Tóm tắt luận văn Thạc sĩ Y tế công cộng: Lo âu và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2 điều trị nội trú tại Bệnh viện Nội tiết trung ương năm 2017

Luận văn tiến hành mô tả tình trạng lo âu của bệnh nhân đái tháo đường týp 2 điều trị nội trú tại Bệnh viện Nội Tiết Trung Ương năm 2017; phân tích một số yếu tố liên quan đến tình trạng lo âu của bệnh nhân trong nghiên cứu.

B ăGIÁOăD CăVĨă ĨOăT O

MAI THANH VÂN

Mã h c viên: C00506

LOăÂUăVĨăM TăS ăY UăT ăLIÊNăQUANă ăB NHăNHÂNă ÁIăTHÁOă

NGăTụPă2ă I UăTR ăN IăTRÚăT IăB NHăVI NăN IăTI Tă

TRUNGă NGăN Mă2017

TÓM T T LU NăV NăTH CăS ăYăT CÔNG C NG

Mã ngành: 60.72.03.01

HÀ N I ậ 2017

tu i t 20-79 b T , con s đó ti p t c gia t ng 154% t n m 2010 đ n n m 2030 trong đó ch y u là do s gia t ng m nh m các n c đang phát tri n, đ c bi t là

n và khu v c ông Nam Á Vi t Nam là m t qu c gia đang phát tri n nhanh chóng v kinh t xã h i, cùng v i s thay đ i l i s ng, đư góp ph n làm gia t ng t

l m c b nh T typ 2 chung c a c th gi i T i Vi t Nam, theo báo cáo chung

t ng quan ngành Y t 2015 c a B Y t và nhóm đ i tác, T l m c đái tháo đ ng

và r i lo n dung n p glucose l a tu i 30 – 69 tu i trên toàn qu c t ng nhanh h n

d báo, t ng x p x g p đôi trong vòng 10 n m t 2002 – 2012 D báo m i n m s

có thêm kho ng 88 000 ng i m c m i, đ a s b nh nhân m c đái tháo đ ng lên 3,42 tri u ng i vào n m 2030

ái tháo đ ng đang là gánh n ng đ i v i ng i dân và toàn xã h i v i chi phí đi u tr b nh t n kém c ng nh th i gian đi u tr kéo dài C n b nh này đư và đang nh h ng đ n m i nhóm ng i và m i l a tu i trong xã h i Bên c nh vi c

đ i m t v i các v n đ v kinh t nh trang tr i vi n phí hay đau đ n v th xác, suy gi m s c kh e thì nh ng t n th ng v tinh th n, lo l ng, c ng th ng c ng là

y u t quan tr ng nh h ng đ n ch t l ng cu c s ng c a ng i b nh đái tháo

đ ng K t qu kh o sát cho th y b nh tâm th n t ng g p 2 l n ng i T so v i

ng i không b T [33]

Nh ng c m xúc tiêu c c, lo âu, bu n phi n mà b nh nhân T đang tr i qua hàng ngày c n ph i đ c chú ý phát hi n, tìm hi u và có nh ng gi i pháp ch m sóc phù h p nh m mang đ n hi u qu đi u tr t t nh t và nâng cao ch t l ng cu c

s ng Tuy v y vi c nghiên c u các v n đ này t i Vi t Nam v n còn h n ch Hi n nay, ch a có nghiên c u nào v v n đ lo âu c a b nh nhân đái tháo đ ngđ c

đi u tr t i đây, do đó chúng tôi th c hi n đ tài “Lo âu và m t s y u t liên quan

b nh nhân T týp 2 đi u tr t i B nh vi n N i Ti t Trung ng n m 2017” v i hai m c tiêu sau:

1 Mô t tình tr ng lo âu c a b nh nhân đái tháo đ ng týp 2 đi u tr n i trú

t i B nh vi n N i Ti t Trung ng n m 2017

2 Phân tích m t s y u t liên quan đ n tình tr ng lo âu c a b nh nhân trong nghiên c u

CH NGă1

T NGăQUANăTĨIăLI U

1.1 áiătháoăđ ngvƠă áiătháoăđ ngătyp 2

1.1.1 nh ngh a, ch n đoán và phân lo i đái tháo đ ng

*ă nhăngh aăđáiătháoăđ ng

Theo T ch c Y t th gi i (Wortd Health Organization-WHO) thì đái tháo

đ ng ( T ) là: M t h i ch ng có đ c tính bi u hi n b ng t ng glucose máu do

h u qu c a vi c thi u/ ho c m t hoàn toàn insulin ho c do liên quan đ n s suy

y u trong bài ti t và ho t đ ng c a insulin

* Ch năđoánăđáiătháoăđ ng

D a trên khuy n cáo ch n đoán T c a ADA n m 1997 và nh ng báo cáo

c a WHO v nguy c b nh lý võng m c nhi u m c glucose máu khác nhau; n m

1999, WHO đư công b tiêu chu n ch n đoán m i T d a vào glucose máu lúc đói và glucose máu 2 gi sau làm nghi m pháp dung n p glucose (NPDNG) u ng

