Sự Tích Thần Tam Ranh Sừng Sỏ Sắt đất Thiên Bản

Mời các bạn cùng tham khảo tài liệu để nắm chi tiết về sự Tích Thần Tam Ranh Sừng Sỏ Sắt đất Thiên Bản và nét văn hóa dân gian của dân tộc Việt Nam.

S  Tích Th n Tam Ranh S ng S  S t đ t Thiên B nự ầ ừ ỏ ắ ấ ả

1. Th n Tam Ranh?ầ

Nước Vi t Nam t  x a d ng c  nghi p   phệ ừ ư ự ơ ệ ở ương Nam có 

qu c hi n là Văn Lang t  th i các Vua Hùng. Đ n đ i Hùngố ệ ừ ờ ế ờ   Thu n Vậ ương, nhà vua hi m hoi mu n có ngế ố ườ ối n i dõi, đi về 

mi n bi n, đ n trang Đ ng Mông huy n Bình Chề ể ế ồ ệ ương (nay  thu c xã Quang Trung huy n V  B n t nh Nam  Đ nh) th yộ ệ ụ ả ỉ ị ấ  

người con gái h  B ng xinh đ p hi n th c, bèn đ a v  cung,ọ ằ ẹ ề ụ ư ề  

l p làm vậ ương phi. Vương phi h  B ng chung s ng v i nhàọ ằ ố ớ   Vua 13 năm mà v n không có con. Nhà vua và vẫ ương phi bèn 

l p đàn c u xin thậ ầ ượng đ , c m đ ng đ n thiên đình. Thế ả ộ ế ượ  ng

đ  cho tiên đ ng xu ng đ u thai, nh ng không ai mu n đi c ,ế ồ ố ầ ư ố ả   các tiên đ ng đ ng túm t m l i, Thồ ứ ụ ạ ượng đ  bàn b t xu ng t tế ắ ố ấ  

c , qu  nhiên bà B ng mang thai, nhà vua r t m ng, ch  ngàyả ả ằ ấ ừ ờ   sinh n  Ngày 21 tháng 6 bà B ng tr  d , sinh ra m t cái b c to.ở ằ ở ạ ộ ọ   Nhà vua sai người m  ra thì th y h n sáu ch c đ u ngở ấ ơ ụ ầ ười chen  chúc nhau trông th t là k  quái. Nhà vua s  hãi v i cho quân đàoậ ỳ ợ ộ  

h  th t sâu, đem chôn   ngã ba đố ậ ở ường làng. Thượng đ  sai Quế ỷ 

vương xu ng trông coi ph n m  không cho qu y nhi u. Khôngố ầ ộ ấ ễ   yên tâm Thượng đ  còn sai ba v  Đô Thiên Th n Tế ị ầ ướng là Đô 

Hi n Đô Ty Đô Tu  xu ng cùng qu  vế ỳ ố ỷ ương cai qu nả

Ba v  Đô thiên Th n Tị ầ ướng hàng ngày th y Thu n vấ ậ ươ  ng

và B ng Phi r u rĩ đ ng lòng thằ ầ ộ ương bèn v  tr i tâu l i v iề ờ ạ ớ  

Thượng đ  Ng c Hoàng th y l y ngế ọ ấ ấ ườ ởi   thiên đình không 

được, thì ch n ngọ ườ ở ầi   tr n gian h t h n đế ạ ược đ u thai tr  l iầ ở ạ  

đ  hi n nh p vào B ng phi. Nam Tào B c Đ u ch n m tể ệ ậ ằ ắ ẩ ọ ộ  

ngườ ọ ỗi h  Đ  tên là Ki u hi n nh p vào đ  sau k  v  làm vua,ề ệ ậ ể ế ị  

tr  vì thiên h  L i ch n ngị ạ ạ ọ ườ ọ ịi h  V  tên là C  trong xã hi nư ệ  

nh p vào sau làm quan văn đ  tham m u giúp vua tr  nậ ể ư ị ước. L iạ  

ch n thêm m t ngọ ộ ười h  Trọ ương tên là Ch t cùng xã hi nấ ệ  

nh p vào sau làm quan võ đ  l m gi  binh quy n đánh gi c,ậ ể ắ ữ ề ặ  

gi  nữ ước. Ba v  đó g i là Tam Bành, sau này d c ngang tr iị ọ ọ ờ  

đ t, có nhi u quy n l c đ  tr  dân tr  nấ ề ề ự ể ị ị ước

Qu  nhiên ít lâu sau, B ng phi l i có mang, năm sau vàoả ằ ạ   ngày 10 tháng ba, bà tr  d , sinh ngay trong b p (n i   c a Táoở ạ ế ơ ở ủ   quân) m t cái b c, m  ra th y ba đ a bé th t k  d  đ a thộ ọ ở ấ ứ ậ ỳ ị ứ ứ 

