Mục tiêu nghiên cứu của luận văn này là phân tích một số yếu tố liên quan đến hội chứng vai gáy thông qua mô tả thực trạng hội chứng vai gáy của nhân viên văn phòng đến khám tại Bệnh viện Đa khoa nông nghiệp, năm 2018.
Trang 1B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O
PH MăV NăTUÂN
TH C TR NG VÀ M T S Y U T LIÊN QUAN
PHọNGă N KHÁM T I B NH VI Nă AăKHOAă
NÔNG NGHI P,ăN Mă2018ăă
Trang 3TăV Nă
H i ch ng vai gáy là m t trong nh ng r i lo n c t s ng c gây nên
ng i tr ng thành [45]; t l hi n m c h i ch ng vai gáy trên th
gi i dao đ ng t 16,7% đ n 75,1% [17] H i ch ng vai gáy là nguyên nhân chính gây ra nh ng b t l i trong cu c s ng hàng ngày và t i n i làm vi c nhi u qu c gia Tuy nhiên, hi n nay xu h ng h i ch ng vai gáy ngày càng tr hóa h n Nh t là nh ng nhân viên v n phòng
th ng xuyên làm vi c tr c màn hình máy tính liên t c trong nhi u
gi đ ng h Nh ng tri u ch ng đau lâu ngày nh h ng tr c ti p
m i c bi t là các c vùng c và b vai s ph i ho t đ ng nhi u cùng v i đôi tay, khi các c làm vi c quá lâu, t th làm vi c không đúng, không có th i gian ngh ng i th giãn cho c th h i ph c N u tình tr ng này kéo dài các kh i c không đ c th giãn s d n đ n tình tr ng đình công liên t c, c co nhi u, đau m i liên t c và ng i
b nh không th ti p t c công vi c đ c Nghiên c u c a Malchaire J.B và Cimmino M.A cho th y h i ch ng vai gáy có nhi u nguyên nhân ph c t p, bao g m m t s y u t liên quan môi tr ng làm vi c (ng i sai t th trong th i gian dài, ít chuy n đ ng), cá nhân (tu i, ch
s kh i c th , h gen, ti n s đau c x ng), các hành vi (hút thu c
và m c đ ho t đ ng th ch t), và tâm lý xã h i (s hài lòng công
vi c, m c đ c ng th ng, lo âu và tr m c m) [31], [11] tìm hi u
đ y đ m t s y u t liên quan đ n h i ch ng vai gáy đ i t ng
nhân viên v n phòng, chúng tôi ti n hành đ tài nghiên c u: “Th c
tr ng và m t s y u t liên quan h i ch ng vai gáy c a nhân viên
v n phòng đ n khám t i B nh vi n a khoa nông nghi p, n m 2018“ v i m c tiêu:
1 Mô t th c tr ng h i ch ng vai gáy c a nhân viên v n phòng đ n
khám t i B nh vi n a khoa nông nghi p, n m 2018
2 Phân tích m t s y u t liên quan đ n h i ch ng vai gáy c a đ i
t ng nghiên c u
Trang 4Ch ngă1
T NGăQUANăTÀIăLI U
11 T NG QUAN V H I CH NG VAI GÁY
1.1.1 M t s khái ni m liên quan đ n h i ch ng vai gáy
Hi p h i qu c t v nghiên c u đau (International Association for the Study of Pain) đ nh ngh a h i ch ng vai gáy là thu t ng đ c s
d ng đ mô t ng i b nh có c m giác không tho i mái vùng vai gáy, bi u hi n là s m t m i, c ng c hay đau t i vùng vai gáy, có
th lan lên đ u hay xu ng cánh tay au vai gáy có th do ch n
th ng, do b nh lý c t s ng, tuy nhiên có m t s l ng không nh liên quan đ n ngh nghi p do các b t h p lý v t ch c lao đ ng do
c ng th ng Theo phân lo i ICD 10 H i ch ng vai gáy đ c phân
lo i 4 nhóm M54.2; M54.; M50; M5 [32]
1.1.2 Nguyên nhân và phân lo i h i ch ng vai gáy
Nguyên nhân: Do c u trúc c a vùng c r t ph c t p bao g m nhi u thành ph n gi i ph u khác nhau (c , x ng, dây ch ng, đ a đ m, các
kh p), m i m t thành ph n b nh h ng thì có th gây đau vai gáy Phân lo i h i ch ng vai gáy: Có nhi u cách phân lo i h i ch ng vai gáy D a vào th i gian, m c đ đau (c p, m n tính)
