Thời kỳ 1858 - 1975 - Lịch sử Việt Nam cận hiện đại: Phần 2

Phần 2 Tài liệu Lịch sử Việt Nam cận hiện đại (thời kỳ 1858 - 1975) của tác giả Hà Minh Hồng gồm nội dung chương 5 đến chương 8 của Tài liệu, trình bày cuộc vận động giải phóng dân tộc và Cách mạng tháng Tám ở Việt Nam, Việt Nam sau Cách mạng tháng Tám, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945 - 1954), cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954 1975), cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc hậu phương (1954 - 1975).

CHƯƠNG V CUỘC VẬN đỘNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

đông Dương lâm vào tình trạng khủng hoảng kinh tế từ rất sớm và ngày càng trầm trọng Nông nghiệp bị phá hoại nặng nề do giá nông sản bị sụt nhanh chóng: Giá gạo từ 13,1 ựồng/tạ năm 1930, xuống còn 3,2 ựồng/tạ năm 1933; giá cao su từ 20 france/kg năm

1929, xuống còn 4 france/kg năm 1931 Hàng ngàn héc ta ựồng ruộng bị bỏ hoang, hàng trăm ựồn ựiền bị thu hẹp diện tắch hoặc ngưng hoạt ựộng Từ năm 1930 - 1933 diện tắch ựất hoang hóa tăng lên từ 200.000 ha - 500.000 ha Sản xuất gạo giảm từ 1.797.000 tấn năm 1928, xuống còn 959.000 tấn 1931

Sản xuất công nhgiệp cũng bị ựình ựốn, nhất là ngành khai

mỏ Hàng loạt nhà máy xắ nghiệp ựóng cửa Thương mại xuất nhập khẩu ựều bị sút giảm, trị giá xuất khẩu giảm từ 18.000.000 ựồng đông Dương (năm 1929) chỉ còn 10.000.000 ựồng đông Dương (năm 1934) Hàng vạn công nhân và lao ựộng bị sa thải hoặc nghỉ việc

để góp phần giải quyết khủng hoảng kinh tế ở chắnh quốc và giữ cho đông Dương trong qũy ựạo thộc ựịa, thực dân Pháp phải ngưng cuộc khai thác thuộc ựịa lần thứ hai ở đông Dương, ựồng thời khẩn trương áp dụng những biện pháp cấp thiết ở hầu hết các lĩnh vực kinh tế - xã hội

Trước hết là việc thắt chặt hàng rào thuế quan, ưu tiên cho hàng hóa Pháp vào đông Dương, giữ ựộc quyền thương mại ở thị trường này Hàng Pháp vào đông Dương từ chỗ chỉ chịu mức thuế thấp nhất (2,5%) ựến việc miễn thuế hoàn toàn, trong khi hàng các nước vào thị trường này chịu thuế ngày một cao, có thứ phải nộp thuế 100% giá trị hàng hóa

Việc tăng thuế cũng là một biện pháp sớm ựược chú ý Thuế thân ở Bắc kỳ và Trung kỳ tăng 20%, thuế môn bài tăng từ 3 - 8 lần Các biện pháp thu tài chắnh khác ở đông Dương như mở công trái, lạc quyên, vay dài hạnẦ cũng ựược áp dụng, tất cả ựã ựem về cho Liên bang một nguồn thu lớn Chỉ tắnh năm 1930 có 17 khoản thu ngoài thuế, ựem về cho ngân sách 117.000.000 ựồng Chắnh phủ Pháp còn qui ựịnh lại giá trị ựồng bạc đông Dương, tiến hành thu bạc

cũ ựổi bạc mới có lượng bạc kém hơn Khoản thu chênh lệch 7 gram/1 ựồng ựã thu ựược 49.000.000 ựồng

đối với giới chủ tư bản, chắnh quyền thực dân thực hiện ỘTrợ cấp tài chắnhỢ ựể giúp họ khỏi bị phá sản Một số nhà tư bản ựược hợp nhất lại cả vốn liếng và qui mô kinh doanh, tạo ra sức cạnh tranh lớn hơn, nhất là trong các ngành trồng lúa, cao su, cà phê Trong quan hệ chủ - thợ, chắnh phủ thực dân cho ban hành một số qui chế

lao ựộng mới như chế ựộ lao ựộng ựối với phụ nữ, trẻ em, trách nhiệm vi phạm luật lệ lao ựộng, hòa giải tranh chấp về lao ựộngẦ, nhìn chung là các ỘQui chếỢ này chỉ nhằm bảo vệ giới chủ tư bản, góp phần xoa dịu bớt mâu thuẫn của giới lao ựộng

Về chắnh trị - xã hội, chắnh quyền thực dân ở đông Dương thi hành chắnh sách hai mặt Một mặt là ựẩy mạnh các biện pháp văn hóa giáo dục, tuyên truyền lôi kéo người bản xứ, tranh thủ các tầng lớp thượng lưu, tô vẽ cho cái gọi là ỘVăn minh khai hóaỢ, ựề cao tư tưởng chống cộng, coi chống cộng là một chủ thuyết trong các hoạt ựộng chắnh trị - xã hội Mặt khác, sau khởi nghĩa Yên Bái tháng 2/1930, chúng thi hành chắnh sách khủng bố trắng ở cả thành thị và thôn quê Bạo lực của chắnh quyền thực dân ựã gây ra nhiều tổn thất cho các lực lượng yêu nước, nhưng ựịch vẫn không tạo ựược sự yên

ổn về chắnh trị và trật tự xã hội; ngược lại nó chỉ làm ngột ngạt thêm không khắ chắnh trị ở thuộc ựịa, làm âm ỉ thêm trong lòng xã hội những ngọn lửa ựấu tranh quyết liệt mà thôi

Dưới tác ựộng của cuộc khủng hoảng kinh tế, xã hội thuộc ựịa Việt Nam tiếp tục phân hóa, mâu thuẫn dân tộc và mâu thuẫn giai cấp tiếp tục tăng lên Giai cấp nông dân và giai cấp vô sản là hai bộ phận ựông ựảo nhất trong xã hội, cũng là hai ựối tượng chủ yếu của chắnh sách bóc lột vơ vét của tư bản Pháp ở thuộc ựịa Họ lại có ựời sống bần cùng hóa và hiện ựang bị ựe dọa trực tiếp bởi nạn chết ựói, thất nghiệp Người Pháp lúc ựó ựã tận mắt nhìn thấy và loan báo

ỘNgười ta có thể cầm chắc là nông dân sống ở cái mức cùng cực của ựói kém và nghèo khổỢ; còn công nhân thì có ựồng lương Ộkhông bao giờ vượt qúa từ 2 - 2,5 france/ngày (tức là 20 - 25xu/ngày) Trong các xưởng dệt, ngày làm việc từ 7 giờ sáng ựến 9 giờ tối, ở các ựồn ựiền công nhân phải làm việc từ 15 - 16 giờ một ngàyẦỢ Ngòai

ra còn luôn có nguy cơ bị sa thải

Các tầng lớp lao ựộng như nông dân, thợ thủ công, vô sản cùng những người làm nghề tự do ở cả thành thị và thôn quê, ựều

mong muốn ựấu tranh ựòi cải thiện ựời sống và chống lại xã hội thuộc ựịa

Ngay trong giai cấp ựịa chủ, tư sản và tầng lớp thượng lưu bản xứ cũng có nhiều bộ phận gặp khốn khó vì bị phá sản, bị chèn

