Nội dung của luận văn này trình bày một số khái niệm và thuật ngữ liên quan; thực trạng sử dụng biện pháp tránh thai; một số yếu tố liên quan đến sử dụng các biện pháp tránh thai hiện đại.
Trang 1TR NGă I H C TH NGăLONG
NGUY N ANH THÀNH
V NăQUỄN,ăHÀă ỌNG,ăHÀăN I N Mă2019
LU NăV NăTH CăS ăYăT CÔNG C NG
HÀ N I - 2020
Trang 2TR NGă I H CăTH NGăLONG
NGUY N ANH THÀNH
V NăQUỄN,ăHÀă ỌNG,ăHÀăN IăN Mă2019
Trang 3xin đ c g i l i c m n đ n Ban Giám hi u Tr ng i h c Th ng Long, Phòng đào t o Sau i h c, các B môn, Khoa phòng là n i tr c ti p đào t o và
t n tình giúp đ tôi trong quá trình h c t p, nghiên c u đ hoàn thành lu n v n
Tôi xin bày t lòng kính tr ng và bi t n sâu s c t i TS Tr n Hoa Mai,
ng i th y h ng d n tr c ti p luôn theo sát, th ng xuyên giúp đ , cho tôi nhi u
ý ki n quý báu, sát th c trong quá trình h c t p, nghiên c u đ hoàn thành lu n
v n này
Tôi vô cùng c m n các th y, các cô trong H i đ ng ch m lu n v n đã đóng góp cho tôi nhi u ý ki n quý báu trong quá trình hoàn thi n lu n v n
Tôi vô cùng bi t n gia đình, b n bè, anh ch em đ ng nghi p và t p th h c
viên l p cao h c Y t công c ng khóa 2017 – 2019 đã đ ng viên, giúp đ tôi trong
su t quá trình h c t p, nghiên c u và hoàn thành lu n v n
Xin trân tr ng c m n!
H c viên
Nguy n Anh Thành
Trang 4Tôi là Nguy n Anh Thành, H c viên Cao h c chuyên ngành Y t công
c ng khóa 2017-2019 Tr ng i h c Th ng Long, tôi xin cam đoan đ tài khóa lu n này là công trình nghiên c u c a riêng tôi do chính tôi th c hi n
T t c s li u trong lu n v n này là trung th c, khách quan và ch a t ng đ c công b trong b t k công trình nào khác N u có đi u gì sai tôi xin ch u trách nhi m hoàn toàn
Trang 5BPTT : Bi n pháp tránh thai
BPTT H : Bi n pháp tránh thai hi n đ i
CSSKSS : Ch m sóc s c kh e sinh s n
DS-KHHG : Dân s - K ho ch hóa gia đình
DCTC : D ng c tránh thai trong t cung
KHHG : K ho ch hóa gia đình
PTTT : Ph ng ti n tránh thai
SKSS : S c kh e sinh s n
BPTTKC : Bi n pháp tránh thai kh n c p
SKSS/KHHG : S c kh e sinh s n/ K ho ch hóa gia đình
TTYT : Trung tâm y t
TT CSSKSS : Trung tâm ch m sóc s c kh e sinh s n
VTTT : Viên thu c tránh thai
TTTT : Thu c tiêm tránh thai
TCTT : Thu c c y tránh thai
WHO : T ch c Y t Th gi i (World Health rganization)
TNC : i t ng nghiên c u
Trang 6Ch ngă1ăT NG QUAN 3
1.1 M t s khái ni m và thu t ng liên quan 3
1.1.1 K ho ch hóa gia đình 3
1.1.2 Bi n pháp tránh thai 3
1.2 Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai 8
1.2.1 Trên Th gi i 8
1.2.2 Th c tr ng s d ng các bi n pháp tránh thai t i Vi t Nam 9
1.2.3 Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai t i Qu n Hà ông 13
1.3 M t s y u t liên quan đ n s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i 13
1.4 c đi m, tình hình ph ng V n Quán-Hà ông-Hà N i 15
Ch ngă2ă IăT NG VÀ PH NGăPHỄPăNGHIểNăC U 17
2.1 Th i gian và đ a đi m nghiên c u 17
2.2 i t ng nghiên c u 17
2.2.1 Tiêu chu n ch n đ i t ng nghiên c u 17
2.2.2 Tiêu chu n lo i tr đôi t ng nghiên c u 17
2.3 Ph ng pháp nghiên c u 17
2.3.1 Thi t k nghiên c u 17
2.3.2 Ch n m u và c m u 17
2.3.3 Bi n s và ch s nghiên c u 19
2.4 Ph ng pháp thu th p thông tin 22
2.4.1 Quy trình thu th p thông tin 22
Trang 72.7 V n đ đ o đ c nghiên c u 232.8 H n ch c a nghiên c u 23
Ch ng 3 K T QU NGHIÊN C U 25
3.1 Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i c a các c p v ch ng trong đ tu i sinh đ (15-49 tu i) 253.2 M t s y u t liên quan đ n s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 34
Ch ngă4ăBÀNăLU N 40
4.1 Th c tr ng s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i c a ph n 15 -
49 tu i có ch ng, t i ph ng V n Quán, Hà ông, Hà N i 404.2 Bàn lu n v m t s y u t liên quan đ n s d ng các bi n pháp tránh thai c a đ i t ng nghiên c u 50
TÀI LI U THAM KH O
PH L C
Trang 8B ng 1.2 T tr ng ph n 15-49 tu i có ch ng đang s d ng bi n pháp tránh
thai chia theo bi n pháp đang s d ng, giai đo n 2005-2016 11