1.1.3 Các v trí c m nh n đau vùng vai gáy
- a đ m c t s ng c : c xác đ nh có nh y c m v i đau V trí
xu t chi u c a đau thoái hóa đ a đ m là c nh c t s ng
- H th ng dây ch ng: (1) Dây ch ng d c sau là v trí nh n c m đau,
nó đ c phân b b i th n kinh quo t ng c khoang đ t s ng S phát sinh đau đây có th do l i các vòng s i đ a đ m phía sau xâm l n (2) Dây ch ng liên m m gai có phân b th n kinh, có th là ngu n
nh n c m đau
- Các r th n kinh: Các r th n kinh trong bao màng c ng (r v n
đ ng, c m giác b n th và giao c m) là các đi m nh n c m đau
- Màng c ng đ c phân b b i th n kinh khoang đ t s ng C ch đau là do b c ng ho c ép đ u trong bao r các t ch c trong bao màng
Trang 5(2) Các y u t nguy c thu c v cá nhân:
- Gi i tính: H u h t trong các nghiên c u đ u th y, t l n có nguy
c cao h n nam k c khi không tính đ n tính ch t công vi c hay ngh nghi p liên quan, đi u này c ng không có s khác bi t đ i v i ngh s d ng máy tính
- K n ng làm vi c: S khác bi t v m t k n ng làm vi c v i máy tính c ng đ c quan sát thông qua nh ng nghiên c u th c nghi m và các hình th c nghiên c u khác
- M t s nghiên c u v m t s y u t liên quan đ n h i ch ng vai gáy nhân viên v n phòng: Nghiên c u c a Malchaire J.B (2001) và Cimmino M.A (2011) cho th y h i ch ng vai gáy có nhi u nguyên
Trang 6nhân ph c t p, bao g m m t s y u t liên quan môi tr ng làm vi c (ng i sai t th trong th i gian dài, ít chuy n đ ng), cá nhân (tu i, ch
s kh i c th , h gen, ti n s đau c x ng), các hành vi (hút thu c
và m c đ ho t đ ng th ch t), và tâm lý xã h i (s hài lòng công
vi c, m c đ c ng th ng, lo âu và tr m c m) [31], [11] Nghiên c u
c a Yue P (2012) t i Trung Qu c đã quan sát th y nh ng ng i báo cáo h i ch ng vai gáy là nh ng ng i th c hi n các ho t đ ng nhi u vai, làm vi c t th ng i ho c đ ng v i c cong trong th i gian dài [50] Nghiên c u Tr n Th Thu Thu (2012) đ i t ng nhân viên v n phòng Hà N i cho th y [3] các y u t liên quan đ n h i
ch ng vai gáy bao g m ng i gh không có đ m lót, dùng chung bàn làm vi c, không tho i mái v i góc làm vi c
Trang 7Ch ng II IăT NGăVÀăPH NGăPHÁPăNGHIÊNăC U 2.1.ă iăt ng,ăđ aăđi măvƠăth iăgianănghiênăc u
2.1.1.ă iăt ngănghiênăc uă
Nhân viên v n phòng đ n khám t i B nh vi n a khoa nông nghi p
n m 2018 đ t các tiêu chu n sau:
* Tiêu chu n ch n m u:
- i t ng thu c đ tu i lao đ ng
- Các đ i t ng là nhân viên v n phòng có th i gian làm vi c tr c
ti p v i máy tính ≥4 gi /ngày
- Ng i không có các b nh ho c th ng t t do các nguyên nhân:
Ch n th ng, tai n n, các b nh lý nhi m trùng, do u lành ho c ung
th , thoái hóa đ t s ng, c t s ng, nh ng tr ng h p d d ng c t s ng
c t nh
* Tiêu chu n lo i tr :
- i t ng không thu c đ tu i lao đ ng
- Các đ i t ng là nhân viên v n phòng có th i gian làm vi c tr c
2.1.2.ă aăđi măvƠăth iăgianănghiênăc u: Nghiên c u tháng 6 đ n
tháng 10 n m 2018 t i B nh vi n a khoa Nông nghi p, Hà N i
d p p Z
Trang 8Ph ng pháp ch n m u: ch n m u thu n ti n L a ch n các đ i
t ng là nhân viên v n phòng đ n khám t i B nh vi n đa khoa nông nghi p đ tiêu chu n ch n, trong th i gian 6/2018-8/2018 cho đ n khi đ c m u nghiên c u
