Luận văn tiến hành xác định chi phí trực tiếp chi cho y tế trong điều trị đái tháo đường týp 2 của người bệnh sử dụng Bảo hiểm Y tế tại tuyến huyện ở Việt Nam, năm 2017.
Trang 1B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O
Trang 2Công trình đ c hoàn thành t i: TrungătơmăGiámăđ nh BHYT vƠăThanhătoánăđaă
tuy n khu v c phía B c - B o hi m Xã h i Vi t Nam
Trang 3T V N
ái tháo đ ng là b nh mãn tính có tác đ ng r t l n s c kh e c ng đ ng
B nh đái tháo đ ng đang ti p t c gia t ng trên toàn th gi i, tr thành gánh n ng
c a y t công c ng [28] Chi phí đi u tr b nh ngày càng tr nên t n kém và ph c t p
Vi t Nam b nh đái tháo đ ng th c s là gánh n ng kinh t xã h i đáng lo ng i cho b n thân ng i b nh, cho gia đình, cho c ng đ ng và toàn xã h i Chúng tôi th c hi n
đ tài này nh m đánh giá chi phí tr c ti p chi cho y t (là nh ng chi phí mà ng i b nh thanh toán khi ra vi n) c a ng i b nh đái tháo đ ng s d ng b o hi m y t t i tuy n huy n Vi t Nam, n m 2017
Nghiên c u chi phí b nh t t giúp cung c p thông tin cho ng i làm chính sách, giúp
m i ng i nhìn nh n th y l i ích c a vi c phòng, phát hi n và đi u tr s m, là c s cung
c p thông tin cho các nghiên c u sâu h n v phân tích chi phí – hi u qu , chi phí – l i ích
Vi t Nam nghiên c u v chi phí đi u tr cho b nh đái tháo đ ng còn ít và h u
h t m i ch t p trung vào đ i t ng đi u tr n i trú Vì v y đ tài: ắChi phí tr c ti p chi
cho y t trong đi u tr đái tháo đ ng týp 2 c a ng i b nh s d ng B o hi m Y t t i
tuy n huy n Vi t Nam, n m 2017” đ c th c hi n v i m c tiêu:
1 Xác đ nh chi phí tr c ti p chi cho y t trong đi u tr đái tháo đ ng týp 2 c a ng i
b nh s d ng B o hi m Y t t i tuy n huy n Vi t Nam, n m 2017
2 Phân tích m t s y u t liên quan t i chi phí tr c ti p chi cho y t trong đi u tr đái tháo đ ng týp 2 c a ng i b nh đ c nghiên c u
Nh ngăđi m m i v giá tr khoa h c và th c ti n c aăđ tài:
Lu n v n cung c p nh ng minh ch ng m i v đánh giá chi phí y t tr c ti p trên
nh ng b nh nhân đái tháo đ ng s d ng b o hi m y t t i tuy n huy n 7 t nh S n La, Thái Bình, Ngh An, Ninh Thu n, Gia Lai, Tây Ninh, An Giang Vi t Nam Bên c nh đó,
lu n án c ng phân tích m t s y u t liên quan đ n chi phí tr c ti p t đó có nh ng khuy n ngh nh m gi m lo i chi phí này
C u trúc lu n v n
bi u đ và 02 hình, đ c chia thành các ph n: t v n đ 2 trang; M c tiêu nghiên c u 1 trang; t ng quan 21 trang; i t ng và ph ng pháp nghiên c u 8 trang; K t qu nghiên
c u 15 trang; Bàn lu n 11 trang; K t lu n 1 trang và Khuy n ngh 1 trang Lu n án có 53 tài li u tham kh o: 13 tài li u ti ng Vi t và 40 tài li u ti ng Anh
CH NGă1.ăT NG QUAN 1.1 B nhăđáiătháoăđ ng
1.1.1 nh ngh a
ái tháo đ ng là m t nhóm các b nh chuy n hóa đ c đ c tr ng b i s t ng
