Luận văn tìm hiểu thực trạng học sinh lớp 3-4 nhiễm giun đũa, tóc, móc tại 6 xã của 2 huyện Tân Sơn và Lâm Thao tỉnh Phú Thọ năm học 2018–2019; phân tích một số yếu tố liên quan đến tình trạng nhiễm giun đũa, tóc, móc của đối tượng nghiên cứu.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
LÊ TRƯỜNG GIANG
THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN NHIỄM GIUN TRUYỀN QUA ĐẤT
CỦA HỌC SINH LỚP 3-4 TẠI 2 HUYỆN
THUỘC TỈNH PHÚ THỌ NĂM HỌC 2018- 2019
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
HÀ NỘI – 2019
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
KHOA: KHOA HỌC SỨC KHỎE
BỘ MÔN: Y TẾ CÔNG CỘNG
LÊ TRƯỜNG GIANG – C01031
THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN NHIỄM GIUN TRUYỀN QUA ĐẤT
CỦA HỌC SINH LỚP 3-4 TẠI 2 HUYỆN
THUỘC TỈNH PHÚ THỌ NĂM HỌC 2018- 2019
CHUYÊN NGÀNH: Y TẾ CÔNG CỘNG
Mã số: 8 72 07 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS ĐOÀN TRỌNG TRUNG
HÀ NỘI – 2019
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào khác Nếu sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm
Tác giả
Lê Trường Giang
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn tốt nghiệp, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của mọi người
Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn TS Đoàn Trọng Trung người Thầy với tấm lòng tận tụy, đã nhiệt tình hướng dẫn, động viên, trực tiếp giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học và các bộ môn Trường Đại học Thăng Long đã quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu
Tôi xin trân trọng cảm ơn các anh chị Kỹ thuật viên Khoa Xét nghiệm Viện Sốt rét – Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, đã giúp tôi thực hiện các xét nghiệm
Tôi xin chân thành cảm ơn Phòng giáo dục, Ban giám hiệu các trường tiểu học của 6 xã của 2 huyện Tân Sơn và Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ, cũng như các em học sinh lớp 3-4 đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi tiến hành nghiên cứu để hoàn thành đề tài
Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, những người bạn thân thiết đã luôn giúp đỡ, động viên khích lệ chia sẻ khó khăn trong thời gian tôi học tập và hoàn thành luận văn
Xin được lượng thứ và góp ý cho những khiếm khuyết, chắc chắn còn nhiều trong luận văn này
Hà Nội Tác giả
Lê Trường Giang
Trang 5DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
EPG Số trứng/gam phân (Eggs per gam)
KSTCT Kí sinh trùng côn trùng
(World Healt Organiration)
Trang 6DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1 Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu 32
Bảng 3.2 Nhiễm chung, đơn nhiễm, đa nhiễm giun truyền qua đất của học sinh 33
Bảng 3.3 Tỷ lệ nhiễm từng loại giun truyền qua đất của học sinh 33
Bảng 3.4 Nhiễm từng loại giun truyền qua đất theo khối lớp của học sinh 34
Bảng 3.5 Tỷ lệ nhiễm từng loại giun truyền qua đất theo trường của học sinh 34 Bảng 3.6 Tỷ lệ nhiễm từng loại giun truyền qua đất của học sinh theo trường và theo giới 35
Bảng 3.7 Tỷ lệ nhiễm từng loại giun truyền qua đất của học sinh theo huyện 36
Bảng 3.8 Tỷ lệ nhiễm từng loại giun truyền qua đất của học sinh theo huyện và theo giới 36
Bảng 3.9 Tỷ lệ nhiễm từng loại giun truyền qua đất của học sinh theo huyện và theo khối lớp 37
Bảng 3.10 Cường độ nhiễm giun đũa của học sinh 38
Bảng 3 11 Cường độ nhiễm giun tóc của học sinh 38
Bảng 3.12 Cường độ nhiễm giun móc của học sinh 39
Bảng 3.13 Tỷ lệ học sinh đã nghe về giun truyền qua đất 39
Bảng 3.14 Nguồn tiếp cận thông tin về giun truyền qua đất của học sinh 40
Bảng 3.15 Tỷ lệ hiểu biết về nguồn nhiễm của giun truyền qua đất của học sinh 40
Bảng 3.16 Tỷ lệ học sinh kể được những triệu chứng của bệnh giun truyền qua đất 41
