Phần mở đầu
Phạm vi áp dụng đề tài
+ Đề tài giới hạn việc nghiên cứu, thu thập, lưu trữ, xử lý tài liệu từ internet và một số phần mềm tin học.
Ứng dụng các tính năng và tiện ích của chương trình để tìm hiểu và mở rộng kiến thức, đặc biệt là trong lĩnh vực Địa lý địa phương của tỉnh Quảng Bình, giúp người học nắm vững nội dung bài học một cách hiệu quả.
+ Giáo viên và học sinh lớp 12 các trường Trung học phổ thông.
Phần nội dung
Thực trạng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Địa lí địa phương
2.1.1 Thực trạng Đặc trưng của bộ môn Địa lí nói chung và dạy học Địa lí địa phương nói riêng là gần gũi với đời sống thực tế nhưng nhiều khi học sinh lại không thể tiếp xúc, quan sát trực tiếp mà phải tư duy, tưởng tượng gián tiếp Để nắm được các sự vật, hiện tượng cụ thể làm nền tảng cho hoạt động tư duy, học sinh cần phải được tiếp cận với các loại tư liệu khác nhau Vấn đề này dù đã được chú ý nhưng vẫn còn nhiều hạn chế.
Trong các tiết Địa lí địa phương, học sinh chủ yếu chỉ sử dụng bản đồ và tranh ảnh, trong khi phim video và mô hình động lại hiếm hoi và ít được áp dụng tại các trường phổ thông trong tỉnh Sự thiếu hụt này là một vấn đề đáng lưu ý, bởi vì trong thời đại công nghệ thông tin hiện nay, cần phải khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn tài liệu đa dạng để nâng cao chất lượng học tập Địa lí địa phương.
Việc phát triển kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học Địa lý là cần thiết để đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực, tập trung vào học sinh Kỹ năng khai thác phần mềm hỗ trợ giảng dạy là một yếu tố quan trọng trong quá trình này Mặc dù hiện nay có nhiều phần mềm giá trị cho dạy học Địa lý, nhưng việc áp dụng và sử dụng chúng vẫn còn hạn chế trong đội ngũ giáo viên và học sinh tại các trường phổ thông.
Một số giáo viên đã áp dụng phương pháp dạy học đổi mới thông qua việc sử dụng phần mềm Powerpoint, bảng thông minh và các phần mềm tin học khác, giúp khai thác thông tin hiệu quả và kích thích hứng thú học tập của học sinh Phương pháp này còn rèn luyện cho học sinh năng lực tự học và kỹ năng sử dụng internet cùng máy tính Tuy nhiên, số lượng giáo viên áp dụng phương pháp hiện đại này vẫn còn hạn chế, trong khi phương pháp dạy học truyền thống vẫn chiếm ưu thế.
Học sinh thường thiếu sự chủ động, sáng tạo và tích cực trong việc sưu tầm tài liệu cho môn Địa lý địa phương Do phần Địa lý địa phương được giảng dạy gần cuối chương trình, nhiều trường đã hoàn thành kiểm tra và tính điểm, dẫn đến việc học sinh thiếu động lực và có tâm lý nghỉ hè, ảnh hưởng đến hiệu quả học tập.
Mặc dù Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học và tăng cường sử dụng phương tiện trực quan, nhưng nhiều giáo viên vẫn bị ảnh hưởng bởi lối dạy truyền thống Hầu hết giáo viên nhận thức được cần thiết phải thay đổi hình thức tổ chức dạy học để khuyến khích tính tích cực của học sinh, nhưng thực tế trong giảng dạy, họ chưa áp dụng hiệu quả Nhiều giáo viên vẫn gặp khó khăn trong việc tìm ra biện pháp tổ chức dạy học theo hướng tích cực cho học sinh.
Hiện nay, hầu hết các trường học gặp khó khăn về cơ sở vật chất và thiết bị dạy học, với nhiều trường vẫn còn nghèo nàn và thiếu thốn Số lượng trường có phòng thực hành, phòng kỹ năng, phòng bộ môn và thư viện thông tin tư liệu đạt tiêu chuẩn vẫn còn rất hạn chế.
