Tóm tắt luận văn Thạc sĩ Y tế công cộng: Kiến thức khám chữa bệnh thông thường và y học gia đình của nhân viên y tế xã tại 8 tỉnh năm 2018 và một số yếu tố liên quan

Luận văn tiến hành đánh giá kiến thức về khám chữa bệnh thông thường và y học gia đình của nhân viên y tế xã tại 8 tỉnh năm 2018; phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức khám chữa bệnh thông thường và y học gia đình.

PH N I M U 1.1 Lý do ch n đ tài

Vi t Nam có m t m ng l i y t c s r ng kh p v i h n 10757

Tr m Y t xã ph ng và 621 phòng khám đa khoa Y t c s (YTCS) là đ n v k thu t y t đ u tiên mà nhân dân ti p c n, có nhi m v ch m sóc s c kh e ban đ u (CSSKB ), phát hi n d ch

s m, khám ch a b nh và đ đ thông th ng, tuyên truy n và giáo

d c s c kh e th c hi n các bi n pháp k ho ch hóa gia đình, v sinh phòng b nh, t ng c ng s c kh e Có th nói YTCS chi m v trí chi n l c trong h th ng y t hi n nay, góp ph n quy t đ nh thành công c a công tác ch m sóc và b o v s c kh e nhân dân

Tr m y t (TYT) là c s y t đ u tiên ti p xúc v i nhân dân,

n m trong h th ng y t nhà n c, có nhi m v th c hi n các d ch v

k thu t, ch m sóc s c kh e ban đ u, phát hi n và phòng ch ng d ch

b nh, cung ng thu c thi t y u, v n đ ng nhân dân th c hi n các

bi n pháp k ho ch hóa gia đình, t ng c ng s c kh e Tr m Y t xã

là c s ch m sóc ban đ u quan tr ng có v trí chi n l c trong h

th ng y t Tuy nhiên, nhân l c y t xã còn thi u v s l ng và y u

v ch t l ng Vi c c ng c ho t đ ng c ng nh nâng cao ch t l ng

ho t đ ng c a NVYTt i Tr m Y t xã s làm t ng kh n ng ti p c n

c a ng i dân đ i v i c s y t c ng nh đ m b o đ c s công

b ng trong ch m sóc s c kh e nhân dân Nh ng thay đ i g n đây c a ngành y t Vi t Nam, đ c bi t là s phát tri n các lo i hình b o hi m,

b o hi m y t toàn dân và s đ u t c a Chính ph đã t o nên s chuy n bi n trong cung và c u c a h th ng ch m sóc s c kh e ban

đ u, đ c bi t là tuy n xã N m 2013, c tính kho ng 61,4 tri u

ng i tham gia b o hi m y t , chi m kho ng 68,5% dân s ; m t s

t nh mi n núi có đông ng i nghèo, ng i dân t c thi u s , t l tham gia b o hi m y t đ t trên 75% Tình tr ng v t tuy n làm quá

t i các b nh vi n tuy n tnh, trung ng còn t ng cao, ph n l n các bác s công tác t i tuy n y t c s đ u là bác s đa khoa, ít có đi u

ki n nâng cao trình đ chuyên môn gi i quy t tình hình y t nh

hi n nay, trong Ngh Quy t 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 c a Ban

Ch p hành trung ng đã đ a ra nhi m v nâng cao s c kh e, n ng

l c phòng, ch ng d ch b nh g n li n v i đ i m i y t c s và phát tri n y h c gia đình Phát tri n ngành Y h c gia đình s góp ph n b sung s l ng cán b y t có trình đ lâm sàng đa khoa cho tuy n c

s , nâng cao ch t l ng khám ch a b nh tuy n d i, t ng kh n ng

ti p c n các d ch v y t cho ng i dân đ c bi t là ng i nghèo/

ng i thu nh p th p Xét th y Tr m y t đ n v ti p c n v i ng i dân đ u tiên vì v y c n ph i phát huy vai trò là c s y t quan tr ng

c a ng i dân, đ c bi t là ng i nghèo/ ng i thu nh p th p khi tìm

ki m dich v CSSK V y nên vi c đánh giá n ng l c th c hi n các

d ch v ch m sóc s c kh e t i các tr m y t xã/ph ng, đánh giá ch t

l ng đào t o đ c bi t là đào t o liên t c cho các cán b y t và đ nh

h ng th c hi n các ch ng trình đào t o theo nguyên lý Y h c gia đình cho tuy n y t c s trong b i c nh hi n nay là r t c n thi t Chính vì v y, chúng tôi th c hi nnghiên c u “Ki n th c khám ch a

b nh thông th ng và y h c gia đình c a nhân viên y t xã t i 8

tnh n m 2018 và m t s y u t liên quan”