đ ng máu do các khuy t t t trong ti t insulin, ho c ho t đ ng c a insulin, ho c c 2
Trang 41.1.2 ái tháo đ ng týp 2
ài tháo đ ng týp 2 còn đ c đ c g i là b nh T không ph thu c insulin
ho c b nh T kh i phát ng i tr ng thành, đ c đ c tr ng b i s c đ kháng insulin và/ho c s thi u h t insulin t ng đ i, có th g p m i l a tu i
Có nhi u nguyên nhân c a T týp 2 nh ng không có 1 nguyên nhân chuyên bi t nào Y u t l i s ng nh h ng đ n gia t ng t l T týp 2 liên quan đ n béo phì, n các
lo i th c ph m giàu n ng l ng, giàu carbohydrate, ít v n đ ng
1.1.3 Ch n đoán b nh đái tháo đ ng
Tiêu chu n ch n đoán đái tháo đ ng theo h ng d n c a B y t và tham v n
c a hi p h i ái tháo đ ng M - ADA n m 2017 [14]
Trong đi u ki n th c t t i Vi t Nam, nên dùng ph ng pháp đ nh l ng glucose huy t t ng lúc đói 2 l n ≥ 126 mg/dL (hay 7 mmol/L)
1.1.4 i u tr đái tháo đ ng týp 2
1.1.4.1 Thay đ i l i s ng
a) Luy n t p th l c: ki m tra bi n ch ng tim m ch, th n kinh, m t, bàn chân tr c khi luy n t p, có ch đ luy n t p riêng cho t ng đ tu i
b) Dinh d ng: ch đ dinh d ng h p lý v i t ng đ i t ng b nh nhân, t ng tình tr ng
b nh, tuân theo các nguyên t c chung v dinh d ng đ c khuy n cáo cho ng i b nh, có
s t v n c a bác s
1.1.4.2 i u tr đái tháo đ ng b ng thu c
Các lo i thu c đi u tr T l n l t là: Metformin, thu c c ch kênh đ ng v n chuy n natri-glucose (SGLT2i), Sulfonylurea, Glinides, Pioglitazon, c ch enzym alpha glucosidase, c ch enzym DPP- 4, ng v n th th GLP-1, Insulin
Trang 51.1.5.3 Bi n ch ng bàn chân
Là h qu c a các bi n ch ng m ch máu và th n kinh t i bàn chân ng i b nh, d n
đ n tình tr ng ho i t và ph i c t c t chi ây là bi n ch ng t n kém nh t c a b nh đái tháo đ ng ng n ng a bi n ch ng này c n ki m tra th ng xuyên và ch m sóc bàn chân t t [47]
1.1.5.4 Bi n ch ng nhi m khu n
Nhi m khu n ng i T : ng i m c b nh T do gi m s c đ kháng r t d b nhi m khu n và b nhi m khu n n ng, lâu kh i
1.1.6 Phòng ng a và ki m soát bi n ch ng mãn tính
1.1.6.1 T ng huy t áp
a) Theo dõi huy t áp: Ph i đo huy t áp đ nh k m i l n th m khám
b) M c tiêu đi u tr v huy t áp:
− t m c tiêu huy t áp đ i v i ng i b đái tháo đ ng, có th đi u ch nh tùy đ c
đi m c a t ng đ i t ng
c) i u tr :
mmHg c n đi u tr b ng cách thay đ i l i s ng trong th i gian t i đa là 3 tháng N u v n
ch a đ t đ c m c tiêu huy t áp, c n đi u tr b ng thu c h huy t áp
≥90 mmHg) vào th i đi m ch n đoán hay khi theo dõi c n đi u tr b ng v i thu c h huy t
Trang 6Dùng aspirin 81-325-500 mg/ngày
D ng aspirin, không dung n p aspinrin: dùng clopidogel 75mg/ngày
1.1.7 D ch t h c b nh đái tháo đ ng
1.1.7.1 Trên th gi i
T là b nh đư có t lâu nh ng đ c bi t phát tri n trong nh ng n m g n đây, b nh
