Luận văn với mục tiêu nhận xét sự tuân thủ, nhu cầu và phân tích một số yếu tố liên quan về sự tuân thủ, nhu cầu tư vấn chăm sóc răng miệng của người bệnh nhổ răng 8 mọc lệch tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba Hà Nội.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
VŨ THỊ ĐỊNH
ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG TUÂN THỦ VÀ NHU CẦU
TƯ VẤN CHĂM SÓC RĂNG MIỆNG CỦA NGƯỜI BỆNH NHỔ RĂNG SỐ 8 MỌC LỆCH TẠI BỆNH VIỆN HỮU NGHỊ
VIỆT NAM – CU BA HÀ NỘI
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
HÀ NỘI – 2019
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
VŨ THỊ ĐỊNH
ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG TUÂN THỦ VÀ NHU CẦU
TƯ VẤN CHĂM SÓC RĂNG MIỆNG CỦA NGƯỜI BỆNH NHỔ RĂNG SỐ 8 MỌC LỆCH TẠI BỆNH VIỆN HỮU NGHỊ
VIỆT NAM – CU BA HÀ NỘI
Chuyên ngành : Điều dưỡng
Mã số : 8.72.03.01
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Hải Anh
HÀ NỘI – 2019
Trang 3ĐẶT VẤN ĐỀ
Răng số 8 mọc lệch là vấn đề thường gặp phải vào tuổi trưởng thành Do đặc điểm răng mọc vào tuổi trưởng thành khi các răng khác đã ổn định, do đó thường gây nên tình trạng thiếu chỗ, gây ra các biến chứng ảnh hưởng đến sức khoẻ người bệnh như viêm quanh răng, viêm lợi, viêm xương, và thậm chí có thể dẫn đến viêm mô tế bào, nhiễm trùng huyết và có thể tử vong Do
đó, chỉ định phẫu thuật nhổ răng số 8 thường được đưa ra nhằm bảo vệ cho các răng còn lại và bảo vệ sức khoẻ cho người bệnh
Biến chứng sau nhổ răng số 8 cũng là một vấn đề đáng lo ngại và phụ thuộc nhiều yếu tố như tuổi và các vấn đề sức khoẻ của người bệnh, mức độ khó của răng mọc lệch cũng như kinh nghiệm của nha sĩ [1] Sự thành công của một ca phẫu thuật nhổ răng số 8 không chỉ phụ thuộc vào phía nhân viên
y tế, mà người bệnh cũng đóng vai trò quan trọng trong đó [2] Việc tuân thủ chặt chẽ với các lời khuyên, tư vấn của nha sĩ cũng như điều dưỡng viên là yếu tố then chốt Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc tuân thủ với các hướng dẫn, tư vấn của nhân viên y tế sau khi phẫu thuật nhổ răng số 8 sẽ giúp người bệnh giảm thiểu mức độ đau, giảm tỷ lệ biến chứng và tăng sự hài lòng người bệnh [3], [4]
Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba Hà Nội là đơn vị đầu ngành đi đầu trong công tác chăm sóc, giáo dục người bệnh, đặc biệt với người bệnh sau phẫu thuật nhổ răng số 8 mọc lệch Sau khi người bệnh nhổ răng 8 mọc lệch tại bệnh viện, điều dưỡng viên sẽ giáo dục, tư vấn cho người bệnh về các biện pháp chăm sóc sau nhổ răng (như cắn bông, chườm đá, chăm sóc răng miệng những ngày tiếp theo, chế độ dinh dưỡng…) Tuy nhiên, liệu người bệnh có tuân thủ theo các hướng dẫn đó hay không vẫn chưa được đánh giá
Trang 4Đồng thời, nhu cầu của người bệnh đối với các kiến thức về chăm sóc răng miệng sau nhổ răng 8 chưa được nghiên cứu
Nhằm nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục, tư vấn cho người bệnh sau nhổ răng 8 mọc lệch, từ đó giúp tăng cường sự tuân thủ của người bệnh, giảm thiểu các biến chứng không đáng có sau nhổ răng 8, chúng tôi tiến hành
