n g m ộ t chủ đề được để xuất ban đẩu N ghĩa là tín h tập tru n g vế ý kiến cao hơn các k h ô n g gian công khác
Thứ tư, d ù là diẽn đàn công, như ng không gian trên báo điện tử lu ô n được m ộ t “th ủ
lĩnh ý k iến ” (le ad er o p p in io n ) dẫn dát bằng m ộ t h o ặc n h iểu bài viết m ang tín h định hướng; th ô n g tin cơ b ản ban đầu T h ủ lĩnh ý kiến đó chính là n h à báo Các th ả o luận trê n diễn đàn báo điện tử luôn b ắt đẩu từ m ộ t h o ặc m ộ t số bài viết của p h ó n g viên, sau
đó, tòa soạn tiếp tục m ở diễn đàn để b ạn đọc tham góp ý kiến Đ ặc trư n g này cho thấy, khôr.g gian công trê n b áo điện tử là m ộ t k h ông gian m ở tro n g định hướng
Trang 6TÍNH ĐẶC THÙ CỦA "KHÔNG GIAN CỔNG" TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ 19
T ín h đặc th ù này của khô n g gian báo điện tử đã kh iến n ó trở th à n h m ộ t k h ô n g gian công đặc th ù xét vể cả nội d u n g lẫn h ìn h thức
4 "Không gian công" trên tuoitre.vn qua loạt bài về lễ hội
Đ ầ u năm 2015, m ùa lễ h ội ở m iền Bắc diễn ra n h ư th ư ờ n g lệ N h ư n g tro n g năm này, h à n g loạt m ặ t trái của các lễ hộ i ỉần lượt được báo chí p h ả n án h m ộ t cách rầ m rộ dưới n h iề u góc độ T ừ đưa tin, p h ản ánh, ghi n h ận đ ến h ỏ i ý kiến chuyên gia, ch ín h quyển, ghi n h ậ n ý kiến của công c h ú n g T ấ t cả tạo n ê n m ộ t diễn đàn sôi nổ i trê n
in te rn e t vể m ộ t h iện tư ợ n g tro n g đời sống văn h ó a - tâm lin h rất gắn b ó với người V iệt Báo T uổi T rẻ tham gia nội dung này với 29 bài viết dưới các dạng và các nội dung khác nhau và cũng đã tạo ra được m ộ t diễn đàn sôi nổi với nhiều thành phần tham gia
T ro n g quá trình khảo sát; chúng tôi tạm thời chia các m ảng nội dung phản ánh trong các bài chính th ố n g trê n tuoitre.vn th ành 4 nội dung chính: ( l ) N h ó m nội dung p hản ánh, ghi n h ận của p h ó n g viên tòa soạn vê' lẻ hội, (2) N h ó m nội dung p h ỏng vấn chính quyển, cơ quan quản lý, (3) N h ó m nội dung phân tích của các chuyên gia, (4) Ý kiến của bạn đọc, người tro n g cuộc, n h ân chứng trong các bài viết
Bốn nội d u n g n ày được chúng tôi th ố n ? kê tro n g 29 bài viết đăng trên tu o itre.v n vể
nộ i d u n g liên q u an đ ến lễ hộ i đáu năm 2015 Với nội dung th ứ tư (ý kiến của b ạn đọc, người tro n g cuộc, n h â n chứng) được chúng tôi m ặc định là n h ữ n g ý kiến được đáng, trích d ẫn tro n g các bài viết chính th ố n g từ loạt 29 bài chứ k h ô n g phải là lượng b ìn h lu ậ n (b ìn h lu ận ) ở dưới m ỗ i bài viết P hần này sẽ được p h ân tích ở m ục sau
T ừ khảo sát d ữ liệu trên báo T u ổ i T rẻ Online, chúng tôi rú t ra m ộ t số kết quả n hư sau
