Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu thực trạng năng lực giải quyết bài toán thực tiễn của học sinh lớp 5 nhằm đề xuất phương pháp dạy học hiệu quả, giúp nâng cao khả năng giải quyết vấn đề thực tế cho các em Việc phát triển năng lực này không chỉ góp phần cải thiện kết quả học tập mà còn trang bị cho học sinh kỹ năng cần thiết trong cuộc sống.
Giả thuyết khoa học
Nghiên cứu năng lực giải quyết vấn đề của học sinh lớp 5 qua các bài toán thực tiễn giúp phát triển khả năng vận dụng kiến thức Toán học vào cuộc sống Điều này không chỉ rèn luyện kỹ năng cho học sinh tiểu học mà còn góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toán học tại trường Đưa ra các đề xuất dạy học phù hợp sẽ nâng cao năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.
Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu các vấn đề lí luận về năng lực giải quyết các bài toán có nội dung thực tiễn của học sinh lớp 5
Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh lớp 5 tại thành phố Đà Nẵng cho thấy nhiều thách thức trong việc phát triển kỹ năng này Thực trạng dạy học hiện nay vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu, đặc biệt là trong việc áp dụng các bài toán có nội dung thực tiễn Cần có những cải tiến trong phương pháp giảng dạy để nâng cao khả năng giải quyết vấn đề cho học sinh, giúp các em áp dụng kiến thức vào thực tế một cách hiệu quả hơn.
Để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 5, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiệu quả thông qua việc giải quyết các bài toán có nội dung thực tiễn Việc này không chỉ giúp học sinh nâng cao khả năng tư duy logic mà còn khuyến khích các em áp dụng kiến thức vào cuộc sống hàng ngày Các bài toán thực tiễn sẽ tạo ra động lực cho học sinh, giúp các em thấy được sự liên quan giữa toán học và thực tế, từ đó phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề một cách toàn diện.
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Nghiên cứu và thu thập thông tin liên quan đến đề tài từ các tác giả trong và ngoài nước, đồng thời xử lý và chọn lọc dữ liệu để khái quát hóa Làm rõ các thuật ngữ chuyên ngành và xây dựng cơ sở khoa học vững chắc cho đề tài.
Phương pháp quan sát
Để có thêm thông tin khách quan về thực trạng dạy học phát triển năng lực giải quyết các bài toán có nội dung thực tiễn của HS lớp 5
Phương pháp nghiên cứu sản phẩm giáo dục
Nghiên cứu sản phẩm hoạt động học tập của học sinh lớp 5 nhằm khám phá năng lực giải quyết các bài toán có nội dung thực tiễn của các em.
Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
Phỏng vấn giáo viên và các nhà quản lý giáo dục nhằm thu thập thông tin và ý kiến về các biện pháp rèn luyện kỹ năng giải quyết bài toán thực tiễn cho học sinh.
Cấu trúc đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tham khảo, đề tài còn bao gồm các chương sau:
Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1 Vị trí, mục tiêu, nhiệm vụ của môn Toán ở tiểu học
1.2 Nội dung chương trình và yêu cầu kiến thức môn Toán ở lớp 5
1.3 Năng lực và năng lực học tập Toán ở HSTH
1.4 Đặc điểm nhận thức của HSTH
Chương 2: NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT CÁC BÀI TOÁN CÓ NỘI DUNG THỰC TIỄN
2.1 Về phạm trù thực tiễn
2.2 Bài toán có nội dung thực tiễn
2.3 Năng lực giải quyết vấn đề
2.3.1 Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề
2.3.2.Các biểu hiện của năng lực giải quyết vấn đề của học sinh
2.3.3 Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề thực tiễn
2.3.4 Sự cần thiết của phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho HS
2.3.5 Năng lực giải quyết vấn đề của học sinh lớp 5 thông qua bài toán có nội dung thực tiễn
Chương 3: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT CÁC BÀI TOÁN CÓ NỘI DUNG THỰC TIỄN CỦA HS LỚP 5 TẠI TP ĐÀ NẴNG
3.1 Thực trạng SGK Toán lớp 5
3.2 Thực trạng dạy học phát triển năng lực giải quyết các bài toán có nội dung thực tiễn của HS lớp 5
Đánh giá thực trạng dạy học nhằm phát triển năng lực giải quyết các bài toán có nội dung thực tiễn cho học sinh lớp 5 tại trường tiểu học Trần Cao Vân, quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng, cho thấy nhiều thách thức và cơ hội Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và tích cực sẽ góp phần nâng cao khả năng tư duy và giải quyết vấn đề của học sinh Đồng thời, cần chú trọng vào việc kết hợp lý thuyết với thực tiễn để học sinh có thể áp dụng kiến thức vào cuộc sống hàng ngày.
