trải qua biến cố của thời gian cùng những thăng trầm của lịch sử, hình ảnh về một Phố Hiến buôn bán sầm uất đã bị phai mờ, những thương điếm, thành quách, những khu phố cổ đã bị mài mòn theo năm tháng. Để bảo tồn các giá trị văn hóa Phố Hiến, để văn hóa Phố Hiến ăn sâu vào tiềm thức mỗi người dân địa phương cũng như với người dân Việt Thư viện tỉnh Hưng Yên đã biên soạn “Thư mục toàn văn về di tích lịch sử văn hóa Phố Hiến”
Trang 1ĐẶT VẤN ĐỀ
Văn hóa của mỗi địa phương là một bộ phận quan trọng cấu thành nền văn hóa của một quốc gia, làm nên sự phong phú, đa dạng cho nền văn hóa của dân tộc Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là giữ gìn các giá trị văn hóa của các vùng, miền, các địa phương
Người xưa có câu "Thứ nhất Kinh Kỳ, thứ nhì Phố Hiến" Phố Hiến nằm trong khu vực đồng bằng Bắc Bộ cạnh sông Hồng Nhắc đến Phố Hiến là nhắc đến cả một thương cảng nổi tiếng của mấy thế kỉ trước Phố Hiến giàu
và đẹp Nhưng chưa hết… Đây còn là mảnh đất văn hiến Vùng đất có linh khí của sông nước, của nền văn minh sông Hồng đã sinh ra nhiều danh nhân đất Việt, sống mãi trong lịch sử dân tộc như Hoàng Thái Hậu Ỷ Lan, Phạm Ngũ Lão một danh tướng đời Trần, Hải Thượng lãn ông Lê Hữu Trác - một danh y trác tuyệt thời Lê - Trịnh
Mảnh đất ấy còn là trung tâm văn hoá, tín ngưỡng dân gian, với hàng trăm di tích lịch sử văn hoá có giá trị như: Đền Mây, đền Ngọc Thanh, đền Tống Trân - Cúc Hoa, đền Đa Hoà…
Tuy nhiên, trải qua biến cố của thời gian cùng những thăng trầm của lịch sử, hình ảnh về một Phố Hiến buôn bán sầm uất đã bị phai mờ, những thương điếm, thành quách, những khu phố cổ đã bị mài mòn theo năm tháng Để bảo tồn các giá trị văn hóa Phố Hiến, để văn hóa Phố Hiến ăn sâu vào tiềm thức mỗi người dân địa phương cũng như với người dân Việt Thư viện tỉnh Hưng Yên đã biên soạn “Thư mục toàn văn về di tích lịch sử văn hóa Phố Hiến”
Trang 2CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ SẢN PHẨM THÔNG TIN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT 1.1 Khái niệm thông tin
Trong đời sống xã hội, thông tin là một hệ thống kiến thức được mọi người tích lũy và trao đổi với nhau trong quá trình giao tiếp (theo PGS.TS Nguyễn Hữu Hùng)
Theo nghĩa thông thường, thông tin được hiểu là tất cả những sự kiện, phán đoán làm tăng thêm sự hiểu biết của con người (theo PGS.TS.Đoàn Phan Tân)
Theo quan điểm của lý thuyết thông tin, cho rằng sự vật luôn vận động
ở trạng thái bất định và chứa đựng tính ngẫu nhiên Vì thế, khi gia tăng thông tin về một hiện tượng nào đó là giảm đi độ chưa biết và độ bất định của nó Thông tin là sự loại trừ tính bất định của hiện tượng ngẫu nhiên
1.2 Khái niệm về văn hóa
Văn hóa là khái niệm mang tính nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của con người
Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy trong quá trình hoạt động thực tiễn (GS.Viện sĩ Trần Ngọc Thêm)
Theo 2 định nghĩa này, văn hóa là những sản phẩm có giá trị do con người sáng tạo ra
1.3 Khái niệm nghệ thuật
Nghệ thuật là sự sáng tạo ra những sản phẩm vật thể và phi vật thể chứa đựng những giá trị lớn về tư tưởng thẩm mĩ mang tính chất văn hóa làm rung động những cảm xúc, tư tưởng, tình chảm cho người thưởng thức, chiêm
Trang 3nghiệm từ đó ngưỡng mộ trình độ, tài năng, kỹ năng, kỹ xảo trên mức bình thường