1.2.M c tiêu nghiên c u

ánh giá ki n th c v khám ch a b nh thông th ng và y h c gia đình c a nhân viên y t xã t i 8 t nh n m 2018

Phân tích m t s y u t liên quan đ n ki n th c khám ch a b nh thông th ng và y h c gia đình c a đ i t ng nghiên c u

1.3 Ph ng pháp nghiên c u

1.3.1 i t ng, đ a đi m và th i gian nghiên c u

i t ng nghiên c u

− Nhân viên y t : Bác s , Y s , i u d ng và h sinh t i các

tr m y t xã

a đi m nghiên c u

− Các Tr m Y t xã

1.3.2 Th i gian nghiên c u

− T tháng 11/2017 – tháng 5/2018

1.3.3 Ph ng pháp nghiên c u

Thi t k nghiên c u : đây là nghiên c u mô t c t ngang có phân tích 1.3.3 C m u và ch n m u

 C m u:

− Ch n 8 tnh đ i di n cho 3 vùng mi n c a Vi t Nam g m

i n Biên, S n La, Yên Bái, Thái Bình (mi n B c); Gia Lai, Kon Tum (mi n trung); Khánh Hòa, ng Tháp (mi n Nam)

− C m u cho đ i ng nhân viên y t t i tr m y t xã c a 64 TYT xã 8 tnh đ i di n cho 3 vùng mi n c l ng 1 t l trong nghiên c u mô t

C m u cho nghiên c u s đ c tính theo công th c sau đây:

n = Z 2 1- /2 p (1 - p)/d 2

Trong đó: n = c m u t i thi u c n nghiên c u

Z1- /2: H s tin c y ng v i s tin c y 95% ( = 0.05) Z 1- /2= 1,96

p = c l ng t l có ki n th c đúng v KCB thông th ng và YHG c a nhân viên y t Do ch a có nghiên c u nào tr c đây nên

ch n p= 0,5

d = Sai s tuy t đ i = 0.0643 (6,43 %)

 C m u sau khi tính toán là 232 cán b

 Ph ng pháp ch n m u:

D a trên danh sách 8 tnh đ c l a ch n, ch n có ch đích m i t nh

s ch n ra 4 huy n, nh sau:

➢ i v i các tnh Yên Bái, S n La và i n Biên là nh ng t nh

có các huy n nghèo theo Ngh quy t 30a/2008/NQ–CP Cách th c

l a ch n các huy n t i các tnh này nh sau:

+ Ch n 1 huy n nghèo theo Ngh quy t 30a/2008/NQ–CP:

Ch n 1 huy n trong các huy n nghèo c a t nh

+ 3 huy n ch n ng u nhiên trong các huy n còn l i

➢ i v i các t nh Thái Bình, Khánh Hòa, Gia Lai, Kon Tum,

ng Tháp không có các huy n nghèo theo Ngh quy t 30a/2008/NQ-CP, chúng tôi l a ch n nh sau:

+ 1 huy n xa trung tâm t nh;

+ 3 huy n ch n ng u nhiên

T i m i huy n đ c ch n, l a ch n ra 2 xã trong đó có 1 xã có kho ng cách t TYT xã đ n TTYT và B nh vi n huy n g n nh t và 1

xã có kho ng cách t TYT đ n TTYT và B nh vi n huy n xa nh t

ho c kho ng cách trên 15 km

Nh v y, s có 64 tr m y t xã đ c l a ch n

Ch n 01 Bác s , 01 Y s , 01 i u d ng, 01 H sinht i TYT

đ c ch n Tr ng h p TYT thi u đ i t ng cán b nào s kh o sát cán b kiêm nhi m

1.3.4 Ph ng pháp thu th p s li u

Thu th p s li u v ki n th c c a NVYT theo b câu h i

−S d ng B câu h i đánh giá n ng l c NVYT d a trên ch c

n ng, nhi m v c a các đ i t ng trên t i TYT xã và l a ch n nh ng nhóm b nh th ng g p t i c ng đ ng: Tiêu ch y tr em (Nhi), Viêm