ép, bị vỡ nợ bởi thuế má ngày một cao và không ựủ sức cạnh tranh với tư bản Pháp Từ năm 1929-1933 ở Hà Nội, Hải Phòng, Sài Gòn, Chợ Lớn có 502 vụ án khánh tận và 160 vụ án phát mãi tài sảnẦ

đó cũng là lúc các thuộc ựịa nói chung, đông Dương nói riêng, từ trong cùng cực của ựời sống kinh tế, từ bờ vực thẳm của khủng hoảng xã hội, tất cả ựã thấy cần phải hành ựộng, phải giải phóng khỏi ách thống trị của ngoại bang bằng chắnh sức mạnh của mình đông Dương trong cuộc khủng hoảng kinh tế không còn bình yên như trước kữa, ựã trở thành một đông Dương sục sôi hành ựộng Trong ựiều kiện vật chất xã hội ấy, các tư tưởng mới tiếp tục du nhập vào Việt Nam

Tư tưởng tư sản vẫn tiếp tục ăn sâu vào nhiều bộ phận xã hội, nhưng kể từ sau thất bại của Việt Nam Quốc Dân đảng, những bộ phận tắch cực ựi theo ựường lối ấy bị thất bại và tan vỡ về tổ chức, làm cho nhiều người mất phương hướng; một số ựi theo ựường lối cải lương, thì hoặc tán dương chủ thuyết Pháp - Việt ựề huề, hoặc lao sâu vào con ựường tiêu cực, chống phá cách mạng giải phóng dân tộc

Trong lúc ựó tư tưởng vô sản tiếp tục phát triển và ăn sâu vào các tầng lớp nhân dân Sự xuất hiện đảng Cộng Sản Việt Nam ựầu năm 1930 khác hẳn sự ra ựời của các tổ chức chắnh trị ựương thời, thu hút sự chú ý của ựông ựảo các tầng lớp xã hội

Sự tuyên truyền chống cộng ựã phản tác dụng, vô hình chung lại ựề cao chủ nghĩa Cộng sản đó cũng là lúc hình ảnh nhà nước công-nông ở Liên-xô ựang có sức thuyết phục khá lớn, nhiều dân tộc

bị áp bức ựang mơ ước chế ựộ Xô viếtẦ

Như thế một thời kỳ ựấu tranh cách mạng ựi theo xu hướng mới nhất ựịnh sẽ bùng nổ

2 Cao trào ựấu tranh cách mạng 1930-1931

Ở Việt Nam từ năm 1930 trở ựi, con ựường cách mạng vô sản

ựã dẫn dắt nhân dân ta ựấu tranh bằng những cao trào rộng lớn Mở ựầu cho những bước phát triển mới là sự bùng nổ cao trào chống ựế quốc phong kiến những năm 1930-1931, ựỉnh cao là sự xuất hiện các

Xô viết ở Nghệ An, Hà Tĩnh

Không phải là do ỘCộng sản kắch ựộngỢ như các quan chức thực dân lúc ấy nhận ựịnh, cao trào cách mạng những năm 1930-

1931 bùng nổ ngay sau thất bại của khởi nghĩa Yên Bái, là hậu qủa trực tiếp của chắnh sách kinh tế - xã hội của thực dân Pháp ở đông Dương trong giai ựoạn này đảng Cộng Sản Việt Nam ra ựời ựầu năm 1930, ựã kịp thời ựưa ra ựường lối phù hợp với nguyện vọng ựấu tranh của xã hội lúc ựó, và trở thành người lãnh ựạo phong trào dân tộc

Bắt ựầu là những cuộc ựấu tranh ôn hòa ủng hộ các chiến sĩ Yên Bái, chống chắnh sách khủng bố trắng của Pháp, nổ ra từ tháng 2/1930 ựến tháng 4/1930: các cuộc bãi công ở các ựồn ựiền, hầm mỏ, nhà máy, lan nhanh ra khắp thành thị và thôn quê ở cả Bắc - Trung - Nam Qua thực tiễn ựấu tranh, các đảng bộ ựịa phương ựược thống nhất về tổ chức, quần chúng công nông ựược tập hợp lại, tinh thần ựấu tranh của nhân dân tiếp tục ựược hâm nóng lên và gây dựng thành phong trào mới

Ngày 1/5/1930 nhân kỷ niệm Quốc tế lao ựộng, đảng Cộng Sản Việt Nam ựã chủ ựộng giành lấy việc phát ựộng phong trào trên phạm vi toàn quốc với hai lực lượng ựông ựảo nhất là vô sản và nông dân Cờ ựỏ búa liềm lần ựầu tiên xuất hiện ở các thành phố lớn và nhiều vùng thôn quê Những cuộc mắt tinh, biểu tình, biểu dương lực lượng kỷ niệm ngày 1/5 ựược tổ chức thật rầm rộ, nhất là ở Vinh -

Bến Thủy (Nghệ An) Thực dân Pháp ựàn áp cuộc biểu dương lực lượng ở Vinh - Bến Thủy, làm cho quần chúng rất công phẫn; ựược nông dân các vùng xung quanh ủng hộ, họ tiếp tục ựấu tranh

Phong trào của công-nông từ Vinh - Bến Thủy lan nhanh sang các huyện, tổng của hai tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, với sự hưởng ứng của các tầng lớp nhân dân theo lời kêu gọi của Xứ ủy Trung kỳ Trong ba tháng kể từ 1/5/1930, Nghệ An và Hà Tĩnh có 97 cuộc ựấu tranh đó là bước chuẩm bị trực tiếp ựưa phong trào ở ựây lên cao trào

Từ cuối tháng 8/1930, những cuộc biểu tình, biểu dương lực lượng với qui mô lớn ở các vùng nông thôn hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh tiếp tục bùng nổ, lôi kéo hàng chục ngàn người kết thành một khối Cuộc ựấu tranh nọ nối tiếp cuộc ựấu tranh kia, nổ ra không dứt

và chuyển sang bạo ựộng Ngày 30/8/1930, hơn 3.000 nông dân huyện Nam đàn biểu tình kéo ựến huyện lỵ phá huyện ựường Ngày 1/9/1930, gần 20.000 dân huyện Thanh Chương ựấu tranh với khắ giận ngút trời Ngày 7/9/1930 hơn 3.000 nông dân huyện Can Lộc kéo vào huyện ựường ựốt giấy tờ, sổ sách của chắnh quyền tay sai, phá nhà lao Ngày 12/9/1930, hơn 8.000 nông dân huyện Hưng Nguyên biểu tình và bị ựàn áp dã man tại ga Yên Xuân Quần chúng không nao núng, họ càng tập hợp ựông hơn và xông lên, tấn công vào hệ thống chắnh quyền ựịch ở cơ sở Nông dân các vùng nông thôn ựược công nhân các nhà máy, xắ nghiệp ở Vinh - Bến Thủy ủng

hộ, ựã biểu dương sức mạnh ựoàn kết, lòng căm thù, ý chắ quyết ựấu tranh ựòi tự do cuộc sống Sự tàn bạo của kẻ thù chỉ càng làm cho nhân dân sôi sục

Trước khắ thế ỘXông lên chọc trờiỢ của quần chúng cách mạng, chắnh quyền thực dân phong kiến ở nhiều nơi của Nghệ An và