Nghệ thuật được gắn với một nghề nghiệp nào đó: nghệ thuật viết báo, nghệ thuật nấu ăn, nghệ thuật giao tiếp…
Có 7 loại hình nghệ thuật: thơ văn, âm nhạc, hội họa, điêu khắc, khiêu
vũ và sân khấu, kiến trúc, điện ảnh
1.4 Thông tin văn hóa nghệ thuật
Thông tin văn hóa nghệ thuật là toàn bộ tri thức về các lĩnh vẹc văn hóa nghệ thuật cho các đối tượng người dùng tin
Thông tin văn hóa nghệ thuật gồm:
- Lịch sử truyền thống văn hóa
- Thông tin về quan điểm, quan niệm, đường lối, chủ trương, chính sách của nhà nước về văn hóa nghệ thuật
- Các loại hình văn hóa nghệ thuật
- Các thành tựu và hạn chế trong hoạt động văn hóa nghệ thuật
- Nhu cầu hưởng thụ văn hóa nghệ thuật của người dùng tin
1.5 Sản phẩm và dịch vụ thông tin văn hóa nghệ thuật
- Sản phẩm thông tin được xác định là kết quả của quá trình xử lý thông tin và các công cụ giúp cho việc tìm kiếm thông tin
- Dịch vụ thông tin được xác định là toàn bộ các công việc, hoạt động, quá trình hay giao thức mà cơ quan đưa ra nhằm giúp đáp ứng các loại nhu cầu thông tin trong xã hội
Trang 4SẢN PHẨM THÔNG TIN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT
TẠI THƯ VIỆN TỈNH HƯNG YÊN 2.1 Giới thiệu Thư viện tỉnh Hưng Yên
2.1.1 Sự hình thành và phát triển
Ngay sau ngày miền Bắc được giải phóng năm 1954, năm 1957 Thư viện Hưng Yên được thành lập Nhưng để trở thành một thư viện Hưng Yên như ngày nay, bản thân Thư viện đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài
và phức tạp Sự phát triển đó gắn với sự phát triển của tỉnh và có thể chia thành 3 giai đoạn
*Giai đoạn 1957-1968
Đây là giai đoạn tiền thân của Thư viện Hưng Yên Mặc dù được gọi là Thư viện, nhưng trên thực tế đó chỉ là một phòng nhỏ mượn tạm của nhà dân với diện tích chưa đầy 20 m2 Vốn tài liệu bạn đầu của Thư viện chỉ có 780 bản sách, với 5 tên báo, với 1 cán bộ chuyên đảm nhiệm Số sách báo này được cung cấp bởi rất nhiều nguồn khác nhau như từ nhân dân, Thư viện Quốc gia Việt Nam, thư viện bạn…
Cơ sở vật chất, trang thiết bị của Thư viện thời kỳ này hầu như không
có gì ngoài một giá sách, một bộ bàn ghế cho bạn đọc ngồi và 1 tủ nhỏ đựng dụng cụ cá nhân cho thủ thư
Đến cuối năm 1963, đầu năm 1964, được sự quan tâm hướng dẫn nghiệp vụ của Thư viện Quốc gia, Thư viện Hưng Yên đã bước đầu tiến hành phân loại tài liệu dựa trên bảng phân loại dành cho các thư viện khoa học tổng hợp Việt Nam do Thư viện Quốc gia biên soạn năm 1961 Tài liệu lúc này đã được xếp lên giá theo từng môn loại tri thức, giúp bạn đọc dễ dàng hơn trong việc tra tìm và lựa chọn tài liệu
Số lượng bạn đọc đến thư viện ngày càng tăng, trung bình có 5.507 lượt bạn đọc/1 năm Số lượng tài liệu huy động trong nhân dân cũng ngày càng
Trang 5lớn Tính đến năm 1967, Thư viện đã có 35.100 cuốn với 26.746 lượt bạn đọc/1 năm
* Giai đoạn từ 1968 -1997
Năm 1968 do chủ trương của Chính phủ, 2 tỉnh Hải Dương và Hưng Yên sát nhập thành một tỉnh Hải Hưng Thư viện Hưng Yên cũng được sát nhập với Thư viện Hải Dương thành Thư viện Hải Hưng Trụ sở đóng tại số nhà 12 phố Nguyễn Du, thị xã Hải Dương (nay là thành phố Hải Dương) Toàn bộ vốn tài liệu của Thư viện Hưng Yên lúc đó được chuyển qua tập trung vào Thư viện Hải Hưng, phục vụ đông đảo bạn đọc của tỉnh
* Giai đoạn 1997 – nay
Năm 1997, tỉnh Hưng Yên được tái lập, theo Quyết định số 198/QĐ –