4.1 Tỷ lệ nội dung của các nhóm bài phản ánh tính định hướng của "Thủ lĩnh
ý kiến" đến việc thảo luận trên không gian báo điện tử
Bảng 1 Tỷ lệ bài viết, lượng ý kiến về các nội dung liên quan đến mùa lễ hội năm 2015
Lượng bài/
s 1 • a'
ý kiẽn
Tỷ lệ (%)
1 P h ả n á n h , g h i n h ậ n c ủ a p h ó n g v iê n v ề lễ hội 21 30.4
2 P h ỏ n g v ấ n c h ín h q u y ề n , n g ư ờ i có tr á c h n h iệ m 26 37.6
4 Ý kiến của bạn đọc, người trong cuộc, nhân chứng 3 4 3
Trang 72 0 Phan Văn Kién
Biểu đồ 1
■ Phòng vấn chính quyền, ng ư ời I
có trách nhiệm
Ị
J* Ý kiến bạn đọc, nhân chứng
Biểu đồ 1 Tỳ lệ nội dung của các nhóm bài trên tuoitre.vn về loạt bài lễ hội
Số liệu khảo sát cho thấy, tỷ lệ bài p h ản ánh, ghi n h ậ n của p h ó n g viên (30,4% ), ý kiến p h ỏ n g vấn người có trách nhiệm , chính quyển (37,6% ) và bài p h ân tích của chuyên gia (27.5% ) vượt trội h ẳn so với ý kiến của bạn đọc, n h â n chứng (4.3% ) tro n g bài viết
Sự hiện diện của p h ó n g viên, các chuyên gia h o ặ c chính quyến, người có trách
n hiệm là m ộ t dạng hiện diện của “th ủ lĩnh ý kiến” tro n g quá trìn h th ảo luận xã hội trê n
k h ông gian báo điện tử T u ố i Trẻ N h ữ n g ý kiến này th ể hiện q u an điểm , n h ận định,
p h ân tích, đ án h giá và trá ch nhiệm của những người liên quan với vấn để được để cập,
p h ản ánh N h ữ n g nộ i dung này như là m ộ t gợi ý, m ộ t đ ịn h hướng cho việc th ả o luận của
b ạn đ ọ c tro n g từng bài viết
Đ ặc điểm này là b iểu hiện của đặc trưng riêng th ứ tư m à chúng tô i đã để cập tro n g
m ục 3 ở bài viết này
4.2 Vê các cá nhân tham gia quá trình thảo luận trên không gian báo điện tử
N h ư th ố n g kê ở b ản g 1, có thê’ th ấy 4 n h ó m cá n h â n th am gia quá trìn h th ảo luận trê n k h ô n g gian báo điện tử tuoitre.vn trong loạt bài vế lẻ hộ i này thì 3 n h ó m đầu ch ín h
là các th ủ lĩnh ý kiến (leader o p in io n ) Vì vậy, họ k h ô n g th am gia th ảo luận với tư cách
là các cá n h ân trên k h ô n g gian công này Sự tham gia của họ đại diện cho cơ quan quản
lý, tiến g nói của chuyên gia và là tiếng nói của người h ư ớ n g dẫn dư luận C ác đối tư ợng này đểu th am gia quá trìn h thảo luận với tư cách là cá n h ân , như ng không p h ải đê’ bộc lộ quan điếm , ý kiến cá n h ân m à dựa trên những tiêu c h u ẩ n chung được quy định tro n g đặc th ù công việc, nghể nghiệp của họ
Trang 8TÍNH ĐẶC THÙ CỬA "KHÔNG GIAN CÔNG" TRẼN BÁO ĐIỆN TỬ 21
Đ ối tư ợ n g còn lại là bạn đ ọ c h o ặ c các cá nhân là ngư ời tro n g cuộc, n h ân chứng của vấn đề thì tỷ lệ xuất h iện tro n g các bài viết quá th ấp (4,3% so với 95,7% ) Dưới góc độ này, con số áp đảo trê n cho thấy, k h ô n g gian công trên b á o điện tử tuoitre.vn mang đặc