Dạy học địa lý địa phương không chỉ giới hạn trong việc tìm hiểu kiến thức về địa lý của xã phường mà còn mở rộng ra các khía cạnh khác, giúp học sinh hiểu rõ hơn về môi trường xung quanh và phát triển tư duy phản biện Việc này tạo điều kiện cho các em khám phá và kết nối với cộng đồng, đồng thời nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và lịch sử địa phương.
Hiện nay, nhiều trường phổ thông gặp khó khăn trong việc tổ chức cho học sinh tham quan và tìm hiểu thực tế, dẫn đến không phải trường nào cũng có thể thực hiện hoạt động này.
Qua nghiên cứu thực trạng dạy học Địa lí địa phương, tôi nhận thấy việc ứng dụng công nghệ thông tin là giải pháp hiệu quả, không chỉ nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên mà còn giúp học sinh phát triển năng lực tự học và khả năng vận dụng kiến thức vào việc giải quyết các vấn đề trong học tập và cuộc sống.
Các giải pháp
2.2.1 Khái quát về chương trình Địa lí địa phương Trung học phổ thông. a Mục tiêu của chương trình Địa lí địa phương Trung học phổ thông.
- Chủ đề 1: Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ và sự phân chia hành chính
+ Nắm được đặc điểm của vị trí địa lý và phạm vi lãnh thổ (Ở vùng nào? Giáp những đâu? Diện tích thuộc loại lớn hay nhỏ)
+ Hiểu được ý nghĩa của vị trí địa lý, lãnh thổ đối với phát triển kinh tế - xã hội.
+ Gồm các huyện hoặc quận nào? Vị trí, giới hạn của các quận hoặc huyện.
- Chủ đề 2: Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của tỉnh
+ Hiểu và nắm vững các đặc điểm nổi bật nhất về tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên.
Hiểu rõ về những thuận lợi và thách thức từ điều kiện tự nhiên cũng như tài nguyên thiên nhiên là rất quan trọng đối với đời sống và sản xuất Đồng thời, cần chú ý đến các vấn đề bảo vệ môi trường để đảm bảo sự phát triển bền vững.
- Chủ đề 3: Đặc điểm dân cư và lao động
+ Nắm được các đặc điểm chính về dân cư và lao động.
+ Phân tích được những thuận lợi và khó khăn của dân cư và lao động đối với phát triển kinh tế - xã hội.
+ Hướng giải quyết các vấn đề dân cư và lao động.
- Chủ đề 4: Đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh
+ Nắm được các đặc điểm nổi bật về kinh tế - xã hội.
+ Hiểu được thế mạnh về kinh tế và hướng phát triển kinh tế - xã hội.
- Chủ đề 5: Địa lí một số ngành kinh tế chính
+ Phân tích được điều kiện phát triển.
+ Nắm được tình hình phát triển, phân bố và hướng phát triển của một số ngành kinh tế.
- Phát triển kỹ năng xác định trên bản đồ vị trí, giới hạn, các đơn vị hành chính của tỉnh.
- Biết cách thu thập, sưu tầm tư liệu và xử lý thông tin.
- Phân tích bản đồ, biểu đồ, bảng số liệu thống kê.
- Phát triển kỹ năng viết và trình bày báo cáo theo chủ đề.
- Bước đầu biết tổ chức hội thảo khoa học.
Tăng cường tình yêu quê hương và ý thức bảo vệ, xây dựng quê hương là rất quan trọng Chương trình và sách giáo khoa Địa lí địa phương cho bậc Trung học phổ thông có cấu trúc đặc biệt, giúp học sinh hiểu rõ hơn về vùng miền của mình.
Chương trình Địa lý lớp 12, bao gồm cả Nâng cao và Cơ bản, được thiết kế theo các đơn vị kiến thức lớn, sắp xếp hợp lý và phù hợp với quy trình dạy học Nội dung chính của chương trình tập trung vào việc phát triển kiến thức địa lý địa phương cho học sinh trung học phổ thông.