ph i tr em (Nhi), T ng huy t áp (N i), Ti u đ ng (N i), Ti n s n

gi t (S n), Y t d phòng đ c k t h p trong t ng nhóm b nh và các câu h i liên quan đ n 5 nguyên t c trong Y h c gia đình bao g m: Liên t c, toàn di n, ph i h p, c ng đ ng, gia đình

1.3.5 Bi n s và ch s nghiên c u

Các bi n s và ch s v ki n th c v KCB thông th ng và y h c gia đình c a NVYT xã:

-M t s đ c đi m chung c a đ i t ng nghiên c u:

+Gi i tính

+Tu i

+Thâm niên công tác

+Trình đ v n hóa

−Các bi n và ch s v ki n th c c a NVYT xã v KCB thông

th ng và y h c gia đình

+T l % Bác s /Y s / i u d ng/H sinh có ki n th c đúng v KCB các b nh th ng g p

+T l % Bác s /Y s / i u d ng/H sinh có ki n th c đúng v

y h c gia đình

1.3.6 ánh giá ki n th c KCB thông th ng và YHG c a NVYT xã theo b câu h i đ c đánh giá là đ t khi tr l i đúng 50% s câu h i

− i v i Bác s và Y s :

+ Tr l i đúng ≥ 16 câu h i v khám ch a b nh thông

th ng: Ki n th c đ t; Tr l i đúng < 16 câu h i:

Ki n th c không đ t

+ Tr l i đúng ≥ 2 câu h i v y h c gia đình: Ki n th c

đ t; Tr l i đúng < 2 câu h i: Ki n th c không đ t

− i v i i u d ng:

+ Tr l i đúng ≥ 8 câu h i v khám ch a b nh thông

th ng: Ki n th c đ t; tr l i đúng <8 câu h i: Ki n

th c không đ t

+ Tr l i đúng ≥ 2 câu h i v y h c gia đình: Ki n th c

đ t; Tr l i đúng < 2 câu h i: Ki n th c không đ t

− i v i H sinh:

+ Tr l i đúng ≥ 9 câu h i v khám ch a b nh thông

th ng: Ki n th c đ t; Tr l i đúng < 9 câu h i:

Ki n th c không đ t

+ Tr l i đúng ≥ 2 câu h i v y h c gia đình: Ki n th c

đ t; Tr l i đúng < 2 câu h i: Ki n th c không đ t

1.3.7 X lý và phân tích s li u

− S li u đ nh l ng sau khi thu th p t th c đ a s đ c các nghiên c u viên làm s ch và nh p máy b ng ph n m m Epi DATA 3.1 S li u đ c phân tích b ng ph n m m SPSS 18.0

v i các thu t toán th ng kê mô t

1.3.8 Sai s và bi n pháp kh ng ch

− Xây d ng b câu h i đi u tra rõ ràng

− T p hu n k cho đi u tra viên v n i dung câu h i trong b phi u, k n ng ph ng v n,

− Các phi u ch a đi n đ thông tin đ c lo i ra kh i nghiên c u

PH N II NH NG N I DUNG CHÍNH VÀ ÓNG GÓP M I

C A TÁC GI 2.1 Ki n th c v khám, ch a b nh thông th ng và YHG c a nhân viên TYT xã

Nhóm nghiên c u ti n hành đánh giá ki n th c khám ch a b nh thông th ng c a bác s và y s qua 32 câu h i, c a đi u d ng qua 16 câu h i và c a n h sinh qua 18 câu h i Ki n th c v y h c gia đình

c a t t c các đ i t ng nghiên c u đ u đ c đánh giá qua 4 câu h i

B ng 1 i m ki n th c theo thang đi m 10 c a Bác s t i các

TYT xã (n=47)