Hà Tĩnh bị tan rã, hoặc tê liệt, bỏ chạy Trong tình hình ựó, các chi

bộ ựảng và tổ chức Nông hội đỏ ở các thôn, xã ựứng ra quản lý, ựiều hành mọi hoạt ựộng trong ựịa phương, thay thế vào vị trắ các cơ sở

chính quyền địch đã bỏ trống Dựa theo những hiểu biết sơ lược về chính quyền Xơ viết ở nước Nga, qua các tài liệu và báo chí của ðảng, người ta gọi các tổ chức vừa dựng lên là Xã Bộ Nơng, Thơn

Bộ Nơng hoặc các Xơ viết

(Ảnh Xơ viết Nghệ Tĩnh)

Mặc dù cịn sơ khai nhưng các Xơ viết ở Nghệ An, Hà Tĩnh thực chất là một chính quyền cách mạng của cơng nơng, do giai cấp cơng nhân lãnh đạo, thơng qua ðảng tiên phong của nĩ Việc đập tan

bộ máy chính quyền cũ, xây dựng bộ máy chính quyền mới, tổ chức một xã hội mới dân chủ tự do thực sự cho nhân dân lao động, tích cực bảo vệ chính quyền vừa giành được…, đĩ là những nhiệm vụ lớn lao mà các Xơ viết đã bước đầu thực hiện Trong lúc các ðảng bộ ở đây chưa sẵn sàng, các điều kiện chủ quan, thuận lợi của cách mạng

cả nước chưa cĩ, những việc làm tích cực đĩ cịn là sự đột phá táo bạo

Các Xơ viết ở Nghệ - Tĩnh tồn tại chưa đầy 8 tháng, từ cuối tháng 9/1930 đến giữa năm 1931, nhưng đã cĩ nhiều cố gắng sáng tạo trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, quân sự, văn hĩa, xã hội Chính quyền Xơ viết bãi bỏ những thứ thuế vơ lý, bất cơng; chia lại đất cơng cho nơng dân nghèo kể cả nam và nữ; qui định lại tơ tức;

tổ chức sản xuất chung; trợ cấp cho gia đình túng thiếu; bài trừ phong tục tập quán lạc hậu; lập đội Tự vệ đỏ; xây dựng các đồn thể quần chúng v.v…

Chính quyền tay sai của Pháp cũng phải thừa nhận trong các

Xơ viết: “Họ chơn cất người chết, cấp tiền bạc cho gia đình người chết hoặc bị nạn trong các cuộc biểu tình, cho cả những người nghèo khổ nữa Họ phát thuốc cho người ốm, xử các vụ kiện tụng Họ trừng trị những người nghiện thuốc phiện, nghiện rượu và cấm các hội hè cúng tế trong làng…”

Xô viết Nghệ - Tĩnh ựã thu hút sự chú ý quan tâm của nhiều lực lượng trong, ngoài nước lúc ựó Hưởng ứng lời kêu gọi của đảng Cộng Sản đông Dương, cả nước dấy lên phong trào ựấu tranh ủng hộ

Xô viết, chống khủng bố trắng Nguyễn Ai Quốc và Quốc tế Cộng sản rất chú ý theo dõi và góp ý kiến cho những người cộng sản đông Dương ựể bảo vệ các Xô viết ở Nghệ - Tĩnh Tại các nước Pháp, Trung Quốc, An độ ựã có nhiều hoạt ựộng báo chắ và xã hội ủng hộ

Xô viết Nghệ -Tĩnh

Còn bọn thực dân phong kiến thì vô cùng hoảng sợ Chúng cho rằng từ khi nước Pháp ựặt nền ựô hộ trên ựất nước này, Ộchưa bao giờ có một nguy cơ nào ựe dọa sự an ninh nội bộ của mình lớn hơn, thực sự hơnỢ, nó Ộrất trầm trọngẦ Tầm rộng lớn của nó ựã làm chúng ta sửng sốtẦỢ

Chắnh vì vậy từ Toàn Quyền đông Dương Pasquier, Khâm sứ Trung kỳ Le Fol, ựến các lực lượng tay sai trong chắnh phủ Nam Triều, ựều trực tiếp ựến Nghệ An - Hà Tĩnh ựể vạch kế hoạch bình ựịnh Sau ựó là hàng loạt biện pháp bạo lực tàn bạo và nham hiểm, cùng với các biện pháp lừa bịp của chúng ựược tung ra ựể ựàn áp các

Xô viết

đồn bót ựược dựng lên dầy ựặc, binh lắnh các nơi ựược ựiều ựộng về; bắn giết, bắt bớ giam cầm là những hoạt ựộng ựầu tiên của những công cụ bạo lực mà chắnh quyền thực dân ựối phó với phong trào quần chúng Chắnh sách ỘLấy quan nhà trị quan nhàỢ, ỘBuộc dân cày ra ựầu thúỢẦ ựược ựem ra áp dụng Chúng phát ỘThẻ qui thuậnỢ,

tổ chức ỘRước cờ vàngỢ, lập ra ỘXã đoànỢ, dùng sách báo tranh ảnh

vu cáo nói xấu cộng sảnẦ địch ựã không từ một biện pháp nào, kể

cả các biện pháp quân sự, kinh tế, xã hội và lừa mị ựể ựánh phá cách mạng đến giữa năm 1931, các Xô viết Nghệ - Tĩnh lần lượt thất bại

Tuy nhiên, ựó không phải là sự thất bại của ựường lối và phương pháp cách mạng vô sản Xô viết Nghệ - Tĩnh và cả cao trào cách mạng 1930-1931, là minh chứng hùng hồn cho truyền thống yêu

nước, lòng dũng cảm kiên cường, sức sống mãnh liệt và sức sáng tạo phi thường của dân tộc Việt Nam Nó khẳng ựịnh trong thực tế: đường lối cách mạng, uy tắn và năng lực lãnh ựạo của đảng của giai cấp vô sản Việt Nam Nó sáng tạo ra nhiều hình thức và phương pháp ựấu tranh mới cho cách mạng; ựồng thời nó ựể lại nhiều bài học kinh nghiệm qúi báu cho những người yêu nước và cách mạng ựang ựấu tranh cho nền tự do và ựộc lập

đồng chắ Lê Duẩn ựánh giá: ỘTrực tiếp mà nói, không có những trận chiến ựấu rung trời chuyển ựất những năm 1930-1931 trong ựó công-nông ựã vung ra nghị lực cách mạng phi thường của mình, thì không thể có cao trào những năm 1936-1939Ợ Cao trào ựấu tranh cách mạng 1930-1931, ựỉnh cao là Xô viết Nghệ - Tĩnh, là

Ộbước thắng lợi ựầu tiên có ý nghĩa quyết ựịnh ựối với toàn bộ tiến trình phát triển về sau của cách mạngỢ

3 đấu tranh cho dân sinh dân chủ những năm 1932-1935

Những năm sau khi các Xô viết ở Nghệ - Tĩnh bị dìm trong biển máu, phong trào ựấu tranh cách mạng của nhân dân ta gặp nhiều khó khăn do bị tổn thất nhiều cả về lực lượng, tổ chức, phương thức hoạt ựộng cũng không còn thắch hợp nữa Thực dân Pháp triệt ựể thi hành chắnh sách khủng bố trắng ựối với tất cả những người yêu nước

và cách mạng Hai năm 1930-1931 ở Bắc kỳ có 21 phiên tòa ựại hình

xử 1.094 vụ án chắnh trị Những năm 1930-1933 Hội ựồng ựề hình Bắc kỳ và toà án Nam kỳ kết án 6.902 vụ án chắnh trị Chắnh quyền thuộc ựịa đông Dương từ 1930-1933 bắt giam 246.532 người, chủ yếu là các cán bộ, ựảng viên cộng sản, những cơ sở đảng và quần chúng tắch cực Các nhà tù Hỏa Lò, Khám Lớn, Kon Tum, Côn đảo, Lao Bảo, Sơn LaẦ có rất ựông các chắnh trị phạm là những người yêu nước và cách mạng