3.3.1.Khái quát quá trình khảo sát
3.3.2 Phân tích kết quả khảo sát
Chương 4 trình bày một số đề xuất dạy học nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 5 thông qua việc giải quyết các bài tập có nội dung thực tiễn Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh nâng cao khả năng tư duy mà còn khuyến khích sự sáng tạo và áp dụng kiến thức vào thực tế Việc tích hợp bài tập thực tiễn vào giảng dạy sẽ tạo điều kiện cho học sinh phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề hiệu quả hơn.
4.2 Một số định hướng đưa ra đề xuất dạy học
4.3 Một số đề xuất dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh lớp 5 thông qua giải quyết bài tập có nội dung thực tiễn
Chương 5: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Vị trí, mục tiêu, nhiệm vụ của môn Toán ở tiểu học
1.2 Nội dung chương trình và yêu cầu kiến thức môn Toán ở lớp 5
NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT CÁC BÀI TOÁN CÓ NỘI DUNG THỰC TIỄN
Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn
2.3.1 Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề
2.3.2.Các biểu hiện của năng lực giải quyết vấn đề của học sinh
2.3.3 Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề thực tiễn
2.3.4 Sự cần thiết của phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho HS
2.3.5 Năng lực giải quyết vấn đề của học sinh lớp 5 thông qua bài toán có nội dung thực tiễn.
ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT CÁC BÀI TOÁN CÓ NỘI DUNG THỰC TIỄN CỦA HS LỚP 5 TẠI TP ĐÀ NẴNG
Thực trạng SGK Toán lớp 5
3.2 Thực trạng dạy học phát triển năng lực giải quyết các bài toán có nội dung thực tiễn của HS lớp 5
3.3 Đánh giá thực trạng dạy học phát triển năng lực giải quyết các bài toán có nội dung thực tiễn của HS lớp 5 ở trường tiểu học Trần Cao Vân, địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng
3.3.1.Khái quát quá trình khảo sát
3.3.2 Phân tích kết quả khảo sát
Đánh giá thực trạng dạy học phát triển năng lực giải quyết các bài toán có nội
Chương 3: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT CÁC BÀI TOÁN CÓ NỘI DUNG THỰC TIỄN CỦA HS LỚP 5 TẠI TP ĐÀ NẴNG
3.1 Thực trạng SGK Toán lớp 5
3.2 Thực trạng dạy học phát triển năng lực giải quyết các bài toán có nội dung thực tiễn của HS lớp 5
3.3 Đánh giá thực trạng dạy học phát triển năng lực giải quyết các bài toán có nội dung thực tiễn của HS lớp 5 ở trường tiểu học Trần Cao Vân, địa bàn quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng
3.3.1.Khái quát quá trình khảo sát
3.3.2 Phân tích kết quả khảo sát
MỘT SỐ ĐỀ XUẤT DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH LỚP 5 THÔNG QUA GIẢI QUYẾT BÀI TOÁN CÓ NỘI
Một số định hướng đưa ra đề xuất dạy học
4.3 Một số đề xuất dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh lớp 5 thông qua giải quyết bài tập có nội dung thực tiễn.
Kết luận chương 4
Chương 5: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1 Vị trí, mục tiêu, nhiệm vụ của môn Toán ở tiểu học
1.1.1 Vị trí môn Toán ở tiểu học
Trong các môn học ở tiểu học, cùng với môn Tiếng Việt, môn Toán có vị trí hết sức quan trọng bởi vì :
Kiến thức và kỹ năng môn Toán ở tiểu học có nhiều ứng dụng thiết thực trong cuộc sống hàng ngày Chúng không chỉ cần thiết cho người lao động mà còn hỗ trợ học sinh học tốt các môn học khác ở tiểu học, đồng thời giúp chuẩn bị cho việc học môn Toán ở bậc trung học một cách hiệu quả.
