Luận văn này tiến hành mô tả triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính; thực trạng chăm sóc người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và phân tích một số yếu tố liên quan đến chăm sóc người bệnh.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
LÊ THỊ KIM THOA
THỰC TRẠNG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI TRUNG TÂM HÔ HẤP, BỆNH VIỆN BẠCH MAI
LUẬN VĂN THẠC SỸ ĐIỀU DƯỠNG
HÀ NỘI - 2019
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
LÊ THỊ KIM THOA
Mã học viên: C01179
THỰC TRẠNG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI TRUNG TÂM HÔ HẤP, BỆNH VIỆN BẠCH MAI
Chuyên ngành : Điều dưỡng
Mã số : 8.72.03.01
LUẬN VĂN THẠC SỸ ĐIỀU DƯỠNG
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS NGUYỄN HẢI ANH
HÀ NỘI - 2019
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập, nghiên cứu đề tài “Thực trạng chăm sóc người
bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và các yếu tố liên quan tại Trung tâm Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai” tôi đã nhận được sự giúp đỡ, chỉ bảo nhiệt tình của các
thầy, cô giáo trường Đại học Thăng Long để hoàn thành luận văn này
Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Hải Anh và PGS.TS Lê Thị Bình, những người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ về kiến thức, tài liệu và phương pháp để tôi hoàn thành
đề tài nghiên cứu khoa học này
Tôi xin chân thành cảm ơn Đảng ủy, Ban giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, Ban Giám đốc Trung Tâm Hô hấp và tập thể cán bộ nhân viên Trung tâm Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này
Tôi xin chân thành cảm ơn:
– Lãnh đạo, chuyên viên Phòng sau đại học
– Ban giám hiệu, các giáo viên dạy trường Đại học Thăng Long
– Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, cổ vũ, khích lệ và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua
Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong suốt quá trình thực hiện đề tài, song có thể còn có những mặt hạn chế, thiếu sót Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp và sự chỉ dẫn của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 31 tháng 10 năm 2019
Tác giả luận văn
Lê Thị Kim Thoa
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi là Lê Thị Kim Thoa, học viên lớp Cao học Điều Dưỡng, khóa học
2017 - 2019 tại Trường Đại học Thăng Long xin cam đoan:
1 Đây là nghiên cứu của tôi, thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của
PGS.TS Nguyễn Hải Anh
2 Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn trung thực và khách quan, do tôi thu thập và thực hiện
3 Kết quả nghiên cứu của luận văn này chưa được đăng tải trên bất kỳ một tạp chí hay một công trình khoa học nào
Hà Nội, ngày 31 tháng 10 năm 2019
Tác giả luận văn
Lê Thị Kim Thoa
Trang 5CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ATS Hội lồng ngực Hoa Kỳ (American Thoracic Society) BMI Chỉ số khối cơ thể (Body Mass Index)
BPTNMT
(COPD)
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) CAT Bộ câu hỏi chất lượng cuộc sống cho người bệnh COPD
(COPD Assessment Test)
CNHH/CNTK Chức năng hô hấp/ Chức năng thông khí
CRP Protein phản ứng C (C reation protein)
CRQ Bộ câu hỏi bệnh hô hấp mạn tính
(Chronic Respiratory Questionnaire)
DLCO Khả năng khuếch tán khí CO ở phổi
(Diffusing lung capacity for carbon monoxide) ERS Hội Hô hấp Châu Âu (European Respiratory Society) FEV1 Thể tích khí thở ra gắng sức trong giây đầu tiên
(Forced Expired Volume in the first second) FEV1/FVC Chỉ số Gaensler
FEV1/VC Chỉ số Tiffeneau
FFMI Chỉ số khối không mỡ (Fat free mass index)
FVC Dung tích sống gắng sức (Forced vital capacity)
GOLD Chiến lược toàn cầu về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
(Global Initative for Chronic Obstructive Lung Disease)
Trang 6HPQ Hen phế quản
mMRC Bộ câu hỏi khó thở cải biên của hội đồng nghiên cứu y khoa
(Modified Medical Research Council) MRC Hội đồng nghiên cứu Y khoa (Medical Research Council) NHLBI Viện nghiên cứu tim, phổi và huyết học quốc gia Hoa Kỳ
