Khi không có tác động của đột biến, chọn lọc tự nhiên và di - nhập gen thì tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể sẽ không thay đổi.. Câu 3: Ở một quần thể động vật ngẫu phối,[r]
Trang 1LÝ THUYẾT ÔN TẬP CHỦ ĐỀ NHÂN TỐ TIẾN HÓA SINH HỌC 12
I TÓM TẮT LÝ THUYẾT
- Tiến hóa là quá trình làm biến đổi thành phần kiểu gen và tần số alen của quần thể dẫn tới hình thành các đặc điểm thích nghi mới
- Những nhân tố làm thay đổi tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể dẫn tới làm cho
quần
thể tiến hóa thì được gọi là nhân tố tiến hóa
a Đột biến (ĐB): Tần số thấp (10-6 đến 10-4), hầu hết đều là đột biến gen lặn và có hại
- Đột biến gen là nguồn nguyên liệu chủ yếu của tiến hoá và chọn giống đột biến làm thay đổi
tần số với tốc độ rất chậm và vô hướng
- Đột biến gen (đột biến gen) tạo ra các alen mới Từ các alen mới, qua giao phối sẽ tạo ra các
kiểu gen mới
- Giá trị thích nghi của đột biến gen tùy thuộc vào môi trường sống và tổ hợp gen (môi
trường sống thay đổi thì giá trị thích nghi thay đổi)
b Di - nhập gen: Các cá thể nhập cư có thể mang đến những alen mới làm phong phú vốn gen
của quần thể Sự di cư làm giảm tính đa dạng của quần thể; sự nhập cư làm tăng tính đa dạng di
truyền của quần thể Sự di cư của các cá thể, sự phát tán của giao tử đều dẫn tới di-nhập gen
c Chọn lọc tự nhiên (CLTN)
- CLTN tác động trực tiếp lên kiểu hình, qua nhiều thế hệ sẽ dẫn tới hệ quả là chọn lọc kiểu gen
- Thực chất của CLTN là quá trình phân hoá khả năng sống sót và sinh sản của các kiểu gen khác nhau trong quần thể
- CLTN làm biến đổi tần số các alen theo một hướng xác định (quy định chiều hướng tiến hoá)
- CLTN chống alen trội có hiệu quả nhanh hơn đối với chống lại alen lặn CLTN tác động lên
sinh vật đơn bội có hiệu quả nhanh hơn lên sinh vật lưỡng bội
- CLTN không tác động lên từng gen riêng rẽ mà tác động lên cả kiểu gen (trong kiểu gen, nếu có
100 gen có lợi nhưng có 1 gen có hại thì tất cả các gen trong kiểu gen đó đều bị CLTN loại bỏ)
d Các yếu tố ngẫu nhiên
- Với quần thể có kích thước càng nhỏ thì các yếu tố ngẫu nhiên càng dễ làm thay đổi tần số alen Yếu tố ngẫu nhiên làm giảm tính đa dạng của quần thể CLTN và yếu tố ngẫu nhiên là 2 nhân tố quan
Trang 2trọng đối với tiến hóa
- Yếu tố ngẫu nhiên làm thay đổi tần số alen không theo một hướng; một alen nào đó dù là có lợi vẫn có thể bị loại bỏ ra khỏi quần thể
e Giao phối không ngẫu nhiên (tự thụ phấn, tự giao phối, giao phối gần, giao phối có lựa chọn)
- Chỉ làm thay đổi thành phần kiểu gen, không làm thay đổi tần số alen của quần thể
Trang 2
- Làm tăng dần tỷ lệ kiểu gen đồng hợp và giảm dần tỷ lệ kiểu gen dị hợp làm cho đột biến lặn nhanh chóng được biểu hiện thành KH
Một số lưu ý:
- Những nhân tố làm thay đổi tần số alen không theo một hướng xác định là: Đột biến; Di-nhập gen; Các yếu tố ngẫu nhiên
- Những nhân tố có thể làm tăng đa dạng di truyền quần thể là: đột biến, nhập gen
- Những nhân tố có thể làm giảm đa dạng di truyền của quần thể là: Giao phối không ngẫu nhiên, Các yếu tố ngẫu nhiên, CLTN
- Những nhân tố có thể tạo ra kiểu gen mới cho quần thể là: Giao phối không ngẫu nhiên, đột
biến, nhập gen
- Trong các nhân tố tiến hoá thì chỉ có ClTN mới làm thay đổi tần số alen theo một hướng xác
định (CLTN là nhân tố tiến hoá có hướng)
- Các yếu tố ngẫu nhiên, CLTN, giao phối không ngẫu nhiên, di gen là những nhân tố làm nghèo vốn gen của quần thể
- Chọn lọc tự nhiên (CLTN) tác động trực tiếp lên kiểu hình qua nhiều thế hệ dẫn tới chọn lọc
kiểu gen CLTN chống lại alen trội (kiểu hình trội có hại) sẽ làm thay đổi tần số alen nhanh hơn
so với chọn lọc chống lại alen lặn (KH lặn có hại)
- Trong các nhân tố tiến hoá thì chỉ có đột biến, giao phối mới tạo ra kiểu gen thích nghi Nhập
gen sẽ mang đến cho quần thể các kiểu gen mới
- Đột biến, nhập gen là hai nhân tố làm phát sinh các alen mới (kiểu gen mới) trong quần thể
- Khi đột biến mới được phát sinh, nếu xảy ra giao phối không ngẫu nhiên thì sẽ nhanh chóng
làm xuất hiện tổ hợp gen đột biến ở dạng đồng hợp làm xuất hiện kiểu hình đột biến
- Giao phối không ngẫu nhiên làm tăng tỉ lệ kiểu gen đồng hợp, làm giảm tính đa dạng di truyền
Trang 3của quần thể
- Các yếu tố ngẫu nhiên có thể làm thay đổi tần số alen của quần thể một ách đột ngột
- Giá trị thích nghi của đột biến thay đổi phụ thuộc vào điều kiện môi trường và tổ hợp gen
- Đột biến có hại có thể sẽ không bị loại bỏ ra khỏi quần thể nếu đột biến đó biểu hiện thành tính trạng ở giai đoạn sau tuổi sinh sản (gây chết ở giai đoạn già)
- Khi kiểu hình trội có hại thì CLTN sẽ làm tăng tần số alen lặn, giảm tần số alen trội Tuy nhiên,
tỉ lệ KG sẽ thay đổi tuỳ theo sự thay đổi của tần số
II CÁC CÂU HỎI ÔN TẬP
Câu 1: Giả sử một quần thể có tỉ lệ kiểu gen là 0,25AA : 0,5Aa : 0,25aa Xét các trường hợp tác
động của các nhân tố tiến hoá sau đây:
(1) Sự giao phối không ngẫu nhiên
(2) Đột biến làm cho A thành a
(3) CLTN chống lại kiểu gen đồng hợp lặn
(4) CLTN chống lại kiểu gen dị hợp
(5) Di - nhập gen
(6) CLTN chống lại đồng hợp trội và đồng hợp lặn
Những trường hợp nào làm cho tỉ lệ kiểu gen biến đổi qua các thể hệ theo xu hướng giống nhau?
A (2) và (5) B (3) và (6) C (1), (4) D (3), (4) và (6)
Câu 2: Theo thuyết tiến hóa hiện đại, phát biểu nào sau đây đúng?
A Chọn lọc tự nhiên luôn làm thay đổi đột ngột tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể
B Quá trình tiến hóa nhỏ diễn ra trên quy mô quần thể và diễn biến không ngừng dưới tác động của các nhân tố tiến hóa
C Các yếu tố ngẫu nhiên làm nghèo vốn gen quần thể, giảm sự đa dạng di truyền nên không có
vai trò đối với tiến hóa
D Khi không có tác động của đột biến, chọn lọc tự nhiên và di - nhập gen thì tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể sẽ không thay đổi
Câu 3: Ở một quần thể động vật ngẫu phối, xét một gen nằm trên nhiễm sắc thể thường gồm 2
alen, alen A trội hoàn toàn so với alen a Dưới tác động của chọn lọc tự nhiên, những cá thể có
kiểu hình lặn bị đào thải hoàn toàn ngay sau khi sinh ra Thế hệ xuất phát (P) của quần thể này có
Trang 4là 0,6AA : 0,4Aa Cho rằng không có tác động của các nhân tố tiến hóa khác Theo lý thuyết, thế
hệ F3 của quần thể này có tần số alen a là:
Câu 4: Theo quan niệm hiện đại, khi nói về chọn lọc tự nhiên, có bao nhiêu phát biểu sau đây
đúng?
(1) Chọn lọc tự nhiên quy định nhịp điệu và tốc độ hình thành đặc điểm thích nghi của quần thể (2) Khi môi trường thay đổi theo một hướng xác định thì chọn lọc tự nhiên sẽ làm biến đổi tần số alen của quần thể theo hướng xác định
(3) Chọn lọc tự nhiên thực chất là quá trình phân hóa khả năng sống sót và khả năng sinh sản của các cá thể với các kiểu gen khác nhau trong quần thể
(4) Chọn lọc tự nhiên tác động trực tiếp lên kiểu gen qua đó làm biến đổi tần số alen của quần
thể
(5) Chọn lọc tự nhiên chỉ đóng vai trò sàng lọc và giữ lại những cá thể có kiểu gen quy định kiểu hình thích nghi mà không tạo ra các kiểu gen thích nghi
(6) Chọn lọc tự nhiên chống lại alen lặn sẽ loại bỏ hoàn toàn alen đó ra khỏi quần thể
A 3 B 5 C 4 D 2
Câu 5: Theo quan niệm tiến hóa hiện đại, có bao nhiêu phát biểu sau đây về chọn lọc tự nhiên là
đúng?
(1) Chọn lọc tự nhiên thực chất là quá trình phân hóa khả năng sống sót, khả năng sinh sản của
các cá thể với các kiểu gen khác nhau trong quần thể, đồng thời tạo ra kiểu gen mới quy định
kiểu hình thích nghi với môi trường
(2) Chọn lọc tự nhiên không chỉ đóng vai trò sàng lọc và giữ lại những cá thể có kiểu gen quy
định kiểu hình thích nghi mà còn tạo ra các kiểu gen thích nghi, tạo ra các kiểu hình thích nghi
(3) Khi chọn lọc tự nhiên chỉ chống lại thể đồng hợp trội hoặc chỉ chống lại thể đồng hợp lặn thì
sẽ làm thay đổi tần số alen nhanh hơn so với chọn lọc chống lại cả thể thể đồng hợp trội và cả thể đồng hợp lặn
(4) Chọn lọc tự nhiên đảm bảo sự sống sót và sinh sản ưu thế của những cá thể mang các đột biến trung tính qua đó làm biến đổi thành phần kiểu gen của quần thể
A 1 B 2 C 3 D 4
Câu 6: Giả sử A nằm trên NST quy định hoa màu đỏ Do tác nhân đột biến làm phát sinh một đột
Trang 5biến lặn a quy định hoa trắng Ở trường hợp nào sau đây, kiểu hình hoa trắng sẽ nhanh chóng
được biểu hiện trong quần thể
A Các cá thể trong quần thể giao phấn ngẫu nhiên
B Các cá thể trong quần thể không chịu tác động của chọn lọc tự nhiên
C Các cá thể trong quần thể tự thụ phấn
D Các cá thể trong quần thể sinh sản vô tính
Câu 7: Quá trình giao phối không ngẫu nhiên
A bao gồm tự thụ phấn, thụ phấn chéo, giao phối cận huyết
B làm thay đổi tần số tương đối của các alen trong quần thể
C làm giảm dần tỷ lệ kiểu gen dị hợp có trong quần thể
D không làm thay đổi tính đa dạng di truyền của quần thể
Câu 8: Nghiên cứu sự thay đổi thành phần kiểu gen của quần thể qua 4 thế hệ liên tiếp thu được
kết quả như sau:
Quần thể đang chịu tác động của nhân tố tiến hóa nào sau đây?
A Giao phối không ngẫu nhiên B Các yếu tố ngẫu nhiên
Câu 9: Ở một loài cá nhỏ, gen A quy định cơ thể có màu nâu nhạt nằm trên NST thường trội
hoàn toàn so với alen a quy định màu đốm trắng Một quần thể của loài này sống trong hồ nước
có nền cát màu nâu có thành phần kiểu gen là 0,81AA + 0,18Aa + 0,01aa Một công ty xây dựng rải một lớp sỏi xuống hồ, làm mặt hồ trở nên có nền đốm trắng Từ khi đáy hồ được rải sỏi,
những xu hướng nào sau đây là đúng?
(1) Thay đổi chiều hướng chọn lọc
(2) Chọn lọc tự nhiên sẽ tăng cường đào thải kiểu hình trội
(3) Cả tỉ lệ kiểu gen AA và tỉ lệ kiểu gen Aa đều giảm dần
Trang 6(4) Chọn lọc chống lại alen lặn
Câu 10: Nghiên cứu sự thay đổi thành phần kiểu gen của quần thể qua 4 thế hệ liên tiếp thu được
kết quả như sau:
Quần thể đang chịu tác động của nhân tố tiến hóa nào sau đây?
A Đột biến gen và giao phối không ngẫu nhiên
B Chọn lọc tự nhiên và các yếu tố ngẫu nhiên
C Các yếu tố ngẫu nhiên và giao phối không ngẫu nhiên
D Đột biến gen và chọn lọc tự nhiên
Câu 11: Giả sử một quần thể có tỉ lệ kiểu gen là 0,25AA : 0,5Aa : 0,25aa Xét các trường hợp tác
động của các nhân tố tiến hoá sau đây:
(1) Sự giao phối không ngẫu nhiên
(2) Đột biến làm cho A thành a
(3) CLTN chống lại kiểu gen đồng hợp lặn
(4) CLTN chống lại kiểu gen dị hợp
(5) Di - nhập gen
(6) CLTN chống lại đồng hợp trội và đồng hợp lặn
Có bao nhiêu trường hợp làm giảm tỉ lệ kiểu gen dị hợp và tăng dần tỉ lệ kiểu gen đồng hợp?
Câu 12: Khi nói về các yếu tố ngẫu nhiên, kết luận nào sau đây không đúng?
A Một quần thể đang có kích thước lớn nhưng do các yếu tố thiên tai hoặc bất kì các yếu tố nào khác
Trang 7làm giảm kích thước của quần thể một cách đáng kể thì những cá thể sống sót có thể có vốn gen khác biệt hẳn với vốn gen của quần thể ban đầu
B Ngay cả khi không xảy ra đột biến, không có CLTN, không có di - nhập gen thì thành phần
kiểu gen và tần số alen của quần thể cũng có thể bị biến đổi bởi các yếu tố ngẫu nhiên
C Với quần thể có kích thước càng nhỏ thì các yếu tố ngẫu nhiên càng dễ làm thay đổi tần số
alen của quần thể và ngược lại
D Kết quả tác động của các yếu tố ngẫu nhiên dẫn tới làm nghèo vốn gen của quần thể, giảm sự
đa dạng di truyền làm suy thoái quần thể và dẫn tới diệt vong
HƯỚNG DẪN GIẢI
Câu 1: Chọn đáp án C
Xét các trường hợp tác động của các nhân tố tiến hoá sau đây:
(1) Sự giao phối không ngẫu nhiên: làm giảm tỉ lệ kiểu gen dị hợp, tăng tỉ lệ kiểu gen đồng
hợp
(2) Đột biến làm cho A thành a: là giảm dần tỉ lệ kiểu gen AA và Aa, tăng tỉ lệ kiểu gen aa
(3) CLTN chống lại kiểu gen đồng hợp lặn: là tăng dần tỉ lệ kiểu gen AA và Aa, giảm tỉ lệ
kiểu gen aa
(4) CLLTN chống lại kiểu gen dị hợp: làm giảm tỉ lệ kiểu gen dị hợp, tăng tỉ lệ kiểu gen đồng
hợp
(5) Di - nhập gen: làm cho tỉ lệ kiểu gen biến đổi không theo hướng xác định
(6) CLTN chống lại đồng hợp trội và đồng hợp lặn: làm tăng tỉ lệ kiểu gen dị hợp, giảm tỉ lệ
kiểu gen đồng hợp
Những trường hợp làm cho tỉ lệ kiểu gen biến đổi qua các thể hệ theo xu hướng giống nhau là (1) và (4)
Câu 2: Chọn đáp án B
Câu 3: Chọn đáp án C
- Khi aa bị đào thải hoàn toàn (bị chết ở giai đoạn phôi) thì tần số alen a ở thế hệ Fn
được tính theo công thức 0
0
1
n
q q
n q
Trong đó: q là tần số alen a ở thế hệ xuất phát; n là số thế hệ
Trang 8- Thế hệ xuất phát có tần số alen a = 0,2
- Ở thế hệ F3, tần số alen 0, 2 1
1 3.0, 2 8
Câu 4: Chọn đáp án C
- Có 4 phát biểu đúng là (1), (2), (8), (6)
- (4) sai Vì CLTN không tác động trực tiếp lên kiểu gen mà chỉ tác động trực tiếp lên kiểu hình
- (6) sai Vì CLTN không thể loại bỏ hoàn toàn alen lặn Nguyên nhân là vì ở trạng thái
dị hợp, alen lặn không biểu hiện thành kiểu hình nên không bị CLTN loại bỏ
Câu 5: Chọn đáp án A
- Chỉ có (3) đúng
- (1), (2) sai vì chọn lọc tự nhiên không tạo ra kiểu gen thích nghi
- (4) sai vì chọn lọc tự nhiên đảm bảo sự sống sót và sinh sản ưu thế của những cá thể mang các
đột biến có lợi (không phải các đột biến trung tính)
Câu 6: Chọn đáp án C
Vì khi các cá thể trong quần thể tự thụ phấn sẽ làm tăng tỉ lệ kiểu gen đồng hợp lặn aa làm kiểu hình lặn (hoa trắng) sẽ nhanh chóng được biểu hiện trong quần thể
Câu 7: Chọn đáp án C
Câu 8: Chọn đáp án D
- Tính tần số:
- Tần số alen A giảm dần, tần số alen a tăng dần Như vậy quần thể đang chịu sự tác động của
chọn lọc tự nhiên vì sự thay đổi tần số alen theo một hướng xác định
Câu 9: Chọn đáp án B
Trang 9- Lúc chưa rải sỏi xuống mặt hồ, đáy hồ có màu xám nên chọn lọc chống lại màu trắng (chống lại aa) và ưu tiên màu xám (ưu tiên AA và Aa) Khi rải sỏi xuống hồ thì hướng chọn lọc thay đổi (1) đúng
- Khi rải sỏi xuống mặt hồ làm mặt hồ trở nên có đốm trắng nên những con cá có màu đốm trắng
sẽ trở nên có ưu thế hơn những con cá có màu nâu nhạt Chọn lọc tự nhiên sẽ tác động chống lại alen A làm giảm dần tần số alen A và tăng dần tần số alen a (2) đúng; (4) sai
- Lúc đầu, tần số A = 0,9 cho nên kiểu gen Aa = 0,18 Khi chọn lọc chống lại A thì tần số A giảm dần, tần số a tăng dần sẽ làm tăng tỉ lệ kiểu gen Aa Tỉ lệ kiểu gen Aa sẽ tăng dần lên và đạt cực đại khi A = a = 0.5 (3) sai
Chỉ có 2 phương án đúng
Câu 10: Chọn đáp án C
- Ta thấy ở F1, F2 tần số alen A = 0,8; a = 0,2 nhưng đến F3 trở đi A = 0,6; a =0,4
- Như vậy tần số alen bị giảm một cách đột ngột và nhanh chóng chứng tỏ quần thể đang bị tác
động bởi các yếu tố ngẫu nhiên
- Mặt khác từ F3 đến F5; tỉ lệ kiểu gen đồng hợp tăng dần, dị hợp giảm dần là do giao phối không ngẫu nhiên
Câu 11: Chọn đáp án D
Có 4 trường hợp (1), (2), (4, (6)
Câu 12: Chọn đáp án D
Vì kết quả tác động của yếu tố ngẫu nhiên có thể dẫn đến làm nghèo vốn gen của quần thể, giảm
sự đa dạng di truyền Tuy nhiên, không phải lúc nào nó cũng tác động làm suy thoái quần thể và dẫn tới diệt vong Nó tác động làm thay đổi tần số alen không theo 1 chiều hướng nhất định Một alen nào đó dù có lợi cũng có thể bị loại bỏ hoàn toàn khỏi quần thể và một alen có hại cũng có
thể trở nên phổ biến trong quần thể
Trang 10Website HOC247 cung cấp một môi trường học trực tuyến sinh động, nhiều tiện ích thông minh, nội dung bài giảng được biên soạn công phu và giảng dạy bởi những giáo viên nhiều năm kinh nghiệm,
giỏi về kiến thức chuyên môn lẫn kỹ năng sư phạm đến từ các trường Đại học và các trường chuyên
danh tiếng
xây dựng các khóa luyện thi THPTQG các môn: Toán, Ngữ Văn, Tiếng Anh, Vật Lý, Hóa Học và
Sinh Học
- Luyện thi vào lớp 10 chuyên Toán : Ôn thi HSG lớp 9 và luyện thi vào lớp 10 chuyên Toán các
trường PTNK, Chuyên HCM (LHP-TĐN-NTH-GĐ), Chuyên Phan Bội Châu Nghệ An và các trường Chuyên khác cùng TS.Trần Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Trịnh Thanh Đèo và Thầy Nguyễn
Đức Tấn
THCS lớp 6, 7, 8, 9 yêu thích môn Toán phát triển tư duy, nâng cao thành tích học tập ở trường và đạt điểm tốt ở các kỳ thi HSG
dành cho học sinh các khối lớp 10, 11, 12 Đội ngũ Giảng Viên giàu kinh nghiệm: TS Lê Bá Khánh
Trình, TS Trần Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Lưu Bá Thắng, Thầy Lê Phúc Lữ, Thầy Võ Quốc
Bá Cẩn cùng đôi HLV đạt thành tích cao HSG Quốc Gia
- HOC247 NET: Website hoc miễn phí các bài học theo chương trình SGK từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả
các môn học với nội dung bài giảng chi tiết, sửa bài tập SGK, luyện tập trắc nghiệm mễn phí, kho tư liệu tham khảo phong phú và cộng đồng hỏi đáp sôi động nhất
- HOC247 TV: Kênh Youtube cung cấp các Video bài giảng, chuyên đề, ôn tập, sửa bài tập, sửa đề thi
miễn phí từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các môn Toán- Lý - Hoá, Sinh- Sử - Địa, Ngữ Văn, Tin Học và Tiếng Anh
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Học mọi lúc, mọi nơi, mọi thiết bi – Tiết kiệm 90%
Học Toán Online cùng Chuyên Gia
HOC247 NET cộng đồng học tập miễn phí HOC247 TV kênh Video bài giảng miễn phí