nh t không có m t, đ a th  hai không có tay, đ a th  ba khôngấ ặ ứ ứ ứ ứ  

có ch m đ u. Thu n Vỏ ầ ậ ương th y ba đ a con đ u đã ch t, bi tấ ứ ề ế ế  

r ng  v n  nhà   Hùng  s p   h t,  v a s   v a  thằ ậ ắ ế ừ ợ ừ ương,  v i   đemộ  

người đem chôn ba v    ba cáí gi ng sâu đ  không còn v t tích.ị ở ế ể ế  

V  th  nh t chôn   gi ng gi a Đ ng Mông. V  th  hai chôn ị ứ ấ ở ế ữ ồ ị ứ ở 

gi ng g n trang Đ c Th ng (nay là Đ c L c, xã Liên B o).ế ầ ắ ắ ắ ự ả   Còn v  th  ba thì chôn   gi ng trên cánh đ ng Cao làng Vân Cátị ứ ở ế ồ   (nay là xã Kim Thái). Được 100 ngày, ba v  bi n hóa k  d , đêmị ế ỳ ị   đêm tr i m a phùn thờ ư ường bi n thành nh ng qu  c u l a bayế ữ ả ầ ử  

lượn trên không trung, g p nhau ch m l i r i bi n m t, dân sặ ụ ạ ồ ế ấ ợ  quá cho là linh d , thị ường g i đó là Tam Ranh (Ba v  th n tr ).ọ ị ầ ẻ   Dân l p đ n th  c nh ba cái gi ng.ậ ề ờ ạ ế

2. Tam Bành?

V  th  nh t tuy không có m t nh ng có đôi chân nhanhị ứ ấ ặ ư  

nh n, trên hai b p chân có vi t ch  “t  tung” và “ngũ hoành”ẹ ắ ế ữ ứ   nên ngài cùng hai em d c ngang tr i đ t không n i đâu là khôngọ ờ ấ ơ  

có d u chân. Ba v  bi n hoá khôn lấ ị ế ường, thường làm nh ngữ   chuy n k  l ệ ỳ ạ

Thu n Vậ ương th y không th  kìm ch  n i, bèn ng  giáấ ể ế ổ ự  

xu ng làng Đ ng Mông đ  thuy t ph c các con, nói rõ là cácố ồ ể ế ụ   con được thượng đ  sai xu ng tr n gian đ  giúp đ  chúng sinh,ế ố ầ ể ỡ   không nên làm đi u gì ng  ngề ỗ ược. Thu n Vậ ương cũng nói rõ 

v i các con là Thớ ượng đ  đ t tên các con là S ng S  S t nênế ặ ừ ỏ ắ   phong tước cho các con là:

Nguyên S ng Qu n công Đ  Phan t ừ ậ ỗ ướ ng quân

Nguyên S  Qu n công V  Th  t ỏ ậ ị ể ướ ng quân

Nguyên S t Qu n công Tr ắ ậ ươ ng Th  t ỉ ướ ng quân

Nhà vua l i phong các v  là Tam Th  Đ , cho làm tạ ị ế ộ ướ  ng

ch  huy các cô h n trong cõi âm, giúp đ  dân lành, làm đi uỉ ồ ỡ ề   thi n, ch ng l i ma tà qu  d  Nhà Vua cho ngệ ố ạ ỷ ữ ườ ử ạ ề  i s a l i đ n