2.2.3.ăPh ngăphápăthuăth păthôngătin
- Phi u đánh giá h i ch ng vai gáy c a đ i t ng nghiên c u (chi ti t
Ph l c 1) Nghiên c u áp d ng b ch s NDI – b công c chu n
đ đo l ng m c đ đau m i vai gáy đã đ c ki m ch ng [1] [44] (ph l c 1A)
- B câu h i ph ng v n có c u trúc đ ph ng v n thông tin chung, và
m t s y u t liên quan c a đ i t ng nghiên c u (chi ti t Ph l c 2)
2.3.ăBi năs ăvƠăch ăs ănghiênăc u: Bi n s , ch s theo 2 m c tiêu nghiên c u
2.4 Phân tích và x lý s li u
Nh p li u b ng ph n m m Epi Data 3.1 S li u đ c làm s ch và mã hóa tr c khi phân tích Phân tích s li u b ng STATA 13.0
Trang 92.5 ă oăđ cănghiênăc u
Nghien c u đ c H i đ ng o đ c Tr ng i h c Th ng Long thông qua Nghien c u đ c s đ ng ́ c a lãnh đ o c a B nh vi n a khoa Nông Nghi p
2.6.ăH năch ănghiênăc u
Nghiên c u có nh ng h n ch c a m t nghiên c u mô t c t ngang, t t
c các y u t nghiên c u đ u đ c xác đ nh cùng t i m t th i đi m, khó xác đ nh chính xác y u t c n nguyên
H i ch ng vai gáy là v n đ liên quan tr c ti p v i t th lao đ ng và t n
s thao tác trong ho t đ ng th c t hàng ngày Song nghiên c u m i ch phân tích đ c theo h ng đánh giá ki n th c, thái đ , th c hành phòng
ch ng h i ch ng vai gáy Nh v y s h n ch phân tích đ c các y u t ngh nghi p liên quan đ n h i ch ng Ngoài ra, nghiên c u ch a phân tích đánh giá h i ch ng đau vai m c dù hai h i ch ng này th ng đi li n
v i nhau, mà ch phân tích đánh giá h i ch ng đau gáy
Trang 10Bi u đ 3 1 T l h i ch ng vai gáy c a đ i t ng nghiên c u
H u h t đ i t ng có h i ch ng vai gáy 391 ng i (chi m 79,0%), 21,0% không m c h i ch ng này i m NDI trung bình chung là 19,44±7,52
Bi u đ 3 2 Phân lo i h i ch ng vai gáy (n=391)
T l h i ch ng vai gáy m c đ nh 77,5%; 14,8% m c
đ trung bình và 7,7% m c đ n ng i m NDI trung bình trong nhóm có h i ch ng vai gáy là 21,34±11,02
Trang 11Bi u đ 3 3 T l h i ch ng vai gáy theo gi i (n=495)
T l m c h i ch ng vai gáy nam gi i 80,2% cao h n n
Bi u đ 3 4 T l h i ch ng vai gáy theo nhóm tu i (n=495)
T l m c h i ch ng vai gáy t ng d n theo nhóm tu i; cao
Trang 12T l m c h i ch ng vai gáy tang d n theo s n m làm vi c
v i máy tính, cao nh t đ i t ng có trên 10 n m làm vi c v i máy tính 90,1%; t l đ i t ng có th i gian làm vi c liên t c v i máy tính trên 4 gi m c h i ch ng vai gáy 93,2% cao h n đ i t ng d i
là 19,15; trên 10 n m là 20,79 đi m đ i t ng có th i gian làm
vi c/ngày trên 8h có đi m NDI cao h n đ i t ng d i 8h (19,49 và 18,60); tuy nhiên s khác bi t không có ý ngh a th ng kê v i p>0,05
i m NDI trung bình đ i t ng có th i gian làm vi c liên
t c v i máy tính trên 4hh là 21,95 cao h n h n đ i t ng có th i gian làm vi c d i 4h (18,06); đ i t ng không ngh gi a gi có đi m NDI là 23,55 cao h n đ i t ng có ngh gi a gi ; s khác bi t có ý ngh a th ng kê v i p<0,05
3.2 M tăs ăy uăt ăliênăquanăđ năh iăch ngăvaiăgáyăc aăđ iăt ng
3.2.2 M t s y u t liên quan h i ch ng vai gáy c a đ i t ng nghiên c u
B ng 3 3 M i liên quan gi a thông tin nhân kh u h c c a
đ i t ng nghiên c u v i h i ch ng vai gáy (n=495)
Trang 13Kh n ng m c nguy c h i ch ng vai gáy cao h n đ i