UB của UBND tỉnh Hưng Yên ngày 14/3/1997, Thư viện Hưng Yên cũng được thành lập lại
Ngay sau ngày thành lập, Thư viện Hưng Yên đã nhanh chóng đưa các
bộ phận vào hoạt động Một mặt Thư viện tiến hành kiện toàn cơ sở vật chất, củng cố cơ cấu tổ chức Mặt khác, Thư viện bắt tay vào việc chấn chỉnh lại tuyến thư viện cơ sở từ thư viện cấp huyện đến các thư viện xã, phường, khu phố Mọi hoạt động của Thư viện lúc này đều nhằm phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế đất nước nói chung và kinh tế - xã hội tỉnh Hưng Yên nói riêng
2.1.2 Cơ cấu tổ chức
Thư viện là kho tàng tri thức và văn hóa của nhân loại, một thiết chế văn hóa đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội Thư viện tồn tại như một đơn vị sự nghiệp độc lập, có con dấu và tài khoản giao dịch riêng Các mặt tổ chức hoạt động từ xây dựng cơ sở vật chất, thay đổi nhân sự, kinh phú
và hoạt động nghiệp vụ đều được lên kế hoạch Kế hoạch này được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch duyệt và quản lý trực tiếp dưới sự điều hành của UBND tỉnh
Trang 6Mô hình quản lý của Thư viện hiện nay là mô hình quản lý kết hợp trực tuyến chức năng Cơ cấu tổ chức của Thư viện tỉnh Hưng Yên gồm có Ban Giám đốc và các phòng chuyên môn nghiệp vụ
* Ban Giám đốc
Bao gồm Giám đốc và Phó Giám đốc Việc bổ nhiệm, miễn nhiệm Giám đốc, Phó Giám đốc Thư viện tỉnh do Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và
Du lịch thực hiện theo đúng quy định về quản lý cán bộ, công chức của Nhà nước
* Các phòng chuyên môn nghiệp vụ
+ Phòng Hành chính tổng hợp
Thực hiện công tác văn thư, văn phòng, xây dựng kế hoạch, thống kê báo cáo, cung ứng vật tư cho hoạt động sự nghiệp và các hoạt động nội bộ của thư viện, đảm bảo an toàn, vệ sinh khu vực làm việc và nơi công cộng
+ Phòng nghiệp vụ
Xây dựng kế hoạch và thực hiện bổ sung tài liệu bằng ngân sách được cấp hàng năm, nhận bản lưu chiểu xuất bản phẩm địa phương, tặng biếu, tài trợ, trao đổi giữa các thư viện và các hình thức khác Thực hiện các chu trình
xử lý kỹ thuật vốn tài liệu (đăng ký, phân loại tài liệu…) theo đúng yêu cầu về tiêu chuẩn nghiệp vụ thư viện; tổ chức kho và các hệ thống mục lục; Xây dựng cơ sở dũ liệu thư mục sách
- Phòng phục vụ bạn đọc
Phòng có nhiệm vụ hướng dẫn tra tìm thông tin thông qua hệ thống mục lục, cung cấp các dịch vụ đáp ứng yêu cầu về sử dụng vốn tài liệu có trong hoặc ngoài thư viện thông qua các bộ phận: Phòng mượn, phòng Báo – tạp chí, phòng Thiếu nhi, phòng Tra cứu – Địa chí Ngoài ra còn có nhiệm vụ báo cáo, thống kê, theo dõi nghiên cứu về bạn đọc định kỳ, bảo quản, vệ sinh kho sách và trang thiết bị các phòng phục vụ
Trang 72.1.3 Nguồn lực thông tin
Nguồn lực thông tin phong phú, đa dạng, bao gồm các loại hình tài liệu
in ấn và tài liệu điện tử về hầu hết các lĩnh vực
Hàng năm, Thư viện tỉnh Hưng Yên bổ sung vốn tài liệu cho thư viện bằng các nguồn như mua, tài trọ, cho, tặng biếu Hiện nay, Thư viện tỉnh Hưng Yên có 40.560 tên sách, tương đương 100.110 cuốn với tỷ lệ môn loại như sau:
Chính trị - xã hội: 21%
Khoa học - kỹ thuật: 18%
Văn học nghệ thuật: 49%
Các lĩnh vực khác: 12%
Đây là nguồn tài liệu rất quan trọng, có giá trị thông tin cao và đáng tin cậy cho bạn đọc Bên cạnh đó, thư viện còn chú trọng bổ sung nguồn lực báo, tạp chí Hiện nay, mỗi năm thư viện bổ sung gần 150 loại báo, tạp chí Báo tạp chí cũ mỗi năm được đóng quyển và lưu trên kho