(National Heart, Lung and Blood Institute) PaCO2 Áp lực riêng phần khí cacbonic trong máu động mạch
(Pressure of arterial carbon dioxide) PaO2 Áp lực riêng phần khí oxy trong máu động mạch
(Pressure of arterial oxygene)
SaO2 Độ bão hòa oxy máu động mạch
(Saturation of arterial oxygen) SGA Thang điểm đánh giá tình trạng dinh dưỡng ở người bệnh COPD SpO2 Độ bão hòa oxy máu ngoại vi
(Saturation of peripherral oxygen) TSLT Trị số lý thuyết
WHO Tổ chức y tế Thế giới (World Health Organization)
Trang 7MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3
1.1 Tổng quan về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 3
1.1.1 Giới thiệu về bệnh 3
1.1.2 Định nghĩa 4
1.1.3 Đặc điểm dịch tễ 4
1.1.4 Các yếu tố nguy cơ 5
1.1.5 Triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng 7
1.1.6 Chẩn đoán bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và phân nhóm 11
1.1.7 Đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 13
1.2 Công tác chăm sóc người bệnh 16
1.2.1 Khái niệm về chăm sóc điều dưỡng 16
1.2.2 Vai trò chăm sóc của điều dưỡng đối với người bệnh 16
1.2.3 Học thuyết điều dưỡng được áp dụng trong nghiên cứu 17
1.2.4 Quy trình chăm sóc người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 19
1.2.5 Những nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam về công tác chăm sóc người bệnh 28
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 30
2.1 Địa điểm, thời gian và đối tượng nghiên cứu 30
2.1.1 Địa điểm, thời gian nghiên cứu 30
2.1.2 Tiêu chuẩn lựa chọn người bệnh 30
2.1.3 Tiêu chuẩn loại trừ người bệnh 30
2.2 Phương pháp nghiên cứu 30
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 30
2.2.2 Phương pháp chọn mẫu, cỡ mẫu 30
2.3 Nội dung nghiên cứu 31
2.3.1 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 31
2.3.2 Phân tích một số yếu tố liên quan đến chăm sóc người bệnh 33
2.4 Quy trình nghiên cứu 35
Trang 82.5 Xử lý và phân tích số liệu 35
2.6 Sai số và cách khắc phục sai số 36
2.7 Đạo đức nghiên cứu 36
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 39
3.1 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 39
3.1.1 Đặc điểm lâm sàng 39
3.1.2 Đặc điểm cận lâm sàng 48
3.2 Phân tích một số yếu tố liên quan đến chăm sóc người bệnh 50
3.2.1 Chăm sóc người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đợt cấp 50
3.2.2 Một số yếu tố liên quan đến chăm sóc người bệnh 54
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 57
4.1 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 57
4.1.1 Đặc điểm lâm sàng 57
4.1.2 Đặc điểm cận lâm sàng 66
4.2 Phân tích một số yếu tố liên quan đến chăm sóc người bệnh 67
4.2.1 Chăm sóc người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đợt cấp 67
4.2.2 Một số yếu tố liên quan đến chăm sóc người bệnh 75
KẾT LUẬN 80
KIẾN NGHỊ 82 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 9DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Phân loại COPD theo mức độ tắc nghẽn đường thở theo GOLD
2018 10
Bảng 1.2 Phân nhóm BPTNMT theo GOLD 2018 12
Bảng 1.3 Đánh giá mức độ nặng của đợt cấp BPTNMT 14
Bảng 2.1 Phân loại BMI cho các nước châu Á 31
Bảng 2.2 Thang điểm khó thở mMRC 33
Bảng 3.1 Phân bố theo nhóm tuổi của người bệnh 39
Bảng 3.2 Phân bố người bệnh theo thời gian mắc bệnh 41
Bảng 3.3 Số đợt cấp trung bình của người bệnh trong 12 tháng 41
Bảng 3.4 Các triệu chứng cơ năng 42
Bảng 3.5 Các triệu chứng thực thể 43
Bảng 3.6 Bảng nhiệt độ của người bệnh 44
Bảng 3.7 Phân loại mức độ khó thở theo điểm mMRC 45
Bảng 3.8 Thời gian xuất hiện triệu chứng và thời gian nằm viện của người bệnh trong nghiên cứu 46
Bảng 3.9 Chất lượng cuộc sống theo thang điểm CAT 47
Bảng 3.10 Phân nhóm BPTNMT dựa vào GOLD 2018 48
Bảng 3.11 Phân loại mức độ trong đợt cấp BPTNMT theo Anthonisen 48
Bảng 3.12 Kết quả xét nghiệm bạch cầu 49
Bảng 3.13 Kết quả xét nghiệm CRP 49
Bảng 3.14 Kết quả xét nghiệm cấy đờm 50
Bảng 3.15 Điều dưỡng tiếp đón người bệnh 50
Bảng 3.16 Điều dưỡng chăm sóc tâm lý và tinh thần cho người bệnh 50
Bảng 3.17 Điều dưỡng phân loại vòng đeo tay khi chăm sóc 51
Bảng 3.18 Điều dưỡng theo dõi người bệnh 51