- Việt Nam trên đường đổi mới và hội nhập.
- Địa lý địa phương (3 tiết – chương trình 12 nâng cao và 2 tiết – chương trình địa lí 12 ban cơ bản).
Phần Địa lí địa phương trong chương trình học yêu cầu học sinh hiểu rõ các đặc điểm về tự nhiên, dân cư, kinh tế, cũng như các vấn đề hiện tại liên quan đến việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu tác động của thiên tai và nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng nơi mình sinh sống.
* Cấu trúc sách giáo khoa Địa lí phần địa lí địa phương.
Ban Số bài Chia ra
Phần địa lí địa phương đòi hỏi kiến thức phong phú nhưng thời gian học hạn chế, chỉ có 3 tiết cho ban Nâng cao và 2 tiết cho ban Cơ bản Tất cả các tiết học đều mang tính thực hành, do đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy và học là rất cần thiết và hữu ích.
2.2.2 Giới thiệu một số công cụ và phần mềm tin học ứng dụng trong dạy học Địa lí địa phương. a Internet
Ngoài việc khai thác thông tin địa lý từ tài liệu và sách báo, Internet là một công cụ hiệu quả để tìm kiếm thông tin Hiện nay, mạng Internet cung cấp nhiều công cụ hữu ích, bao gồm các trang web cho phép tải phần mềm miễn phí Ngoài ra, Internet còn là nơi để giao lưu, trao đổi và cập nhật thông tin hàng ngày.
Các trang Web tìm kiếm có hiệu quả và thường được sử dụng:
+ https://vi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia
+ https:// www.gso.gov.vn
+ https://www.vietrade.gov.vn
+ https://www.fao.org.vn
- Văn bản: Nhấn Menu File/Save as (ghi cả trang đang xem) sau đó chọn thư mục cần ghi vào trong hộp thoại hiện lên, ghi tên tương ứng.
Để lưu hình ảnh, bạn hãy nhấn chuột phải vào hình ảnh đó và chọn "Lưu hình ảnh thành" (Save Picture as) Sau đó, thực hiện các bước để chọn thư mục lưu trữ và đặt tên cho tệp hình ảnh, tương tự như cách bạn lưu văn bản.
- Video, Flash: Chọn đoạn Video, Flash cần tải, nhấn chọn Download (tải xuống)/ chọn Save/ chọn đường dẫn để ghi vào/ OK. b Phần mềm Olypia Crossword
Olympia Crossword là công cụ hỗ trợ soạn thảo ô chữ nhanh chóng và tiện lợi, với giao diện bắt mắt thu hút học sinh và nâng cao sự hứng thú của giáo viên trong giảng dạy Phần mềm sử dụng tiếng Việt, giúp người dùng dễ dàng thao tác và tiếp cận.
Có thể sử dụng Olympia Crossword cho phần khởi động hay phần củng cố của bài học.
Cách tạo ô chữ trong Olympia Crossword:
- Khởi động phần mềm, giao diện chương trình xuất hiện chọn Tạo file
Hình 1 Giao diện chính Olympia Crossword
- Cửa sổ làm việc của Olympia Crossword xuất hiện, bạn nhập chủ đề, số ô chữ, đáp án và câu hỏi sau đó chọn Lưu file mới.
Hình 2 Cửa sổ làm việc của Olympia Crossword
- Chỉnh sửa câu hỏi và đáp án với file đã lưu: clik chuột vào Mở file để chỉnh sửa, sau khi lưu, clik Quay lại menu.
- Mở file trắc nghiệm đã soạn sẵn để sử dụng: clik Mở file
- Tắt chương trình:clik Thoát c Phần mềm Google Earth
Năm 2007, Microsoft đã giới thiệu Google Earth, một phần mềm ảo toàn cầu cho phép người dùng khám phá và thám hiểm Trái Đất Chương trình này cho phép phóng to và tìm kiếm các địa điểm như quốc gia, thành phố, trường học, nhà thờ, bảo tàng, đảo và núi lửa, mang đến trải nghiệm thú vị cho người sử dụng Internet.