Đ ng Mông, th  chính ba v    đó đ  dân làng hàng năm vào kồ ờ ị ở ể ỳ 

tu n ti t, r m tháng giêng, r m tháng b y và ngày mùng 10ầ ế ằ ằ ẩ   tháng ba ph i làm l  cúng th n nh  cúng cô h n, ph i so n lả ễ ầ ư ồ ả ạ ễ 

v t cúng th n, không đậ ầ ược quên mâm cháo, mâm b ng rang vàỏ   hoa qu  Vua l i phong ba v  Tam Ranh đ i tả ạ ị ạ ướng âm binh, cho  làm đương c nh Thành Hoàng làng Đ ng Mông. Ba v  qu nả ồ ị ậ   công S ng S  S t từ ỏ ắ ượng ch ng cho s  cư ự ương ngh , c ng r nị ứ ắ   không h  s  hãi th  l c nào c  T  đó ba v  tung hoành, làmề ợ ế ự ả ừ ị   nhi u đi u kinh d , ai cũng cho là linh thiêng. Thành hoàng cácề ề ị   làng đ u n  s  Thành hoàng làng nào không lo phù h  cho dânề ể ợ ộ   yên  n làm ăn, trái l i còn sách nhi u dân chúng, b t cúngổ ạ ễ ắ   nhi u l  v t, thề ễ ậ ường b  ba v  đánh đu i. nhi u làng th y bátị ị ổ ề ấ  

hương trong đình làng b  úp s p ho c đ  lăn lóc thì bi t đó làị ấ ặ ổ ế   thành hoàng b  đánh đu i.ị ổ

Thành hoàng các làng lo s  v i kéo nhau lên thiên đình kêuợ ộ  

ki n. Ng c Hoang ph i tri u Tam Ranh th n tệ ọ ả ệ ầ ướng v  tr iề ờ   phán x  Ng c Hoàng truy n t  nay các v  Thành Hoàng khôngử ọ ề ừ ị  

được sách nhi u dân chúng, đ ng th i nói roc Tam Ranh th nễ ồ ờ ầ  

tướng là Tam Bành giúp Ng c Hoàng tr  kh  b n th n qu  dọ ừ ử ọ ầ ỷ ữ 

qu y nhi u dân chúng. Nh ng Ng c Hoàng cũng khuyên Tamấ ễ ư ọ   Bành không được n i gi n làm đi u ng  ngổ ậ ề ỗ ược, ph i ch u sả ị ự 

ki m ch  c a Đ c Ph t Nh  Lai và Quan Th  Âm B  Tát,ề ế ủ ứ ậ ư ế ồ  

đ ng th i ph i ch u s  d y d  c a Qu  C c tiên sinh, Đô Đànồ ờ ả ị ự ậ ỗ ủ ỷ ố   giáo ch  Tam Bành vâng l nh v  h  gi iủ ệ ề ạ ớ

Khi v  t i Đ ng Mông, Tam Bành nh p đ ng vào m tề ớ ồ ậ ồ ộ  

ngườ ặi g t lúa đang cùng nhân dân ng i ngh  trên đó, g i tiên chồ ỉ ọ ỉ 

ra b t l p chùa. Làng yêu c u n u đúng nh  v y ph i có thánhắ ậ ầ ế ư ậ ả  

t  th  hi n s  linh  ng. Ngử ể ệ ự ứ ười th  g t b ng c m đúng đòn sócợ ặ ỗ ắ  

xu ng đ t, l y mâm đ ng trong đ n đ t lên trên mũi đòn sócố ấ ấ ồ ề ặ  

r i nh y lên ng i ngay ng n x p tròn trên mâm đ ng, g i tiênồ ẩ ồ ắ ế ồ ọ  

ch  l y gi y vi t tên th n hi n sai đem đ t, tàn t  nh ên bayỉ ấ ấ ế ầ ệ ố ự ỉ   vào bát hương. Lúc đó dân làng m i tin là th t, nên t p chungớ ậ ậ   làm thêm cung trong   đ n Đ ng Mông đ  th  Ph t. Bên c nhở ề ồ ể ờ ậ ạ  

đ n có cây Bòng Bong ngày càng l n lên và cũng t  đó dân làngề ớ ừ  

g i là Chùa Bòng Bong, ti n Th n h u Ph t. Và cũng t  đó ọ ề ầ ậ ậ ừ ở 

đ n Đ ng Mông t c chùa Bòng Bong, hàng năm t  th n Tamề ồ ứ ế ầ   Ranh, văn t  đ u kh n t  th n Tam Ranh cũng là Đế ề ấ ế ầ ương C nhả   Thành Hoàng, l i t  c  đ c Ph t T  Nh  Lai và Quan Th  Âmạ ế ả ứ ậ ổ ư ế  

B  Tát cùng v i Qu  Cóc tiên sinh Đô đàn giáo ch ồ ớ ỷ ủ

3. Tam Ranh Th n tầ ướng hi n linh giúp nể ước giúp dân

Đ n Đ ng Mông th  th n Tam Ranh đ i tề ồ ờ ầ ạ ướng âm binh,  nên các tướng lĩnh thường c u xin ngài đem âm binh tr  giúpầ ợ  

m i khi các tỗ ướng xu t binh ch ng gi p ngo i dã. Th n đã huyấ ố ặ ạ ầ   đông vô s  âm binh âm ph  đánh gi c. Khi tr  v  các tố ủ ặ ở ề ướ  ng

đ u tâu xin nhà vua ban s c phong. Nhi u tri u đ i ban s cề ắ ề ề ạ ắ   phong “Đương C nh Thành Hoàng, b o h  qu ng thi, bác huả ả ộ ả ệ  đông ng ng d c b o trung h ng b n th  tôn th n Tam Ranhư ự ả ư ả ổ ầ  

đ i tạ ướng cô h n h  qu c t  dân n m tr  linh  ng tinh h uồ ộ ố ỵ ẫ ữ ứ ậ   trung đ ng th n”.ẳ ầ

Tương truy n   đình làng Giáp Nh t, B o Ngũ (Quangề ở ấ ả   Trung) th  n  tờ ữ ướng c a Bà Tr ng là Giám Sát nguyên soáiủ ư   Đào th  Quý làm thành hoàng, có m t cây qu  r t quý, ngị ộ ế ấ ườ  i

phương B c mu n mua v  nắ ố ề ước nh ng dân làng không ch uư ị   bán h  tr  thù b ng cách y m phép, làm cho thành hoàng ph iọ ả ằ ể ả  

xu t ngo i. Thành hoàng Giáp Nh t B o Ngũ ph i c u c uấ ạ ấ ả ả ầ ứ  

đ n th n Tam Ranh phá y m m i tr  v  đế ầ ể ớ ở ề ược đình. T  đó s cừ ắ   phong c a đ n Đ ng Mông th  Tam Ranh th n tủ ề ồ ờ ầ ướng đ u đề ể 

l i đ n Giáp nh t, Thành hoàng ph i gi  Đên ngày 10 thángạ ề ấ ả ữ  

ba, khi t  th n Tam Ranh, m i rế ầ ớ ước s c ra đ n Đ ng Mông.ắ ề ồ  

Vi c th  cúng, t  l    đây không có cung văn và đàn sáo hátệ ờ ế ễ ở   văn nh ng có đ o đ ng, có bài s  cúng. L  v t r t đ n gi n,ư ả ồ ớ ễ ậ ấ ơ ả  

ch  có tr u cau, mu i g o, hỉ ầ ố ạ ương hoa và cháo hoa, b ng rang.ỏ   Trong   làng   Đ ng   Mông   có   m t   s   th y   cúng,   thồ ộ ố ầ ường   cha  truy n con n i. Khi có vi c ph i c u cúng   đ n, nh  c u xinề ố ệ ả ầ ở ề ư ầ  

tr  ma tà, c u cin đị ầ ược th n ch a b nh…ngầ ữ ệ ười dân t  ch nự ọ  

th y cúng làm s  ng i đ ng đ  c u kh n ch u l  Th y cúngầ ớ ồ ồ ể ầ ấ ị ễ ầ  

ph i ng i ba giá đ ng liên ti p.ả ồ ồ ế

Giá th  nh t là th n th  nh t là Nguyên S ng qu n côngứ ấ ầ ứ ấ ừ ậ  

Đ  Phan tỗ ướng quân nh p đ ng, phán h i ng òi đ n kêu xinậ ồ ỏ ư ế  

vi c gì, tình hu ng s y ra hay b nh t t nh  th  nào. Ngài xácệ ố ả ệ ậ ư ế  

đ nh phị ương hướng tìm ki m ho c ch a b nh r i ra l nh choế ặ ữ ệ ồ ệ  

m i v  th n th  hai tìm cách th c tr  li u.ờ ị ầ ứ ứ ị ệ

Giá đông th  hai thì v  th n th  hai là Nguyên S  qu nứ ị ầ ứ ở ậ   công V  Th  tị ế ướng quân nh p đ ng, phán báo đích danh ma tàậ ồ  

ho c  tên   b nh   mà  ngặ ệ ười   m c  b nh  m c  ph i  r i   ch   b oắ ệ ắ ả ồ ỉ ả  