t ng: tu i trên 35 OR=3,04 (95%CI: 1,81-5,11); đ i t ng đã ly hôn (so v i đ i t ng ch a k t hôn) OR=28,38 (95%CI:3,77-30,84); m i liên quan có ý ngh a th ng kê v i p<0,05
Ch a tìm th y m i liên quan gi a gi i, h c v n, tình tr ng
k t hôn v i nguy c m c h i ch ng vai gáy
B ng 3 4 M i liên quan gi a đ c đi m công vi c c a đ i t ng
nghiên c u v i h i ch ng vai gáy (n=495)
Kh n ng m c nguy c h i ch ng vai gáy cao h n đ i
t ng: s n m làm vi c v i máy tính trên 5 n m OR=2,36 (95%CI: 1,45-3,83) (so v i nhóm có s n m làm vi c v i máy tính d i 5
n m); đ i t ng có th i gian làm vi c liên t c v i máy tính trên 4 gi OR=5,54 (95%CI: 2,94-10,44); m i liên quan có ý ngh a th ng kê
v i p<0,05
Ch a tìm th y m i liên quan gi a th i gian làm vi c/ngày;
th i gian ngh gi a gi v i kh n ng m c nguy c h i ch ng vai gáy
Trang 14gáy trong gi làm vi c Ch a (1,19-5,11) 2,46
0,02
t
Chung
S li u trình bày b ng trên cho th y kh n ng m c nguy c
h i ch ng vai gáy cao h n đ i t ng có ki n th c ch a đ t v : nguyên nhân h i ch ng vai gáy OR=6,07 (3,72 – 9,92), t th đúng
v phòng tránh vai gáy OR=8,97 (95%CI: 5,39 – 14,99); k n ng nên tránh ho c thanh th OR=9,37 (95%CI: 5,61 – 15,68); hình th c phòng tránh vai gáy trong gi làm vi c OR=2,46 (95%CI: 1,19-5,11);
m i liên quan có ý ngh a th ng kê v i p<0,05
Ch a tìm th y m i liên quan gi a ki n th c v phòng tránh
h i ch ng vai gáy; ki n th c v vi c c n đi u ch nh n i làm vi c;
ki n th c phòng tránh vai gáy sau gi làm vi c
Ch a tìm th y m i liên quan gi a thái đ v phòng ch ng vai gáy và h i ch ng vai gáy; p>0,05
<0,01
Th ng
xuyên 249 74,8 84 25,2
Trang 15Chung 391 79,0 104 21,0
K t qu s li u b ng trên cho th y kh n ng m c nguy c h i
ch ng vai gáy cao h n đ i t ng: th nh tho ng/không quan tâm
ng i theo t th đúng trong quá trình làm vi c OR=2,40 (95%CI: 1,38-4,29) (so v i nhóm th ng xuyên ng i làm vi c t th đúng);
đ i t ng th nh tho ng/không quan tâm không dùng đ ng tác l p đi
l p l i OR=4,31 (95%CI: 2,52-7,61) (so v i nhóm th ng xuyên không dùng các đ ng tác l o đi l p l i); đ i t ng không th c hành các bi n pháp phóng tránh h i ch ng vai gáy khi nhà OR=3,17
(95%CI: 1,24-8,15); m i liên quan có ý ngh a th ng kê v i p<0,05
B ng 3 7 M i liên quan gi a ki n th c, thái đ , th c hành phòng tránh h i ch ng vai gáy v i h i ch ng vai gáy
Trang 16Trang 17
Ch ngăIV BÀNăLU N 4.1.ăTh cătr ngăh iăch ngăh iăch ngăvaiăgáyăc aănhơnăviênăv nă phòngăđ năkhámăt iăB nhăvi nă aăkhoaănôngănghi p,ăn mă2018
Nghiên c u c a chúng tôi trên 495 đ i t ng cho th y tính đi m t ng
y u t cho th y đi m trung bình y u t kh n ng nh c v t n ng là cao nh t 2,55±1,22; kh n ng t p trung 2,28±1,22; th p nh t là y u t
tr c đây t các qu c gia khác nhau, t l h i ch ng vai gáy đ c
c tính t 10% đ n 35% trong s các đ i t ng v n phòng [13] T
l này trong nghiên c u c a chúng tôi cao h n t l hi n m c h i
ch ng vai gáy m t s nghiên c u trên th gi i đ i t ng nhân viên v n phòng: Nghiên c u t i Th y s cho th y, trong hai th p k
g n đây, s l ng ng i làm vi c v i máy tính t ng đ t bi n, n m
1989 c tính có kho ng 30% thì đ n n m 2001 t ng đ n 65% và