75 g đ ng glucose

* Phơnălo iăb nhăđáiătháoăđ ng :

Theo T ch c Y t th gi i, b nh T đ c phân thành 4 lo i sau

- ái tháo đ ng typ 1 : do quá trình t mi n d ch phá h y t bào bê ta c a t y

d n đ n s thi u h t insulin tuy t đ i

- ái tháo đ ng typ 2 : h u qu kháng insulin ho c/và suy gi m t ng d n bài ti t insulin c a tuy n t y

- ái tháo đ ng khác do nhi u nguyên nhân khác nhau : khi m khuy t gen c a

t bào bê ta ho c r i lo n quá trình chuy n hóa glucose (th MODY), đ t bi n gen nh h ng đ n ho t đ ng c a insulin, b nh lý t y, thu c, hóa ch t…

- ái tháo đ ng thai k : r i lo n đ ng huy t đ c phát hi n khi mang thai

1.1.2 Bi n ch ng c a b nh đái tháo đ ng

1.1.2.1 Bi n ch ng c p tính c a b nh đái tháo đ ng:

Khi glucose máu t ng quá cao trong máu s gây nên các bi n ch ng c p tính nguy

hi m c a b nh, có th nguy hi m đ n tính m ng ng i b nh nh : hôn mê do nhi m toan ceton th ng g p b nh nhân T typ 1 và hôn mê do t ng áp l c th m th u

th ng g p ng i b nh T typ 2

1.1.2.1 Bi n ch ng mãn tính c a b nh đái tháo đ ng:

Bi n ch ng mưn tính c a b nh T bao g m các ch ng m ch máu nh và các

bi n ch ng m ch máu l n Các t n th ng b nh lý m ch máu nh nh : bi n ch ng

m t, bi n ch ng th n và bi n ch ng th n kinh ngo i biên; các bi n ch ng m ch máu

l n nh : tai bi n m ch máu nưo, nh i máu c tim và viêm t c đ ng m ch chi d i

1.1.3 D ch t h c b nh đái tháo đ ng

T typ 2 là m t trong nh ng b nh không lây nhi m đang gia t ng nhanh chóng trên toàn th gi i N u nh các d báo tr c đây cho th y s ng i m c T trên toàn th gi i t ng t 171 tri u n m 2000 lên 194 tri u n m 2003, đư t ng v t lên 246 tri u n m 2006 và đ n n m 2025 t ng lên 380 - 399 tri u, thì nh ng tính toán m i nh t cho th y n m 2010, c tính đư có kho ng 285 tri u ng i trên toàn

69 tu i trên toàn qu c t ng nhanh h n d báo, t ng x p x g p đôi trong vòng 10

n m t 2002 – 2012 K t qu đi u tra c a B nh vi n N i ti t trung ng trên h n 11

000 ng i trong đ tu i 30 – 69 trên toàn qu c cho th y có 5,42% m c đái tháo

đ ng D báo m i n m s có thêm kho ng 88 000 ng i m c m i, đ a s b nh nhân m c đái tháo đ ng lên 3,42 tri u ng i vào n m 2030

1.2.ăR iălo năloăơu

1.2.1 M t s khái ni m v lo âu

1.2.1.1 Lo âu bình th ng

Lo âu là hi n t ng ph n ng t nhiên c acon ng i tr c nh ng khó kh n và các m i đe d a c a t nhiên, xư h i mà con ng i ph i tìm cách v t qua, t n t i,

v n t i Lo âu c ng là tín hi u c nh báo tr c nh ng m i đe d a đ t ng t, tr c ti p

do đó giúp con ng i t n t i và thích nghi [12]