nghiên cứu “Đánh giá thực trạng tuân thủ và nhu cầu tư vấn chăm sóc răng miệng của người bệnh nhổ răng số 8 mọc lệch tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba Hà Nội” với 2 mục tiêu:
1 Mô tả đặc điểm người bệnh nhổ răng số 8 mọc lệch tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba Hà Nội
2 Nhận xét sự tuân thủ, nhu cầu và phân tích một số yếu tố liên quan về
sự tuân thủ, nhu cầu tư vấn chăm sóc răng miệng của người bệnh nhổ răng 8 mọc lệch tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba Hà Nội
Trang 5CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
1.1 Thuật ngữ và một số vấn đề liên quan
Thuật ngữ Răng số 8 đã xuất hiện trong dân gian từ rất lâu, với đặc trưng là răng ở tuổi trưởng thành (17 – 25 tuổi) trở lên
Răng ngầm là răng không mọc bình thường vẫn còn trong xương ổ răng, hoặc ở trong bao mầm răng, không thấy có trong khoang miệng Răng khôn ngầm có khuynh hướng thay đổi hướng mọc trong xương mà không có triệu chứng nào [5] Sau tuổi 25, răng số 8 ngầm không thể mọc lên đến vị trí chức năng tức là dù có ngầm thẳng đi nữa cũng không thể mọc được [6]
Theo Pederson (1998), ở lứa tuổi thanh niên răng số 8 hàm dưới ngầm
có tỷ lệ lệch cao nhất từ 20 – 30%, tiếp đến là răng số 8 hàm trên, răng nanh hàm trên và răng nanh hàm dưới [7]
1.2 Giải phẫu răng và biến chứng của răng số 8 mọc lệch
1.2.1 Giải phẫu răng và biến chứng của răng số 8 mọc lệch
1.2.1.1 Các phần của răng
Răng có hai phần: phần thân răng và ngà răng, được phân cách bởi cổ răng, giải phẫu (đường men – xi măng) Thân răng là phần trông thấy được ở trên cổ răng giải phẫu, thân răng có 5 mặt: mặt nhai, mặt ngoài, mặt trong và hai mặt bên Chân răng là phần được cắm vào xương ổ răng của xương hàm, được che phủ trên cùng bởi lợi bám ở cổ răng, tận cùng bằng chóp chân răng
Số lượng chân tùy loại răng và vị trí của nó [8]
1.2.1.2 Cấu tạo của răng
Cấu tạo của răng bao gồm men răng, ngà răng và thân răng
Trang 61.2.2 Đặc điểm cấu tạo – hình thái giải phẫu của răng số 8
Răng số 8 (răng hàm lớn thứ 3) là răng có chung thừng liên bào với các răng hàm lớn số 1 và số 2 Nên cũng như các răng này, răng số 8 không được xem là “răng thay thế” [12]
Sự can xi hóa răng số 8 bắt đầu từ 8 – 9 tuổi và quá trình này hoàn tất với 2 giai đoạn:
- Hoàn tất sự can xi hóa thân răng lúc 12 – 15 tuổi
- Hoàn tất sự can xi hóa và phát triển chân răng sau mọc 2 – 3 năm [12] Các răng số 8 thường mọc vào thời điểm 17 – 25 tuổi, đôi khi mọc sớm hơn cũng có khi không mọc do không có mầm răng hoặc không mọc được do răng ngầm
1.2.3 Biến chứng của răng số 8 mọc lệch
Các biến chứng do răng số 8 gây ra đã được ghi nhận rất lâu Thường là các biến chứng nhiễm trùng (viêm lợi trùm, viêm mô tế bào, …), đau, khít hàm, sâu răng, tiêu xương bệnh lý, tạo nang
1.2.3.1 Biến chứng nhiễm trùng
Do răng số 8 mở thông vào khoang miệng trực tiếp qua niêm mạc miệng hoặc gián tiếp qua chân răng, xương ổ răng rồi qua túi lợi, thức ăn dắt vào,làm mủ tập trung trong khoang áo giữa túi quanh thân răng và răng gây nhiễm trùng biểu hiện trong miệng bằng sưng lợi phủ quanh răng số 8, quá trình nhiễm trùng có thể lan rộng gây sưng hàm và tạo ổ mủ trong miệng hoặc ngoài mặt