hi n nay thì s này còn t ng nhi u h n n a [47] K t qu c a Gerr F (2001) [18] M cho th y có 63% đ i t ng báo cáo có h i ch ng vai gáy, nghiên c u Nicaragua (2011) 30% [19] và Hà Lan (2007) 54% [16] Nghiên c u c a B Cagnie (2007) nghiên c u trên 512 nhân viên v n phòng cho th y t l đ i t ng đau vai gáy trong 12 tháng là 45,5% [8] Theo Zejda JE, Bugajska J và c ng s [51], t i
Ba Lan n m 2009, t l đau gáy là 55,6% nh ng nhân viên làm
vi c v i máy tính Nghiên c u c a Farideh Sadeghian (2014) các
n c châu Âu cho th y có 54,9% nhân viên v n phòng báo cáo m c
h i ch ng vai gáy; t l này n gi i (63,6%) cao h n nam (39,1%), p<0,001 [36] Nghiên c u c a Nadeeem Younis (2017) nghiên c u trên 309 đ i t ng nhân viên v n phòng cho th y t l h i ch ng vai gáy là 52,4% Các tri u ch ng đau m t, đau đ u th ng g p các đ i
Trang 18t ng s d ng máy vi tính trong th i gian dài [49] Nghiên c u c a Johnston và c ng s viên v n phòng xác đ nh m c đ đau vai gáy –
T l không đau vai gáy (32%), nh (53%), v a ph i (14%) và đau c
n ng (1%) [26] Nghiên c u c a Chí Hùng (2013) v nghiên c u
gi i pháp can thi p h i ch ng đau vai gáy ng i s d ng máy tính
t i Hà N i cho th y t l h i ch ng vai gáy là 46,0% (173 ng i); trong đó n là 103 ng i (59,1%) [2] S khác bi t này đ c gi i thích có th do có th do đ tu i trong các nghiên c u trên khác so
v i nghiên c u c a chúng tôi; s n m kinh nghi m làm vi c máy tính
c ng khác K t qu nghiên c u c a chúng tôi cao h n m t s nghiên
c u khác v ch s NDI; tuy nhiên phù h p v i xu h ng v i các k t
qu nghiên c u, c th : Nghiên c u Tr n Th Thu Thu (2012) đ i
t ng nhân viên v n phòng Hà N i cho th y t l m c h i ch ng vai gáy là 66,9% trong đó 64,6% đau nh , 11,7% đau trung bình và 0,6% b đau n ng Ch s NDI dao đ ng t 0-56 v i đi m trung bình
c a qu n th m u là 17,2 (SD=10,8) 23,1% đ i t ng không b đau (ch s NDI<8, n=73), 64,6% đau nh (9-29, n=204), 11,7% có m c đau trung bình (30-48, n=37), 0,6% b đau n ng (>48, n=2) Trong nhóm đ i t ng có b đau (NDI>8, n=243), ch s NDI trung bình là 21,1 (SD=8,99, trung v 20) [3] Nghiên c u c a Wasfi A Al Hadid (2018) cho th y đi m trung bình NDI c a các đ i t ng nghiên c u
là là 15,61±11,553 T l đ i t ng có h i ch ng vai gáy chung là 87,0%; trong đó 45,5% đau vai gáy m c đ nh , 15,6% m c đ
v a, 26,0% m c đ n ng [48] Nghiên c u c a chúng tôi cho th y
s n m làm vi c v i máy tính càng t ng thì đi m NDI trung bình càng cao: d i 5 n m đi m NDI trung bình là 18,22; 5-10 n m là 19,15; trên 10 n m là 20,79 đi m đ i t ng có th i gian làm
vi c/ngày trên 8h có đi m NDI cao h n đ i t ng d i 8h (19,49 và 18,60); tuy nhiên s khác bi t không có ́ ngh a th ng kê v i p>0,05
i m NDI trung bình đ i t ng có th i gian làm vi c liên t c v i máy tính trên 4hh là 21,95 cao h n h n đ i t ng có th i gian làm
vi c d i 4h (18,06); đ i t ng không ngh gi a gi có đi m NDI
là 23,55 cao h n đ i t ng có ngh gi a gi ; s khác bi t có ́ ngh a
th ng kê v i p<0,05 K t qu này t ng đ ng v i nghiên c u c a: Nghiên c u Tr n Th Thu Thu (2012) đ i t ng nhân viên v n phòng Hà N i cho th y ch s NDI trung bình th p h n trong các nhóm làm vi c trên 40h/tu n, dùng máy tính trên 6h/ngày, ng i t i