1.2.1.2 Lo âu b nh lý

Khác v i lo âu bình th ng, lo âu b nh lý có th xu t hi n không có liên quan

t i m t m i đe d a rõ ràng nào ho c các s ki n tác đ ng đư ch m d t nh ng v n còn lo âu, m c đ lo âu c ng không t ng x ng v i b t kì m t đe d a nào đ có th

t n t i ho c kéo dài Khi m c đ lo âu gây tr ng i rõ r t các ho t đ ng, lúc đó

đ c g i là lo âu b nh lý

1.2.2 Phân lo i các r i lo n lo âu

Phơnălo iătheoăICD-10

Phơnălo iătheoăDSMăậ IV

1.3 M tăs ănghiênăc uăv ăloăơu tr măc m trênăb nhănhơnăđáiătháoăđ ng

T các nghiên c u đư ti n hành trên th gi i có th th y, t l xu t hi n lo âu

tr m c m trên b nh nhân đái tháo đ ng là khá cao Các y u t có liên quan đ n lo

âu tr m c m trên b nh nhân T có th bao g m: gi i tính n , đ tu i tr , đ c thân, không nh n đ c s h tr c a c ng đ ng, dân trí th p, tình tr ng kinh t xã

h i th p, kém ki m soát glucose máu, xu t hi n bi n ch ng T , m c nhi u b nh cùng lúc, th l c suy kém và ti n s tr m c m Tùy đi u ki n kinh t xã h i c ng

nh tình tr ng b nh và l i s ng th l c c a cá nhân, mà tác đ ng c a các y u t này

đ n tình tr ng lo âu tr m c m trên b nh nhân T c ng s khác nhau

T i Vi t Nam ch a có nghiên c u nào ti n hành xác đ nh t l lo âu tr m c m

và các y u t liên quan đ c thù cho b nh nhân T

1.4 ăCácăthangăđoăđánhăgiáătìnhătr ngăloăơuă ăb nhănhơnăđáiătháoăđ ng

Có nhi u thang đi m tr c nghi m đ đánh giá các m c đ r i lo n tâm lý b nh nhân:

- Thangăt ăđánhăgiáăloăơuăc aăZungă(Self - Rating Anxiety Scale):

- Thangăt ăđánhăgiáăm căđ ăloăơuăS-TAI (State-Trait Anxiety Inventory):

- ThangăđánhăgiáăloăơuăHamiltonă(Hamiltonăanxietyăratingăscaleăậ HARS)

- Thangă đánhă giáă loă ơuă vƠă tr mă c mă trênă b nhă nhơnă t iă b nhă

vi n(Hospital Anxiety and Depression ậ HADS) :

CH NGă2 IăT NGăVĨăPH NGăPHÁPăNGHIÊNăC U

2.1 ă iăt ngănghiênăc u

2.1.1 Tiêu chu n l a ch n b nh nhân

B nh nhân có đ y đ các đi u ki n d i đây:

- B nh nhân đư đ c ch n đoán xác đ nh m c đái tháo đ ng typ 2.Còn kh n ng giao ti p và s n sàng tr l i câu h i

- B nh nhân đ c xác đ nh không đ th l c và tinh th n đ hoàn thành nghiên

c u ho c ph ng v n b i đi u tra viên (mê s ng, m t trí nh , đư đ c ch n đoán

2.3.1.ăThi tăk ănghiênăc u

Nghiên c u s d ng thi t k nghiên c u mô t c t ngang có phân tích

2.3.2 C ăm uănghiênăc uă

C m u xác đ nh d a trên công th c tính c m u cho vi c c l ng m t t

l trong qu n th :

2.5 Bi năs ăvƠăch ăs ănghiênăc u

2.5.1 Nhóm bi n s v thông tin nhân kh u h c:

a) Gi i:

b) Tu i:

c) Thông tin v Bi n ch ng do đái tháo đ ng:

d) Thông tin v vi c tuân th ch đ dinh d ng và l i s ng theo h ng d n

2.5.5 Nhóm thông tin v tình tr ng lo âu:

Nghiên c u s d ng thang HADS-A (ch s d ng 7 câu h i n m trong ph n đo

lo âu) Nghiên c u s d ng đi m c t 8 đ xác đ nh tình tr ng lo âu

T l lo âu theo các đ c đi m thông tin cá nhân

T l lo âu theo các đ c đi m v đi u ki n kinh t

T l lo âu theo các đ c đi m v tình tr ng b nh

T l lo âu theo đánh giá v d ch v y t

M c tiêu i m lo âu T l lo âu theo các đ c đi mnhân kh u h c, phân

2.6 Côngăc ăvƠăk ăthu tăthuăth păthôngătin

2.6.1 Công c thu th p thông tin

Thông tin thu th p qua b câu h i có s n đ c thi t k d a trên nhóm bi n s

ch s , và thang đo l ng v s lo âu và tr m c m t i b nh vi n (Hospital Anxiety and Depression – HADS)