B ng 1.3 Tình hình cung c p bi n pháp tránh thai 12
B ng 2.1 Bi n s và ch s nghiên c u 19
B ng 3.1 c đi m chung c a đ i t ng nghiên c u 25
B ng 3.2 Tình tr ng kinh t h gia đình 26
B ng 3.3 S con hi n có c a đ i t ng nghiên c u 26
B ng 3.4 Gi i tính c a con trong m t h gia đình 26
B ng 3.5 Quy mô gia đình mong mu n 27
B ng 3.6 Các v n đ g p ph i khi s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 31
B ng 3.7 Ngu n cung c p các bi n pháp tránh thai 31
B ng 3.8 N i dung đ c đ c p trong bu i truy n thông v Dân s / K ho ch hóa gia đình 32
B ng 3.9 c h ng d n s d ng ít nh t 1 bi n pháp tránh thai hi n đ i 33
B ng 3.10 ánh giá v n i dung trong các bu i truy n thông 33
B ng 3.11 Thái đ v vi c ng i s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i ph i chi tr kinh phí theo quy đ nh c a Nhà n c 33
B ng 3.12 M i liên quan gi a dân t c, tôn giáo v i th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 34
B ng 3.13 M i liên quan gi a ngh nghi p, trình đ h c v n v i vi c s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 34
B ng 3.14 M i liên quan gi a kinh t h gia đình v i th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 35
B ng 3.15 M i liên quan gi a s con hi n có, mong mu n gi i tính c a con, gi i tính c a con và s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 36
Trang 10Bi u đ 3.2 T l s d ng các bi n pháp tránh thai 28
Bi u đ 3.3 T l s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 28
Bi u đ 3.4 Các bi n pháp tránh thai hi n đ i đ c s d ng 29
Bi u đ 3.5 Lý do quy t đ nh s d ng bi n pháp tránh thai đang s d ng 29
Bi u đ 3.6 G p ph i v n đ khi s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i 30
Trang 11T V Nă
Công tác Dân s - K ho ch hóa gia đình Vi t Nam đ c b t đ u t
n m 1961, ch ng trình đ c b t đ u b ng các chính sách liên quan đ n quy
mô dân s trên c s th c hi n k ho ch hóa gia đình và chú tr ng cung c p
ph ng ti n tránh thai Qua 58 n m th c hi n công tác Dân s - K ho ch hóa gia đình, m c dù hi n nay công tác Dân s - K ho ch hóa gia đình đư đ c tri n khai t t c các l nh v c dân s , song vi c th c hi n k ho ch hóa gia đình v n r t đ c chú tr ng b i Vi t Nam là m t trong nh ng n c có dân s đông, x p th 3 khu v c ông Nam Á và th 13 c a Châu Á Theo báo cáo
c a T ng c c Th ng kê, dân s Vi t Nam là 94,67 tri u ng i, t ng thêm 1 tri u ng i so v i n m 2017 [16] Theo s li u m i nh t t Liên H p Qu c, Dân s Vi t Nam hi n chi m 1,27% dân s th gi i [37]
Vi t Nam, trong nh ng n m qua, t l s d ng các bi n pháp tránh thai ngày càng t ng lên góp ph n quan tr ng làm gi m m c sinh N u nh
nh ng giai đo n đ u c a ch ng trình Dân s - K ho ch hóa gia đình, các
bi n pháp tránh thai đ c c p mi n phí, t i n m 1993 b t đ u có thêm kênh
ti p th xã h i cung ng ph ng ti n tránh thai và đ n nay vi c phân khúc th
tr ng ph ng ti n tránh thai đư đ c B Y t ban hành có chú tr ng t i c kênh th tr ng, xã h i hóa i u tra bi n đ ng Dân s - K ho ch hoá gia đình th i đi m 01/4/2016 cho th y t l s d ng bi n pháp tránh thai c a
Vi t Nam hi n đang m c cao 77,6% T l s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i t i th i đi m này đ t m c 66,5% t ng 1,5 đi m ph n tr m so
v i k t qu đi u tra bi n đ ng Dân s - K ho ch hoá gia đình th i đi m
01/4/2014 [15]
Th c hi n t t vi c s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i là y u t quan tr ng, có tác đ ng t i gi m t l phát tri n dân s nh m th c hi n m c tiêu Chi n l c Dân s - S c kho sinh s n Vi t Nam giai đo n 2011- 2020,
th c hi n chính sách dân s trong tình hình m i và l ng ghép các v n đ Dân
Trang 12s vào quá trình phát tri n kinh t - xã h i c a đ t n c; đó c ng chính là m t trong nh ng y u t c b n đ nâng cao ch t l ng cu c s ng [33]
Nh ng n m g n đây trên đ a bàn thành ph Hà N i, vi c đ y m nh công tác ch m sóc s c kh e sinh s n/k ho ch hóa gia đình, trong đó chú tr ng b o
đ m cung c p các bi n pháp tránh thai hi n đ i đư đ c đánh giá là có nhi u