Mặt khác trong những năm 1931 -1935 ựịch cũng buộc phải

có những cải cách dân chủ dù rất hạn chế, ựể củng cố nền thống trị của chúng ở đông Dương Tháng 6/1931 Ủy ban ựiều tra đông

Dương ựược thành lập ựể xem xét lại toàn bộ chắnh sách cai trị của Pháp ở thuộc ựịa này Cuối năm 1931, Bộ trưởng Bộ Thuộc ựịa Pháp

là Paul Reynaud trực tiếp sang đông Dương xem xét tình hình, quyết ựịnh chắnh sách mới Từ năm 1932, hàng loạt cải cách lừa bịp của chúng ựược triển khai như: Cải tổ giáo dục sơ học, cải tổ tư pháp bản

xứ, ựưa Bảo đại về nước lập nội các Nam Triều mới, củng cố các Viện Dân biểu và Hội ựồng Quản hạt, ựưa Bùi Quang Chiêu vào Thượng Hội ựồng thuộc ựịa Pháp, nâng ngạch lương công chức Pháp cho công chức bản xứ, cho tư bản bản xứ tham gia ựấu thầu và hướng Ộquy chế lao ựộngỢ, cấp học bổng cho người bản xứ, khuyến khắch phát triển tôn giáo, xuất bản các sách báo lãng mạn, sách thần tiên, sách bói toánẦ

Bằng những biện pháp ựó, thực dân Pháp tranh thủ lôi kéo ựược một số người trong tầng lớp tiểu tư sản và tầng lớp thượng lưu; nhiều người hy vọng vào ỘCải cáchỢ của chắnh quyền thực dân Số ựông muốn tranh thủ những ựiều kiện thuận lợi ựể thực hiện nguyện vọng học tập vươn lên của mình, hoặc tranh thủ làm ăn kiếm sống, ựồng thời họ vẫn không quên thân phận một người dân mất nước

Trong hoàn cảnh có những thay ựổi, xã hội thuộc ựịa xuất hiện những xu hướng mới trên các lĩnh vực văn hóa văn nghệ và tư tưởng Trào lưu Thơ Mới, văn học lãng mạn với Tự Lực Văn đoàn, văn học hiện thực phê phán, ựó là những dòng văn học mới ra ựời và phát triển trong những năm 1932-1935 đó là tiếng nói của các bộ phận dân cư trước tình hình ựất nước, là sự chán ghét chế ựộ thuộc ựịa với những cách thức khác nhau của ựội ngũ trắ thức tiểu tư sản Cuộc ựấu tranh giữa triết học duy vật và triết học duy tâm, thông qua cuộc tranh luận tiêu biểu giữa Hải Triều và Phan Khôi, những năm 1933-1934, là sự xung ựột về thế giới quan và nhân sinh quan trong

xã hội đầu năm 1935, trên báo chắ công khai ở thuộc ựịa, diễn ra cuộc luận chiến giữa quan ựiểm nghệ thuật vị nhân sinh và quan ựiểm nghệ thuật vị nghệ thuật

Các cuộc ựấu tranh giữa những xu hướng khác nhau trên lĩnh vực văn hóa tư tưởng trên ựây, góp phần vào sự phân hóa xã hội về

tư tưởng chắnh trị Một bộ phận khá ựông những người tư sản, tiểu tư sản trắ thức, sau ựó ựứng về phắa nhân dân lao ựộng, ựấu tranh cho quyền lợi dân tộc Việt Nam đội ngũ những người yêu nước và cách mạng dưới ngọn cờ cách mạng vô sản ngày một ựông

để tiếp tục thực hiện nhiệm vụ lãnh ựạo cách mạng ở các ựịa phương, những cơ sở đảng còn lại kiên trì ựấu tranh bảo vệ và xây dựng củng cố lực lượng, gây dựng tổ chức, phát triển phong trào Các Xứ ủy lâm thời sau nhiều nỗ lực ựã ựược gây dựng lại ở Bắc kỳ (1932), Nam kỳ (1933), Trung kỳ (1934); các cơ sở đảng Cộng sản đông Dương cũng ựược xây dựng ở Campuchia, Lào năm 1934

Tháng 3/1935, ựược sự giúp ựỡ của Quốc tế Cộng sản, những người cộng sản đông Dương ựã tiến hành cuộc đại hội đảng ở Ma Cao, bầu ra Ban chấp hành Trung ương mới gồm 13 thành viên do ựồng chắ Hà Huy Tập làm Tổng Bắ thư Nghị quyết chắnh trị của đại hội ựại biểu lần thứ nhất ngày 27 -31/3/1935 của đảng Cộng sản đông Dương vạch rõ: ỘThâu phục quảng ựại quần chúng là một nhiệm vụ trung tâm, căn bản, cần kắp của đảng hiện thờiỢ đến ựây, đảng Cộng Sản đông Dương ựã ựược khôi phục về tổ chức

Trước ựó, từ năm 1932, cùng với nhu cầu dân sinh dân chủ ngày càng tăng lên trong xã hội, các hội quần chúng công khai ra ựời như hội Tương tế, hội Cấy, hội Gặt, hội Thể thao; các nghiệp ựoàn cũng hình thành trong các giơi các ngành đấu tranh công khai hợp pháp ựòi dân sinh dân chủ trong các tầng lớp nhân dân từ ựó cũng dần dần phát triển Từ sau khi hệ thống tổ chức đảng Cộng sản đông Dương ựược phục hồi, phong trào ựấu tranh cách mạng của quần chúng công - nông cũng ựược dấy lên mạnh mẽ dưới những hình thức ôn hòa như mắt tinh, biểu tình, bãi công bãi khóa, bãi thị, quần chúng yêu nước ở cả thành thị và thôn quê, gồm nhiều tầng lớp, ựã

và ựang tiếp tục tham gia ngày càng ựông vào các họat ựộng công

khai địi quền lợi Như thế, đến năm 1935, phong trào dân tộc lại sẵn sàng bước vào một thời kỳ đấu tranh mới

II VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM ðẤU TRANH DÂN CHỦ 1936-1939

1 Chống chủ nghĩa phát xít là nhiệm vụ chung của tất cả các dân tộc trên thế giới

Những năm từ 1919-1936 chủ nghĩa phát xít ra đời và phát triển thành một trào lưu chính trị, đã thắng thế ở nhiều nước trên thế giới ðảng phát xít Ý ra đời năm 1920, đến năm 1922 giành được chính quyền ở Roma ðảng Quốc xã ðức ra đời năm 1919, đến năm

1933 trở thành ðảng cầm quyền Ở Nhật, sau cuộc đảo chính bất thành của phái “Sĩ quan trẻ”, chính quyền quân phiệt từ năm 1936 chuyển sang phát xít hĩa…

Chủ nghĩa phát xít, như Quốc tế cộng sản đã khái quát:

“Chính là sự tấn cơng tàn bạo nhất của tư bản chống lại quần chúng lao động, … chính là chủ nghĩa xơ vanh đến cực điểm và là chiến tranh xâm lược, … là nền chuyên chính khủng bố cơng khai của những phần tử phản động nhất, đế quốc chủ nghĩa nhất của tư bản tài chính”

Trên cơ sở nhận thức đĩ, ðại hội lần thứ VII Quốc tế Cộng sản họp tại Matxcva tháng 7/1935 Sau khi vạch rõ nguy cơ chủ nghĩa phát xít, Quốc tế Cộng sản chủ trương: thành lập Mặt trận Nhân dân rộng rãi trên tồn thế giới chống chủ nghĩa phát-xít, chống nguy cơ chiến tranh, bảo vệ hịa bình dân chủ

Trong xu thế chung của thế giới chống phát xít, tháng 1/1936, Mặt trận Bình dân Pháp đã ra đời Mặt trận tập hợp nhiều tổ chức đảng phái chống phát xít Pháp, trong đĩ đơng đảo nhất là ðảng Xã hội, ðảng Cấp tiến, ðảng Cộng sản, Tổng Liên đồn lao động, Tổng Liên đồn lao động thống nhất Trong cuộc bầu cử tháng 4/1936, lực

lượng phát xắt Pháp thất bại, lực lượng dân chủ hoàn toàn thắng thế, chắnh phủ Mặt trận Bình dân ựược thành lập

Sau khi ra ựời, Chắnh phủ Mặt trận Bình dân Pháp buộc phải thi hành Cương lĩnh dân chủ chống phát xắt đối với các thuộc ựịa, Chắnh phủ Mặt trận Bình dân Pháp chủ trương mở các cuộc ựiều tra tình hình và thu thập dân nguyện, ban hành các quyền tự do dân chủ,

tự do nghiệp ựoàn, cải thiện ựời sống giới lao ựộng, toàn xá chắnh trị phạmẦ

2 Phong trào đông Dương ựại hội (1936)

Ở đông Dương từ năm 1935 trở ựi, áp lực của cuộc khủng hoảng kinh tế ựã nhẹ dần, nhưng sản xuất kinh tế phục hồi chậm Các công ty ựộc quyền của tư bản Pháp ra sức bành trướng thế lực, làm phá sản hàng loạt các chủ tư bản nhỏ người Pháp và Việt Chắnh quyền thuộc ựịa còn cho tăng thêm thuế thân ở Bắc kỳ, ựặt thêm thuế lợi tức ở Nam kỳ, các thành thị có thêm thuế cư trúẦ Tuy vậy, do Chắnh phủ ở chắnh quốc ựã ngả theo xu hướng cánh tả, nên chắnh quyền thuộc ựịa không thể thi hành chắnh sách khủng bố trắng tàn bạo như trước ựược nữa Các tầng lớp nhân dân và cả một số bộ phận thượng lưu ựều mong muốn có những thay ựổi cần thiết trong ựời sống kinh tế - xã hội Khi nghe tin Chắnh phủ Pháp sẽ cử Ban ựiều tra của Nghị viện Pháp sang đông Dương, nhiều người ở thuộc ựịa tỏ ý trông chờ, hy vọng những cải cách dân chủ

Trước sự chuyển biến chung của tình hình, đảng Cộng Sản đông Dương gửi thư ngỏ cho các tổ chức và nhóm cách mạng ở đông Dương (tháng 4/1936) và thư công khai cho các ựồng chắ toàn ựảng (tháng 6/1936) Cùng lúc ựó, Nguyễn Văn Tạo, một ựảng viên hoạt ựộng công khai viết cuốn ỘMặt trận Bình dân Pháp và nguyện vọng của quần chúng đông DươngỢ Ngày 26/7/1936 tại Hội nghị Thượng Hải của Ban chấp hành Trung ương, đảng Cộng Sản đông Dương chủ trương thành lập ỘMặt trận Nhân dân Phản ựế đông DươngỢ ựể chống chế ựộ phản ựộng thuộc ựịa, chống phát xắt và

chiến tranh, ựòi tự do dân chủ, cơm áo hòa bình Ngày 29/7/1936 (sau ựó ngày 5/8/1936) nhà trắ thức yêu nước Nguyễn An Ninh, qua

tờ báo La Lutte, kêu gọi Ộtiến tới một đại hội đông DươngỢ, Ộhãy bắt tay vào đại hội đông DươngỢ ựể thảo bản dân nguyện của toàn thể nhân dân đông Dương Từ những nắm bắt tình hình ựể chỉ ựạo, phong trào đại hội đông Dương ựã bùng nổ, mở ựầu một cao trào ựấu tranh dân chủ mới ở Việt Nam

Tại Nam kỳ ngày 13/8/1936 Ủy ban trù bị đại hội đông Dương ựầu tiên ra ựời ở Hội Quán báo Việt Nam (số 78 phố La Grandier - nay là ựường Lý Tự Trọng) gồm 19 người (có 3 ựại biểu Cộng sản) Sau ựó các Ủy ban Hành ựộng ựược hình thành khắp nơi,

cả thành phố, thị xã lẫn thôn quê đến tháng 9/1936 Nam kỳ ựã có hơn 600 Ủy ban Hành ựộng đông nhất là ở các thành thị như Sài Gòn, Chợ Lớn, Thủ Dầu Một, Gia định, Biên Hòa (riêng Sài Gòn - Chợ Lớn có 31 Ủy ban Hành ựộng) Các nhà máy xắ nghiệp, trường học cũng có Ủy ban Hành ựộng, có 1/3 số xã vùng nông thôn lập Ủy ban Hành ựộng

Các Ủy ban Hành ựộng tổ chức hội họp, mắt tinh sôi nổi; truyền ựơn, báo chắ cổ vũ vận ựộng cho các Ủy ban Hành ựộng hoạt ựộng công khai Gần một nửa trong số 600 Ủy ban Hành ựộng có trụ

sở với những ủy viên thường trực là những cán bộ cách mạng hay những người yêu nước

Tại Bắc kỳ và Trung kỳ, tháng 9/1936 các Ủy ban lâm thời đại hội đông Dương cũng ựược ra ựời ở Hà Nội và Huế, sau ựó các

Ủy ban Hành ựộng hình thành ở các tỉnh xung quanh Trong các nhà

in, xưởng máy, trong các giới tiểu thương, phụ nữ, nông dânẦ ựâu ựâu cũng nói ựến dân nguyện, các cơ sở Ủy ban Hành ựộng lần lượt

ra ựời

Phong trào quần chúng dâng lên mạnh mẽ, ảnh hưởng của đảng Cộng Sản đông Dương ngày một lan rộng Chắnh quyền thuộc ựịa từ chỗ ựối phó thận trọng, ựến chỗ dung túng cho bọn phản ựộng

thuộc ựịa công khai ựàn áp phong trào; ựồng thời tìm cách lôi kéo, chia rẽ phong trào, xoa dịu quần chúng Ngày 15/9/1936 Pháp ra lệnh giải tán các Ủy ban Hành ựộng ở Nam kỳ Ngày 19/9/1936 Bộ trưởng Bộ Thuộc ựịa Pháp là Muter cho phép bọn thực dân ở đông Dương dùng biện pháp ựắch ựáng ựể dập tắt phong trào đại hội đông Dương Ở Bắc kỳ và Trung kỳ, chắnh quyền thực dân cũng ựã ra lệnh giải tán các Ủy ban Hành ựộng ngay khi phong trào vừa phát ựộng