Ki n th c Trung bình ± SD T i đa thi u T i

i m KT v KCB các b nh

i m ki n th c v YHG 3,14 ± 2,3 10 0

T ng đi m chung 3,91 ± 0,91 5,83 1,94

Nh n xét: đi m trung bình ki n th c khám ch a b nh các b nh

th ng g p c a bác s là 4,09 ± 0,98; đi m cao nh t là 6,3 đi m th p

nh t là 1,88 i m trung bình ki n th c v YHG là 3,14 ± 2,3

B ng 2 i m ki n th c theo thang đi m 10 c a Y s t i các TYT

xã (n= 83)

Ki n th c Trung bình ± SD T i đa thi u T i

i m KT v KCB các

i m ki n th c v YHG 2,26 ± 2,12 7,5 0

T ng đi m chung 3,52 ± 0,98 5,28 0

Nh n xét: đi m trung bình ki n th c v khám ch a b nh các b nh

th ng g p c a y s là 3,68 ± 1,04 cao h n đi m trung bình ki n th c

v YHG là 2,26 ± 2,12

B ng 3 i m ki n th c theo thang đi m 10 c a i u d ng t i

các TYT xã (n= 46)

Ki n th c Trung bình ± SD T i đa thi u T i

i m KT v KCB các b nh

i m ki n th c v YHG 1,90 ± 1,91 5,0 0

T ng đi m chung 2,49 ± 0,70 3,5 1,0

Nh n xét: i m trung bình ki n th c v khám ch a b nh các b nh

th ng g p c a đi u d ng là 2,64 ± 0,81 cao h n so v i đi m trung bình ki n th c v y h c gia đình là 1,90 ± 1,91

B ng 4 i m ki n th c theo thang đi m 10 c a H sinh t i các

TYT xã ( n= 58)

Ki n th c Trung bình ± SD T i đa T i thi u

i m KT v KCB các

i m ki n th c v YHG 3,23 ± 2,43 10,0 0

T ng đi m chung 2,05 ± 1,19 4,55 0

Nh n xét: đi m trung bình ki n th c v YHG c a h sinh là 3,23 ±

2,43 cao h n đi m trung bình ki n th c v khám ch a b nh các b nh

th ng g p là 1,79 ± 1,25

B ng 5 T l đ t v ki n th c KCB các b nh th ng g p và YHG c a Bác s theo TYT xã c a 3 vùng mi n

Ki n th c

KT

t (%)

KT

ch a

đ t(%)

KT

t (%)

KT

ch a

đ t(%)

KT

t (%)

KT

ch a

đ t(%)

KCB các b nh

th ng g p 20,00 80,00 21,43 78,57 25,00 75,00 >0,05

Nh n xét:

-T l bác s đ t v ki n th c khám ch a b nh các b nh th ng

g p c a mi n Nam là 25% cao h n so v i t l đ t c a mi n B c là 20%, tuy nhiên s khác bi t không có ý ngh a th ng kê (p>0,05)

-T l bác s đ t v ki n th c y h c gia đình t i mi n Trung là 64,29% cao h n so v i mi n B c là 36% và mi n Nam là 25%; tuy nhiên s khác bi t không có ý ngh a th ng kê (p>0,05)

B ng 6 T l đ t v ki n th c KCB các b nh th ng g p và

YHG

c a Y s theo TYT xã c a 3 vùng mi n

Ki n th c

P

KT

t (%)

KT

ch a

đ t(%)

KT

t (%)

KT

ch a

đ t(%)

KT

t (%)

KT

ch a

đ t(%)

KCB các b nh

th ng g p 14,58 85,42 7,41 92,59 25,00 75,00 >0,05

Nh n xét:

- T l Y s đ t v ki n th c khám ch a b nh các b nh th ng

g p c a mi n Nam là 25% cao h n so v i t l đ t c a mi n B c là 14,58% và mi n Trung là 7,41%, tuy nhiên s khác bi t không có ý ngh a th ng kê (p>0,05)

- T l Y s đ t v ki n th c y h c gia đình t i mi n Nam là 37,5% cao h n so v i mi n B c là 22,92% và mi n Trung là 22,22%; tuy nhiên s khác bi t không có ý ngh a th ng kê (p>0,05)

B ng 7 ánh giá ki n th c v KCB các b nh th ng g p và YHG c a i u d ng theo TYT xã c a 3 vùng mi n

Ki n th c

P

<2,5

đi m

(%)

2.5 - 5

đi m

(%)

<2.5

đi m

(%)