Môn toán giúp học sinh nhận biết các mối quan hệ về số lượng và hình dạng trong thế giới thực Đối tượng nghiên cứu của toán học là những quan hệ này, vì vậy ngay cả những kiến thức đơn giản ở tiểu học cũng phản ánh các mối quan hệ về số lượng và hình dáng không gian Các mối quan hệ về số lượng bao gồm cộng, trừ, nhân, chia, và so sánh các đại lượng như quãng đường, diện tích với chiều dài, chiều rộng Hơn nữa, các hình dáng không gian như hình tròn, hình chữ nhật, và hình vuông cũng là phần quan trọng trong việc hiểu biết về toán học.
Môn Toán đóng vai trò quan trọng trong việc rèn luyện tư duy và giải quyết vấn đề, từ đó phát triển trí thông minh cho học sinh Qua môn Toán, học sinh có thể rèn luyện các thao tác tư duy như phân tích tổng hợp, so sánh, tương tự, kết quả hóa, trừu tượng hóa, cụ thể hoá và đặc biệt hóa Đồng thời, các phẩm chất trí tuệ như tính độc lập, linh hoạt, nhuần nhuyễn và sáng tạo cũng được phát triển thông qua việc giải quyết các bài toán.
1.1.2 Mục tiêu dạy học môn Toán ở tiểu học
Dạy học môn Toán ở tiểu học có những mục tiêu sau đây:
Bài viết này cung cấp kiến thức cơ bản về số học, bao gồm các số tự nhiên, phân số và số thập phân Nó cũng đề cập đến các đại lượng thông dụng, một số yếu tố hình học và thống kê đơn giản, giúp người đọc nắm vững những khái niệm nền tảng trong toán học.
- Hình thành các kỹ năng thực hành tính, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống
Phát triển năng lực tư duy và khả năng suy luận hợp lý là bước đầu quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề đơn giản trong cuộc sống Điều này không chỉ kích thích trí tưởng tượng mà còn tạo hứng thú trong việc học toán Bên cạnh đó, việc này góp phần hình thành phương pháp tự học và làm việc khoa học, giúp người học chủ động, linh hoạt và sáng tạo hơn.
Ngoài ra môn toán góp phần hình thành và rèn luyện phẩm chất các đạo đức của người lao động trong xã hội hiện đại
1.1.3 Nhiệm vụ môn Toán ở tiểu học
Môn Toán đóng vai trò quan trọng trong giáo dục tiểu học, cung cấp kiến thức và phương pháp nhận thức cơ bản cần thiết cho cuộc sống lao động và học tập Toán học không chỉ là công cụ hỗ trợ cho việc học các môn khác mà còn giúp học sinh nhận thức thế giới xung quanh và thành công trong các hoạt động thực tiễn Ngoài ra, môn Toán còn góp phần hình thành và phát triển trí tuệ, tư duy logic, tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề, tác phong làm việc khoa học và ý chí kiên nhẫn trong công việc Do đó, việc dạy học môn Toán cần được chú trọng và thực hiện một cách hiệu quả.
Bài viết cung cấp kiến thức cơ bản về số học, bao gồm các số tự nhiên, phân số và số thập phân Nó giải thích khái niệm ban đầu, cách đọc và viết các loại số này, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của hệ ghi số vị trí Bên cạnh đó, bài viết cũng đề cập đến việc so sánh và sắp xếp các số theo thứ tự tuyến tính, cùng với một số tính chất quan trọng của tập hợp các số và các phép tính liên quan.
Học sinh cần được hình thành những biểu tượng ban đầu chính xác về các hình học cơ bản, giúp nhận dạng và phân biệt các hình Bài học nên cung cấp các khái niệm hình học liên quan đến không gian như độ dài đoạn thẳng, đường gấp khúc, chu vi và diện tích của các hình đơn giản Ngoài ra, việc rèn luyện kỹ năng vẽ hình và biến đổi hình để tạo ra các hình có cùng diện tích cũng rất quan trọng.
- Cung cấp những kiến thức cơ bản về đại lượng: độ dài, khối lượng, diện tích, thể tích, thời gian, thống kê đơn giản
- Hình thành các kỹ năng thực hành tính, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong cuộc sống
Bước đầu phát triển năng lực tư duy và khả năng suy luận hợp lý giúp người học diễn đạt ý tưởng một cách rõ ràng qua lời nói và văn viết Việc phát hiện và giải quyết các vấn đề đơn giản trong cuộc sống không chỉ kích thích trí tưởng tượng mà còn tạo hứng thú trong việc học toán Đồng thời, đây là nền tảng cho phương pháp tự học và làm việc khoa học, chủ động, linh hoạt và sáng tạo.