Bảng 3.17 Tỷ lệ học sinh học sinh hiểu biết được khi nhiễm giun truyền qua đất có thể điều trị 42
Bảng 3.18 Nơi học sinh đến để điều trị khi bị nhiễm giun truyền qua đất 42
Bảng 3.19 Thực trạng nhà tiêu và nguồn nước sinh hoạt được gia đình học sinh sử dụng 43
Bảng 3.20 Tần suất thực hiện một số hánh vi phòng chống GTQĐ 44
Trang 7Bảng 3.21 Tần suất thực hiện hành vi vệ sinh phòng chống GTQĐ 44
Bảng 3.22 Tần suất thực hiện hành vi ăn uống phòng chống GTQĐ 45
Bảng 3.23 Mối liên quan giữa khối lớp với tỷ lệ nhiễm GTQĐ 46
Bảng 3.24 Mối liên quan giữa giới tính và tỷ lệ nhiễm GTQĐ 46
Bảng 3.25 Mối liên quan giữa được tiếp cận thông tin với tỷ lệ nhiễm GTQĐ 47 Bảng 3.26 Mối liên quan giữa đi giày dép mỗi lần ra ngoài với tỷ lệ nhiễm GTQĐ 47
Bảng 3.27 Mối liên quan giữa rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn với tỷ lệ nhiễm GTQĐ 48
Bảng 3.28 Mối liên quan giữa rửa tay bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh với tỷ lệ nhiễm GTQĐ 48
Bảng 3.29 Mối liên quan giữa rửa hoa quả và rau sống trước khi ăn với tỷ lệ nhiễm GTQĐ 49
Bảng 3.30 Mối liên quan giữa che đậy thức ăn thừa với tỷ lệ nhiễm GTQĐ 49
Bảng 3.31 Mối liên quan giữa kiến thức, thực hành và tỷ lệ nhiễm GTQĐ 50
Trang 8DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1 Địa điểm nơi cƣ trú của đối tƣợng theo xã 32 Biểu đồ 3.2 Kiến thức phòng bệnh GTQĐ của học sinh 43 Biểu đồ 3.3 Thực hành phòng bệnh GTQĐ của học sinh 45
Trang 9DANH MỤC HÌNH ẢNH
Hình 1.1 Chu kỳ phát triển của giun đũa 4
Hình 1.2 Chu kỳ phát triển của giun tóc 5
Hình 1.3 Chu kỳ phát triển của giun móc/ mỏ 6
Hình 1.4 Trứng giun đƣợc chụp bằng kính hiển vi 8
Trang 10MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ……… 1
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
1.1 Đặc điểm sinh học của giun đũa, giun tóc, giun móc/mỏ: 3
1.1.1 Bệnh giun đũa 3
1.1.2 Bệnh giun tóc 4
1.1.3 Bệnh giun móc/mỏ 5
1.1.4 Tác hại của giun đũa, tóc, móc đối với sức khoẻ và bệnh tật trẻ em 6
1.1.5 Một số hình ảnh trứng giun được chụp bằng kính hiển vi 7
1.2 Chẩn đoán và điều trị bệnh giun truyền qua đất 8
1.2.1 Chẩn đoán 8
1.2.2 Điều trị 9
1.3 Tình hình nghiên cứu bệnh giun truyền qua đất trên thế giới, Việt Nam 10
1.3.1 Tình hình nghiên cứu, phân bố bệnh giun truyền qua đất trên thế giới 11 1.3.2 Tình hình nghiên cứu bệnh giun truyền qua đất ở Việt Nam 15
1.4 Một số yếu tố liên quan đến tỷ lệ nhiễm giun 18
1.4.1 Nghiên cứu ở nước ngoài 18
1.4.2 Nghiên cứu trong nước 19
1.5 Giới thiệu địa bàn nghiên cứu 20
1.6 Khung lý thuyết nghiên cứu 21
CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 22
2.1 Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu 22
2.1.1 Đối tượng 22
2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 22
2.1.3 Thời gian nghiên cứu 22
2.2 Phương pháp nghiên cứu 22
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 22
2.2.2 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu 23
2.2.3 Phương pháp nghiên cứu 24
2.3 Phương pháp thu thập số liệu 24
Trang 112.3.1 Công cụ 24
2.3.2 Kĩ thuật 24
2.3.3 Quy trình 26
2.4 Các biến số và chỉ số nghiên cứu 26
2.4.1 Các biến số nghiên cứu cơ bản 26
2.4.2 Tiêu chuẩn đánh giá 27
2.5 Xử lý và phân tích số liệu 29
2.6 Sai số và biện pháp khắc phục sai số 29
2.6.1 Sai số 29
2.6.2 Biện pháp khắc phục sai số 29
2.7 Hạn chế trong nghiên cứu 31
2.8 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu 31
CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 32
3.1 Thực trạng nhiễm giun truyền qua đất của học sinh lớp 3-4 32
Thực trạng nhiễm giun truyền qua đất của học sinh lớp 3-4 33
3.2 Một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun truyền qua đất của đối tượng nghiên cứu 39