2.5 – 5

đi m

(%)

<2.5

đi m

(%)

2.5 – 5

đi m

(%) KCB các b nh

th ng g p 35,00 65,00 10,53 89,47 14,29 85,71 >0,05

Nh n xét:

-T l đi u d ng đ t t 2,5-5 đi m v ki n th c khám ch a

b nh các b nh th ng g p c a mi n Trung là 89,47% cao h n so v i

t l c a mi n Nam là 85,71% và mi n B c là 65%, tuy nhiên s khác bi t không có ý ngh a th ng kê (p>0,05)

-T l đi u d ng đ t t 2,5-5 đi m v ki n th c y h c gia đình

t i mi n B c là 60% cao h n so v i mi n Trung là 57,89% và mi n Nam là 42,86%; tuy nhiên s khác bi t không có ý ngh a th ng kê (p>0,05)

B ng 8 ánh giá ki n th c v KCB các b nh th ng g p và YHG c a H sinh theo TYT xã c a 3 vùng mi n

Ki n th c

<2,5

đi m

(%)

2.5 - 5

đi m

(%)

<2.5

đi m

(%)

2.5 – 5

đi m

(%)

<2.5

đi m

(%)

2.5 – 5

đi m

(%) KCB các b nh

th ng g p 89,66 10,34 42,86 57,14 87,50 12,50 <0,05

Nh n xét:

-T l h sinh đ t t 2,5-5 đi m v ki n th c khám ch a b nh các b nh th ng g p c a mi n Trung là 57,14% cao h n so v i t l

c a mi n Nam là 12,5% và mi n B c là 10,34%, s khác bi t có ý ngh a th ng kê (p<0,05)

-T l h sinh đ t t 2,5-5 đi m v ki n th c y h c gia đình t i

mi n Nam là 87,5% cao h n so v i mi n Trung là 76,19% và mi n

B c là 75,86%; tuy nhiên s khác bi t không có ý ngh a th ng kê (p>0,05)

2.2 M t s y u t liên quan đ n ki n th c KCB và YHG c a

đ i t ng nghiên c u

B ng 9 K t qu phân tích y u t liên quan đ n t l có ki n th c

v KCB đ t đ i v i bác s

Nguy c / y u t liên

quan

(0,48-9,64) >0,05

(0,77-75,99) <0,05

Thâm

niên

(0,32-7,58) >0,05

Vùng

mi n

(0,26-4,33) >0,05

Nh n xét:

-T l bác s nam là 17,86% th p h n so v i t l n 26,32%; tuy nhiên s khác bi t không có ý ngh a th ng kê (p>0,05)

-Kh n ng đ t ki n th c c a bác s là dân t c Kinh cao g p 7,65

l n dân t c khác (DTTS) v i CI 95%: 0,77-75,99; s khác bi t có ý ngh a th ng kê (p<0,05)

-Trong các đ i t ng nghiên c u đ t v ki n th c khám ch a

b nh các b nh th ng g p thì t l bác s có thâm niên công tác ≥15

n m chi m 27,27 % cao h n so v i bác s có thâm niên công tác <15

n m 19,44%; tuy nhiên s khác bi t này không có ý ngh a th ng kê

B ng10 K t qu phân tích y u t liên quan đ n t l có ki n th c

v KCB đ t đ i v i y s Nguy c / y u t liên

quan

Ki n th c KCB (%) OR

(95%CI) P

t Không đ t

(0,53-13,78) >0,05

(0,29-5,14) >0,05

Thâm

niên

≥15 n m 10,34 89,66 1,51

(0,36-6,25) >0,05

<15 n m 14,81 85,19

Vùng

mi n

(0,20-2,84) >0,05 Trung-Nam 11,43 88,57

Nh n xét:

- T l n y s đ t ki n th c khám ch a b nh các b nh th ng

v i 16,67% cao h n so v i nam y s 6,9%; tuy nhiên s khác bi t

không có ý ngh a th ng kê (p>0,05)

- Y s có thâm niên công tác <15 n m có t l đ t ki n th c khám ch a b nh các b nh th ng g p là 14,81% cao h n so v i các y

s có thâm niên công tác ≥15 n m có t l đ t là 10,34%, tuy nhiên s khác bi t không có ý ngh a th ng kê (p>0,05)