1.2 Nội dung chương trình và yêu cầu kiến thức môn Toán ở lớp 5
Môn Toán đóng vai trò quan trọng trong chương trình học tiểu học, cung cấp kiến thức cơ bản giúp học sinh chuẩn bị cho các lớp học cao hơn Số tiết dạy môn Toán ở mỗi lớp trong tuần có sự khác biệt rõ rệt, phản ánh sự chú trọng vào việc phát triển kỹ năng toán học cho học sinh.
- Lớp 1 có 4 tiết trong một tuần, các em học trong 35 tuần Số tiết mà các em phải học trong một năm là 140 tiết
- Lớp 2, 3, 4, 5 các em được học 5 tiết trong một tuần, tổng số tiết mà các em phải học trong một năm đó là 175 tiết
Nội dung chương trình học của các em xoay quanh 5 chủ đề chính, cụ thể ở từng lớp
Nội dung chương trình môn Toán ở lớp 5 cụ thể như sau:
1.1 Ôn tập về phân số: bổ sung về phân số thập phân, hỗn số; các bài toán về tỉ lệ thuận, tỉ lệ nghịch
1.2 Số thập phân Các phép tính về số thập phân
- Giới thiệu khái niệm ban đầu về số thập phân
- Đọc, viết, so sánh các số thập phân
- Viết và chuyển đổi các số đo đại lượng dưới dạng số thập phân
- Các phép tính cộng, trừ, nhân, chia các số thập phân:
+ Phép cộng, trừ các số thập phân có đến 3 chữ số ở phần thập phân Cộng, trừ không nhớ và có nhớ đến 3 lần
+ Phép nhân các số thập phân có tới 3 tích riêng và phần thập phân của tích có không quá 3 chữ số
Phép chia các số thập phân với số chia có tối đa 3 chữ số, bao gồm cả phần nguyên và phần thập phân, cho phép thương có tối đa 4 chữ số và phần thập phân không quá 3 chữ số.
- Tính chất giao hoán của phép cộng và phép nhân, tính chất phân phối của phép nhân đối với phép cộng các số thập phân
+ Cộng, trừ không nhớ hai số thập phân có không quá 2 chữ số
+ Nhân không nhớ một số thập phân có không quá 2 chữ số với một số tự nhiên có
+ Chia không có dư một số thập phân có không quá 2 chữ số cho một số tự nhiên có 1 chữ số
- Giới thiệu bước đầu về cách sử dụng máy tính bỏ túi
- Giới thiệu khái niệm ban đầu về tỉ số phần trăm
- Đọc, viết tỉ số phần trăm
- Cộng, trừ các tỉ số phần trăm; nhân, chia tỉ số phần trăm với một số
- Mối quan hệ giữa tỉ số phần trăm với phân số thập phân, số thập phân và phân số
2 Đại lượng và đo đại lượng:
2.1 Đo thời gian Vận tốc, thời gian chuyển động, quãng đường đi được
- Các phép tính cộng, trừ các số đo thời gian có đến hai đơn vị đo
- Các phép tính nhân, chia số đo thời gian với 1
- Giới thiệu khái niệm ban đầu về: vận tốc, thời gian chuyển động, quãng đường đi được và mối quan hệ giữa chúng
2.2 Đo diện tích Đo thể tích
- Đêcamet vuông, hectômet vuông, milimet vuông; bảng đơn vị đo diện tích
- Giới thiệu các đơn vị đo diện tích ruộng đất: a và ha Mối quan hệ giữa m 2 và ha
- Giới thiệu khái niệm ban đầu về thể tích và một số đơn vị đo thể tích: xăngtimet khối (cm 3 ), đêximet khối (dm 3 ), met khối (m 3 )
- Thực hành đo diện tích ruộng đất và đo thể tích
- Tính diện tích hình tam giác, hình thoi, hình thang Tính chu vi và diện tích hình tròn
- Giới thiệu hình hộp chữ nhật, hình lập phương, hình trụ hình cầu
Để tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần và thể tích của hình hộp chữ nhật và hình lập phương, bạn cần nắm vững các công thức cơ bản Diện tích xung quanh của hình hộp chữ nhật được tính bằng tổng diện tích các mặt bên, trong khi diện tích toàn phần bao gồm cả diện tích đáy và nắp Đối với hình lập phương, diện tích toàn phần là tổng diện tích của sáu mặt, và thể tích được xác định bằng cạnh lũy thừa ba Ngoài ra, công thức tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần và thể tích của hình trụ và hình cầu cũng rất quan trọng Diện tích xung quanh của hình trụ là chu vi đáy nhân với chiều cao, trong khi diện tích toàn phần bao gồm diện tích đáy và diện tích xung quanh Thể tích của hình trụ được tính bằng diện tích đáy nhân với chiều cao, còn thể tích của hình cầu được tính bằng bốn phần ba nhân với pi nhân với bán kính lũy thừa ba.