Kiến thức về phòng bệnh giun truyền qua đất của học sinh 39
Thực hành về phồng bệnh giun truyền qua đất của học sinh 43
CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN 51
4.1 Thực trạng nhiễm GTQĐ của học sinh lớp 3-4 tại 2 huyện Tân Sơn và Lâm Thao 51
4.2 Một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun truyền qua đất của đối tượng nghiên cứu 56
KẾT LUẬN………62
KIẾN NGHỊ……… 64
TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 65
Trang 121
ĐẶT VẤN ĐỀ
Bệnh giun truyền qua đất (Soil-transmitted helminth infections) là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất trên toàn thế giới gây ra bởi một
số loài giun ký sinh trong cơ thể và trong chu kỳ phát triển của chúng có giai
đoạn phát triển ở ngoài môi trường đất, đó là giun đũa (Ascaris lumbricoides), giun tóc (Trichuris trichiura) và giun móc/mỏ (Ancylostoma duodenale/Necator
americanus) [5], [65], [74] Bệnh gây nhiều tác hại thầm lặng và lâu dài tới sức
khỏe con người Giun truyền qua đất đã trở thành vấn đề y tế công cộng ở nhiều nơi trên thế giới, nhất là những vùng có khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới [30] Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi và gây ảnh hưởng rất lớn tới sự phát triển thể chất, tinh thần, đặc biệt là đối với trẻ em [9],[13] Giun truyền qua đất, là nguyên nhân phổ biến gây bệnh tật ở trẻ em tuổi đến trường Nhiễm giun có thể dẫn đến thiếu máu, suy dinh dưỡng và kém phát triển về trí tuệ và thể chất, đe dọa nghiêm trọng đến sức khoẻ, giáo dục và giảm khả năng học tập Trẻ em bị nhiễm giun thường ốm yếu, mệt mỏi, không thể đi học đầy đủ tất cả các buổi học ở trường Bệnh giun truyền qua đất là một trong những bệnh nhiệt đới bị lãng quên (Neglected tropical diseases - NTDs) [70] Ở những góc độ khác nhau nó không nhận được sự quan tâm đúng mức như bệnh Lao, HIV… [67] Theo Tổ chức Y
tế Thế giới (WHO), hơn 1,5 tỷ người hay 24% dân số bị nhiễm các loại giun đường ruột đất được phân bố rộng rãi ở các khu nhiệt đới và cận nhiệt đới bao gồm cận Sahara - Phi Châu, Châu Mỹ, Trung Quốc và Đông Nam Á [77] Hơn
267 triệu trẻ em ở độ tuổi mẫu giáo và hơn 568 triệu trẻ em ở độ tuổi đi học sống ở những khu vực mà các ký sinh trùng này lây truyền mạnh mẽ, và cần được điều trị và can thiệp phòng ngừa [74]
Việt Nam là nước có nhiều điều kiện thuận lợi cho bệnh giun truyền qua đất tồn tại và phát triển Mặt khác, điều kiện vệ sinh môi trường thấp kém, tập quán canh tác, thói quen sinh hoạt và ăn uống không hợp vệ sinh đặc biệt là ở những vùng nông thôn đã góp phần cho các bệnh giun sán có điều kiện thuận lợi
để lan truyền rộng rãi trong cộng đồng Các loại giun kí sinh đường ruột phổ
Trang 132 biến ở trẻ em là: giun đũa, giun tóc, giun móc, giun kim, giun lươn Trong đó, nhiều trẻ bị nhiễm phối hợp hai hoặc cả ba loại giun Vì vậy, việc nhiễm giun truyền qua đất là một trong những vấn đề cần được ưu tiên trong chương trình chăm sóc sức khoẻ cộng đồng
Cho đến thời điểm hiện tại trên địa bàn tỉnh Phú Thọ chưa có công trình nghiên cứu về bệnh giun truyền qua đất sử dụng kĩ thuật định lượng trứng giun trong phân học sinh bằng phương pháp Kato-Katz Để góp phần vào chương trình phòng chống bệnh giun sán và công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho trẻ
có hiệu quả
Chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến nhiễm giun truyền qua đất của học sinh lớp 3-4 tại 2 huyện thuộc tỉnh Phú Thọ năm học 2018 - 2019”
Mục tiêu nghiên cứu
1 Mô tả thực trạng học sinh lớp 3-4 nhiễm giun đũa, tóc, móc tại 6 xã của 2 huyện: Tân Sơn và Lâm Thao tỉnh Phú Thọ năm học 2018 – 2019
2 Phân tích một số yếu tố liên quan đến tình trạng nhiễm giun đũa, tóc, móc
của đối tượng nghiên cứu