c g ng; công tác truy n thông, đ c bi t là truy n thông chuy n đ i hành vi
c a ng i dân v vi c s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i, nâng cao
ch t l ng d ch v k ho ch hoá gia đình đư đ c xúc ti n m nh m đ n các
c p v ch ng trong đ tu i sinh đ
Tuy v y, quá trình t ch c th c hi n ch ng trình dân s - k ho ch hoá gia đình ph ng V n Quán - Hà ông - Hà N i không ph i bao gi c ng thu n l i Cho đ n nay, t t ng nho giáo, phong ki n, e ng i s d ng các
bi n pháp tránh thai làm nh h ng đ n s c kh e; đ ng th i s chuy n đ i hành vi s d ng các bi n pháp tránh thai hi n đ i v n ch a b n v ng, t
t ng l i vào s bao c p c a nhà n c v ph ng ti n tránh thai v n là
nh ng y u t c n tr đ n vi c ch p thu n và s d ng các bi n pháp tránh thai
hi n đ i t i m t s đ a bàn c a đ a ph ng trong giai đo n hi n nay
tìm hi u r̃ v th c tr ng và m t s y u t liên quan đ n vi c s d ng
các bi n pháp tránh thai hi n đ i t i ph ng V n Quán - Hà ông - Hà N i
n m 2019, chúng tôi ti n hành nghiên c u đ tài “Th c tr ng và m t s y u
t liên quan đ n s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i c a các c p v
2019” v i hai m c tiêu sau:
Trang 13Ch ng 1
T NG QUAN 1.1 M t s khái ni m và thu t ng liên quan
- i u hòa kho ng cách gi a các l n sinh;
- Ch đ ng th i đi m sinh con cho phù h p v i l a tu i
Nh v y, KHHG là s l a ch n có ý th c c a các c p v ch ng nh m
đi u ch nh s con, th i đi m sinh con và kho ng cách gi a các l n sinh con
KHHG không ch là các BPTT mà còn giúp đ các c p v ch ng đ có thai
và sinh con [29]: “KHHG là s n l c c a nhà n c, xã h i đ m i cá nhân,
c p v ch ng ch đ ng, t nguy n quy t đ nh s con, th i gian sinh con và kho ng cách gi a các l n sinh nh m b o v s c kh e, nuôi d y con có trách nhi m, phù h p v i chu n m c xã h i và đi u ki n s ng c a gia đình” [19] Chính sách KHHG giúp các c p v ch ng và m i cá nhân nh n ra
nh ng quy n c b n c a mình trong vi c đ c t do quy t đ nh và có trách nhi m v i vi c sinh con Th c hi n KHHG không ch tr c ti p nâng cao s c
kh e ph n mà còn giúp gi m t l t vong bà m , tr em, nâng cao c h i
đ c ti p c n và th h ng v giáo d c, lao đ ng, có thu nh p, gia t ng vai trò, v th c a ph n và tr em gái trong gia đình và ngoài xư h i
1.1.2 Bi n pháp tránh thai
Bi n pháp tránh thai là m t thu t ng r ng đ c dùng đ mô t các cách th c giúp phòng ng a vi c có thai
Trang 14Có nh ng cách ti p c n khác nhau đ phân lo i BPTT: ti p c n theo
th i gian tránh thai, BPTT đ c chia thành hai nhóm bao g m các BPTT t m
th i (ch có tác d ng ng a thai trong m t kho ng th i gian nh t đ nh) và các BPTT v nh vi n (làm ch m d t h n kh n ng mang thai); ti p c n theo m t cách khác n a đó là chia BPTT thành 02 lo i - hi n đ i và truy n th ng
BPTT truy n th ng (t nhiên) là nh ng BPTT không c n dùng d ng c , thu c hay th thu t nào đ ng n c n th tinh ây là nh ng BPTT t m th i và
ít hi u qu bao g m: Bi n pháp tính theo vòng kinh, bi n pháp xu t tinh ngoài
âm đ o [18]
BPTT hi n đ i là nh ng bi n pháp mang l i hi u qu tránh thai cao, có
s d ng d ng c , thu c ho c th thu t đ ng n c n th tinh [18]
Các BPTT hi n đ i ph bi n t i Vi t Nam nh : bao cao su nam, viên thu c tránh thai, d ng c tránh thai trong t cung (DCTC), thu c tiêm tránh thai, thu c c y tránh thai, tri t s n nam b ng ph ng pháp th t và c t ng d n tinh (tri t s n nam), tri t s n n b ng ph ng pháp th t và c t vòi tr ng (tri t
s n n )
1.1.2.1 Bi n pháp tránh thai hi n đ i [34], [35]
- Viên thu c tránh thai
VTTT có 2 lo i: VTTT k t h p (v i 02 lo i hormone: Progestin và estrogen) và VTTT ch có ch a progestin (thích h p cho ph n đang cho con bú; ph n có ch ng ch đ nh u ng viên tránh thai k t h p) u đi m c a VTTT là: hi u qu tránh thai cao n u s d ng đúng (97-98%); giúp gi m đau
và gi m l ng máu khi đ n k kinh nguy t; hình thành chu k kinh đ u đ n;
gi m m n tr ng cá, gi m đau b ng, đau l ng tr c và trong k kinh nguy t VTTT có tác d ng tránh thai b ng cách: c ch phóng noưn, làm đ c ch t