Đồng thời thư viện có 42.163 cuốn sách đang luân chuyển cho 10 huyện, thành phố để phục vụ tại thư viện và để thư viện các huyện lấy vốn tài liệu đó để tổ chức luân chuyển xuống thư viện, tủ sách cơ sở
Ngoài vốn tài liệu truyền thống trên thì thư viện còn bổ sung một số đĩa
CD luận văn, luận án, đề tài nghiên cứu khoa học có nội dung về tỉnh và nhiều đĩa CD đính theo tài liệu mà thư viện bổ sung về Hiện nay thư viện có khoảng 150 đĩa CD
2.1.4 Đặc điểm bạn đọc
Thư viện tỉnh Hưng yên là một thư viện công cộng, đối tượng phục vụ của Thư viện tỉnh là mọi tầng lớp nhân dân, cán bộ các ngành, các giới của địa phương, vì vậy thành phần bạn đọc của Thư viện tỉnh cũng rất đa dạng Nhưng chủ yếu được chia thành 4 nhóm chính:
* Nhóm bạn đọc là học sinh, sinh viên
Trang 8Theo số liệu thống kê cho thấy, tỷ lệ bạn đọc là học sinh, sinh viên chiếm tỷ lệ cao khoảng 54% tổng số bạn đọc thư viện Trong đó đối tượng bạn đọc là học sinh, sinh viên có thể chia làm 2 nhóm:
Nhóm học sinh là thiếu niên nhi đồng: Nhóm này nhu cầu đọc chưa cao, chủ yếu đọc để giải trí Các em thích đọc truyện truyện tranh, truyện cổ tích và một số em tích đọc những sách khoa học thường thức cho thiếu nhi
Nhóm học sinh cấp 3 và sinh viên: Nhóm bạn đọc này đã có ý thức trong việc đọc, đọc có định hướng, có mục đích cụ thể Những tài liệu họ yêu cầu chủ yếu là những sách tham khảo, bổ trợ cho chuyên ngành mình đã và đang theo học, ngoài ra họ còn có nhu cầu về những vấn đề mà xã hội đang yêu cầu như những tài liệu ngoại ngữ, tin học…
* Nhóm bạn đọc là cán bộ, viên chức
Nhóm bạn đọc này gồm nhiều ngành nghề thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nên nhu cầu đọc cũng rất đa dạng Nhóm bạn đọc này thường có ít thời gian đọc hơn, thông tin cần cho họ thường là những vấn đề nóng hổi, các tài liệu mang tính chất chỉ đạo như: các chỉ thị, nghị quyết, văn kiện và các tài liệu mang tính chất pháp luật Ngoài ra, họ còn quan tâm đến các vấn đề thuộc lĩnh vực họ quan tâm như tài liệu chuyên ngành, chuyên sâu, tài liệu nghiên cứu… với mục đích bổ sung kiến thức chuyên ngành, nâng cao trình độ chuyên môn
* Nhóm bạn đọc là cán bộ hưu trí
Cán bộ hưu trí là nhóm bạn đọc chiếm số lượng khá cao khoảng 15% tổng số bạn đọc thư viện Cán bộ hưu trí là những cán bộ đã nghỉ hưu nên có nhiều thời gian rảnh rỗi và là đối tượng bạn đọc có trình độ hiểu biết nhất định Do đặc điểm là những người lớn tuổi nên yêu cầu thông tin thường là phải ngắn, dễ đọc do đó tài liệu phù hợp với họ chủ yếu là báo, tạp chí, sách tiếng Việt Với nhóm bạn đọc này thường sử dụng tài liệu với nhu cầu giải trí
Trang 9cao, một số ít cần hoại thông tin nhanh về những vấn đề chính trị xã hội, an ninh, văn học, lịch sử
* Nhóm bạn đọc là công nhân, người làm nghề tự do
Nhóm bạn đọc này chiếm tỷ lệ nhỏ tại thư viện, thành phần đa dạng: người làm nội trợ, người buôn bán… Do điều kiện công việc không ổn định, thường họ ít có thời gian đến thư viện Nhu cầu đọc chủ yếu của nhóm bạn đọc này là giải trí Nhóm bạn đọc này trình độ không đồng đều, ngại tra cứu tài liệu qua hệ thống phích mục lục nên thường thì họ vào kho trực tiếp chọn sách hoặc hỏi mượn sách thông qua cán bộ thư viện
Việc phân chia các đối tượng bạn đọc như trên căn để nắm được những quy luật của sự phát sinh, phát triển nhu cầu đọc của từng nhóm người Từ đó