1.2.3.2 Viêm lợi trùm
Phản ứng viêm khi răng số 8 mọc thường xảy ra ở người bệnh tuổi từ
17 – 25 Có thể cấp hay bán cấp, nhưng thường là mạn tính Kích thước lỗ thông vào khoang miệng của bao mầm răng có thể rất nhỏ Tuy nhiên thường múi xa răng lộ hoàn toàn trên niêm mạc miệng
Trang 71.2.3.3 Đau
Có thể sau bản thân răng só 8 hay răng kế bên, nếu ổ sâu đã phát triển tới tủy gây nên triệu chứng đau nhức dữ dội ở vị trí răng khôn lan đến vùng tai, thái dương, đau nhiều về ban đêm gây mất ngủ, xáo trộn sinh hoạt bình thường và ảnh hường tới sức khỏe toàn thân Triệu chứng đau cũng có thể ở mức độ âm ỉ, dai dẳng do nhồi nhét thức ăn vào giữa kẽ răng số 8 và răng kế bên
1.2.3.4 Sâu răng
Khi răng nghiêm có điểm tực và răng số 7 tại điểm này luôn luôn tồn tại nhồi nhét thức ăn, cao răng và khó làm sạch vì thế dễ gây sâu răng số 7 Thường gặp nhiều ở răng hàm lớn thứ hai hàm trên khi răng số 8 hàm trên lệch má, vị trí thường ở hai răng tiếp giáp với nhau Do người bệnh không thể làm sạch vùng này được và bác sĩ cũng không thể làm hồi phục nó được Giống như viêm lợi trùm, sự xuất hiện của sâu răng cuối cùng là viêm tủy có liên quan đáng kể tỷ lệ nhổ răng cùng với sự gia tăng của thời gian [24]
1.2.3.5 Khít hàm
Do viêm cơ cắn nên người bệnh không há miệng được hay há bị hạn chế gây cản trở đến sinh hoạt và ăn uống, thường đi kèm với biến chứng nhiễm trùng
1.2.3.6 Tiêu xương bệnh lý, tạo nang
Răng khôn khi mọc kẹt hay lệch có thể làm tiêu chân răng kế bên (số 7), tiêu xương hàm do tạo nang làm xương bị tiêu nhiều
Ngoài ra người bệnh còn có thể có biến chứng toàn thân như: có những cơn đau, ảnh hưởng đến sinh hoạt và chức năng, các triệu chứng toàn thân đi kèm với tình trạng nhiễm trùng như sốt cao, viêm họng tái phát, viêm hạch góc hàm …
Trang 8+ Người bệnh khó há miệng nhẹ, ăn nhai đau…
+ Vùng sau răng 7 lợi nề đỏ có thể lan ra trước amidan và ngách tiền đình, có thể có viêm loét ở niêm mạc vùng lân cận
+ Lợi ấn đau, chảy mủ
+ Có thể thấy một hoặc hai núm răng lộ ra khỏi lợi, bờ lợi có thể loét nhẹ
+ Có hạch dưới hàm [25] há miệng hạn chế thậm chí khít hàm không
Trang 91.4 Điều trị răng số 8 mọc lệch:
1.4.1 Nguyên tắc
- Khi đã xác định được răng số 8 mọc lệch thì nên nhổ bỏ càng sớm càng tốt để không làm mất xương phía xa răng hàm lớn thứ hai
- Lấy được răng số 8 ra khỏi huyệt ổ răng mà không làm tổn thương răng
kế cận R số 7 Trường hợp cần thiết, phải cắt thân răng hoặc phối hợp với chia tách chân răng
- Trong một số trường hợp phải tạo vạt niêm mạc và mở xương để lấy răng
- Chảy máu: Tình trạng này có thể xảy ra sau khi nhổ răng trong vòng 24h, cần lưu ý cắn chặt gạc cầm máu trong miệng
- Sưng nề: Sưng sau nhổ răng có thể kéo dài từ 24h – 1 tuần
1.5.2 Chăm sóc sau phẫu thuật nhổ răng sô 8
❖ Ngay sau phẫu thuật
- Cắn trên gạc trong 20 phút đến 2 tiếng sau nhổ, cho đến khi máu ngừng chảy Nuốt nước bọt ngay cả khi có máu để giữ cho gạc khô và hiệu quả
- Không uống hoặc ăn bất cứ thứ gì trong 2 giờ sau khi phẫu thuật