nh y c t cung và làm n i m c t cung kém phát tri n S d ng VTTT đòi
h i khách hàng ph i u ng đ u đ n hàng ngày, ph i đ c cung c p thu c
Trang 15th ng xuyên L u Ủ là ng i s d ng d quên u ng thu c và có th có tác
d ng không mong mu n nh ng tháng đ u tiên s d ng VTTT không có tác
d ng phòng ch ng các b nh lây truy n qua đ ng tình d c và HIV/AIDS
- Bao cao su: là BPTT dùng cho nam gi i, hi n nay đư có BCS cho n
gi i BCS là BPTT ph bi n nh t đ không ph i mang thai ngoài ý mu n,
đ ng th i ng n ng a đ c các b nh lây truy n qua đ ng tình d c, nh t là HIV/AIDS C ch tránh thai là không cho tinh trùng ti p xúc v i âm đ o, c
t cung c a ng i n
- Thu c c y tránh thai: là BPTT có hi u qu tránh thai cao (98%), d s
d ng, tác d ng th i gian dài (3 – 5 n m), không ph thu c lúc giao h p; d
h i ph c kh n ng có thai sau khi l y thu c c y ra Bi n pháp này không có tác d ng phòng tránh các b nh lây truy n qua đ ng tình d c và HIV/AIDS
C ch tránh thai: c ch phóng noãn do n ng đ cao liên t c c a Progestin trong máu; làm đ c ch t nh y c t cung, ng n không cho tinh trùng xâm
nh p bu ng t cung; làm n i m c t cung kém phát tri n, không thích h p cho tr ng làm t ; làm ch m s di chuy n c a tinh trùng lên vòi t cung
- Tri t s n nam: Th c ch t là th t và c t ng d n tinh, ch c n th c hi n
m t l n và mang l i hi u qu v lâu dài C ch tránh thai: th t và c t ng d n tinh làm gián đo n ng d n tinh d n đ n không có tinh trùng trong m i l n
xu t tinh Tri t s n nam không có tác d ng phòng ch ng các b nh lây truy n qua đ ng tình d c và HIV/AIDS
- Tri t s n n : tri t s n n th c ch t là th t và c t vòi tr ng, là cách tránh thai an toàn và tránh thai v nh vi n, không có kh n n ng có thai C ch tránh thai: th t và c t vòi t cung làm gián đo n vòi t cung, không cho tinh trùng g p noưn đ th tinh Tri t s n cho phép ng i ph n không c n lo
l ng v vi c mang thai Tri t s n s không gây ra tri u ch ng c a mãn kinh
ho c khi n mãn kinh x y ra s m h n và h u h t nh ng ph n đư tri t s n v n
Trang 16có kinh bình th ng Tri t s n n không có tác d ng phòng ch ng các b nh lây truy n qua đ ng tình d c và HIV/AIDS
- D ng c tránh thai trong t cung (DCTC): DCTC có th đ t hi u qu tránh thai t i 99% C ch tránh thai c a DCTC là: ng n không cho noưn th tinh v i tinh trùng, ho c làm cho noưn đư th tinh không làm t đ c trong
bu ng t cung Là BPTT có tác d ng ngay l p t c và lâu dài (kho ng 5 đ n
10 n m) Không nh h ng t i quá trình giao h p c ng nh không làm gi m khoái c m tình d c; ít t n kém, tho i mái, d s d ng và không có c m giác mình đang mang v t th l trong ng i; không nh h ng t i kh n ng sinh
s n sau này DCTC không có tác d ng phòng ch ng các b nh lây truy n qua
- Bi n pháp tránh thai kh n c p (BPTTKC) đ c s d ng sau khi giao
h p không đ c b o v , g m có: u ng thu c viên tránh thai và đ t DCTC Thu c tránh thai kh n c p có hi u qu càng cao n u s d ng càng s m C
Trang 17+ Ti t ch t nh y c t cung: Thu c tránh thai kh n c p ch a ch t progestin khi n tuy n th trong c t cung k t dính l i T đó, tinh trùng s b
c n tr không đi qua đ c c t cung
+ Bi n đ i niêm m c t cung, ng n s làm t : Thu c tránh thai ch a progestin và estrogen t bên ngoài đ a vào và không có tính quy lu t gi ng progestin và estrogen nh c th s n xu t ra trong th i kì kinh nguy t bình
th ng, đi u này s làm cho màng trong t cung phát d c không t t khi n
tr ng không th làm t trong t cung đ c, t đó có tác d ng tránh thai
BPTTKC không có tác d ng phòng ch ng các b nh lây truy n qua
đ ng tình d c và HIV/AIDS
1.1.2.2 Bi n pháp tránh thai truy n th ng (t nhiên) [34]
BPTT truy n th ng, hay còn g i là tránh thai t nhiên, là bi n pháp không c n d ng c , không dùng thu c men hay th thu t nào đ ng n c n s
th tinh BPTT truy n th ng đ c áp d ng cho t t c các đ i t ng là các c p v
ch ng ch a mu n sinh con Các ph ng pháp tránh thai truy n th ng bao g m:
- Ph ng pháp xu t tinh ngoài âm đ o: Ph ng pháp này còn g i là giao h p gián đo n, đòi h i s ch đ ng c a nam gi i trong lúc giao h p
D ng v t đ c rút nhanh chóng ra kh i âm đ o tr c khi phóng tinh và phóng tinh ra ngoài âm đ o Không đ tinh d ch r ra khi d ng v t còn trong
âm đ o và không đ tinh d ch đư phóng ra ngoài r i tr l i âm đ o
- Ph ng pháp xác đ nh tr ng r ng (ph ng pháp tránh ngày phóng noưn, tính vòng kinh): là BPTT trên c s xác đ nh ngày r ng tr ng trong chu
k kinh nguy t đ tránh giao h p ho c s d ng các BPTT khác h tr nh s
d ng BCS ho c xu t tinh ngoài âm đ o đ tránh thai C ch tác d ng tránh thai c a bi n pháp tính ngày r ng tr ng là tránh không cho tinh trùng g p
tr ng đ th tinh, hi u qu tránh thai th p 70% BPTT này không có tác d ng phòng ch ng các b nh lây truy n qua đ ng tình d c và HIV/AIDS
Trang 181.2 Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai
1.2.1 Trên Th gi i
Theo s li u c a Liên H p Qu c, hành tinh c a chúng ta hi n có 7,6 t
ng i (2018), trong đó s ph n trong đ tu i sinh đ (18 – 49 tu i) là 1,9 t
ng i, chi m g n 25% t ng dân s th gi i [26] Theo báo cáo KHHG th
gi i c a Liên H p Qu c cho th y, t l s d ng BPTT trên th gi i n m 2017
là 63% T l này đ t trên 70% châu Âu, M La tinh, B c M trong khi đó Trung và Tây Phi l i r t th p, ch có 25% Ngôi nhà đông đúc châu Á có t
l là 66,4% T l s d ng các BPTT hai c ng qu c dân s th gi i c ng hoàn toàn khác bi t Trong khi t l này Trung Qu c là 83% thì n ch
có 56% C ng theo báo cáo này, t l s d ng các BPTT m t s qu c gia châu Phi là r t th p nh : Nam Sudan (6,5%), Chad (6,9%), Guinea (7,9%), Gambia (11,7%)… N u ch tính t l s d ng các BPTT hi n đ i thì còn th p
h n n a [35]
C ng theo tài li u KHHG c a Liên H p Qu c, trong s 63% t l s
d ng các BPTT thì t l các bi n pháp tránh thai hi n đ i đ c s d ng là 58%, t l các bi n pháp truy n th ng d c s d ng là 5% Tri t s n n và DCTC là nh ng bi n pháp dài h n đ c s d ng nhi u nh t [35]
S li u báo cáo n m 2015 c a Liên H p Qu c cho th y, t l này l n
l t là 19% và 14% Nh ng bi n pháp ng n h n nh VTTT 9%, BCS nam 8% và TTTT là 5% Theo dõi s li u t n m 1994 đ n nay cho th y, xu
h ng ng i s d ng a thích thu c tiêm, thu c c y và BCS nam [32]
M c dù t l s d ng các BPTT trên th gi i đư t ng lên và có nh ng giai đo n t ng ngo n m c nh ng kho ng cách gi a các châu l c, khu v c trên
th gi i là r t l n, đ c bi t t i m t s qu c gia đói nghèo, chi n tranh và bi n
đ i khí h u M t vòng lu n qu n c a đói nghèo, trình đ giáo d c th p, t l
Trang 19s d ng các bi n pháp tránh thai th p, m c sinh cao, m c ch t cao, tu i th
th p r i l i tr l i đói nghèo, l i chi n tranh…
K t qu i u tra bi n đ ng dân s 2016 cho th y, t l s d ng các BPTT đ t 77,6%, t ng 1,9 đi m ph n tr m so v i k t qu i u tra bi n đ ng dân s 2015 S li u c a các cu c i u tra bi n đ ng dân s hàng n m cho
th y t l s d ng BPTT c a Vi t Nam hi n đang m c cao [15]
B ng 1.1 T l s d ng bi năphápătránhăthai,ăgiaiăđo n 2002-2016
Trang 20Ngu n: T ng c c th ng kê, i u tra bi n đ ng dân s và k ho ch hoá gia đình 1/4/2016 [15]
V c c u BPTT th hi n r̃ xu h ng d ch chuy n - t ng b c gi m
d n các BPTT lâm sàng (tri t s n nam, tri t s n n , DCTC) và t ng b c t ng các BPTT phi lâm sàng (BCS, VTTT)
Trang 21B ng 1.2 T tr ng ph n 15 ậ 49 tu i có ch ngăđangăs d ng bi n pháp
tránh thai chia theo bi n phá păđangăs d ng,ăgiaiăđo n 2005 ậ 2016
V các kênh cung ng PTTT, n u nh nh ng n m đ u c a ch ng trình KHHG ch có kênh c a Nhà n c c p mi n phí thì b t đ u t n m 1993 có thêm kênh ti p th xã h i các PTTT có s tr giá c a Nhà n c và hi n nay kênh xã h i hóa - th tr ng c ng phát tri n m nh
B Y t đư ban hành án “Xã h i hóa cung c p ph ng ti n tránh thai và d ch v k ho ch hóa gia đình/s c kh e sinh s n t i khu v c thành th
và nông thôn phát tri n giai đo n 2015 – 2020” ( án 818) Do v y ch ng trình xã h i hóa các PTTT đang đ c m r ng c v đ a bàn và t ng b c đa