có những định hướng cụ thể trong hoạt động thông tin thư viện nhằm đáp ứng được tối đa nhu cầu đọc của bạn đọc tại Thư viện
2.2 Sản phẩm thông tin văn hóa nghệ thuật tại Thư viện tỉnh Hưng Yên
2.2.1 Ý nghĩa
Việc sưu tầm biên soạn Thư mục toàn văn về di tích lịch sử - văn hóa Phố Hiến” này góp phần vào việc bảo tồn, tôn tạo các di sản văn hóa của địa phương, giúp nhân dân địa phương hiểu rõ hơn về Phố Hiến và cũng góp phần cho đề án tái tạo, khôi phục Phố Hiến xưa mà tỉnh đã đề ra trong năm vừa qua
2.2.2 Nội dung
Thư mục toàn văn về di tích lịch sử - văn hóa Phố Hiến bao gồm 313 bài viết được sưu tầm trên sách, báo – tạp chí địa phương và trung ương về các di tích, lễ hội, văn hóa ẩm thực của mảnh đất Phố Hiến
Trang 10"Thứ nhất Kinh kỳ, thứ nhì phố Hiến"
Phố Hiến là đô thị cổ, hình thành và phát triển từ thế kỷ 16, cực thịnh vào thế kỷ 17 Là một thương cảng lớn, đầu mối giao lưu quốc tế rất sầm uất và phồn thịnh, chỉ đứng sau kinh đô Thăng Long Chính vì vậy mà đã có câu ca 'Thứ nhất Kinh
kỳ, thứ nhì phố Hiến' 'Phố Hiến là nơi dừng lại của tất cả thuyền bè nước ngoài từ bốn phương đến buôn bán ở đàng ngoài ' Hằng năm, lễ hội phố Hiến vào tháng ba âm lịch, cả quần thể di tích phố Hiến lại giăng đèn, kết hoa, tạo nên một không khí lễ hội dân gian truyền thống phong phú và đậm nét cổ truyền phố Hiến Trên mặt hồ Bán Nguyệt, người ta lại tổ chức hát giao duyên trên thuyền rồng, đua thuyền Trên bờ hồ, tổ chức thi kéo co, đấu vật, biểu diễn hát ả đào, hát chèo, hát trống quân mang đậm nét bản sắc phố Hiến xưa
Chùa Chuông – ngôi chùa có chuông bằng vàng
Một trong những hiện vật
có giá trị nhất còn lưu giữ lại chùa là tấm bia đá dựng năm Vĩnh Thịnh thứ 7 (1711), bia ghi tên những người công đức tu sửa chùa Phần đặc biệt của bia ghi lại cảnh đẹp của Phố Hiến và một số phường, như: Phường Hàng Bè, Hàng Sũ, Thợ Nhuộm, Cự Đệ, Hàng Thịt mà ngày nay khó có thể tìm thấy trên bia đá
Hằng năm, vào dịp đại lễ Phật Đản, dịp xuân về, Chùa Chuông lại tổ
Trang 11Cùng với sự phát triển, mở rộng của Thị xã Hưng Yên, Chùa Chuông sẽ được đầu tư, quy hoạch trở thành điểm du lịch văn hóa hấp dẫn du khách về với Hưng Yên
Đền mẫu - Linh thiêng và hấp dẫn du khách
Đền Mẫu được toạ lạc trên một vùng đất rộng gần 3000m2, quay về hướng Tây Nam, phía trước là Hồ Bán Nguyệt, xa xa là đê sông Hồng tạo cho di tích một vẻ đẹp linh thiêng
và cổ kính Toàn bộ công trình được bài trí hài hào và được xây dựng bằng nguyên liệu bền vững như: gỗ lim, vôi mật, xi măng tạo nên một khu di tích khang trang thoáng đãng Đền Mẫu có không gian và kiến trúc đẹp, đã được Bộ Văn hoá Thông tin công nhận là di tích “kiến trúc nghệ thuật” năm 1990 Đền Mẫu đang là chính là điểm đến của du lịch văn hoá tâm linh, đến với đền mẫu du khách còn có thể đi thăm quan nhiều n ững di tích lịch sử khác, nằm trong quần thể khu du lịch Phố Hiến
Văn miếu Xích Đằng - công trình kiến trúc tiêu biểu có giá trị
Văn miếu Xích Đằng nằm tại phường Lam Sơn, thành phố Hưng Yên, biểu tượng về học vấn của nền văn hiến Hưng Yên
Trải qua hàng trăm năm tồn tại, văn miếu Hưng Yên vẫn luôn là biểu tượng của tinh thần hiếu học và nền văn hiến Hưng Yên, trở thành địa chỉ quen thuộc của du khách gần xa khi đến thăm Phố Hiến Đó cũng là niềm tự hào của mỗi người