- Lấy một túi đá khô chườm trên vị trí phía ngòai mábên có R vừa nhổ sau mỗi 10 phút nghỉ và lại chườm 10p , cho 2 đến 3 giờ để giảm sưng sau phẫu thuật
Trang 10❖ Trong 24 giờ tới
- Tránh đồ uống nóng và thức ăn cứng; chỉ ăn thức ăn nguội và mềm.rễ
ăn rễ nuốt
- Tránh hút thuốc
- Tránh súc miệng và đánh răng vị trí R vừa nhổ bỏ Có thể xảy ra chảy máu trong một vài giờ và máu sẽ hoàn lẫn với nước bọt trong miệng Nên nuốt nước bọt có chứa lẫn máu
- Trong trường hợp chảy máu nặng, loại bỏ cục máu đông bằng một miếng bọt biển hoặc gạc đặt một miếng gạc khô mới trên chỗ chảy máu Ngậm chặt miệng và tiếp tục nuốt nước bọt Duy trì trong 30 phút
- Nếu tiếp tục chảy máu, báo lại cho bác sỹ hoặc tới ngay cơ sở y tế kiểm tra
- Sưng: sau phẫu thuật, mặt có thể bị sưng và tình trạng này có thể lên đến 2 hoặc 3 ngày Chúng sẽ biến mất mà không cần can thiệp gi
- Thuốc: uống thuốc giảm đau theo đơn của bác sỹ
❖ Những ngày sau phẫu thuật
-Xúc sạch miệng bằng dung dịch nước muối ấm (dung dịch muối ấm) Đánh răng bình thường.tuy nhiên cần nhẹ nhàng vị trí R vừa nhổ
- Đau sau phẫu thuật có thể tiếp tục trong vài ngày Điều này thường sẽ giảm theo thời gian nhưng nếu đau tăng sau thời gian này cần liên hệ với bác sĩ phẫu thuật
- Khám lại sau 7 ngày [26]
1.6 Tình hình nghiên cứu trong nước và thế giới
1.6.1 Tuân thủ theo các tư vấn về chăm sóc răng miệng sau phẫu thuật 1.6.2 Nhu cầu tư vấn kiến thức về chăm sóc răng miệng sau phẫu thuật 1.7 Vài nét về địa điểm nghiên cứu
Trang 11CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Thời gian và địa điểm nghiên cứu
- Thời gian nghiên cứu: 2/2019 -6/2019
- Địa điểm: Khoa Răng Miệng – Bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam – Cu Ba
Hà Nội
2.2 Đối tượng nghiên cứu
Người bệnh sau phẫu thuật nhổ răng số 8 mọc lệch tại khoa Răng Hàm Mặt – Bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam – Cu Ba Hà Nội
a Tiêu chuẩn lựa chọn
- Người bệnh được chẩn đoán và có chỉ định phẫu thuật nhổ răng số 8 mọc lệch [25]
- Người bệnh nhổ răng số 8 lần đầu hoặc đã từng nhổ răng số 8 lần tiếp theo
a Tiêu chuẩn loại trừ:
- Người bệnh có các rối loạn trí nhớ, tâm thần
- Người bệnh từ chối tham gia nghiên cứu
- Người bệnh không liên lạc được qua điện thoại trong quá trình theo dõi sau phẫu thuật
2.3 Thiết kế nghiên cứu
- Nghiên cứu định lượng, sử dụng thiết kế mô tả tiến cứu
2.3.1 Cỡ mẫu
Cỡ mẫu được tính theo công thức ước lượng cho một tỷ lệ:
Trong đó:
n: Cỡ mẫu
Trang 12Z 1-α/2 = 1,96 (khoảng tin cậy 95%)
2.3.2 Phương pháp chọn mẫu
- Chọn mẫu thuận tiện dựa vào danh sách người bệnh được nhổ răng số 8 mọc lệch tại thời điểm nghiên cứu và người bệnh đáp ứng tiêu chuẩn lựa chọn
2.3.3 Phương pháp thu thập số liệu
- Các thông tin chung về người bệnh được lấy từ hồ sơ bệnh án
- Sau khi phẫu thuật 2 giờ đầu nhổ răng số 8, người bệnh được tư vấn, hướng dẫn cách chăm sóc sau nhổ răng và chăm sóc răng miệng nói chung
