Bài giảng Mô đun 4: Tư vấn sức khỏe giới tính

Bài giảng Mô đun 4: Tư vấn sức khỏe giới tính được thực hiện nhằm giúp cho các bạn biết được những kiến thức về sức khỏe giới tính; giáo dục giới tính cho học sinh; nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục giới tính; có các kỹ năng tư vấn về sức khỏe giới tính.

1 MỤC TIÊU CHUNG

- Bồi dưỡng kiến thức liên quan đến giới tính, sức khỏe giới tính và kỹ năng tư vấn SKGT.

- Thực hiện tốt yêu cầu của Điều 6 Tiêu chuẩn 2,

2 MỤC TIÊU CỤ THỂ

- Có hiểu biết về SKGT và GD giới tính cho HS.

- Nhận thức tầm quan trọng của việc GD giới tính.

- Có các kỹ năng tư vấn về SKGT.

TẦM QUAN TRỌNG, VAI TRÒ,

MỤC TIÊU, Ý NGHĨA CỦA VIỆC

TƯ VẤN SỨC KHỎE GIỚI TÍNH

 Giảm quy mô dân số; phát triển kinh tế, giáo dục, y tế, tài nguyên…

 Nâng cao chất lượng dân số, SKSS VTN và thanh niên.

 Giải quyết: Nạn tảo hôn, kết hôn ở tuổi VTN; mang thai, phá thai ở tuổi VTN; nhiễm các BLQĐTD, HIV/AIDS; bị xâm hại, lạm dụng tình dục.

 Giải quyết lo lắng về SKSS, quan hệ bạn bè, tình

yêu, bị ép kết hôn sớm…

 Giáo dục giá trị VH-XH: Phải có con trai, có nhiều

con; thay đổi các giá trị cũ, hướng tới các quan niệm

mới như quy mô gia đình nhỏ, bình đẳng giới

 Giáo dục SKGT là chủ đề các nước trên thế giới

quan tâm.

 Vai trò

+ Tạo cảm xúc đặc biệt khi có giao tiếp giữa người khác giới.

+ Quan hệ mật thiết đến đạo đức, phong tục tập quán xã hội.

+ Ảnh hưởng đến hoạt động của con người trong xã hội.

+ GDGT là bộ phận quan trọng của giáo dục nhân cách; giáo dục nói chung, giáo dục đạo đức nói riêng.

 Ý nghĩa

+ Nâng cao chất lượng giống nòi, chất lượng cuộc sống.

+ Định hướng HS trong quan hệ với bạn khác giới; vấn đề hôn nhân và gia đình; sinh đẻ an toàn…

+ HS hiểu biết, ủng hộ, hành động theo chính sách dân số,

kế hoạch hóa gia đình của Đảng và Nhà nước.

 Mục tiêu

+ Hình thành tiêu chuẩn đạo đức hành vi liên quan đến lĩnh vực riêng tư của đời sống con người; quan hệ đạo đức lành mạnh giữa nam và nữ.

+ Trang bị cho HS kiến thức, kỹ năng về sức khỏe giới tính - sức khỏe sinh sản.

THUẬN LỢI, KHÓ KHĂN VÀ BẤT

CẬP TRONG GIÁO DỤC GIỚI,

GIỚI TÍNH VÀ SỨC KHỎE SINH

SẢN

- Nội dung đầy đủ, cập nhật thông tin mới.

- Lãnh đạo quan tâm, ủng hộ và tạo điều kiện triển khai.

- HS hứng thú, quan tâm tới nội dung giáo dục SKGT.

- Đã được lồng ghép vào môn học chính khóa.

- Sự đồng thuận toàn xã hội, là chủ đề nóng được quan tâm.

- Truyền thông hỗ trợ giáo dục hiệu quả.

- Phương tiện, công cụ hỗ trợ phong phú, đa dạng giúp HS tiếp cận tốt hơn.

- Phương tiện giảng dạy (máy tính, băng đĩa hình, phim ảnh,

tranh vẽ…); tài liệu hỗ trợ còn hạn chế

- Khó áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực (thảo luận nhóm,

bể cá…)

- Một số nội dung nhạy cảm, GV ngại trình bày

- Thiếu kinh phí để mời báo cáo viên chuyên nghiệp

- GDDS-SKSS là môn học liên quan đến nhiều ngành, người dạy

cần có kiến thức rộng và kinh nghiệm

- Nội dung lồng ghép chỉ mới ở bước khám phá, tìm hiểu nên

dễ tạo tâm lý tò mò.

- Việc trang bị ý thức để kiểm soát hành vi còn hạn chế, HS thắc mắc, tìm hiểu dựa trên thông tin sai lệch.

- Sự thiếu hiểu biết của HS dẫn tới “tự học” gây hậu quả xấu.

- Thiếu sự quan tâm giáo dục sức khỏe giới tính ở nhiều gia

đình hiện nay.

Vấn đề Teen Nữ Teen Nam

Thay đổi về sinh

lý

Kinh nguyệt/Mộng tinh 54% 31%

Bạn có người yêu chưa?

Teen Nữ Teen Nam

Đã từng có, hiện đang độc thân 44% 35%

Gia đình bạn có ủng hộ bạn có người yêu không?

Teen Nữ Teen Nam

Bạn đã bao giờ sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp chưa? (Cho nữ)

• Chưa bao giờ, tớ còn không biết nó là gì: 73%

• Tớ biết nó là gì nhưng chưa bao giờ dùng: 65%

• Rồi, một lần duy nhất: 13%

• Rồi, nhiều lần: 0%

Bạn đã bao giờ sử dụng bao cao su chưa? (Cho nam)

• Chưa bao giờ, tớ còn không biết nó là gì: 18%

• Tớ biết nó là gì nhưng chưa bao giờ dùng: 76%

• Rồi, một lần duy nhất: 3%

• Rồi, nhiều lần: 0%

Đối tượng tâm sự Teen Nữ Teen Nam

Kênh Teen Nữ Teen Nam

bạ, đến khi nào tụi tớ đi học GTGT? (nữ khối 7)

một phía mà không chịu nghe con nít? (nữ khối 8)

vẫn biết cách bảo vệ, còn Việt Nam lại không? Tại sao cấm quan hệ tình dục tuổi thanh niên? (nữ khối 8)

Nam:

 Mình có bị gay không? (nam khối 7)

 Nếu trong trận chiến mà không dùng bao cao su thì có hậu quả ra sao? (nam khối 8)

 Tại sao con gái thường lại "gan" trong chuyện tình dục hơn cả bọn con trai chúng mình? Điều đó tốt hay xấu? (nam khối 9)

 Ở độ tuổi này làm tình được chưa? (nam khối 9)

 Làm sao để biết bạn nữ còn trinh hay không? (nam khối 9)

 Có cần phải quan hệ tình dục để giữ người mình yêu? (nam khối 10)

 Làm chuyện ấy mà có dùng áo mưa thì được đúng không? (nam khối 10)

MỘT SỐ KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ GIỚI,

GIỚI TÍNH, SỨC KHỎE SINH SẢN VTN

 Giới: Khác biệt về xã hội giữa giới nam và giới nữ, không tồn tại lúc đứa bé ra đời là trai hay gái mà chỉ “học được” trong quá trình lớn lên Thay đổi theo thời gian và rất đa dạng trong từng nền văn hoá và giữa các nền văn hoá.

Vd: Quan niệm về giới trong văn hóa Đông và Tây.

 Giới tính: Khác biệt được xác định về mặt sinh học giữa nam

và nữ; đều giống nhau ở khắp nơi trên thế giới.

Vd: Phụ nữ có thể mang thai và sinh con, còn nam giới thì không.

Sự khác nhau giữa giới và giới tính

Đặc trưng sinh học Đặc trưng xã hội, văn hoá, truyền thống

Sinh ra đã có (bẩm sinh) Được dạy, học từ gia đình và xã hội

Đồng nhất ở mọi nơi Đa dạng và có sự khác nhau giữa các xã hội và cộng đồng văn hoáKhông biến đổi, không thay đổi Có thể biến đổi theo hoàn cảnh xã hội, có thể thay đổi theo thời gian

 10-19 tuổi, đang ở giai đoạn phát triển,

chuyển tiếp từ tuổi ấu thơ đến trưởng thành

bao gồm cả giới nam và giới nữ

 Về mặt sinh lý: Đang lớn, dậy thì và có sự

trưởng thành về tình dục

 Về mặt tâm lý xã hội: Lứa tuổi có diễn biến

nội tâm phức tạp, muốn được coi là người

lớn, muốn tự khẳng định mình

 Sức khỏe sinh sản VTN: trạng thái khoẻ mạnh, hài hòa về thể chất,

tinh thần và xã hội của những gì liên quan tới hoạt động và chức năng của bộ máy sinh sản

 Chăm sóc sức khỏe sinh sản VTN gồm những nội dung:

• Tuổi dậy thì, vệ sinh tuổi dậy thì.