trưng của "không gian bán công cộng” (Nguyễn Quý Thanh, Trịnh Ngọc Hà, 2009 ) h ơ n là
k h ô n g gian cô n g n h ư H a b erm as đề cập
T u y n h iên , kết quả trê n đ ư ợ c tín h trên tương quan là 29 bài viết ch ín h th ố n g được đăng trê n tu o itre v n vể chủ đ ề lễ h ộ i đ ẩ u năm 2015 T rê n th ự c tế, các bài viết m ới chỉ là
m ộ t p h ần của k h ô n g gian công trê n b á o điện tử V ới đặc đ iếm tín h tư ơng tác cao n h ư là
m ộ t lợi th ế đ ế chiếm lĩnh h ệ th ố n g b áo chí, các ý kiến b ìn h luận (b ìn h luậns) lu ô n là
m ộ t b ộ p h ậ n k h ô n g th ể th iếu của các trang báo điện tử H ệ th ố n g các b ìn h luận là m ộ t
b ộ p h ậ n th ứ h ai của k h ô n g gian cô n g trê n báo điện tử tu o itre.v n khi th ảo luận vể chủ để
lẻ hội
K ết quả khảo sát vé lư ợng b ìn h lu ận ở các nội d u n g bài viết n h ư sa u 1:
Bảng 2: Thống kê về lượng bài viết và bình luận trên tuoitre.vn
về các nội dung trong loạt bài về lễ hội
bài viết
Tỳ lệ (%)
Lượng bình luận
Tỷ lệ (%)
1 Lễ hội ch é m lợn N ém T h ư ợ n g , Bắc Ninh 7 24.1 322 47.2
5 Lễ khai ấn đền T rầ n - N am Đ ịn h 5 17.2 92 13.4
6 C hính sách của cơ q uan nhà n ư ớ c về lễ hội 4 13.7 20 2.9
1 Xin cảm ơn phóng viên Vũ Viết Tuân của báo Tuổi Trẻ đã giúp cung cấp dữ liệu hệ thổng các bài viết liên quan đến nội dung này và để xuẫt m ột số nhóm nội dung trên diễn đàn Tuổi T rè - để xuất này là cơ sở đê’ chúng tôi xây dựng 6 tiêu chí nội dung cơ bản này.
Trang 92 2 Phan Văn Kỉén
Biểu đồ 2
* Lễ hội Chém lợn
■ Bạo lự c lễ hội
w Ý kiến chuyên gia
* Xe công dự lễ hội
* Khai ấn Đền Trần
a Chính sá c h
Biểu đồ 2: Tỷ lệ về lượng bài viết trên tuoitre.vn về các nội dung trong loạt bài về lễ hội
Biểu đồ 3
■ Lễ hội chém lợn
■ Bạo lự c lễ hội
■ Ý kiến chu yên gia
■ Xe công d ự lễ hội
■ Khai ấn Đền Trần
* Chính s á c h
Biểu đồ 3: Tỷ lệ về lưựng bình luận trên tuoitre.vn về các nội dung trong loạt bài về lễ hội
Q u a k ết q u ả k h ảo sát, có th ể thấy, nội dung về Lẽ hộ i C h ém lợn N é m T h ư ợ n g , Bắc
N inh chiếm tỷ lệ bài viết cũng n h ư lượng b ìn h luận lớ n n h ất (24.1% bài v iết và 47.2% bình lu ận ), tiếp đ ó là n ội d u n g “Bạo lực tro n g lỗ h ộ i” (17.2% bài viết và 23.9% bình luận); th ấp n h ấ t là n ội d u n g “X e công dự lẽ h ộ i” (10.3% bài viết và 4.8% b ìn h luận) và
“C h ín h sách của cơ q u an n h à n ư ớ c” (13.7% bài viết và 2.9% b ìn h luận)
Sở dĩ có sự cách b iệ t này là bởi nội dung về Lễ h ộ i c h é m lợn N é m T h ư ợ n g , Bắc
N in h năm 2015 và nộ i d u n g “Bạo lực tro n g lễ h ộ i” có những n ội d u n g m ới, được bàn luận sôi nổi tro n g dư luận cũng như trê n các diễn đàn công cộng Đ ó là yếu tố được coi