- Điều tra viên sẽ gọi điện cho người bệnh trong ngày (sau khoảng 2-3 giờ đầu) sau nhổ răng, sau nhổ răng 1 ngày, và 3 ngày để hỏi người bệnh về thực trạng tuân thủ theo các hướng dẫn tư vấn chăm sóc răng miệng sau phẫu thuật nhổ răng số 8 Đồng thời, điều tra viên sẽ đánh giá, ghi nhận các nội dung mà người bệnh thường hay thắc mắc
2.4 Biến số và chỉ số nghiên cứu
Bộ công cụ nghiên cứu được học viên đề tài tự xây dựng và xin ý kiến chuyên gia, bao gồm các biến số và chỉ số nghiên cứu:
❖ Thông tin chung và đặc điểm lâm sàng của người bệnh
Trang 13a Thông tin chung của người bệnh: tuổi, giới,trình độ học vấn, thu nhập, bảo hiểm y tế…
b Thông tin về tiền sử nhổ răng số 8: năm phát hiện răng số 8 mọc lệch
c Thông tin lâm sàng về các vấn đề về răng số 8 mọc lệch của người bệnh: kiểu mọc, số chân răng, tính chất, mức độ phức tạp…
d Thông tin về sức khoẻ chung của người bệnh: các bệnh lý khác kèm theo: tiểu đường, tim mạch, tăng huyết áp, dị ứng, rối loạn đông máu…
❖ Thực trạng tuân thủ hướng dẫn, tư vấn của người bệnh về chăm sóc răng miệng sau phẫu thuật nhổ răng số 8:
- Các việc cần làm và tránh làm trong ngày đầu nhổ răng
- Các việc cần làm và tránh làm trong các ngày tiếp theo
- Các lưu ý về chế độ ăn và dinh dưỡng sau ngày nhổ răng
- Các lưu ý về sử dụng thuốc kê đơn của BS
- Phát hiện các dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám lại
❖ Nhu cầu về kiến thức về chăm sóc răng miệng sau phẫu thuật nhổ răng
số 8
- Kiến thức về các việc cần làm và tránh làm trong ngày nhổ răng
- Kiến thức về các việc cần làm và tránh làm trong các ngày sau nhổ răng
- Kiến thức về các lưu ý về chế độ ăn và dinh dưỡng
- Kiến thức về các lưu ý về sử dụng thuốc
- Kiến thức về các dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám lại
Trang 14- Tuân thủ trung bình (từ 3 – 5 điểm)
- Tuân thủ kém (<3 điểm)
2.6 Xử lý và phân tích số liệu
Số liệu sau khi thu thập sẽ được làm sạch sau đó được nhập bằng phần mềm Epidata Số liệu sau đó sẽ được xử lývà phân tích bằng phần mềm Stata 12.0
2.7 Đạo đức nghiên cứu
Các đối tượng tham gia vào nghiên cứu đã được giải thích rõ ràng về mục đích của nghiên cứu và tự nguyện tham gia vào nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu được ký giấy cam kết trước khi tiến hành phẫu thuật nhổ răng số
8
CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Qua nghiên cứu 305 người bệnh nhổ răng số 8 mọc lệch tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba, chúng tôi rút ra một số kết quả sau:
3.1 Đặc điểm người bệnh nhổ răng số 8 mọc lệch tại Bệnh viện Hữu nghị
Việt Nam – Cu Ba Hà Nội
3.1.1 Đặc điểm nhân khẩu học và tiền sử bệnh của đối tượng nghiên cứu
- Đa phần đối tượng tham gia nghiên cứu ít hơn 30 tuổi với tuổi trung bình là 28,6 ± 7,0
- Nữ giới chiếm đa số trong đối tượng nghiên cứu với 176 người (57,7%), số nam giới tham gia nghiên cứu là 129 người (42,3%)
- Đa số người bệnh sống ở khu vực thành thị (79,3%), trình độ học vấn Trung cấp – Đại học – Cao đẳng chiếm tỷ lệ lớn nhất 240 người (78,7%) Những người làm CBCNV chiếm quá bán số người tham gia nghiên cứu (55,8%) Hơn 80% đối tượng nghiên cứu chưa bao giờ hút thuốc và hơn một nửa trong số họ (50,5%) chưa từng uống rượu