Sử dụng phần mềm để khai thác thông tin hình ảnh bằng cách kích đúp vào biểu tượng trên màn hình Khi thông tin xuất hiện, bạn có thể chọn hình ảnh theo địa điểm bằng cách nhập tên địa điểm vào ô Fly to, lưu ý đánh tên theo cấp hành chính từ nhỏ đến lớn, ví dụ: Đong Hoi, Quang Binh, Vietnam Phần mềm sẽ tự động tìm kiếm và hiển thị hình ảnh tương ứng với địa điểm đã chọn.
Hình 3 Màn hình làm việc Google Earth
Các hình ảnh được thu thập sẽ xuất hiện ở vị trí và khoảng cách mặc định Để có được hình ảnh theo yêu cầu, người dùng cần chú ý đến công cụ điều chỉnh nằm ở góc màn hình (xem hình 4).
Trong quá trình chỉnh sửa ảnh, bạn có thể sử dụng bốn mũi tên trong vòng tròn để điều chỉnh hướng ảnh, cùng với thanh công cụ dọc để thay đổi khoảng cách gần xa Thanh công cụ nằm ngang giúp bạn cân chỉnh góc nhìn hình ảnh Sự kết hợp của các công cụ này sẽ giúp bạn chọn được hình ảnh ưng ý Cuối cùng, chỉ cần lưu trữ hình ảnh để tiếp tục với giai đoạn xử lý thông tin.
Hình 5 ảnh chụp vệ tinh sân vận động thành phố Đồng Hới
Hình 6 Ảnh chụp vệ tinh biển Nhật Lệ Quảng Bình
- Một số tính năng cơ bản của google earth
+ Fly To: xem tổng quát địa hình của vùng từ trên cao
+ Lưu vào Places: lưu lại những vị trí đã tìm thấy
+ Local Search: tìm một vị trí theo tên địa danh
+ Directions: tìm đường đi trong các thành phố + Tính khoảng cách, diện tích. Ứng dụng của phần mềm google earth trong hoạt động dạy – học Địa lí địa phương
* Kết hợp với các phần mềm khác phục vụ hoạt động dạy học
Sau khi thu thập đầy đủ thông tin hình ảnh từ Google Earth, chúng ta có thể kết hợp với các phần mềm khác để tối ưu hóa hiệu quả khai thác, phục vụ tốt cho việc học tập và nghiên cứu Dưới đây là một số định hướng để kết hợp các tiện ích của các phần mềm này.
Phần mềm Encarta cho phép so sánh và đối chiếu các bản đồ với hình ảnh từ Google Earth bằng cách sử dụng các bản đồ có kích thước và tỉ lệ tương đương Sự khác biệt nằm ở chỗ các đối tượng địa lý trong Encarta được thể hiện bằng ký hiệu bản đồ, loại bỏ các chi tiết phụ, trong khi Google Earth cung cấp hình ảnh chi tiết hơn Người dùng có thể tạo bản đồ-ảnh bằng cách tích hợp hình ảnh từ Google Earth vào bản đồ Encarta, giúp bản đồ trở nên sống động và phản ánh các đối tượng địa lý từ nhiều góc độ, giảm bớt tính trừu tượng của các biểu tượng địa lý.
Phần mềm Map Info cho phép sử dụng ảnh vệ tinh làm nền tảng để biên vẽ bản đồ mới bằng cách chuyển đổi các đối tượng địa lý từ hình ảnh sang ký hiệu bản đồ Tuy nhiên, việc biên vẽ sẽ đạt hiệu quả cao nhất đối với các loại bản đồ thể hiện sự phân bố dân cư và quy hoạch tổng thể.
* Ứng dụng trực tiếp trong hoạt động dạy – học
- Phục vụ cho việc giảng dạy trên lớp - thiết kế giáo án điện tử :
Phần kết luận
Ý nghĩa của đề tài
Trong bài viết này, tôi sẽ trình bày về việc ứng dụng một số phần mềm tin học trong hoạt động dạy và học địa lý địa phương tỉnh Quảng Bình Qua quá trình giảng dạy, học tập và tự học, tôi đã áp dụng các công cụ công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả giáo dục và tạo sự hứng thú cho học sinh trong việc tìm hiểu về quê hương mình.