• Phòng tránh mang thai ngoài ý muốn

• Phòng tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục

• Chưa có kinh nghiệm, kỹ năng sống nên dễ bị lạm dụng, ép buộc.

• GDGT, tình dục trong gia đình, nhà trường và XH còn hạn chế

• Tâm lý e ngại khi tìm hiểu những kiến thức về SKSS VTN

3.3 SỨC KHỎE SINH SẢN VỊ THÀNH

NIÊN

a) Tuổi dậy thì

 Giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ em

thành người lớn, có rất nhiều sự

thay đổi về mặt thể chất và sinh lý

 Tuổi dậy thì thường ở trong khoảng

9-17 tuổi

 Dấu hiệu chính: Kinh nguyệt ở bạn

gái và mộng tinh ở bạn trai

a) Tuổi dậy thì

* Ở bạn nam:

1 Phát triển mạnh về chiều cao

2 Xuất hiện lông mu, ria mép và mọc mụn trứng cá

3 Dương vật và tinh hoàn bắt đầu phát triển về kích thước

4 Thanh quản mở rộng, vỡ giọng nói

5 Phát triển cơ bắp ở ngực, vai và đùi

b) Phòng tránh mang thai ngoài ý muốn?

* Nguyên nhân dẫn đến tình trạng nạo phá thai ở VTN

- Thiếu trầm trọng kiến thức SKSS, SKTD và biện pháp tránh thai

- Ngại chia sẻ với cha mẹ, thầy cô vấn đề về giới tính

- Cha, mẹ né tránh câu hỏi liên quan đến giới tính, SKSS

- Không biết tìm kiếm nguồn thông tin hỗ trợ

* Các biện pháp phòng tránh thai ngoài ý muốn.

- Học sinh hiểu chưa nên QHTD vì chưa hoàn chỉnh về cơ thể, tâm lý

- Hiểu về tình dục an toàn, KN ứng phó với cảm xúc tình dục, tránh tình

huống có thể dẫn tới QHTD và mang thai ngoài ý muốn

* Các biện pháp phòng tránh thai ngoài ý muốn.

1 Kiêng giao hợp

2 Viên thuốc tránh thai kết hợp

3 Thuốc tiêm tránh thai

4 Thuốc cấy tránh thai

5 Thuốc tránh thai khẩn cấp

6 Bao cao su nam, nữ

b) Phòng tránh mang thai ngoài ý muốn?

c) Phòng tránh bệnh lây truyền qua đường tình dục

 Là bệnh lây từ sang người khác do quan hệ tình dục không an toàn.

 Các loại BLQĐTD: Lậu, Giang Mai, Xùi mào gà, Viêm gan B, HIV/AIDS, Rận

mu, Chlamydia.

 Các biểu hiện của BLQĐTD

- Có dịch tiết ra không bình thường từ âm đạo, dương vật hoặc hậu môn

- Khi đi tiểu thì cảm thấy đau nhói, rát hoặc buốt

- Da quanh bộ phận sinh dục: mụn lở loét, nốt phồng rộp, u cục hoặc ban đỏ

- Ngứa ở lông mu

- Bị đau ở bụng dưới rốn hoặc đau trong khi quan hệ tình dục

- Xuất hiện nốt ban trên tay hoặc chân nhưng không ngứa.

 Làm thế nào để phòng tránh BLQĐTD?

•Không quan hệ tình dục với người có bệnh;

•Chung thủy từ cả hai phía mà chắc chắn không ai bị bệnh;

•Dùng bao cao su;

•Không dùng chung bơm kim tiêm;

•Tạo ngân hàng máu cho gia đình phòng khi cần sử dụng;

•Khi xin máu của người khác, phải kiểm tra chắc chắn người đó không bị bệnh;

•Khi khám chữa bệnh, cần tìm hiểu để tin chắc rằng dụng cụ y tế đã được

* Phòng tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục

• Khám và điều trị ở các cơ sở y tế đáng tin cậy

• Nếu đã mắc BLQĐTD thì cả bạn tình cần đi khám và điều trị

• Không tự chữa bệnh (tự chẩn đoán và mua thuốc)

• Không giao hợp trong khi điều trị để chờ các tổn thương lành hẳn

• Nếu có giao hợp thì phải dùng bao cao su để  phòng bị lây thêm các

BLQĐTD khác

NỘI DUNG CẦN TƯ VẤN VỀ GIỚI, GIỚI

TÍNH, SKSS VTN CHO HỌC SINH

1 Giáo dục giới tính kiêng khem: Nói với trẻ chúng cần kiêng tình dục cho đến khi lập gia đình Không cung cấp thông tin về tránh thai (vẽ đường hươu chạy).

kiêng khem là lực chọn tích cực, nhưng cũng dạy tránh thai, tránh BLQĐTD khi

1 Tình yêu: Tình yêu là gì?

2 Cơ thể: Dậy thì là gì? Tại sao lại có kinh nguyệt? Cơ quan sinh

dục nữ trông như thế nào? Màng trinh là gì? Kích cỡ cơ quan sinh dục nam là bao nhiêu? Vệ sinh cơ quan sinh dục như thế nào? Xuất tinh

về đêm là gì? Bao quy đầu là gì? Cắt bao quy đầu là gì? Cắt âm vật là gì?

3 Tình dục: Tình dục là gì? Đồng tính là gì? Thủ dâm là gì? Tại sao

con gái lại ướt ở vùng kín? Tại sao con trai lại cương vào buổi sáng? Vùng kích dục là gì? Làm sao để biết một bạn trai hay bạn gái có ý muốn tình dục? Cực khoái là gì? Làm tình là như thế nào?  Xuất tinh sớm là gì? Tuổi trung bình của lần quan hệ tình dục đầu tiên? Luật pháp nói gì về tình dục? Xâm hại tình dục trẻ em là gì? Phim ảnh khiêu dâm là gì?

4 Ngừa thai: Làm thế nào để ngừa thai? Thuốc tránh thai là gì?

5 Nạo phá thai : Nạo phá thai là gì?

6 Những bệnh lây nhiễm qua đường tình dục: Những bệnh

viêm nhiễm chính qua đường tình dục là gì? Làm sao để biết được có

bị nhiễm bệnh qua đường tình dục? Những nguy cơ nào cho những cách quan hệ tình dục ?

7 HIV và bệnh AIDS: Bệnh AIDS là gì? Làm sao bị lây nhiễm

virus bệnh HIV? Dương tính là gì? Làm sao để phát hiện bệnh AIDS? Làm thế nào để chữa bệnh? Làm sao để giúp một người bị bệnh

CÁC HÌNH THỨC, QUY TRÌNH

TƯ VẤN VỀ GIỚI, GIỚI TÍNH

VÀ SỨC KHỎE SINH SẢN

 Tư vấn: Cuộc trò chuyện giữa một “chuyên gia” về một lĩnh vực nhất định

với một hoặc nhiều người đang cần lời khuyên hay chỉ dẫn về lĩnh vực đó.

 Tư vấn sức khỏe giới tính: Nhà tư vấn sử dụng kiến thức, kĩ năng

chuyên môn giúp người được tư vấn hiểu biết, nâng cao nhận thức và tự tin vào bản thân để đưa ra quyết định hợp lý các vấn đề liên quan đến sức khỏe giới tính.

TT TƯ VẤN THAM VẤN

1

Cuộc nói chuyện giữa một

“chuyên gia” về một lĩnh vực với

một hoặc nhiều người cần lời

khuyên/chỉ dẫn

Cuộc nói chuyện với một hoặc một vài người đang cần sự hỗ trợ để đối mặt với khó khăn hoặc thách thức trong cuộc sống Trọng tâm là nhằm

vào người nhận tham vấn.

2

Giúp đối tượng ra quyết định

bằng cách đưa ra lời khuyên

“mang tính chuyên môn”.

Hỗ trợ đối tượng ra quyết định bằng cách giúp

họ xác định và làm sáng tỏ vấn đề; xem xét các khả năng và đưa ra lựa chọn tối ưu cho chính mình.

3

Tập trung vào thế mạnh của đối

tượng không phải là xu hướng

chung của tư vấn

năng, thế mạnh riêng của mình trong giải quyết vấn đề

NTV làm chủ cuộc nói chuyện, Đối tượng làm chủ cuộc nói chuyện, nhà tham

- Tự nguyện

- Tôn trọng

- Tính cá thể

- Bảo đảm bí mật riêng tư

- Quyền tự quyết của đối tượng được tư vấn/học sinh

a) Trực tiếp: Tương tác trực tiếp mặt đối mặt giữa

nhà tư vấn và học sinh.Gồm:

 Tư vấn cá nhân

 Tư vấn nhóm

b) Gián tiếp: Tư vấn thông qua các phương tiện trung

gian, như qua điện thoại, viết thư hay trực tuyến qua

internet.

Các dạng tư vấn thường được sử dụng

1 Tư vấn tâm lý: Vận dụng phương pháp và kỹ thuật tâm lý học trợ giúp đối tượng nhận ra chính mình, từ đó tự thay đổi hành vi, thái độ;

tự tái lập cân bằng tâm lý bản thân

2 Tư vấn giáo dục: Sử dụng các phương pháp giáo dục nhằm can thiệp, phòng ngừa, hỗ trợ học sinh trong quá trình phát triển

Một số trường hợp cần tư vấn cho học sinh

- Tình cảm khác giới.

- Giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản.

- Trầm cảm, tách ly với bạn bè.

- Ảnh hưởng trò chơi điện tử đến kết quả học tập cá nhân.

- Những tác động tích cực và tiêu cực của đời sống xã hội…

- Kết bè phái…

 Là hình thức tổ chức tư vấn trong đó người tư vấn hỗ trợ, giúp đỡ cho người cần tư vấn về những vấn đề của họ.

KỸ THUẬT TỔ CHỨC TƯ VẤN CÁ NHÂN

 Trợ giúp tâm lý cho học sinh:

 Hỗ trợ HS xử lý các vấn đề và mâu thuẫn trong cuộc sống Trợ giúp

HS tự ra quyết định và giải quyết vấn đề

Sắp xếp các giai đoạn sau đây thành một chuỗi hợp lý trong quá

trình tư vấn

A Tìm kiếm các biện pháp thay thế

B Lập kế hoạch thực biện pháp thay thế

C Tập hợp thông tin, xác định vấn đề

D Thiết lập mối quan hệ

E Giúp học sinh xác định mục đích, mục tiêu, định hướng

sống tích cực

F Đánh giá vấn đề

- Hiểu rõ những gì đang xảy ra, sẽ phải xảy ra trong cuộc tư vấn

* Thu thập thông tin: đầy đủ về HS, qua giao tiếp, phiếu hỏi, trắc nghiệm, hồ sơ học sinh…

* Xử lý thông tin: bằng cách phân tích, hệ thống hóa, sử dụng kỹ thuật tóm tắt, phản ánh, phản hồi…

* Giúp HS nhận thức được vấn đề: sử dụng kỹ năng thuyết phục, xử lý tính huống.

- NTV hỗ trợ HS đánh giá vấn đề: Vấn đề gì, mức độ, ảnh

hưởng đến cảm xúc, ấn tượng tâm lý, hành vi xã hội ra sao,

hệ quả

- NTV giúp HS đối mặt với vấn đề

- Giúp HS liệt kê những nhu cầu không được đáp ứng, xếp

thứ bậc các nhu cầu

- Cùng HS liệt kê những nguồn lực, biện pháp mà em có

thể làm để vượt qua khó khăn

◦Để HS tự nói ra những mục tiêu, mong muốn của mình.

◦Dẫn dắt để HS tự điều chỉnh mục tiêu, mong muốn chưa phù hợp

◦HS nêu cách giải quyết vẫn làm để thực hiện các mục tiêu trên.

◦Để HS liên hệ mục tiêu với khả năng thực tế, những cách xử lý

và hậu quả của nó

◦Cuối cùng, giúp HS xác định lại định hướng sống cho phù hợp, tích cực hơn

 Mục tiêu: HS nhận ra mục tiêu không phù hợp Từ đó, giúp tự tìm ra những biện pháp giải quyết vấn đề.

Mục tiêu: Hỗ trợ HS quyết tâm thay đổi bản thân, có kế hoạch thực hiện.

 Kỹ thuật tiến hành:

◦Trên cơ sở mục tiêu đã xác định, NTV cùng HS lên kế hoạch cụ thể thực hiện

◦Kiên nhẫn quan sát những thay đổi của HS Khi có bất cứ một

sự tiến bộ nhỏ nào, hãy khen ngợi và ghi nhận

◦ Kết thúc buổi cuối cùng, hãy nhắc lại những điều đã làm được

- Bản mô tả chi tiết về hoàn cảnh sống của HSCTV.

- Bản mô tả chi tiết chân dung của HSCTV

- Bản mô tả các công cụ, kỹ thuật NTV sử dụng để làm việc với HS

- Các sản phẩm của HS trong quá trình tư vấn

- Biên bản ghi chép mỗi buổi tư vấn

- Ghi chép các mức độ đạt được, sự tiến bộ của HS sau mỗi tác động của NTV hoặc trong mỗi buổi

- Lưu trữ hồ sơ dễ tra cứu khi cần