là m an rỢ tro n g lẽ h ộ i N é m T h ư ợ n g (đ ao p h ủ d ù n g dao chặt đầu con lợ n tê' đ ể tế th à n h
h oàng làng) Y ếu tố n ày được th ảo luận dưới n h iều chiều kích và n h iều góc độ tiếp cận
k h ác nh au C ác c h u y ê n gia v ă n h ó a th ì đề nghị giữ n g u y ê n vì đặc đ iể m v ăn h ó a của
lễ hộ i là n h ư vậy C ò n m ộ t số tổ chức bảo vệ đ ộ n g vật th ì lên tiếng chỉ trích và kêu gọi lễ
h ội bỏ nghi th ứ c khai đao này ra khỏi lẻ h ội của làng N é m T hượng
Trang 10TÍNH DẶC THÙ CÙA "KHÔNG GIAN CÔNG" TRÊN BẤŨ ĐIỆN TỬ 23
N ộ i d u n g “Bạo lực tro n g lẻ h ộ i” cũng là m ộ t nội d u n g m ới xuất hiện năm 2015 và
có xu h ư ớ n g p h ổ b iến khi các lẽ h ội được khôi phục rầm rộ ở n h iểu địa phư ơ n g trê n cả nước, đặc b iệ t là ở m iền Bắc Sự “lên n g ô i” của bạo lực tro n g các lê hộ i cho thấy sự báo động về m ặt v ăn h ó a lễ hội
N gư ợc lại, vấn đ ể “Xe công dự lẻ h ộ i” và chủ trương, ch ín h sách của các cơ quan nhà nư ớc là v ấ n để đã đư ợc để cập n h iều năm nay C h o n ê n tro n g m ùa lễ hội 2015, nó lại là vấn để “đ ế n h ẹ n lại lê n ”, bởi vậy không th u h ú t được n h iều th ảo luận Ở m ộ t khía cạnh khác, q u a k ết quả này cũng có thê’ thấy h o ạt đ ộ n g của các cơ quan nhà nước tro n g việc quản lý các lễ h ộ i đã k h ô n g đáp ứng được niềm tin của cô n g chúng và k h ô n g còn
n h ận được sự trô n g đợi từ p h ía công chúng
K ết quả trê n ch o th ấ y rằng, trê n không gian công của b áo điện tử, các vấn để mới;
th u h ú t được sự tra n h luận của các cá n h ân th am gia thì vẫn th ư ờ n g th u h ú t được sự chú
ý và th ả o luận h ơ n là các v ấn đề cũ, đã được bàn lu ận trước đó
Vì lượng ý k iến b ìn h lu ận tro n g cả loạt bài về lễ h ộ i n ăm 2015 quá lớ n so với k h u ô n khổ của m ộ t b ài viết n g h iê n cứu (2 9 bài viết với 682 b ìn h lu ận ), vì vậy, chúng tô i chọn hai bài viết có lư ợng b ìn h luận cao n h ất tro n g loạt bài này đ ể khảo sát vể khía cạn h nội dung của các ý kiến p h ả n hồi Đ ó là bài “T ra n h cướp h ỗ n loạn, giật cả “bảo kiếm ” tại lẻ khai ấn Đ ền T r ẩ n ” (7 3 b ìn h lu ận ), và “D ần N é m T h ư ợ n g quyết giữ nghi thứ c “khai đao chém ông ỉn ” (6 7 b ìn h lu ận )
Bảng 3 Thống kê nội dung bình luận trong bài viết "Dân Ném Thượng quyết giữ nghi thức
"khai đao chém ông ỉn"
1 Phản đối v iệ c g iữ nghi th ứ c chém lợn 16
2 ủ n g hộ v iệ c g iữ nghi th ứ c chém lợn 10
3 G iả i pháp đ ể chấm d ứ t nghi th ứ c này 9
5 C hê b ai, m ỉa m ai việc g iữ nghi th ứ c chém lợn 11
7 Trách m óc báo ch í đ ư a tin quá nhiều 3
8 So sán h vớ i các nghi lễ khác tiến bộ hơn 2