phương cách tr  ma tà ho c cho th n đ n k  tên các v  thu cị ặ ầ ơ ể ị ố  

c m tìm đ  tr  b nh, nh t là nh ng b nh v  tr  em.ầ ể ị ệ ấ ữ ệ ề ẻ

Giá đ ng th  ba là v  th n th  ba là Nguyên S t Qu nồ ứ ị ầ ứ ắ ậ   công Trương Th  tỉ ướng quân nh p đ ng, phán ch  n i có câyậ ồ ỉ ơ   thu c và cách ch a tr  b nh c  th  ho c cách tr  ma tà. Nh ngố ữ ị ệ ụ ể ặ ị ữ   cây thu c ph n nhi u có   cánh đ ng làng ho c nhi u nhàố ầ ề ở ồ ặ ề  

tr ng s n, thồ ẵ ườn được th y nói rõ, tìm đ n n i là có.ầ ế ơ

Qua vi c đ o đ ng, ngệ ả ồ ười nhà c  theo l i phán mà làm,ứ ờ  

k t h p nế ợ ước cúng làm thang. L  v t cúng th n xin tr  ma tàễ ậ ầ ừ   cũng đ n gi n, ph n l n ch  hoa qu , hơ ả ầ ớ ỉ ả ương nước, được th yầ   làm phép, ban cho lá bùa v  dán   nhà, thề ở ườn dùng cho tr  conẻ   hay qu y khóc.ấ

Dân B o ngũ và các làng xung quanh còn l u truy n câuả ư ề   chuy n th n Tam Ranh hi n linh. Thệ ầ ể ường vào nh ng đêm t iữ ố  

tr i, nh t là nh ng đêm tr i m a phùn lâm thâm, tù ba gi ngờ ấ ữ ờ ư ế  

ph n m  ba v  xu t hi n ba q a bóng sáng l  l  bay lên, v tầ ộ ị ấ ệ ủ ừ ừ ậ  

v  đi l i to  ra v  ch  cũ, bi n m t. Ba qu  bóng đó phát sángờ ạ ả ề ỗ ế ấ ả  

nh  đèn, nh ng có bóng m u h ng, m u vàng r c và bóng m uư ư ầ ồ ầ ự ầ   tím nh t. Có ngạ ười còn nói các v  th n rút ki m gi  lên toị ầ ế ơ ả  sáng thành nh ng bó đu c r c r , chân các v  nh  chân cò cóữ ố ự ỡ ị ư   lúc cong queo lướt theo làn gió nh  s i ch , lúc h p lúc tan, cácư ợ ỉ ợ  

v  bay là là trên cánh đ ng t i âm u, khi g p ngị ồ ố ặ ườ ỡ ộ ườ  i l  đ  đ ng hay c n kíp bu c ph i đi đêm trên quãng đầ ộ ả ườn Đ ng Mông,ồ  

thường g p ba v  sáng r c nh  ba bó đu c d n đặ ị ự ư ố ẫ ường, không  làm h i ai bào gi ạ ờ

4. Vì sao các chùa có Hàn Lâm Sở

Tam Ranh đ i tạ ướng âm binh ch  huy các cô h n, nên bênỉ ồ  

c nh đ n th  Tam Ranh t c chùa Bòng Bong có l p m t mi uạ ề ờ ứ ậ ộ ế  

cô h n, thồ ường g i là Hàn Lâm S  Hàn Lâm S  là n i r ngọ ở ở ơ ừ  

l nh, n i l nh l o c a nh ng cô h n s ng b  v  cô đ c t pạ ơ ạ ẽ ủ ữ ồ ố ơ ơ ộ ậ   chung v  đây, thề ường được dân làng th  cúng cùng v i th nờ ớ ầ   Tam Ranh

T  đó các chùa đ u có mi u cô h n bên c nh thừ ề ế ồ ạ ường g iọ  

là Hàn Lâm mi u hay Hàn Lâm S  th  hi n m t tâm th c c ngế ở ể ệ ộ ứ ộ  

đ ng c a qu n chúng, có tính thi n lồ ủ ầ ệ ương. h  quan tâm đ nọ ế  

nh ng cô h n l c lõng, nh ng linh h n ch t b  v  không ai thữ ồ ạ ữ ồ ế ơ ơ ờ  cúng đ  nh c nh  nhau quan tâm đ n nh ng ngể ắ ở ế ữ ười nghèo kh ,ổ   tàn ph  b nh ho n, đ n chi c cô qu nh đang s ng trong xã h iế ệ ạ ơ ế ạ ố ộ  

th c t i.ự ạ