Mục tiêu tiến hành mô tả đặc điểm lâm sàng của tổn thương ngón tay đứt rời; trình bày kết quả chăm sóc người bệnh sau mổ trồng lại ngón tay và một số yếu tố liên quan.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
NGUYỄN THỊ LỆ NGỌC – C01171
CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH ĐƯỢC PHẪU THUẬT TRỒNG LẠI NGÓN TAY ĐỨT RỜI BẰNG KỸ
THUẬT VI PHẪU TẠI BỆNH VIỆN TRUNG ƯƠNG QUÂN ĐỘI 108
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Hà Nội - 2019
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
NGUYỄN THỊ LỆ NGỌC – C01171
CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH ĐƯỢC PHẪU THUẬT TRỒNG LẠI NGÓN TAY ĐỨT RỜI BẰNG KỸ THUẬT VI PHẪU TẠI BỆNH VIỆN TRUNG ƯƠNG
QUÂN ĐỘI 108
Chuyên ngành: Điều dưỡng
Mã số: 8.72.03.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS Trần Hữu Vinh
Hà Nội - 2019
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành Luận văn này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các anh chị, các em
và các bạn Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin được bày tỏ lới cảm ơn chân thành tới:
Ban giám hiệu, Phòng Sau Đại học, Bộ môn Điều dưỡng trường Đại học Thăng Long đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình học tập
và hoàn thành Luận văn
Tôi xin trân trọng cảm ơn PGS.TS.BS Trần Hữu Vinh đã giảng dạy, hết lòng giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành Luận văn tốt nghiệp
Xin cảm ơn toàn thể các bác sĩ, điều dưỡng tại khoa Phẫu thuật Chi trên
và Vi phẫu thuật – Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 nơi tôi công tác, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và thu thập số liệu tại khoa để tôi có thể hoàn thành được Luận văn
Xin cảm ơn những người bệnh và gia đình đã hợp tác và cho tôi những thông tin quý giá trong quá trình nghiên cứu
Xin chân thành cảm ơn bố mẹ, chồng, các con, anh chị em, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn ở bên cạnh động viên và giúp đỡ tôi trong học tập, nghiên cứu
để hoàn thành Luận văn tốt nghiệp
Hà Nội, ngày 18 tháng 11 năm 2019
Học viên
Nguyễn Thị Lệ Ngọc
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi là Nguyễn Thị Lệ Ngọc học viên cao học khóa 6, chuyên ngành
Điều dưỡng, Trường Đại học Thăng Long xin cam đoan:
1 Đây là luận văn do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn
của Thầy PGS.TS Trần Hữu Vinh
2 Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã
được công bố tại Việt Nam
3 Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp nhận của cơ sở
nơi nghiên cứu cho phép lấy số liệu
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những cam kết này
Hà Nội, ngày 18 tháng 11 năm 2019
Người viết cam đoan
Nguyễn Thị Lệ Ngọc
Trang 5CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Trang 6MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Chương 1: TỔNG QUAN 3
1.1 Đặc điểm giải phẫu bàn tay, ngón tay 3
1.1.1 Da và tổ chức dưới da 3
1.1.2 Hệ thống gân 3
1.1.3 Hệ thống động mạch (ĐM) ngón tay 4
1.1.4 Hệ thống tĩnh mạch 5
1.1.5 Hệ thống thần kinh 5
1.1.6 Các xương bàn tay, ngón tay 6
1.2 Đặc điểm lâm sàng của thương tổn vết thương ngón tay đứt rời 7
1.2.1 Một số khái niệm 7
1.2.2 Phân loại 7
1.3 Các phương pháp điều trị ngón tay đứt rời 11
1.3.1 Tạo hình mỏm cụt ngón tay 11
1.3.2 Tạo hình phủ mỏm cụt bằng vạt tại chỗ 11
1.3.3 Điều trị trồng lại ngón tay bằng kỹ thuật vi phẫu 11
1.4 Quy trình theo dõi, chăm sóc người bệnh sau mổ trồng lại ngón tay đứt rời 12
1.4.1 Theo dõi tình trạng toàn thân 13
1.4.2 Thuốc sau mổ 13
1.4.3 Chăm sóc tại chỗ chi thể đứt rời 14
1.4.4 Theo dõi chi sau mổ 16
1.4.5 Các biến chứng của kĩ thuật nối mạch máu nhỏ vi phẫu 18
1.5 Các chỉ tiêu đánh giá kết quả và phân loại kết qủa 19
1.6 Tình hình nghiên cứu nối ngón tay tại Việt Nam và trên thế giới 20
1.6.1 Trên thế giới 20
1.6.2 Tại Việt Nam 21
Trang 7Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 22
2.1 Đối tượng nghiên cứu 22
2.1.1.Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân 22
2.1.2.Tiêu chuẩn loại trừ 22
2.2 Phương pháp nghiên cứu 22
2.3 Phương pháp thu thập số liệu 22
2.4 Các chỉ tiêu nghiên cứu 22
2.4.1 Về đặc điểm người bệnh 22
2.4.2 Kết quả chăm sóc, theo dõi sau mổ 23
2.5 Các bước nghiên cứu 23
2.6 Phương pháp phân tích số liệu 27
2.7 Vấn đề đạo đức của nghiên cứu 28
2.8 Hạn chế của nghiên cứu 28
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 29
3.1 Đặc điểm người bệnh 29
3.1.1 Đặc điểm chung 29
3.1.2 Đặc điểm lâm sàng: 30
3.2 Kết quả chăm sóc sau mổ và các yếu tố liên quan 33
3.2.1 Kết quả chăm sóc sau mổ 33
3.2.2 Các yếu tố liên quan đến kết quả (KQ) chăm sóc 38
Chương 4: BÀN LUẬN 43
4.1 Đặc điểm của người bệnh bị đứt rời ngón tay 43
4.1.1 Đặc điểm đối tượng nghiên cứu: 43
4.1.2 Đặc điểm lâm sàng 44
4.2 Kết quả chăm sóc sau mổ và các yếu tố liên quan: 46
4.2.1 Kết quả theo dõi, chăm sóc sau mổ 45
4.2.2 Các yếu tố liên quan: 57
KIẾN NGHỊ 64 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 8DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Bảng phân loại kết quả gần theo Pho W H 20
Bảng 3.1 Đặc điểm nghề nghiệp 30
Bảng 3.2 Nguyên nhân tai nạn 31
Bảng 3.3 Tỷ lệ tổn thương ngón tay 32
Bảng 3.4 Tình trạng toàn thân sau mổ 33
Bảng 3.5 Thân nhiệt trong 3 ngày đầu 34
Bảng 3.6 Các thuốc dùng sau mổ 34
Bảng 3.7 ngày dựa vào thang điểm đánh 35
Bảng 3.8: Biến chứng sau mổ 37
Bảng 3.9 Xử trí khi có biến chứng 38
Bảng 3.10 Kết quả chăm sóc sau mổ 38
Bảng 3.11: Mối liên quan giữa hình thái tổn thương và KQ chăm sóc 39
Bảng 3.12: Mối liên quan giữa cơ chế tổn thương và KQ chăm sóc 39
Bảng 3.13: Mối liên quan giữa cách bảo quản và KQ chăm sóc 40
Bảng 3.14: KQ điều trị của ngón tay ĐR hoàn toàn được bảo quản 40
Bảng 3.15: Mối liên quan giữa KQ chăm sóc với tiền sử hút thuốc 41
Bảng 3.16: Biến chứng sau mổ với KQ chăm sóc 41
Bảng 4.1 Cơ chế tổn thương và tỷ lệ ngón sống: 57
Bảng 4.2 Hình thái tổn thương với tỷ lệ ngón sốn 58
Bảng 4.3 Tiền sử hút thuốc và tỷ lệ ngón sống 59
Trang 9DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1 Sự phân bố giới tính 29
Biểu đồ 3.2 Phân bố nhóm tuổi 29
Biểu đồ 3.3 Tiền sử hút thuốc lá 30
Biểu đồ 3.4 Bảo quản ngón tay đứt rời 31
Biểu đồ 3.5 Hình thái tổn thương 32
Biểu đồ 3.6 Màu sắc của ngón trồng trong 3 ngày sau mổ: 35
Biểu đồ 3.7 Sự thay đổi nhiệt độ của các ngón trồng 36
Biểu đồ 3.8 Độ căng của búp ngón trong 3 ngày đầu 36
Biểu đồ 3.9 Tập PHCN sau mổ 37
Trang 10DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1 Hệ thống gân gấp nông và sâu của ngón tay dài 4
Hình 1.2 ĐM và TK từng ngón tay 4
Hình 1.3 Phân bố hệ thống TM ngón tay 5
Hình 1.4 Chi phối cảm giác vùng bàn tay 6
Hình 1.5 Các xương bàn ngón tay 6
Hình 1.6 Ngón tay bị thương tổn dạng nhổ đứt 10
Hình 1.7 Quy trình bảo quản phần chi thể đứt rời 11
Hình 1.8 Khoảng cách sưởi đèn sau mổ 16
Hình 1.9 Hình ảnh ngón tắc tĩnh mạch và động mạch 17
Hình 2.1 Cách bảo quản chi thể đứt rời 24
Hình 2.2 Thang điểm VAS 25
Trang 11ĐẶT VẤN ĐỀ
Bàn tay có chức năng rất quan trọng và là bộ phận được sử dụng nhiều nhất trong hoạt động lao động và cuộc sống hàng ngày của con người Bàn tay chứa đựng nhiều mô có cấu trúc tinh vi, phức tạp như gân, cơ dây chằng, mạch máu, thần kinh Chính vì vậy, tổn thương bàn tay thường để lại hậu quả nặng nề về giải phẫu, thẩm mỹ và chức năng, ảnh hưởng đến cuộc sống của người bệnh
Hiện nay, trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa, ở nước ta những năm gầm đây, vết thương bàn tay - đặc biệt là tổn thương đứt rời bàn ngón tay
là tổn thương thường gặp trên lâm sàng và do nhiều loại nguyên nhân khác nhau như tai nạn sinh hoạt, tai nạn lao động, tai nạn giao thông… Vết thương đứt rời ngón tay thường ít gây ảnh hưởng đến tính mạng nhưng đó là mất mát lớn của người bệnh cả về phương diện chức năng, thẩm mỹ và tâm lý
Việc ứng dụng kỹ thuật vi phẫu trong nối chi thể nói chung và nối ngón tay nói riêng trên thế giới đã được áp dụng và mở rộng sau báo cáo lần đầu tiên của Tamai (nối thành công ngón tay cái đứt rời năm 1965) [31] Tại Việt Nam, năm 1987, Nguyễn Huy Phan và Nguyễn Bắc Hùng đã thành công trong việc nối lại ngón tay bị đứt rời tại bệnh viện Trung ương Quân đội 108 [19] Kể từ đó nhiều báo cáo thành công trong kỹ thuật vi phẫu nối lại ngón tay đứt rời tại các bệnh viện, trung tâm lớn như Bệnh viện Trung ương Quân đội 108,Viện Chấn thương chỉnh hình TP.HCM, Bệnh viện Xanh pôn, Bệnh viện Việt Đức đã được công bố [10],[15],[16]
Qua các nghiên cứu đều thấy rằng, để phẫu thuật thành công trồng lại ngón tay phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kinh nghiệm, trình độ kỹ thuật của phẫu thuật viên, nguyên nhân chấn thương, tình trạng tổn thương của ngón tay, thời gian cấp máu, cách bảo quản ngón và các yếu tố liên quan đến người bệnh như tiền sử hút thuốc, các bệnh lý nội khoa kết hợp…Bên cạnh đó, yếu
tố quan trọng góp một phần không nhỏ vào sự thành công của phẫu thuật lại phụ thuộc phần lớn vào công tác chăm sóc, theo dõi hậu phẫu của điều dưỡng
Trang 12Tuy vậy, qua tham khảo y văn, chúng tôi nhận thấy có rất ít báo cáo đánh giá công tác chăm sóc theo dõi, đồng thời phân tích các yếu tố liên quan tới công tác chăm sóc theo dõi sau phẫu thuật như phát hiện các biến chứng sau mổ về tắc mạch nối, chảy máu, nhiễm khuẩn Chính vì vậy, chúng tôi thực
hiện đề tài: “Chăm sóc người bệnh được phẫu thuật trồng lại ngón tay đứt
rời bằng kỹ thuật vi phẫu tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108” với
hai mục tiêu:
1 Mô tả đặc điểm lâm sàng của tổn thương ngón tay đứt rời
2 Kết quả chăm sóc người bệnh sau mổ trồng lại ngón tay và một số yếu tố liên quan