Luận văn tiến hành mô tả thực trạng đái tháo đường thai kỳ của thai phụ đến khám tại bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Dương năm 2019; phân tích một số yếu tố liên quan tới đái tháo đường thai kỳ của đối tượng nghiên cứu.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
VĂN HOÀNG BẢO TRÂN
ĐÁI THÁO ĐƯỜNG THAI KỲ
VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA THAI PHỤ TẠI BỆNH VIỆN
ĐA KHOA BÌNH DƯƠNG, NĂM 2019
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
HÀ NỘI – 2019
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG KHOA: KHOA HỌC SỨC KHỎE
BỘ MÔN: Y TẾ CÔNG CỘNG
VĂN HOÀNG BẢO TRÂN
ĐÁI THÁO ĐƯỜNG THAI KỲ
VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA THAI PHỤ TẠI BỆNH VIỆN
ĐA KHOA BÌNH DƯƠNG, NĂM 2019
Chuyên ngành: Y TẾ CÔNG CỘNG
Mã số: 8 72 07 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:TS.BS VÕ THỊ KIM ANH
HÀ NỘI – 2019
Trang 3MỤC LỤC
Mục lục
Danh mục chữ viết tắt
Danh mục các bảng
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Chương 1 TỔNG QUAN Y VĂN 4
1.1 Định nghĩa đái tháo đường 4
1.2 Phân loại đái tháo đường 4
1.2.1 Đái tháo đường type 1 (phụ thuộc vào insulin) 5
1.2.2 Đái tháo đường type 2 (đái tháo đường không phụ thuộc insulin) 5
1.2.3 Đái tháo đường thai kỳ 6
1.2.4 Các loại đái tháo đường khác 8
1.3 Bệnh sinh của đái tháo đường thai kỳ 8
1.3.1 Hiện tượng kháng insulin 8
1.3.2 Bài tiết các hormon trong thời gian mang thai 9
1.3.3 Các giai đoạn thai kỳ và ảnh hưởng của tăng glucose máu lên sự phát triển của thai nhi 10
1.4 Một số yếu tố nguy cơ đối với đái tháo đường trong thai kỳ 11
1.4.1 Thừa cân, béo phì 12
1.4.2 Tiền sử gia đình 12
1.4.3 Tiền sử đẻ con trên 4.000 gram 13
1.4.4 Tiền sử bất thường về dung nạp glucose 13
1.4.5 Đường niệu dương tính 13
1.4.6 Tuổi mang thai 14
1.4.7 Tiền sử sản khoa bất thường 14
1.4.8 Chủng tộc 14
1.5 Hậu quả của đái tháo đường thai kỳ 14
1.6 Chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ 19
Trang 41.7 Đặc điểm dịch tễ học đái tháo đường thai kỳ 20
1.8 Các nghiên cứu đái tháo đường thai kỳ trên thế giới và tại Việt Nam 21
1.8.1 Một số nghiên cứu trên thế giới về đái tháo đường thai kỳ 21
1.8.2 Một số nghiên cứu tại Việt Nam về đái tháo đường thai kỳ 22
1.9 Đặc điểm địa điểm nghiên cứu 24
Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26
2.1 Đối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu 26
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 26
2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 26
2.1.3 Thời gian nghiên cứu 26
2.2 Phương pháp nghiên cứu 26
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 26
2.2.2 Cỡ mẫu 27
2.2.3 Kỹ thuật chọn mẫu 27
2.3 Các biến số, chỉ số nghiên cứu và tiêu chí đánh giá 28
2.3.1 Các biến số và chỉ số nghiên cứu 28
2.3.2 Chỉ số nghiên cứu 32
2.4 Phương pháp thu thập thông tin 33
2.4.1 Công cụ thu thập thông tin 33
2.4.2 Kỹ thuật thu thập thông tin 33
2.5 Phân tích và xử lý số liệu 34
2.6 Sai số và biện pháp hạn chế sai số 35
2.6.1 Sai số 35
2.6.2 Biện pháp khắc phục 35
2.7 Đạo đức trong nghiên cứu 35
2.8 Hạn chế của đề tài 36
Chương 3 KẾT QUẢ 37
3.1 Đặc điểm của thai phụ 37
3.1.1 Đặc điểm dân số xã hội của thai phụ 37
Trang 53.1.2 Đặc điểm về tiền sử thai sản của thai phụ 39
3.1.3 Đặc điểm về tiền sử bệnh lý của thai phụ 40
3.1.4 Đặc điểm thai kỳ hiện tại của thai phụ 41
3.2 Tỷ lệ đái tháo đường thai kỳ ở thai phụ 42
3.3 Một số yếu tố liên quan đến đái tháo đường thai kỳ ở thai phụ 43
Chương 4 BÀN LUẬN 47
4.1 Đặc điểm của thai phụ 47
4.1.1 Đặc điểm dân số xã hội của đối tượng nghiên cứu 47
4.1.2 Đặc điểm về tiền sử thai sản của thai phụ 49
4.1.3 Đặc điểm thai kỳ hiện tại của thai phụ 51
4.2 Tỷ lệ đái tháo đường thai kỳ ở thai phụ 52
4.2.1 Tỷ lệ đái tháo đường thai kỳ ở thai phụ 52
4.2.2 Đặc điểm từng chỉ số đường huyết ở thai phụ 55
4.3 Một số yếu tố liên quan đến đái tháo đường thai kỳ 56
KẾT LUẬN 62
KHUYẾN NGHỊ 63
TÀI LIỆU THAM KHẢO 1 PHỤ LỤC
Trang 6DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
TIẾNG VIỆT
TIẾNG ANH
Body Mass Index
Tổ chức Y tế thế giới
Trang 7DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Tiêu chuẩn chẩn đoán theo NDDG và Coustan và Carpente 19
Bảng 1.2 Tiêu chuẩn chẩn đoán của nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống sau 2 giờ với 75g glucose 20
Bảng 1.3 Tỷ lệ đái tháo đường thai kỳ của một số tác giả trên thế giới 21
Bảng 1.4 Tỷ lệ đái tháo đường thai kỳ của một số tác giả Việt Nam 21
Bảng 2.1 Biến số và chỉ số nghiên cứu 28
Bảng 3.1 Đặc tính mẫu nghiên cứu (n=364) 37
Bảng 3.1 Điều kiện kinh tế của đối tượng nghiên cứu (n=364) 38
Bảng 3.2 Đặc điểm về tiền sử thai sản của thai phụ (n=364) 39
Bảng 3.3 Đặc điểm tiền sử bệnh lý của thai phụ (n=364) 40
Bảng 3.4 Đặc điểm thai kỳ hiện tại của thai phụ (n=364) 41
Bảng 3.5 Tỷ lệ đái tháo đường thai kỳ ở thai phụ (n=364) 42
Bảng 3.6 Đặc điểm từng chỉ số đường huyết ở thai phụ (n=364) 42
Bảng 3.7 Đặc điểm dân số học liên quan đến đái tháo đường thai kỳ (n=364) 43
Bảng 3.8 Tiền sử thai sản quan đến đái tháo đường thai kỳ (n=364) 44
Bảng 3.9 Tiền sử bệnh lý quan đến đái tháo đường thai kỳ (n=364) 45
Bảng 3.10 Đặc điểm thai kỳ quan đến đái tháo đường thai kỳ (n=364) 46
Bảng 4.1 Tỷ lệ đái tháo đường thai kỳ qua các năm tại Việt Nam 53
Bảng 4.2 Tỷ lệ đái tháo đường thai kỳ qua một số nghiên cứu trên thế giới 55
Trang 81
ĐẶT VẤN ĐỀ
Vào những năm cuối thế kỷ 20 đầu thế kỷ 21, Đái tháo đường là bệnh không lây phát triển cao nhất Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới về bệnh đái tháo đường năm 2016, cho thấy số người trưởng thành sống với bệnh đái tháo đường đã tăng gấp 4 lần từ năm 1980 lên 422 triệu người, có khoảng 1,6 triệu ca tử vong trực tiếp do đái tháo đường mỗi năm [53] Đái tháo đường là nguyên nhân chính gây chết sớm, mù lòa, suy thận, đau tim, đột quỵ Đây là nguyên nhân tử vong đứng hàng thứ 7 trong năm 2016 ở các nước đang phát triển [53].Tỷ lệ mắc bệnh đái tháo đường type 2 toàn cầu đang gia tăng Mặc dù hiện nay có 110 triệu người mắc bệnh tiểu đường trên thế giới nhưng hầu hết là đái tháo đường type 2 [32]
Đái tháo đường thai kỳ là bất kỳ tình trạng rối loạn dung nạp glucose ở mức độ nào, khởi phát hoặc phát hiện lần đầu tiên trong thai kỳ [3] Đái tháo đường thai kỳ là biến chứng y khoa phổ biến nhất trong khi mang thai nguy hiểm cho thai nhi và người mẹ Các bà mẹ mắc bệnh có nguy cơ tiến triển các biến chứng đái tháo đường mạch máu cũng như sẩy thai, thai lưu, thai to dẫn đến khó đẻ [31]
Nhiều bằng chứng cho thấy mối liên quan giữa đái tháo đường thai kỳ với tăng biến chứng chu sinh ở mẹ và thai nhi Những biến chứng này đã được chứng minh có thể giảm thiểu đáng kể nếu thai phụ được phát hiện và điều trị sớm đái tháo đường trong thai kỳ Hầu hết đái tháo đường trong thai kỳ không
có triệu chứng, chỉ chẩn đoán bằng nghiệm pháp dung nạp glucose Kiểm soát đường huyết trước và trong khi mang thai rất quan trọng giúp hiểu biết tốt hơn
và có những hướng giải quyết đúng góp phần làm giảm tỷ lệ chu sinh [37]
Trên thế giới, nghiên cứu HAPO vào năm 2008 ở 9 quốc gia, chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ bằng phương pháp dung nạp glucose 75 gram theo tiêu chí của Tổ chức Y tế thế giới, kết quả nghiên cứu tỷ lệ đái tháo đường trong thai kỳ
là 17,8% [47]
Trang 92 Tại Việt Nam đã có một số nghiên cứu về đái tháo đường trong thai kỳ nhằm xác định tỷ lệ đái tháo đường ở phụ nữ mang thai cũng như tầm soát và các nghiên cứu này dùng các phương pháp chuẩn đoán khác nhau Nghiên cứu của tác giả Ngô Thị Kim Phụng với cỡ mẫu 808 ca vào năm 2004 tại Thành phố
Hồ Chí Minh, tầm soát đái tháo đường thai kỳ bằng phương pháp thử máu mao mạch sau khi uống 50 gam glucose và chuẩn đoán bằng phương pháp dung nạp glucose uống 75 gram Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ đái tháo đường trong thai kì chiếm khoảng 3,9% và các yếu tố liên quan bao gồm tuổi mẹ, tiền sử thai chết lưu, tiền sử gia đình đái tháo đường [19]
Nghiên cứu của tác giả Tô Thị Minh Nguyệt và cộng sự (2008) tại bệnh viện Từ Dũ, kết quả có 77 thai phụ chuẩn đoán đái tháo đường thai kì chiếm tỷ
lệ 10,69% Nghiên cứu cũng tìm thấy mối liên quan giữa đái tháo đường trong thai kỳ với tuổi của thai phụ, tiền sử gia đình có người đái tháo đường và thai lưu không rõ lý do [17] Nghiên cứu tác giả Lê Thị Hoàng Phượng và cộng sự (2014) tại bệnh viện Tân Bình Thành phố Hồ Chí Minh, tỷ lệ đái tháo đường trong thai kỳ là 3,6%, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng có mối liên quan giữa đái tháo đường thai kỳ với tiền sử gia đình đái tháo đường, chỉ số khối của cơ thể của thai phụ
Tỷ lệ đái tháo đường trên thế giới và Việt Nam ngày càng gia tăng Tại các nước phương Tây, việc tầm soát đái tháo đường trong thai kỳ đã được tiến hành
từ lâu Tại Việt Nam, đái tháo đường thai kỳ vẫn chưa được tầm soát một cách thường quy Tại Bình Dương chưa có đề tài nào nghiên cứu về vấn đề này Vì vậy, để trả lời các câu hỏi: Thực trạng đái tháo đường thai kỳ ở thai phụ tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Dương như thế nào và có những yếu tố nào liên quan đến đái tháo đường của những thai phụ này? để trả lời hai câu hỏi đó chúng tôi tiến
hành nghiên cứu đề tài "Thực trạng đái tháo đường thai kỳ và một số yếu tố liên quan ở thai phụ tại bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Dương năm 2019" với
hai mục tiêu:
Trang 103
1 Mô tả thực trạng đái tháo đường thai kỳ của thai phụ đến khám tại bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Dương năm 2019
2 Phân tích một số yếu tố liên quan tới đái tháo đường thai kỳ của đối tượng nghiên cứu