d ng hóa các PTTT và các ch ng lo i c a t ng PTTT nh BCS và VTTT đ phân ph i
Theo báo cáo c a T ng c c DS-KHHG n m 2018, ti p th xã h i các PTTT đư đ c tri n khai t i 63/63 t nh/TP, phân ph i thành công: 1.685.049 chi c bao cao su, 606.152 v VTTT và 27.947 chi c vòng tránh thai Ideal; Ban qu n lỦ án 818 đư tri n khai xã h i hóa PTTT t i 46/63 t nh/TP v i
Trang 22- Thu c viên u ng tránh thai 36,1 56,1 7,8
Theo T ng c c Th ng kê, s ph n trong đ tu i sinh đ (15-49
tu i) n m 2016 là trên 24,2 tri u ng i Trong nh ng n m t i, s ph n trong đ tu i sinh đ v n ti p t c gia t ng và d báo s đ t c c đ i vào n m
2027 - 2028
Hi n nhu c u s d ng các PTTT ti p t c t ng c bi t v thành niên/ thanh niên c n đ c quan tâm h n; h là nh ng đ i t ng ph i đ ng đ u v i nhi u nguy c và thách th c liên quan đ n SKSS, s c kh e tình d c nh : thi u ki n th c, k n ng c n thi t đ ch m sóc b n thân
Trang 231.2.3 Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai t i Qu năHƠă ông
Trong nh ng n m qua công tác DS-KHHG c a Qu n đư đ t đ c
nh ng k t qu r t ph n kh i Các ch tiêu v t l sinh và m c sinh liên t c
gi m T l các c p v ch ng trong đ tu i sinh đ ch p nh n và s d ng các BPTT hi n đ i t ng nhanh N m 2017, Qu n đư hoàn thành 100% ch tiêu v
th c hi n các bi n pháp tránh thai, trung tâm DS – KHHG Qu n đư tri n khai chi n d ch cung c p d ch v KHHG t i 17 ph ng đư mang l i k t qu ,
249 tr ng h p s d ng DCTC; 54 tr ng h p s d ng TTTT; 570 tr ng
h p s d ng VTTT; 1.060 tr ng h p s d ng BCS C c u s d ng các BPTT đang có s thay đ i theo h ng đa d ng hoá các BPTT, đ c bi t là các BPTT hi n đ i
C n c k ho ch Tri n khai công tác DS – KHHG n m 2019, qu n
Hà ông chú tr ng b o đ m cung ng đ các PTTT cho các đ i t ng theo đúng h ng d n và ch tiêu k ho ch phân b n m 2019; chú tr ng đ y m nh
xã h i hóa các PTTT trên đ a bàn, nâng cao ch t l ng, hi u qu d ch v
ch m sóc SKSS/KHHG , t ng c ng truy n thông l ng ghép cung c p d ch
v KHHG
1.3 M t s y u t liênăquanăđ n s d ng các bi n pháp tránh thai hi năđ i
Nghiên c u xác đ nh các y u t liên quan t i vi c s d ng BPTT hi n
đ i c a ph n đư k t hôn trong đ tu i 15 – 49 t i Ethiopia n m 2011 v i
trên 10.204 đ i t ng đư cho th y: T l s d ng các BPTT hi n đ i là 27,3% Nghiên c u c ng cho th y nhóm giàu nh t, h c v n cao h n, nhóm đang s
d ng BPTT, s l ng tr sinh s ng, đang trong m i quan h 1 v 1 ch ng, tham d các cu c đ i tho i c ng đ ng, đ c vi ng th m t i các c s y t t i
nhà thì s d ng các BPTT hi n đ i cao h n Trong khi đó ph n s ng vùng nông thôn, nhóm tu i l n h n, trong m i quan h đa thê và ch ng ki n m t
cái ch t c a đ a tr c a mình (p<0,001) đư đ c tìm th y là nh h ng tiêu
c c đ n vi c s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i [36]
Trang 24- N m 2007, Vi n Khoa h c Dân s , Gia đình và Tr em ti n hành nghiên c u đ tài: “Nghiên c u th c tr ng và gi i pháp đ t ng c ng t l s
d ng các bi n pháp tránh thai lâm sàng cho các c p v ch ng trong đ tu i sinh đ t i m t s t nh/thành ph ” Theo k t qu nghiên c u, có nhi u lỦ do
c ng nh y u t tác đ ng đ n vi c s d ng các bi n pháp tránh thai:
+ Nh ng y u t xu t phát t chính b n thân các BPTT đ a l i nh hi u
qu tránh thai cao, tác d ng tránh thai lâu dài, an toàn khi s d ng đư đ c đánh giá và l a ch n v i t l cao;
+ Nh ng lỦ do t phía nhà cung c p nh : d ch v cung c p thu n l i,
không ph i tr ti n, nhi u ng i s d ng, đ c b i d ng thêm
ây là đi m vô cùng thu n l i đ các c p v ch ng s d ng các BPTT [6]
- Qua nghiên c u c t ngang trên 768 ph n có ch ng t 15 – 49 tu i
đ c th c hi n vào tháng 3/2008 đ n tháng 6/2008 t i đ a bàn huy n Ninh Hòa - T nh Khánh Hòa đư ghi nh n t l s d ng BPTT hi n đ i là 58,3% v i KTC 95% [54,8 - 59,8], viên thu c tránh thai đ c ch n nhi u nh t (23,3%),
ti p đ n là BCS (14,7%), DCTC, thu c tiêm tránh thai, tri t s n l n lu t là 8,5%, 6,4% và 5,2%
Các y u t nh h ng m nh nh t làm t ng s d ng BPTT hi n đ i: Nhóm tu i 15 – 24, 25 – 29, 35 – 39, kinh t nghèo, không sinh tr , bi t nhi u ngu n cung c p d ch v k ho ch hóa gia đình N i th tr n gi m s d ng
bi n pháp tránh thai hi n đ i [17]
Trang 251.4 căđi m,ătìnhăhìnhăph ngăV năQuán-HƠă ông-Hà N i
V n Quán là ph ng n m v trí trung tâm c a qu n Hà ông Ph ng
V n Quán đ c thành l p ngày 19/5/2008 trên c s tách ra t ph ng V n
M tr c đây
Ph ng V n Quán có di n tích 139,6 ha v i h n 20 nghìn nhân kh u và
có trên 1.288 h gia đình, phân b 12 t dân ph
Vi c th c hi n chính sách DS – KHHG c a Ph ng đư đ c quán tri t b i các c p y ng và chính quy n đ a ph ng và t ch c th c hi n b i Trung tâm Y t v i nòng c t là Phòng Dân s c a Trung Tâm Y t
Trong nh ng n m qua, ti p t c th c hi n đ ng l i đ i m i c a ng,
V n Quán đư phát huy truy n th ng đoàn k t, tích c c lao đ ng, sáng t o t p trung xây d ng ph ng tr thành đ n v v ng m nh toàn di n, có phong trào thi đua xu t s c d n đ u c a qu n Hà ông
Trang 261.5 Khung lý thuy t nghiên c u
Thông tin chung v đ i t ng:
Trang 27Ch ng 2
2.1 Th iăgianăvƠăđ aăđi m nghiên c u
Nghiên c u đ c ti n hành trong th i gian t tháng 4/2019 đ n tháng 8/2019 t i 12 t dân ph ph ng V n Quán, Hà ông, Hà N i trên nhóm đ i
t ng là các c p v ch ng trong đ tu i sinh đ (18 – 49 tu i), có h kh u
th ng trú, th ng xuyên s ng, sinh ho t t i đ a bàn nghiên c u
2.2 iăt ng nghiên c u
- Nh ng c p v ch ng trong đ tu i sinh đ (18-49) tu i
- Nh ng c p v ch ng có h kh u th ng trú, th ng xuyên s ng, sinh
ho t t i 12 t dân ph ph ng V n Quán, Hà ông, Hà N i
2.2.1 Tiêu chu n ch năđ iăt ng nghiên c u
- Các c p v ch ng trong đ tu i sinh đ (18 – 49) có h kh u th ng trú, th ng xuyên s ng, sinh ho t t i các đ a bàn nghiên c u
tu i sinh đ đ c tính theo tu i c a ng i v
Trong quá trình thu th p thông tin, nghiên c u d tính g p ng i v đ
ph ng v n N u không g p đ c ng i v thì g p ng i ch ng đ ph ng v n
2.2.2 Tiêu chu n lo i tr đ iăt ng nghiên c u
- Bao g m nh ng ng i không bình th ng v tâm th n, s c kho (câm, đi c, mù, li t) và nh ng ng i không th ng xuyên c trú t i các đ a bàn nghiên c u
- Các c p v ch ng m i c i và không đ ng ý tham gia nghiên c u
Trang 28
Trongăđó:ă
- n: C m u c n nghiên c u
- : h s gi i h n tin c y, m c tin c y 95% ( = 0,05), ta có = 1,96
- p: c đoán t l ph n trong đ tu i sinh đ đư k t hôn cho bi t h ho c
ch ng/b n đ i hi n đang s d ng m t bi n pháp k ho ch hoá gia đình p=0,81 [8]
- Ch n toàn b 12 t dân ph trong ph ng, do dân s các t chênh
l ch nhau không nhi u nên chia đ u s đ i t ng nghiên c u cho 12 t M i
t dân s trong ph ng s l y 27 c p v ch ng
- Áp d ng k thu t ch n m u ng u nhiên đ n ấ Door to Door » cho đ n khi đ s m u c n ch n trong t ng t
Trang 292.3.3 Bi n s và ch s nghiên c u
B ng 2.1 Bi n s và ch s nghiên c u
thu th p Thông tin chung c aăđ iăt ng nghiên c u
Tu i Tu i th c = N m hi n t i - n m sinh Ph ng v n Tôn giáo Không theo tôn giáo ho c theo tôn giáo Ph ng v n Trình đ T l các trình đ h c vân Ph ng v n
M c tiêu 1: Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai hi năđ i c a các c p
v ch ngătrongăđ tu iăsinhăđ t iăph ngăV năQuán,ăHƠă ông,ăHƠăN iăn mă
2019
S d ng BPTT T l TNC s d ng BPTT Ph ng v n
S d ng BPTT T l TNC s d ng BPTT hi n đ i Ph ng v n
Trang 30Ph ng v n
G p ph i v n đ
khi s d ng BPTT
T l TNC g p ph i v n đ khi s d ng BPTT
Trang 31Ph ng v n
M c tiêu 2: Phân tích m t s y u t liênăquanăđ n s d ng các bi n pháp
tránh thai hi n đ i c a các c p v ch ngătrongăđ tu iăsinhăđ
- M i liên quan gi a ngh nghi p, trình đ
h c v n v i vi c s d ng BPTT hi n đ i (OR, 95%CI)
- M i liên quan gi a kinh t h gia đình
v i th c tr ng s d ng BPTT hi n đ i (OR, 95%CI)
- M i liên quan gi a gi a s con hi n có,
s con mong mu n, gi i tính c a con và
Trang 32- M i liên quan gi a truy n thông (thái đ đánh giá n i dung truy n thông) v i vi c
s d ng BPTT hi n đ i (OR, 95%CI)
- M i liên quan gi a các y u t ti p c n BPTT c a đ i t ng và s d ng BPTT
hi n đ i (OR, 95%CI)
2.4 Ph ngăphápăthuăth p thông tin
2.4.1 Quy trình thu th p thông tin
- i u tra viên: i u tra viên đ c ch n là các cán b tr m y t ,
chuyên trách dân s , c ng tác viên dân s
+ T ch c t p hu n cho đi u tra viên
+ T p hu n các k n ng ph ng v n cho đi u tra viên
2.5 Phân tích và x lý s li u
- Phân tích s li u qua s sách, báo cáo qua các n m
Trang 33- Các s li u thu th p đ c s đ c nh p li u theo ph n m m Epinfo
2000, và phân tích b ng ph n m m SPSS 20.0 Phân tích th ng kê mô t , phân tích hai bi n v i ki m đ nh Khi bình ph ng và h quy đa bi n, v i m c
2.7 V năđ đ oăđ c nghiên c u
Nghiên c u đ c s đ ng ý c a ban ch đ o công tác DS-KHHG Nghiên c u ch nh m m c đích tìm hi u nh ng ki n th c, thái đ , và
th c hành v SKSS/KHHG và b o đ m bí m t danh tính ng i cung c p thông tin nên không gây t n th ng cho đ i t ng này
Các thông tin cá nhân c a đ i t ng tham gia nghiên c u đ c đ m
b o gi bí m t, ch ph c v cho nghiên c u
2.8 H n ch c a nghiên c u
ây là v n đ t nh , khi thu th p s li u có m t s khó kh n khi khai thác thông tin vì v y có sai s trong thông tin thu th p và khó đi u
Trang 34tra ng i ch ng vì công vi c, c ng nh ít quan tâm đ n các bi n pháp tránh thai hi n đ i
Vi c s d ng b câu h i ph ng v n s không quan sát đ c hành vi
th c hành c a đ i t ng nghiên c u
G p ph i m t s h n ch chung c a nghiên c u c t ngang ây là nghiên c u mô t c t ngang do v y các s li u thu đ c là các s li u ch ph n ánh k t qu t i th i đi m đi u tra
Trang 35Ch ng 3
K T QU NGHIÊN C U 3.1 Th c tr ng s d ng bi n pháp tránh thai hi n đ i c a các c p v ch ng trongăđ tu iăsinhăđ (15 ậ 49 tu i) t iăph ngăV năQuán,ăHƠă ông,ăHƠăN i
B ng 3.1 căđi m chung c aăđ iăt ng nghiên c u (n=320)
tu i , 25 – 29 tu i, 35 – 39 tu i và 40 – 44 tu i chi m t l t ng ng là 5,6%, 24,1%, 25,6% và 10,9%
- 64,1% TNC không theo tôn giáo; 35,9% TNC theo tôn giáo
- 100% TNC có trình đ h c v n t trung h c ph thông tr lên
Trang 36- Ch có 3% TNC có ngh nghi p làm ru ng, còn l i t i 96,2% TNC
có ngh nghi p khác
- a s TNC đ c h i là ng i dân t c Kinh chi m 97,2% TNC là
ng i dân t c M ng và dân t c khác ch chi m 2,8%
Trang 37K t qu nghiên c u t i b ng 3.4 cho th y: t l TNC có c con trai và con gái là 38,4%; TNC ch có con m t b (ch có con trai ho c ch có con
Bi uăđ 3.1 Ti n s s y thai, phá thai, thai ch tăl uă(n=320)
Bi u đ 3.1 cho th y t l TNC t ng b s y thai chi m 10%; t l TNC có ti n s phá thai chi m t i 23,4% và t l TNC có ti n s thai ch t
Trang 38Bi uăđ 3.2 T l s d ng các bi n pháp tránh thai (n = 320)
K t qu t i bi u đ 3.2 cho th y t l TNC đư t ng s d ng ít nh t 1
lo i BPTT b t k 79,4% (254 c p v ch ng), t l TNC không s d ng BPTT là 20,6%
Bi uăđ 3.3 T l s d ng bi n pháp tránh thai hi năđ i (n = 254)
K t qu nghiên c u cho th y t l s d ng các BPTT hi n đ i c a TNC là 94,1% (239 c p v ch ng)
Trang 39Bi uăđ 3.4 Các bi n pháp tránh thai hi năđ iăđ c s d ng (n=239)
K t qu nghiên c u t i bi u đ 3.4 cho th y trong s 239 TNC có s
d ng BPTT hi n đ i, bi n pháp đ c s d ng ph bi n nh t là BCS chi m 54% TNC, ti p theo là 24,7% TNC s d ng DCTC,14,6% TNC s d ng VTTT S TNC s d ng TCTT, TTTT và tri t s n là th p nh t v i t l %
Viên thu c tránh thai
Thu c c y tránh thai
Thu c tiêm tránh thai
10,3 9,2 6,4 4,0 2,4 1,6 1,2
Thu n ti n Theo l i khuyên c a cán b y t
Trang 40Bi u đ 3.5 cho th y, s TNC quy t đ nh s d ng BPTT đang s
d ng b i s thu n ti n c a bi n pháp chi m t l cao nh t (42,8%), t l TNC s d ng BPTT theo l i khuyên c a cán b y t chi m 21,6%; s TNC quy t đ nh s d ng BPTT b i s d tìm ki m và do tác d ng không mong mu n c a bi n pháp khác chi m 10,3% và 9,2% TNC; s TNC quy t đ nh s d ng BPTT đang s d ng vì mong mu n BPTT v nh vi n ch chi m 1,2%
Bi uăđ 3.6 G p ph i v năđ khi s d ng bi n pháp tránh thai hi năđ i
(n=239)
K t qu nghiên c u t i bi u đ 3.6 cho th y ph n l n TNC chi m 85,4% cho bi t không g p ph i v n đ khi s d ng các BPTT hi n đ i, ch có 14,6% TNC có g p ph i v n đ khi s d ng BPTT hi n đ i