Tuy nhiên với những hoạt ựộng thu thập nguyện và tình hình thực tế tại đông Dương, Chắnh phủ Pháp buộc phải cho ban hành tại thuộc ựịa một số quyền tự do dân chủ hạn chế Ngày 11/10/1936 Toàn quyền đông Dương ra nghị ựịnh về quyền lợi của lao ựộng đông Dương như chế ựộ nghỉ chủ nhật, chế ựộ nghỉ phép năm, chế

ựộ ngày làm 8 giờẦ Tháng 12/1936 một số chế ựộ lao ựộng khác ựược ban hành như học nghề, tiền lương, nghỉ ựẻ, cúp phạtẦ để xoa dịu phong trào, chắnh quyền thực dân còn ựồng thời cho ân xá một số chắnh trị phạm Năm 1936 có khoảng 1.000 người và ựến tháng 10/1937 ựã có 1.532 người ựược ra khỏi các nhà tù ựế quốc, trở về với phong trào quần chúng đầu năm 1937, do không cử ựược Ban ựiều tra theo như dự ựịnh, nên Quốc hội Pháp phải cử ựại diện là Godart sang đông Dương ựể thu thập tình hình

Phong trào đại hội đông Dương sau ựỉnh cao tháng 9/1936 ựi vào kết thúc Nhưng ựược tin có ựại diện chắnh phủ Pháp sang đông Dương, phong trào quần chúng lại bùng lên với danh nghĩa ựón Godart Suốt trong tháng 1, ựầu tháng 2/1937, hàng chục vạn người khắp Bắc - Trung - Nam và tòan đông Dương ựã mắt tinh, biểu tình ựón Godart Quần chúng mang theo bản ỘDân nguyệnỢ ựòi dân sinh dân chủ

Phong trào ựón Godart là phong trào công khai của quần chúng lao ựộng chống chế ựộ phản ựộng thuộc ựịa

3 Mặt trận Dân chủ đông Dương và sự phát triển của cao trào ựấu tranh dân chủ những năm trước chiến tranh

Từ năm 1937, đảng Cộng Sản đông Dương tận dụng các khả năng công khai hợp pháp, chủ trương thành lập Mặt trận Dân chủ đông Dương Theo ựó, xây dựng các tổ chức ựoàn thể quần chúng của Mặt trận như đoàn Thanh niên Dân chủ, Hội Cứu tế Bình dân, Công hội, Nông hội Ngòai ra, ở các thành thị và nông thôn còn phát triển hội quần chúng như Ai hữu, Tương tế, Thể thao, Bóng ựá,

Âm nhạc, Kịch, Du lịch, Chèo, hội Cấy, hội GặtẦ

để tập hợp các lực lượng khác, Mặt trận Dân chủ đông Dương thông qua các nhóm Cộng sản công khai (nhóm Tin Tức, Ngày Nay ở Bắc kỳ, nhóm Dân chúng ở Nam kỳ, một bộ phận trong Viện Dân biểu ở Trung kỳ) ựã liên minh với các chi nhánh đảng Xã hội Pháp, đảng Lập hiến, Viện Dân biểu, lập tổ chức cơ sở của Mặt trận

(Ảnh Báo chắ thời kỳ 1936-39)

Với việc tổ chức tập hợp nhiều thành phần xã hội, Mặt trận Dân chủ đông Dương có vai trò quan trọng trong phong trào ựấu tranh mới của dân tộc, nhất là trong ựấu tranh công khai hợp pháp

Trong hai năm 1937-1938, Mặt trận Dân chủ ựã lần ựầu tiên gây sự chú ý lớn trong những cuộc bầu cử Viện Dân biểu Trung kỳ, Viện Dân biểu Bắc kỳ, Hội ựồng Thành phố Hà Nội, đại Hội ựồng Kinh tế- Tài chắnh đông Dương Chương trình hành ựộng và danh sách ửng cử của Mặt trận Dân chủ đông Dương ựã gây lòng tin và giành thắng lợi cao trong các cuộc bầu cử Cuộc bầu cử Hội ựồng Thành phố Hà Nội có 15 người của Mặt trận Dân chủ đông Dương trúng cử, trong ựó cựu chắnh trị phạm Khuất Duy Tiến là người ựược nhiều phiêu nhất

Những hoạt ựộng ựấu tranh công khai hợp pháp của quần chúng cũng ngày một sôi nổi với những hình thức phong phú như mắt tinh, biểu tình, biểu dương lực lượng, bãi côngẦ Ngày 1/5/1938 tại

Hà Nội ựã có cuộc biểu dương lực lượng lớn nhất với 250.000 người

trong khu vực nhà đấu Xảo, kỷ niệm ngày Quốc tế Lao ựộng Các thành phố cũng thường xuyên nổ ra bãi công, bãi thị, bãi khóaẦ Nửa cuối năm 1936 có 361 cuộc ựấu tranh công khai của quần chúng lao ựộng; năm 1937 có gần 400 cuộc ựấu tranh của công nhân và hơn

150 cuộc ựấu tranh của nông dân; năm 1938 có 135 cuộc bãi công của công nhân và 125 cuộc ựấu tranh của nông dânẦ

(Ảnh mắt tinh 1/5/1938)

Về tư tưởng, cuộc ựấu tranh cho những quan ựiểm duy vật và

tư tưởng yêu nước - cách mạng tiếp tục phát triển đặc biệt, trong cuộc ựấu tranh chống Trốt-kắt và chủ nghĩa Trotxky, Nguyễn Ai Quốc và đảng Cộng sản đông Dương ựã sớm vạch mặt những kẻ giả danh cách mạng, bọn này thường hô hào quần chúng phải Ộựẩy mạnh cách mạngỢ, nhưng thực tế là ựể chống lại cách mạng

Phong trào báo chắ công khai rầm rộ ở cả Bắc lẫn Nam suốt mấy năm 1936-1939 Bắc kỳ có Notre Voix, Le Travail, En Vant, Tin Tức, Thời Thế, đời Nay, Bạn Dân; Trung kỳ có Nhành Lúa, Kinh tế Tân Văn, Dân, Sông Hương Tục bản; Nam kỳ có LỖAvant garde, Le People, Dân chúng, Lao ựộngẦ đó là những tờ báo tiến

bộ cách mạng, như bản Cương lĩnh của ỘNotre VoixỢ ựã tuyên bố:

ỘLà tiếng nói của những người mong muốn hòa bình, muốn ựược tự

do và hạnh phúc hơn, của những người quyết tâm ựấu tranh cho một cuộc sống tốt ựẹp hơn, ựấu tranh chống lại các lực lượng bảo thủ và

áp bức xã hội, chống lại những kẻ gây chiến, chủ nghĩa phát-xắt trong nước và trên quốc tếỢ Cuộc ựấu tranh của những người làm báo (qua các Hội Nghị báo chắ ở Trung kỳ ngày 27/3/1937, ở Bắc Ký ngày 24/4/1937), làm cho Chắnh phủ Pháp buộc phải ban hành Luật Tự do Báo chắ ngày 30/8/1938 (mặc dù chỉ trong ựịa phận Nam kỳ mà thôi)