Khái quát hóa mục tiêu, cấu trúc sách giáo khoa chương trình Địa lí địa phương lớp 12, THPT.
This article provides an overview of various software tools that can enhance local geography teaching and learning activities Key applications include Adobe Presenter for creating interactive presentations, PowerPoint for engaging visual aids, Olympia Crossword for educational games, Microsoft Excel for data analysis and organization, and Google Earth for immersive geographic exploration These tools collectively support effective teaching strategies and enrich the learning experience in geography education.
Trình bày một số kinh nghiệm trong việc sử dụng các chức năng cơ bản của các phần mềm.
Xây dựng bài dạy học hiệu quả cần tích hợp các ứng dụng công nghệ thông tin, giúp giáo viên trong quá trình giảng dạy Đồng thời, cần áp dụng các phương pháp hướng dẫn học sinh tiếp cận kiến thức, khuyến khích các em chủ động tìm kiếm, nắm bắt và khám phá kiến thức Địa lí địa phương.
Việc ứng dụng phần mềm tin học trong dạy – học địa lý tại tỉnh Quảng Bình không chỉ giúp học sinh hình thành tri thức và biểu tượng không gian, mà còn cung cấp nguồn thông tin hữu ích cho giáo viên Qua quá trình này, tôi đã đạt được những kết quả khả quan trong việc nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập.
Trong quá trình giảng dạy, giáo viên sử dụng công nghệ thông tin để cung cấp cho học sinh các hình ảnh, bản đồ, biểu đồ và video về địa lý địa phương, tạo ra giờ học sinh động và hấp dẫn Điều này giúp tránh sự nhàm chán cho học sinh Đối với những giáo viên tâm huyết, họ còn có thể xây dựng các bài giảng e-learning, giúp học sinh tự học và rèn luyện tại nhà.
Học sinh có khả năng khai thác và phân tích thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, đặc biệt là từ internet Đồng thời, các em cũng biết cách tổng hợp và trình bày báo cáo địa lý bằng các phần mềm tin học.
So sánh kết quả dạy học Địa lí địa phương tỉnh Quảng Bình cho thấy rằng các lớp học ứng dụng công nghệ thông tin mang lại sự hứng thú cao hơn cho học sinh và đạt kết quả học tập tốt hơn so với các lớp dạy học theo phương pháp truyền thống.
Trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổ hiện nay, giáo viên cần liên tục trau dồi và áp dụng công nghệ vào giảng dạy Việc đổi mới phương pháp dạy học không chỉ giúp nâng cao hiệu quả nhận thức cho học sinh mà còn kích thích hứng thú học tập của các em.
Kiến nghị, đề xuất
* Đối với các nhà quản lí
Trang bị hệ thống cơ sở vật chất hoàn chỉnh cho hoạt động dạy học là rất quan trọng, nhằm tạo điều kiện tối ưu cho học sinh tiếp cận tri thức và công nghệ mới Đặc biệt, hệ thống máy vi tính kết nối internet đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.
Giáo viên cần tận dụng tối đa các điều kiện hiện có, kết hợp công nghệ thông tin vào giảng dạy và hướng dẫn học sinh cách chủ động áp dụng công nghệ để tiếp cận tri thức Mục tiêu là nâng cao năng lực học tập và khả năng tự học của học sinh.
1 Lê Thông (Tổng Chủ biên), Sách giáo khoa Địa lí 12, NXB Giáo dục, 2010.
2 Lê Thông (Tổng Chủ biên), Sách giáo viên Địa lí 12, NXB Giáo dục, 2010.
3 Trương Duy Quyền (Chủ biên), Tài liệu dạy học Lịch sử - Địa lí địa phương Quảng Bình, NXB Đại học Sư phạm, 2012.
4 Các công cụ từ Internet và các phần mềm tin học.
NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC