Luận văn mô tả thực trạng bệnh Tăng huyết áp của người cao tuổi tại xã Bắc Phong - Huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình năm 2020; phân tích một số yếu tố liên quan đến tăng huyết áp và từ đó đề xuất các phương hướng cải thiện
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
-
BÙI XUÂN TIẾN
THỰC TRẠNG BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP
Ở NGƯỜI CAO TUỔI TẠI XÃ BẮC PHONG, HUYỆN CAO PHONG, HÒA BÌNH NĂM 2020
VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
HÀ NỘI – NĂM 2020
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
KHOA: KHOA HỌC SỨC KHỎE
BỘ MÔN Y TẾ CÔNG CỘNG
BÙI XUÂN TIẾN
THỰC TRẠNG BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP
Ở NGƯỜI CAO TUỔI TẠI XÃ BẮC PHONG, HUYỆN CAO PHONG, HÒA BÌNH NĂM 2020
VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN
CHUYÊN NGÀNH: Y TẾ CÔNG CỘNG
MÃ SỐ: 8720701
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS Nguyễn Đức Sơn
Hà Nội – Năm 2020
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Để có thể hoàn thành đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh, bên cạnh
sự nỗ lực cố gắng của bản thân còn có sự hướng dẫn nhiệt tình của quý Thầy Cô, cũng như sự động viên ủng hộ của gia đình và bạn bè trong suốt thời gian học tập nghiên cứu và thực hiện luận văn thạc sĩ
Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến Thầy TS Nguyễn Đức Sơn và Thầy PGS.TS Đào Xuân Vinh người đã hết lòng giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn này Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến toàn thể quý thầy cô trong khoa Y tế công cộng và khoa sau đại học Đại học Thăng Long
đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu cũng như tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu và cho đến khi thực hiện
đề tài luận văn
Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến UBND xã Bắc Phong, Trung tâm Y
tế huyện Cao Phong đã không ngừng hỗ trợ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và thực hiện luận văn
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, các anh chị và các bạn đồng nghiệp đã hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu
và thực hiện đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh
Học viên thực hiện
Bùi Xuân Tiến
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi Các số liệu sử dụng phân tích trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, đã công bố theo đúng quy định Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan và phù hợp với thực tiễn của Việt Nam Các kết quả này chưa từng được công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào khác
Học viên thực hiện
Bùi Xuân Tiến
Trang 5DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BKLN Bệnh không lây nhiễm
BMI: Body Mass Index (Chỉ số khối cơ thể)
ĐTĐ Đái tháo đường
ĐV: Động vật
HA: Huyết áp
HAMT: Huyết áp mục tiêu
HATB: Huyết áp trung bình
HATT: Huyết áp tâm thu
HATTr: Huyết áp tâm trương
ISH: International Society of Hypertension
(Hiệp hội tăng huyết áp quốc tế) NCD Non-communicable disease (Bệnh không lây nhiễm) NMCT: Nhồi máu cơ tim
QALY
Quality-Adjusted Life-Year (Số năm sống điều chỉnh theo bệnh tật) TGMB: Thời gian mắc bệnh
THA: Tăng huyết áp
THCS: Trung học cơ sở
THPT: Trung học phổ thông
TTYT: Trung tâm Y tế
TYT: Trạm y tế
WHO: World Health Organization (Tổ chức y tế thế giới) YTLQ Yếu tố liên quan
YTNC: Yếu tố nguy cơ
Trang 6MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Chương 1: TỔNG QUAN 3
1.1 Một số định nghĩa và khái niệm 3
1.1.1 Huyết áp và Huyết áp động mạch 3
1.1.2 Tăng huyết áp 3
1.2 Thực trạng bệnh tăng huyết áp trên thế giới và tại Việt Nam 14
1.2.1 Thực trạng tăng huyết áp trên thế giới 14
1.2.2 Thực trạng bệnh tăng huyết áp ở người cao tuổi tại Việt Nam 17
1.3 Các yếu tố liên quan đến bệnh tăng huyết áp 20