Văn hóa văn nghệ là lĩnh vực có nhiều nét phát triển mới, thể hiện rõ nhất những ựổi thay trong ựời sống tinh thàn của ựời sống xã hội Sách chắnh trị lần ựầu tiên ựược công khai xuất bản như: ỘVấn

ựề dân càyỢ của Qua Ninh và Vân đình (1937), ỘChủ nghĩa MácỢ của Hải Triều (1938) và các sách giới thiệu về Liên Xô, Trung Quốc,

về Mặt trận Bình dân PhápẦ Thơ Tố Hữu từ năm 1938 ựã chinh phục quần chúng yêu nước và ựánh dấu sự xuất hiện nền Thơ ca cách mạng trong cuộc ựấu tranh dân chủ công khai Trong lúc ựó, dòng văn học hiện thực phê phán cũng bước vào thời kỳ sinh sôi nảy nở lấn lướt cả dòng văn học lãng mạn ựang ựi vào phân hóa Các tác phẩm Tắt đèn, Việc Làng (Ngô Tất Tố), Bỉ Vỏ (Nguyên Hồng), Bước đường Cùng (Nguyễn Công Hoan), Số đỏ (Vũ Trọng Phụng), Lầm Than (Lan Khai)Ầ trở thành món ăn tinh thần mới của nhiều tầng lớp xã hội

Sân khấu và lý luận phê bình văn học cũng xuất hiện với các

vở diễn tập trung phản ánh hiện thực xã hội: Kim Tiền (Vi Huyền đắc), đời Cô Lựu (Trần Hữu Trang)

để chống văn hóa ngu dân, Phong trào truyền bá chữ quốc ngữ ựược phát triển rộng rãi, nhất là trong các tầng lớp nhân dân lao ựộng Mở ựầu là việc thành lập Hội truyền bá chữ quốc ngữ của Nguyễn Văn Tố Sau ựó là các nơi mở lớp chữ quốc ngữ, chống thất học và giúp cho quần chúng hiểu biết thời cuộc

đến cuối năm 1938, cuộc chạy ựua vũ trang chuẩn bị chiến tranh của chủ nghĩa phát xắt càng ráo riết, những thuận lợi cho các cuộc ựấu tranh dân chủ hòa bình cũng ngày một ắt dần ựi

Ở đông Dương, bọn phản ựộng thuộc ựịa từ cuối năm 1938 ựầu năm 1939, bắt ựầu ngăn cản và cấm ựoán những hoạt ựộng dân chủ công khai của quần chúng

Tháng 8/1939 sắc lệnh kiểm duyệt báo chắ ựược thực hiện Tiếp theo là những theo dõi gắt gao các họat ựộng của đảng Cộng sản đông Dương Vì vậy, trong ỘThông báo tháng 3/1939Ợ, đảng Cộng sản đông Dương ựã kêu gọi chống khủng bố Từ ựó đảng kịp thời rút vào bắ mật trước khi ựịch ra tay khủng bố truy lùng bắt bớ

Cho ựến khi đại chiến thế giới lần thứ hai bùng nổ (tháng 9/1939) phong trào ựấu tranh dân chủ công khai ở Việt Nam ựã chấm dứt sau hơn ba năm phát triển

Như vậy, trong khuôn khổ xã hội thuộc ựịa, những hoạt ựộng công khai hợp pháp theo chương trình của Mặt trận Dân chủ đông Dương, mà người lĩnh xướng là đảng Cộng Sản đông Dương, ựã ựem ựến cho phong trào dân tộc một thời kỳ phát triển mạnh mẽ, một

sự chuyển biến mới trong cách thức và nội dung ựấu tranh, một sự bổ sung mới vào lực lượng tiến hành và quy mô phát triển

Cao trào ựấu tranh dân chủ công khai những năm 1936-1939

là một Cao trào của quần chúng hiếm có ở xứ thuộc ựịa Với cao trào này, lực lượng ựấu tranh cách mạng của dân tộc ựược hình thành từ thời kỳ 1930-1931, gây dựng hồi phục lại những năm 1932- 1935, nay ựược củng cố bổ sung thành một ựạo quân hùng hậu hàng triệu người ở cả nông thôn và thành thị với nhiều tầng lớp giai cấp khác nhau Tận dụng mọi khả năng, ựiều kiện thế giới và tình hình trong nước những năm trước chiến tranh, ựưa cả dân tộc vào một cuộc vận ựộng cách mạng, với nhiều hình thức hoạt ựộng phong phú, sôi nổi

đó là thành công lớn, bài học qúi báu từ thực tế ựấu tranh những năm 1936-1939, là hành trang của những người yêu nước, cách mạng ựem vào qúa trình ựấu tranh cho tự do ựộc lập

III VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM CHIẾN TRANH THẾ GIỚI LẦN THỨ II (1939-1945) - CÁCH MẠNG THÁNG TÁM VÀ

SỰ RA đỜI NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA

1 Tình hình đông Dương những năm chiến tranh thế giới bùng nổ Nhân dân đông Dương một cổ hai tròng

Chiến tranh thế giới lần thứ hai bùng nổ ựã chấm dứt cao trào ựấu tranh dân chủ bảo vệ hòa bình Từ ựây thế giới tiến bộ và cách mạng lại bắt ựầu thời kỳ mới, thời kỳ tiêu diệt chủ nghĩa phát xắt, mở rộng trận ựịa cách mạng

Từ châu Âu, chiến tranh lan nhanh sang các châu lục khác Phát xắt đức - Ý - Nhật sau khi ựiên cuồng tấn công các nuớc tư bản, chúng quay sang tấn công Liên Xô Một liên minh thế giới lập tức ựược hình thành gồm Liên Xô - Anh - Pháp - Mỹ và các nước thuộc ựịa phụ thuộc, tất cả phối hợp chống chủ nghĩa phát xắt, tạo ựiều kiện cho nhiều quốc gia dân tộc ựứng lên giải phóng ựất nước, giành ựộc lập tự do

Nước Pháp nhảy vào vòng chiến làm thay ựổi toàn bộ chắnh sách của họ ở cả chắnh quốc lẫn thuộc ựịa Ngày 25/9/1939 Chắnh phủ Daladier ra lệnh giải tán đảng Cộng sản, bắt bớ khủng bố các lực lượng dân chủ tiến bộ, Mặt trận Bình dân Pháp hoàn toàn tan vỡ

Ở đông Dương, Toàn quyền Catroux ra nghị ựịnh chống mọi hoạt ựộng tuyên truyền Cộng sản, giải tán các hội Hữu ái, Nghiệp ựoàn, giải tán Mặt trận Dân chủ, hàng ngàn người yêu nước bị bắt bớ giam cầm ở trong nước hay ựày biệt xứ Thống kê của chắnh phủ Pháp, cuối năm 1939 ựầu năm 1940, Trung kỳ và Bắc kỳ có 43 án tử hình,

153 án chung thân, 2.587 án khổ sai, ở Nam kỳ có 800 cán bộ ựảng viên bị bắt giam, Thừa Thiên- Huế có 65/57 ựảng viên bị sa lướiẦ