t ng nhanh theo t c đ phát tri n c a n n kinh t -xã h i N m 1994, toàn th gi i có 110 tri u ng i đái tháo đ ng, n m 1995 t ng lên 135 tri u (4% dân s th gi i) c tính c a Liên đoàn ái tháo đ ng Qu c t (IDF) s ng i m c b nh T n m 2010 là 246 tri u
ng i, n m 2014 là 422 tri u ng i, t c đ gia t ng c a b nh T là 55% m i n m D
ki n s ng i T s t ng lên 642 tri u ng i vào n m 2040 Khu v c Tây Thái Bình
D ng (trong đó có Vi t Nam) hi n chi m t l b nh T cao nh t (chi m kho ng 37%) Theo c tính có 9,3% ng i tr ng thành t 20-79 tu i m c b nh đái tháo đ ng t ng
ng v i 153 tri u ng i m c b nh T khu v c này
1.1.7.2 T i Vi t Nam
T i Vi t Nam, b nh đái tháo đ ng đang có chi u h ng gia t ng theo th i gian và
m c đ phát tri n kinh t c ng nh đô th hóa
N m 1991, nghiên c u c a Phan S Qu c và c ng s k t qu nghiên c u cho th y t l
m c b nh đái tháo đ ng Hà N i là 1,2% trong đó n i thành là 1,44%, ngo i thành 0,63%, t
l gi m dung n p glucose máu là 1,6% [12]
Mai Th Tr ch và c ng s đi u tra thành ph H Chí Minh cho k t qu t l là 2,52% [1]
N m 2001, đi u tra d ch t h c b nh đái tháo đ ng đ c ti n hành t i 4 thành ph
l n: Hà N i, H i Phòng, à N ng, thành ph H Chí Minh v i đ i t ng nghiên c u l a
tu i 30-64 t l là 4,9%, r i lo n dung n p glucose máu là 5,9%, t l r i lo n glucose máu lúc đói là 2,8%, t l đ i t ng có y u t nguy c b nh đái tháo đ ng là 38,5%, có trên 44% ng i m c b nh T không đ c phát hi n và h ng d n đi u tr [6]
N m 2013, k t qu nghiên c u c a “D án phòng ch ng T Qu c gia” do B nh
vi n N i ti t Trung ng th c hi n trên 11.000 ng i tu i 30-69 t i 6 vùng sinh thái cho
th y t l m c b nh T là 5,7% (cao nh t Tây Nam B 7,2% và th p nh t Tây Nguyên 3,8%)
Các k t qu nghiên c u cho th y t l T týp 2 t ng d n theo nhóm tu i, đi u đáng lo ng i là b nh xu t hi n l a tu i tr ngày càng nhi u Trên th c t nhi u ng i
b nh T týp 2 m c b nh l a tu i 11-15 tu i
1.2 Phân tích chi phí
Chi phí theo ngh a chung nh t là giá tr c a ngu n l c b “hy sinh” tr c ti p hay gián ti p đ th c hi n m t ho t đ ng nào đó Chi phí có th đo l ng b ng ti n t , hi n v t, hay th i gian, là giá tr c a ngu n l c đ c s d ng đ s n xu t ra hàng hóa và d ch v [11]
Phân tích chi phí là m t k thu t đánh giá kinh t có liên quan đ n vi c thu th p s
li u, phân lo i và phân tích m t cách có h th ng [5]
Trang 71.2.1 Phân lo i chi phí
Phân lo i chi phí giúp cho vi c li t kê, tránh b sót các ngu n l c c n thi t trong can thi p Thông th ng chi phí đ c phân lo i theo chi phí tr c ti p, chi phí gián ti p và chi phí không rõ ràng
Là nh ng chi phí không đo đ m đ c c th Vi c đo l ng chi phí không rõ ràng
th ng khó kh n, tuy nhiên đây là chi phí tác đ ng ch y u lên ng i b nh [5]
1.2.2 Quan đi m chi phí
Quan đi m chi phí (Cost perspective) đ c p đ n ng i, c quan, t ch c, h th ng