1.3.1 Tuổi 20
1.3.2 Giới 21
1.3.3 Béo phì 21
1.3.4 Ăn nhiều muối 22
1.3.5 Ăn nhiều chất béo 23
1.3.6 Ăn thiếu chất xơ 23
1.3.7 Hút thuốc lá 24
1.3.8 Thói quen uống rượu 25
1.3.9 Ít hoạt động thể lực 26
1.3.10 Trình độ học vấn 27
1.4 Giới thiệu địa điểm nghiên cứu 28
1.5 Khung lý thuyết nghiên cứu 30
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 31
2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu 31
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 31
2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 31
2.1.3 Thời gian nghiên cứu: 31
2.2 Phương pháp nghiên cứu 31
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 31
Trang 72.2.2 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu 31
2.3 Biến số, chỉ số nghiên cứu và tiêu chuẩn đánh giá 32
2.3.1 Các biến số và chỉ số nghiên cứu 32
2.3.2 Tiêu chuẩn đánh giá 34
2.4 Phương pháp thu thập thông tin 36
2.4.1 Công cụ thu thập thông tin 36
2.4.2 Kỹ thuật thu thập thông tin 36
2.4.3 Quy trình thu thập thông tin và sơ đồ nghiên cứu 38
2.5 Phân tích và xử lý số liệu 41
2.6 Sai số và biện pháp khống chế sai số 41
2.6.1 Sai số 41
2.6.2 Biện pháp khống chế sai số 41
2.7 Đạo đức trong nghiên cứu 42
2.8 Hạn chế của đề tài 42
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 43
3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 43
3.2 Thực trạng THA ở người cao tuổi tại xã Bắc Phong 48
3.3 Một số yếu tố liên quan đến THA 53
Chương 4: BÀN LUẬN 59
4.1 Về thực trạng bệnh THA ở người cao tuổi tại xã Bắc Phong huyện Cao phong tỉnh Hòa Bình năm 2020 59
4.2 Một số yếu tố liên quan đến THA 63
KẾT LUẬN 70
KHUYẾN NGHỊ 72
TÀI LIỆU THAM KHẢO 73
PHỤ LỤC 1: 79
PHỤ LỤC 2 85
Trang 8DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Phân loại tăng huyết áp theo JNC VI 4
Bảng 1.2 Phân loại tăng huyết áp theo WHO/ISH 1999 4
Bảng 2 1 Các biến số và chỉ số nghiên cứu 32
Bảng 3.1 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nhóm tuổi (n=460) 43
Bảng 3.2 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo dân tộc (n=460) 44
Bảng 3.3 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nghề nghiệp trước khi nghỉ hưu (n=460) 44
Bảng 3.4 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo công việc hiện tại (n=460) 45
Bảng 3.5 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo trình độ học vấn (n=460) 45
Bảng 3.6 Phân bố chỉ số BMI theo giới tính (n=460) 46
Bảng 3.7 Phân bố chỉ số BMI theo nhóm tuổi (n=460) 46
Bảng 3.8 Phân bố tỷ số VB/VM (WHR) theo giới (n=460) 47
Bảng 3.9 Phân bố tỷ số VB/VM (WHR) theo nhóm tuổi (n=460) 47
Bảng 3.10 Phân bố đối tượng theo chỉ số nhân trắc và giới tính (n=460) 48
Bảng 3.11 Thực trạng THA ở người cao tuổi tại xã Bắc Phong (n=460) 48
Bảng 3.12 Phân bố tỷ lệ THA theo giới tính (n=460) 49
Bảng 3.13 Phân bố đặc điểm tăng huyết áp theo giới tính (n=460) 50
Bảng 3.14 Phân bố THA theo nhóm tuổi (n = 460) (n=460) 50
Bảng 3.15 Phân bố THA theo nghề nghiệp trước khi nghỉ hưu (n=460) 51
Bảng 3.16 Phân bố THA theo công việc hiện tại (n= 460) 51
Bảng 3.17 Phân bố THA theo trình độ học vấn (n = 460) 52
Bảng 3.18 Mối liên quan giữa giới tính và tình trạng bệnh tăng huyết áp của đối tượng nghiên cứu (n=460) 53
Bảng 3.19 Mối liên quan giữa nhóm tuổi với THA (n=460) 54
Bảng 3.20 Mối liên quan giữa nghề nghiệp và tình trạng bệnh tăng huyết áp của đối tượng nghiên cứu (n=460) 54
Bảng 3.21 Mối liên quan giữa chỉ số BMI với tình trạng huyết áp (n=460) 55
Trang 9Bảng 3.22 Mối liên quan giữa thói quen hút thuốc với tình trạng huyết áp (n=460) 55 Bảng 3.23 Mối liên quan giữa thói quen ăn mặn với THA (n=460) 56 Bảng 3.24 Mối liên quan giữa thói quen thường xuyên uống rượu bia với THA (n=460) 56 Bảng 3.25 Mối liên quan giữa thói quen ăn thức ăn có nhiều mỡ động vật với THA (n=460) 57 Bảng 3.26 Mối liên quan giữa thói quen thường xuyên vận động thể lực với THA (n=460) 57 Bảng 3.27 Mối liên quan giữa tiền sử gia đình với THA (n=460) 58