- Nêu nhận xét một số đặc diểm đơn giản của một bảng số liệu hoặc một biểu đồ thống kê
- Thực hành lập bảng số liệu và vẽ biểu đồ dạng đơn giản
Giải bài toán, chủ yếu là các bài toán có đến ba bước tính trong đó có:
5.1 Các bài toán đơn giản về tỉ số phần trăm
- Tìm tỉ số phần trăm của hai số
- Tìm một số, biết tỉ số phần trăm của số đó so với số đã biết
Để tìm tỉ số phần trăm của một số đã biết so với một số khác, bạn cần thực hiện phép chia số đã biết cho số đó và nhân kết quả với 100 Bên cạnh đó, trong các bài toán về chuyển động, chúng ta có thể phân loại thành chuyển động đều, chuyển động ngược chiều và chuyển động cùng chiều, mỗi loại có những đặc điểm và công thức tính toán riêng.
- Tìm vận tốc biết thời gian chuyển động và độ dài quãng đường
- Tìm thời gian chuyển động biết độ dài quãng đường và vận tốc chuyển động
- Tìm độ dài quãng đường biết vận tốc và thời gian chuyển động
5.3 Các bài toán ứng dụng các kiến thức đã học để giải quyết một số vấn đề của đời sống
Dạy học các chủ đề trong Toán ở lớp 5
*Mục tiêu dạy học Số học ở lớp 5:
- Bổ sung những hiểu biết cần thiết về phân số, số thập phân, hỗn số để chuẩn bị cho việc học số thập phân
- Ôn tập, củng cố, hệ thống hóa kiến thức, kĩ năng về số tự nhiên và phân số; về các phép tính với số tự nhiên và phân số
- Nhận biết khái niệm ban đầu về số thập phân; đọc, viết, so sánh, sắp thứ tự các số thập phân
Thực hành các phép toán cơ bản như cộng, trừ, nhân, chia với số thập phân là rất quan trọng, đặc biệt khi kết quả của các phép tính này phải là số tự nhiên hoặc số thập phân với tối đa ba chữ số ở phần thập phân Điều này giúp cải thiện khả năng tính toán và ứng dụng trong các tình huống thực tế.
Biết cách tính giá trị của biểu thức có ba dấu phép tính và tìm thành phần chưa biết trong phép tính là rất quan trọng Học cách vận dụng các tính chất của phép tính giúp chúng ta thực hiện các phép toán một cách hợp lý Ngoài ra, việc nhân và chia nhẩm các số thập phân với 10, 100, 1000 cũng là kỹ năng cần thiết trong toán học.
- Biết viết các số đo độ dài, khối lượng, diện tích, thể tích, thời gian dưới dạng số thập phân
* Mục tiêu dạy học Đại lượng và đo đại lượng ở lớp 5:
- Ôn tập bảng đơn vị đo độ dài, bảng đơn vị đo khối lượng
- Nhận biết tên gọi, kí hiệu; độ lớn của các đơn vị đo diện tích: dam 2 , hm 2 , mm 2 và ha; bảng đơn vị đo diện tích
- Biết chuyển đổi giữa các đơn vị đo diện tích thông thường
- Nhận biết khái niệm Nhận biết tên gọi, kí hiệu các đơn vị đo thể tích thông dụng: m 3 , dm 3 , cm 3
- Biết chuyển đổi giữa một số đơn vị đo thể tích thông dụng (giữa m 3 và dm 3 , dm 3 và cm 3 , m 3 và cm 3 )
- Nhận biết bảng đơn vị đo thời gian Biết chuyển đổi giữa một số đơn vị đo thời gian thông dụng
- Nhận biết về vận tốc, quãng đường, thời gian