ch u trách nhi m các kho n chi phí c a hàng hóa, d ch v , ho t đ ng (Ai ph i chi tr ?) Quan đi m chi phí có vai trò r t quan tr ng trong tính chi phí Quan đi m chi phí s
là c s cho vi c đ a lo i chi phí nào vào tính toán Có 3 lo i quan đi m chi phí : quan
đi m chi phí ng i b nh, quan đi m chi phí c a ng i cung c p d ch v , quan đi m xã h i
1.2.3 Ph ng pháp phân tích chi phí
Chi phí tr c ti p dành cho y t : là chi phí đ c th hi n trên hóa đ n thanh toán do
b nh vi n cung c p và ph c v cho quá trình đi u tr ngo i trú đái tháo đ ng týp 2 bao
g m: chi phí thu c đi u tr đái tháo đ ng, thu c đi u tr bi n ch ng, chi phí xét nghi m, chi phí ch n đoán hình nh, chi phí th m khám, th c hi n th thu t và v t t y t
1.3 Nghiên c uăchiăphíăđi u tr b nhăđáiătháoăđ ng
1.3.1 Trên th gi i
Nghiên c u n m 2001 t i c cho th y, t ng chi phí tr c ti p cho y t c a b nh T
là 30,6 t EUR Trong đó, 33,7% dành cho ch m sóc ng i b nh n i trú; 22,4% chi tiêu cho thu c đi u tr ; chi phí c a ng i b nh ngo i trú đi đ n khám chi m 12,5%; 15,4% dành cho
đ u t s a ch a trang thi t b y t ; 16% còn l i dành cho vi c ch m sóc y t t i nhà và các
ch m sóc lâu dài [32]
đ t 245 t USD vào n m 2012 N m 2007, có 116 t USD chi tiêu cho y t và 58 t USD
b m t do gi m n ng su t lao đ ng qu c gia Ng i b nh đ c ch n đoán đái tháo đ ng
có chi phí trung bình là 11.744 USD m t n m, cao g p 2,3 l n so v i ng i không m c
b nh N m 2012, chi phí tr c ti p cho y t là 176 t USD và 69 t USD cho chi phí gián
ti p
Báo cáo t Hi p h i T Canada n m 2009, t khía c nh xã h i các tác gi đư đánh giá gánh n ng kinh t c a b nh T là 12,2 t USD trong n m 2010, t ng 5,9 t USD so v i n m 2000 và d tính s t ng thêm 4,7 t USD vào n m 2020 [24]
Trang 8T i Colombia n m 2009, nghiên c u v chi phí cho b nh đái tháo đ ng Týp 2 cho
k t qu : c tính chi phí hàng n m c a b nh T t quan đi m xã h i là 2,7 t USD, chi phí tr c ti p t B Y t cho T là 921 tri u USD và chi phí tr c ti p cho đi u tr t phía
ng i b nh là 288 USD, chi phí gián ti p là 559 USD m i n m [39]
Theo 1 nghiên c u t ng quan Anh n m 2010, chi phí tr c ti p cho b nh đái tháo
đ ng chi m 9.8 t b ng Anh, trong đó chi phí tr c ti p c a b nh đái tháo đ ng týp 1 là 1
t b ng Anh và cho týp 2 là 8,8 t b ng Anh[45]
Theo h i liên hi p T th gi i n m 2015, t ng chi phí c tính trên toàn th gi i cho b nh T là 673 t USD và c tính s t ng lên 802 t USD vào n m 2040 [34]
1.3.2 T i Vi t Nam
Theo h i liên hi p T th gi i, n m 2015 Vi t Nam có 5,6% ng i tr ng thành
m c b nh T , chi phí trung bình c a m i ng i b nh là 162,7 USD/n m [34]
Các nghiên c u đánh giá chi phí đi u tr T trong n c hi n nay còn r t ít và h n
ch Nghiên c u n m 2013 c a tác gi Nguy n Th Bích Thùy và c ng s t i b nh vi n Thanh Nhàn trên đ i t ng ng i b nh đi u tr n i trú cho k t qu chi phí tr c ti p trung bình cho 1 đ t đi u tr n i trú c a ng i b nh T là 4,5 tri u VN Trong đó chi phí tr c