Bảng 3.19 Điều dưỡng phát thuốc và hướng dẫn uống thuốc 51
Bảng 3.20 Điều dưỡng sử dụng thuốc đúng giờ 52
Bảng 3.21 Điều dưỡng giúp đỡ người bệnh gặp khó khăn trong ăn uống 52
Bảng 3.22 Điều dưỡng giúp đỡ, hỗ trợ người bệnh vệ sinh 52
Trang 10Bảng 3.23 Điều dưỡng hướng dẫn người bệnh chế độ ăn phù hợp 53 Bảng 3.24 Điều dưỡng hướng dẫn, hỗ trợ người bệnh luyện tập PHCN 53 Bảng 3.25 Điều dưỡng hướng dẫn, tư vấn người bệnh tự chăm sóc, theo dõi
phòng bệnh 53 Bảng 3.26 Điều dưỡng hướng dẫn, tư vấn chế độ dùng thuốc 54 Bảng 3.27 Yếu tố liên quan đến giúp đỡ hỗ trợ người bệnh vệ sinh và chăm
sóc cá nhân 54 Bảng 3.28: Yếu tố liên quan đến hướng dẫn chế độ ăn 55 Bảng 3.29 Yếu tố liên quan đến hướng dẫn luyện tập PHCN 56
Trang 11DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1 Phân bố theo giới của người bệnh trong nghiên cứu 39
Biểu đồ 3.2 Đặc điểm BMI của người bệnh 40
Biểu đồ 3.3 Tình hình bỏ hút thuốc lá của người bệnh 40
Biểu đồ 3.4 Lý do vào viện của người bệnh 42
DANH MỤC HÌNH Hình 2.1 Sơ đồ nghiên cứu 38
Trang 121
ĐẶT VẤN ĐỀ
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) hay được gọi tắt là COPD - Chronic Obstructive Pulmonary Disease, là bệnh lý hô hấp mạn tính đặc trưng bởi sự tắc nghẽn luồng khí thở ra không có khả năng hồi phục hoàn toàn [48] Bệnh đặc trưng bởi các triệu chứng hô hấp dai dẳng và giới hạn luồng không khí, là hậu quả của phản ứng viêm bất thường của đường thở và/ hoặc phế nang do phơi nhiễm với các hạt hoặc khí độc hại trong khói thuốc lá, thuốc lào là yếu tố nguy cơ chính, tuy nhiên ô nhiễm không khí và khói chất đốt cũng là yếu tố nguy cơ gây COPD quan trọng Đây là bệnh lý cần có sự tiếp cận toàn diện trong việc điều trị và chăm sóc, bao gồm (1) giảm mức độ khó thở, (2) tăng khả năng gắng sức, (3) tăng chất lượng cuộc sống (CLCS), (4) chậm suy giảm chức năng hô hấp, (5) ngăn ngừa đợt cấp, (6) giảm tử vong của bệnh (GOLD 2014) [24]
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính thường kéo dài và có sự xen kẽ giữa những giai đoạn ổn định và đợt cấp, trong đó những đợt cấp có thể gây đe dọa tính mạng người bệnh [9] Đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là tình trạng thay đổi cấp tính các biểu hiện lâm sàng, làm tăng các triệu chứng như khó thở, tăng, khạc đờm, cũng như màu sắc của đờm thay đổi Điều này dẫn tới cần có sự thay đổi trong điều trị và chăm sóc người bệnh so với cách liệu pháp thông thường [9]
Điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là một quá trình phức tạp, đòi hỏi phải có sự điều trị nội trú và ngoại trú lâu dài, do đó, việc chăm sóc điều dưỡng cho người bệnh mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đóng vai trò quan trọng trong việc điều trị cho người bệnh Công tác chăm sóc điều dưỡng đối với người bệnh mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cần được lưu tâm ngay từ khi mới được chẩn đoán và xác định hướng điều trị nhằm đảm bảo người
Trang 132
bệnh điều trị đủ phác đồ, phòng ngừa các biến chứng và giảm nhẹ các tác dụng phụ của quá trình điều trị, giảm chi phí và thời gian nằm viện và nâng cao chất lượng điều trị
Vai trò của điều dưỡng trong chăm sóc người bệnh mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đã được nghiên cứu trên thế giới, với bằng chứng về sự cải thiện khả năng tự chăm sóc của người bệnh, chất lượng cuộc sống, chất lượng chăm sóc, kiến thức và sự hài lòng của người bệnh Tuy nhiên, tác động của công tác chăm sóc của điều dưỡng với sự cải thiện về mặt lâm sàng và cận lâm sàng của người bệnh mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đợt cấp tại Việt Nam vẫn còn chưa được đánh giá đầy đủ Do đó, chúng tôi thực hiện đề tài
“Thực trạng chăm sóc người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và các yếu tố
liên quan tại Trung tâm Hô hấp, bệnh viện Bạch Mai” với hai mục tiêu:
1 Mô tả triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
2 Mô tả thực trạng chăm sóc người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và phân tích một số yếu tố liên quan đến chăm sóc người bệnh