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 2.1 Sơ đồ nghiên cứu 40 Biểu đồ 2.2 Phố bố đối tượng nghiên cứu theo phân độ THA……… 49 Biểu đồ 3.3 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo các yếu tố nguy cơ THA……53
Trang 10ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong vài thập niên gần đây, cùng với sự tiến bộ vượt bậc về khoa học trên nhiều lĩnh vực, người ta đã chứng kiến sự gia tăng nhanh dân số già do tuổi thọ ngày càng cao Sự gia tăng nhanh dân số già là mối quan tâm chung của các nước phát triển và các nước đang phá triển vì nó đặt ra hàng loạt vấn đề cần giải quyết thuộc nhiều lĩnh vực như xã hội, kinh tế, y tế …
Người cao tuổi là người từ 60 tuổi trở lên Người cao tuổi thường có bệnh mạn tính, trong đó tăng huyết áp là bệnh mạn tính phổ biến nhất trên thế giới, tỷ
lệ mắc bệnh tăng huyết áp trong cộng đồng ngày càng gia tăng, đặc biệt ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam Bên cạnh đó Việt Nam là một trong
số những quốc gia già hóa dân số nhanh nhất trong khu vực Trong năm 2013 tỷ
lệ người cao tuổi đã lên tới 10,5% tổng dân số [12] Các nghiên cứu trên thế giới
và tại Việt Nam cho thấy tình hình tăng huyết áp ở người cao tuổi đang là vấn đề sức khỏe đáng lo ngại, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống người cao tuổi Theo Nghiên cứu của Hoàng Phương Thủy năm 2016 cho thấy tỷ lệ mắc bệnh tăng huyết áp ở người cao tuổi (≥ 60 tuổi) chiếm 51,29 % [34], Nguyễn Thanh Ngọc năm 2007 cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp ở người cao tuổi chiếm 37,6% trong đó nam giới cao tuổi có tỷ lệ tăng huyết áp cao hơn nữ giới cao tuổi [19]
Theo điều tra của Viện Tim mạch Việt Nam năm 2008, ở người lớn (≥60 tuổi) tại 8 tỉnh, thành phố của Việt Nam tỷ lệ tăng huyết áp đã tăng lên đến 47,8% nghĩa là cứ 2 người cao tuổi ở nước ta thì có 1 người bị tăng huyết áp; năm 2012
tỷ lệ tăng huyết áp ở người >75 tuổi là 69.8%, trong đó nam là 70,5% và nữ là 68,8% [40] Đến điều tra mới 2015-2016, có đến 47,3% người dân từ 25 tuổi trở lên bị tăng huyết áp Tuy nhiên, số ca tăng huyết áp được phát hiện đã tăng từ 48,4% lên 60,9% Còn người tăng huyết áp được điều trị tăng từ 61,1% lên 92,8% Như vậy, với dân số gần 100 triệu người thì số người tăng huyết áp từ 25 tuổi trở lên ở Việt Nam ước tính khoảng 17,1 triệu người Đặc biệt, trong những người bị tăng huyết áp, có 39,1% (8,1 triệu người) không được phát hiện bị tăng huyết áp;
Trang 11có 7,2% (0,9 triệu người) bị tăng huyết áp không được điều trị; có 69,0% (8,1% triệu người) bị tăng huyết áp chưa kiểm soát được [41]
Xã Bắc Phong là một xã thuộc huyện miền núi Cao Phong, tỉnh Hòa Bình Tại đây đời sống kinh tế của người dân còn gặp nhiều khó khăn, các chương trình thực hiện phòng chống Tăng huyết áp đã được triển khai song hiệu quả còn chưa cao Vì vậy, một số câu hỏi như Thực trạng bệnh tăng huyết áp của người cao tuổi tại xã Bắc Phong huyện Cao Phong tỉnh Hòa Bình như thế nào? Có những yếu tố nào liên quan đến bệnh tăng huyết áp của người dân ở đây?…Để trả lời các câu hỏi đó và nhằm cung cấp bằng chứng cho các nhà quản lý y tế ở địa phương về thực trạng tăng huyết áp ở người cao tuổi và đưa ra những khuyến cáo ban đầu trong việc kiểm soát huyết áp, chúng tôi tiến hành nghiên cứu về: “Thực trạng bệnh tăng huyết áp ở người cao tuổi tại xã Bắc Phong, huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình năm 2020 và một số yếu tố liên quan” với 2 mục tiêu:
Mục tiêu 1: Mô tả thực trạng bệnh Tăng huyết áp của người cao tuổi tại xã Bắc Phong - Huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình năm 2020
Mục tiêu 2: Phân tích một số yếu tố liên quan đến tăng huyết áp của nhóm đối tượng nghiên cứu