Thông tin v tình tr ng s c kh e thu th p t b nh án và ghi l i vào phi u thông tin

2.6.2 K thu t thu th p thông tin

Thu th p thông tin b ng cách ph ng v n b nh nhân theo b câu h i và khai thác thông tin b nh án

2.7 ăăX ălýăvƠăphơnătíchăs ăli u

- Các s li u đ c x lý và phân tích s d ng ph n m m Stata 14.2

- M c ý ngh a th ng kê = 0,05 đ c áp d ng

CH NGă3

K TăQU

3.1.ăThôngătinăchungăc aăđ iăt ngănghiênăc u

B ng 3.1 Thông tin chung c a đ i t ng nghiên c u (n=404)

B ng 3.2 Thông tin chung v đi u ki n kinh t và kh n ng chi tr c a

B ng 3.3 Thông tin chung v tình tr ng b nh c a đ i t ng nghiên c u (n=404)

❖ Dùng thu c u ng và tiêm insulin; 127 31,4%

❖ ang đi u tr thêm các thu c khác: h huy t

áp, thu c m máu, đi u tr bi n ch ng… 227 56,2%

3.2.ăTìnhătr ngăloăơuăc aăđ iăt ngănghiênăc u

B ng 3.6 T l lo âu c a đ i t ng nghiên c u theo các đ c đi m thông tin cá

nhân: Gi i tính, tu i, tình tr ng hôn nhân, h c v n (n= 404)

căđi măđ iăt ng

nghiên c u

Lo âu Không

B ng 3.7 T l lo âu c a đ i t ng nghiên c u theo các đ c đi m thông tin cá nhân

(ngh nghi p, ti n s gia đình m c T ) (n=404)

căđi măđ iăt ng

nghiên c u

Lo âu Không

S l ng(%) Có S l ng(%) Ngh nghi p

B ng 3.9 T l lo âu c a đ i t ng nghiên c u theo các đ c đi m kinh t (Thu nh p

trung bình, chi phí đi u tr ) (n=404)

căđi m đi u ki n kinh t Lo âu Không

S l ng(%) Có S l ng(%) Kinh t giaă đình:ă t ng thu nh p TB đ u

%ă Chiă phíă đi u tr T ă vƠă bi n ch ng do

ng i b nh t chi tr / t ng thu nh păgiaăđình

B ng 3.11 T l lo âu c a đ i t ng nghiên c u theo tình tr ng s c kh e và đi u tr

b nh: Tuân th h ng d n c a th y thu c, Thu c dùng kèm (n=404)

căđi m tình tr ng s c kh eăvƠăđi u tr

b nh

R i lo n lo âu Không

S l ng (%) Có S l ng (%)

- Tuơnă th ă ch ă đ ă dinhă d ngă vƠă l iă

s ngătheoăh ngăd năth yăthu c

❖ Không th c hi n theo 61 (84,7) 11 (15,3)

Thông tin v thu căđi u tr

❖ Ch dùng thu c u ng h đ ng huy t; 19 (67,9) 9 (32,1)

❖ Dùng thu c u ng và tiêm insulin; 99 (78,0) 28 (22,0)

❖ ang đi u tr thêm các thu c khác: h

huy t áp, thu c m máu, đi u tr bi n

ch ng…

169 (74,4) 58 (25,6)

3.3 Các y u t liênăquanăđ n tình tr ng lo âu c aăng i b nh

B ng 3.13 M i liên quan gi a các y u t v nhân kh u h c (Gi i tính, nhóm tu i,

tình tr ng hôn nhân, h c v n) đ n tình tr ng lo âu (n=404)

căđi măđ iăt ngăNC Không lo

âu

S l ng (%)

Lo âu

S

l ng(%)

OR 95% CI

đ ă h că

v n

Ph thông 211 (75,9) 67 (24,1) 1

Trung c p 47 (71,2) 19 (28,8) 0,698 - 2,321 0,430 1,27 Cao đ ng/ i

h c/ Sau đ i h c 42 (70,0) 18 (30,0) 0,643 - 2,403 0,517 1,24

Ngh ă

nghi p Công nhân Nông dân 15 (88,2) 86 (76,1) 27 (23,9) 2(11,8) 2,35 1

0,499- 11,104 0,265 Công ch c/ viên

11,25 0,749 – 169,029 0,027 Lao đ ng t do/

Nh năxét:

B ng 3.13 trình bày m i liên quan gi a các y u t v nhân kh u h c đ n tình

tr ng lo âu c a b nh nhân Theo đó có 4 y u t liên quan có ý ngh a th ng kê đ n tình tr ng lo âu c a đ i t ng nghiên c u là tu i, tình tr ng hôn nhân, ngh nghi p,

ti n s gia đình có ng i m c T Nhóm b nh nhân có đ tu i t 30-39 tu i có nguy c m c lo âu cao g p 3,96 l n so v i nhóm tu i 50-59, và nhóm b nh nhân có

đ tu i t 70-79 có nguy c m c lo âu cao g p 2,74 l n so v i nhóm tu i 50-59 (p<0,01) Nhóm b nh nhân ly d /góa hay đ c thân có t l lo âu cao g p 1,98 l n so

v i nhóm b nh nhân đang s ng cùng v / ch ng hay b n tình (p<0,05) Nhóm ng i

b nh không có vi c làm và nhóm nhân viên v n phòng có nguy c b lo âu t ng

ng cao g p 11,25 và 7,50 l n so v i nhóm ngh nghi p công nhân (p<0,05) Nhóm b nh nhân có ti n s ng i thân trong gia đình m c T có t l lo âu cao

g p 1,09 l n và nhóm b nh nhân không bi t v ti n s gia đình có nguy c m c lo

âu cao g p 2,09 l n so v i nhóm b nh nhân không có ng i thân m c T (p<0,05)

Ch a tìm th y m i liên quan có ý ngh a th ng k gi a gi i tính, tình tr ng hôn nhân, hay trình đ h c v n v i tình tr ng lo âu c a ng i b nh

B ng 3.14 M i liên quan gi a các y u t v kinh t đ n tình tr ng lo âu

căđi măđ iăt ngăNC Không

p

B oăhi măyăt ❖ Có

BHYT, đúng tuy n

229 (73,9) 81 (26,1)

1

❖ Có BHYT, v t tuy n 51 (81,0) 12 (19,0)

0,665 0,337-1313

0,237

❖ Không có BHYT 20 (64,5) 11 (35,5)

1,555 0,712 - 3,394

❖ Không

bi t 6 (54,5) 5 (45,5) 2,048 6,21 ậ 18,855 0,002 Kinh t gia

❖ 2 - <3 tri u VN 47 (73,4) 17 (26,6) 0,538 1,07 – 2,140 0,840

❖ 20% -

<30% 60 (78,3) 13 (21,7)

0,85 0,401 – 1,799 0,67

❖ ≥ 30% (70,9) 141 30 (29,1) 1,26

0,718 – 2,210 0,42

Nh n xét:

B ng 3.14 cho th y m i liên quan gi a các y u t v kinh t đ n tình tr ng lo

âu c a ng i b nh Theo đó ch có y u t kh n ng chi tr là có liên quan đ n s lo

âu c a đ i t ng nghiên c u (có ý ngh a th ng kê) Nh ng b nh nhân vay n m t

ph n đ chi tr chi phí đi u tr T và bi n ch ng có nguy c m c lo âu cao g p 2,25 l n so v i nhóm đ kh n ng chi tr Nhóm b nh nhân không bi t v kh n ng chi tr c a gia đình có nguy c m c lo âu cao g p 6,21 l n so v i nhóm đ kh n ng chi tr (p<0,001) Ch a th y có m i liên quan gi a các y u t b o hi m y t , thu

nh p bình quân đ u ng i, chi phí đi u tr do ng i b nh t chi tr hàng tháng v i tình tr ng lo âu c a ng i b nh

B ng 3.15 M i liên quan gi a tình tr ng b nh/ bi n ch ng đ n tình tr ng lo âu

l n và 3,41 l n so v i nhóm b nh nhân có ch s BMI th p (p<0,05)

Nhóm b nh nhân có bi n ch ng trung bình và n ng có nguy c m c lo âu cao

g p h n 3 l n so v i nhóm b nh nhân ch a có bi n ch ng (p < 0,05)

Nhóm b nh nhân tuân th h ng d n v ch đ dinh d ng và l i s ng c a

th y thu c có nguy c m c lo âu cao g p 2,16 l n so v i nhóm b nh nhân không tuân th (p<0,05)

B ng 3.16 M i liên quan gi a m c hài lòng v d ch v y t t i b nh vi n đ n tình

Nhóm b nh nhân không hài lòng v i d ch v c a b nh vi n có nguy c m c

lo âu cao g p 2,04 l n so v i nhóm b nh nhân hài lòng (p<0,01)