ti p cho y t là 2,7 tri u v i t l chi phí cho thu c đi u tr là cao nh t (56%) Chi phí tr c
ti p ngoài y t là 1,8 tri u v i t l chi phí cho n u ng là (56,8%) [13]
1.4 M t s y u t liênăquanăđ n chi phí tr c ti pătrongăđi u tr T
T i châu M Latinh và Caribê, m t nghiên c u c a Alberto Barcelo và c ng s đư
c tính chi phí tr c ti p liên quan đ n b nh T 29 n c LAC Chi phí tr c ti p c tính t 45 đ n 66 t USD, trong đó chi phí c tính cao nh t là do đi u tr các bi n ch ng (16 đ n 26 t đô la M )
T i châu Phi, nghiên c u c a tác gi Chipo Mutyambizi và c ng s t ng h p các tài
li u hi n có, các bài báo ti ng anh đ c xu t b n gi a n m 2006 và 2016 cho k t qu chi phí tr c ti p hàng n m c a b nh ti u đ ng khác nhau gi a các qu c gia, th p h n chi phí gián ti p và dao đ ng t 3,5 đ n 4,5 t đô la M m i n m.[52]
T i Singapore, nghiên c u c a tác gi Charmaine Shuyu Ng và c ng s v chi phí y
t tr c ti p c a b nh ti u đ ng típ 2 Chi phí tr c ti p trung bình cho b nh đái tháo đ ng típ 2 hàng n m là 2.034,6 đô la Sing (1,0 đô la M = 1,3 đô la Sing tính đ n ngày 31 tháng
12 n m 2010)
T i Ba Lan, Nghiên c u c a tác gi Joanna Les´niowska và c ng s v chi phí c a
n m 2009 lên đ n 1,5 t euro [51]
Hi n nay ch a có nhi u nghiên c u v chi phí liên quan đ n b nh T típ 2 t i Vi t Nam đ c công b Tác gi Lê Th Thanh Minh c ng đư ti n hành nghiên c u phân tích chi phí tr c ti p đi u tr n i trú b nh T t i khoa N i ti t và đái tháo đ ng b nh vi n B ch Mai vào n m 2008 trên 1025 b nh nhân cho k t qu chi phí đi u tr tr c ti p trung bình c a
chi phí xét nghi m đ ng th hai chi m 11,1%, ti p theo là các chi phí gi ng b nh (8,3%),
Trang 9các thành ph n còn l i chi m t l th p h n là ch n đoán hình nh, ph u thu t th thu t, v t
t y t [8]
1.5 Gi i thi uăđ aăđi m nghiên c u
Các đ a ph ng đ c đ a vào nghiên c u là S n La, Thái Bình, Ngh An, Ninh
B c B & ng b ng sông H ng, B c Trung B , Nam Trung B , Tây Nguyên, ông Nam
bi n ch ng liên quan m t thi t v i T , đ c kê đ n s d ng insulin và 1 trong các thu c
đi u tr đái tháo đ ng đ ng u ng t i b nh vi n tuy n huy n trong 7 t nh S n La, Thái Bình, Ngh An, Ninh Thu n, Gia Lai, Tây Ninh và An Giang, lo i tr T thai k
2.2 Th i gian nghiên c u
Tháng 5 n m 2018 đ n tháng 10 n m 2018
2.3.ă aăđi m nghiên c u
Nghiên c u s đ c ti n hành ng i b nh đi u tr đái tháo đ ng t i tuy n huy n Vi t Nam n m 2017 thông qua s li u c a Trung tâm Giám đ nh BHYT và Thanh toán đa tuy n khu
2.4.3 Ph ng pháp thu th p thông tin
2.4.3.1 K thu t thu th p thông tin
S li u đ c ti n hành thu th p v chi phí tr c ti p cho y t thông qua s li u c a Trung tâm Giám đ nh BHYT và Thanh toán đa tuy n khu v c phía B c - B o hi m Xã h i
Vi t Nam
2.4.3.2 Công c thu th p thông tin
Thu th p s li u th c p t Trung tâm Giám đ nh BHYT và Thanh toán đa tuy n khu v c phía B c - B o hi m Xã h i Vi t Nam
Trang 102.4.4 Bi n s và ch s nghiên c u
Nhóm các bi n s bao g m các bi n v thông tin chung (gi i, tu i, bi n ch ng và các b nh ph i h p, đ i t ng b o hi m, m c b o hi m chi tr ), các bi n cho m c tiêu 1 (ti n th m khám, ti n xét nghi m, ti n th thu t, ti n thu c, d ch truy n), các bi n cho m c tiêu 2 (chi phí trên theo nhóm tu i, chi phí trên theo t nh/vùng mi n, chi phí trên theo thành
th / nông thôn, chi phí trên theo bi n ch ng, chi phí trên theo phác đ đi u tr , chi phí trên theo đ i t ng b o hi m, chi phí trên theo quy n l i b o hi m) và các ch s / đ nh ngh a cho các bi n s này
2.5 Phân tích x lý s li u
S li u đ c qu n lý b ng ngân hàng d li u Oracle, phân tích b ng SPSS 24.0
T t c các bi n phân h ng đ c th ng kê mô t qua s tuy t đ i và t l ph n tr m
Th ng kê phân tích s d ng Ki m đ nh Chi bình ph ng (Chi square test) so sánh t l
gi a các nhóm, Ki m đ nh T-studient/Wilconson, ANOVA so sánh giá tr trung bình/ trung v gi a các nhóm M c đ liên h gi a các y u t đ c xác đ nh b ng h i quy đa
bi n
2.6 Sai s và bi n pháp h n ch sai s
Bao g m sai s do ng i thu th p ghép nh m mư ng i b nh và sai s do ng i thu
th p không đi n h t thông tin Các sai s này đ c h n ch b ng cách ki m tra đ i ch ng
mư ng i b nh và mư th b o hi m y t c a đ i t ng trong quá trình ghép thông tin và
nh p li u
2.7 ă oăđ c nghiên c u
Nghiên c u ti n hành sau khi đ c h i đ ng đ o đ c i h c Th ng Long thông qua Nghiên c u đ c ch p nh n c a Trung tâm Giám đ nh BHYT và Thanh toán đa tuy n khu v c phía B c - B o hi m Xư h i Vi t Nam
Nghiên c u đ c th c hi n trên đ i t ng là ngân hàng d li u M i thông tin đ c thu th p ph c v cho m c đích nghiên c u, không ph c v cho m c đích khác Các thông tin c a ng i b nh đ c gi bí m t nh m đ m b o các thông tin này không b ti t l
Trang 11CH NGă3 K T QU NGHIÊN C U 3.1 Thông tin chung c aăđ i t ng
3.1.1 c đi m nhân kh u h c c a m u nghiên c u
B ng 3.1 Phân b đ iăt ng nghiên c u theo tu i và gi i tính
>=70 10.295 37,03 17.510 62,97 27.805 21,04%
T ng 51.911 39,28 80.244 60,72 132.159 100,00%
T l b nh nhân n v i 60,72%, cao h n so v i b nh nhân nam v i 39,28% tu i
d i 39, s l ng b nh nhân n và nam không nhi u và t ng đ ng nhau tu i 40 tr lên, t l b nh nhân là n đ u cao h n nam, đ c bi t v i nhóm t 60 tu i tr lên, n gi i đư
Trang 12B ng 3.3 căđi măcácăl t khám ch a b nh c a b nhănhơnă T ătýp 2
l p, ch y u đang đ t h ng 3 và h ng 2 B nh vi n đa khoa và trung tâm y t huy n là các
c s có đông b nh nhân 98,54% b nh nhân khám ch a b nh đúng tuy n T l l t khám
ch a b nh c p c u, trái tuy n hay thông tuy n đ u d i 1%