Cũng như trong cuộc chiến tranh lần trước, đông Dương phải cung cấp sức người sức của cho chắnh quốc ngày một nhiều, lần này ngay từ những ngày ựầu chiến tranh, Pháp ựã ráo riết bắt lắnh, lập thêm sân bay và trại lắnh, củng cố các quân cảng, huấn luyện quân trù bị, chuyển một số nhà máy sang phục vụ chiến tranh Toàn quyền Catroux tuyên bố tháng 11/1939 rằng: Ộđông Dương phải ựể cho nước Pháp sử dụng nguồn nhân lực của mìnhẦ Dù có tham gia trực tiếp hay không vào cuộc chiến, đông Dương cũng không ựược tự do

có phương hướng riêng của nền kinh tế và tài chắnh của mình, mà phải qui tụ nó vào những mục ựắch do mẫu quốc chỉ ựịnh đông Dương phảiẦ vì lợi ắch của mẫu quốc, cung cấp những sản phẩm của ựất ựai và trong lòng ựất mà nước Pháp ựòi hỏiỢ

Từ sau khi có lệnh tổng ựộng viên (ngày 3/9/1939) ựến tháng 11/1939 ựã có 70.000 lắnh Việt Nam sang Pháp, chỉ hai tháng mà

ỘThuế máuỢ của thuộc ựịa này ựã tăng gấp rưỡi so với cả cuộc chiến tranh lần trước Còn nguồn vật lực thì huy ựộng ngày một nhiều theo cường ựộ chiến tranh: ựến cuối năm 1939 ựã có 1.500.000 tấn gạo, 66.000 tấn cao su ựược ựưa về Pháp, cùng với 57.166.000 ựồng tiền thuế các loại; chỉ tám tháng ựầu năm 1940 ựã có 37.995 tấn nguyên liệu trị giá 51.000.000 france từ đông Dương về Pháp Cái gọi là nền

ỘKinh tế chỉ huyỢ của Pháp ở đông Dương, thực chất là chương trình

vơ vét nhân tài vật lực ở thuộc ựịa ném vào lò lửa chiến tranh Chắnh

vì thế, chiến tranh thế giới lần thứ 2 tiếp tục tàn phá nền kinh tế và ựời sống xã hội ở đông Dương Mâu thuẫn của nhân dân đông Dương với thực dân Pháp và tay sai càng gay gắt, không thể không dẫn ựến bùng nổ những cuộc ựấu tranh một mất một còn

Giữa năm 1940 chiến tranh ở châu Âu trở nên nóng bỏng với việc phát xắt đức quay nòng súng về phắa Tây Âu Ngày 22/6/1940 Pháp mất nước, Chắnh phủ Pétain ở Vichy trở thành bù nhìn của đức, còn Chắnh phủ De Gaulle kháng chiến thì lưu vong Ở châu Á, phát xắt Nhật ựã chiếm trọn Trung Quốc và chuẩn bị tiến xuống đông Dương, bành trướng xuống toàn bộ đông Nam Á

Sự chuyển biến nhanh của chiến tranh làm cho tình hình đông Dương có nhiều diễn biến phức tạp đô ựốc Decoux thay Catroux làm Toàn quyền đông Dương, hy vọng lập lại thời kỳ chắnh quyền của các đô ựốc như hồi cuối thế kỷ XIX Ngày 18/6/1940, Nhật lợi dụng lúc Pháp mất nước ựể ựòi yêu sách và ngày 22/9/1942 chúng ựã ựổ quân vào đông Dương, ném bom Hải Phòng, ựánh chiếm Lạng SơnẦ Tháng 10/1940, Nhật xúi giục Thái Lan ựánh chiếm Lào và Campuchia, Tháng 7/1941 Nhật buộc Pháp ký Hiệp ước phòng thủ chung đông Dương Ngày 8/12/1941 Nhật gây ra chiến tranh Thái Bình Dương, Hiệp ựịnh quân sự Nhật - Pháp ựược

ký kết, đông Dương trở thành một căn cứ bàn ựạp của Nhật ở đông Nam Á

Như vậy, từ cuối năm 1940 Pháp và Nhật ựã câu kết với nhau cùng thống trị đông Dương, nhân dân đông Dương phải chịu cảnh một cổ hai tròng nô lệ: thực dân Pháp và phát xắt Nhật

Pháp tiếp tục thi hành chắnh sách ỘKinh tế chỉ huyỢ, vơ vét sức người sức của ở thuộc ựịa này, nhưng dần dần Pháp trở thành kẻ giữ nhà cho Nhật, cung phụng cho Nhật Từ năm 1940-1945, Pháp cung cấp cho Nhật 6.500.000 tấn gạo, 260.000 tấn ngô, 1.145.000 ựồng tiền thuế

Phát xắt Nhật cũng trực tiếp vơ vét nhân tài vật lực ở đông Dương và thực hiện nhiều chắnh sách kinh tế rất tàn bạo Ba mặt hàng đông Dương sớm xuất sang Nhật là gạo (41.000 tấn/1940), than (479.007 tấn/1940), quặng sắt, Măng gan (41.000 tấn/1940) Hàng vạn héc-ta lúa phải nhổ ựể trồng ựay, bông, thầu dầu Chắnh sách ỘThu thóc tạỢ của Nhật ựã hớt tay trên của người nông dân mỗi

vụ hàng trăm ngàn tấn lúa ngay khi chưa gặt hái Trong xã hội xuất hiện nhan nhản các tổ chức ựảng phái thân Nhât hoặc thân Pháp như

Ộđại Việt Xã hội Quốc dân đảngỢ, ỘViệt Nam Phục quốc đồng minh hộiỢ, Ộđông Dương Liên ựoàn cách mạngỢ, ỘViệt Nam Xã hội cách mạngỢ, ỘViệt Nam cách mạng Thống nhất ựảngỢẦ Dưới danh nghĩa

ỘDân tộcỢ, ỘQuốc giaỢ, nhưng chúng rất tập trung chống phá cách mạng Ngoài ra nhiều biện pháp khác lừa mỵ lôi kéo các tầng lớp nhân dân, ru ngủ thanh thiếu niên ựược thi hành ựể ựánh lạc hướng ựấu tranh dân tộc

2 Những cuộc khởi nghĩa báo hiệu thời cơ cứu nước và chủ trương ựưa nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng ựầu

Tình hình diễn ra ựúng như Nguyễn Ai Quốc ựã dự ựóan từ năm 1930, khi cuộc chiến tranh ựế quốc lần thứ hai còn chưa nổ ra, rằng: Ộkhi cuộc chiến trah ựó nổ ra, thì nhất ựịnh ựế quốc Pháp sẽ ựẩy anh chị em chúng ta vào một cuộc chém giết ựầy tội ácỢ Chỉ mới một năm chiến tranh, bọn thực dân phát xắt cấu kết gây ra nhiều tai họa cho nhân dân đông Dương Chắnh vì vậy, trước tình cảnh

Ộmột cổ hai tròngỢ áp bức, mâu thuẫn dân tộc ngày càng bức bách, các tầng lớp nhân dân yêu nước cùng lực lượng cách mạng ở các ựịa phương ựã ựứng lên ựấu tranh

Ngày 27/9/1940 khởi nghĩa Bắc Sơn bùng nổ trên một vùng rộng lớn của châu Bắc Sơn (Bắc Ninh) đó là cuộc khởi nghĩa cục bộ ựầu tiên báo hiệu một cao trào mới của phong trào dân tộc ựã bắt ựầu

Ngày 22/9/1940 Nhật cho quân tràn qua biên giới Việt - Trung ựánh chiếm Lạng Sơn, quân Pháp hoảng sợ bỏ chạy về Thái Nguyên kéo theo sự tan rã, hoang mang của chắnh quyền ựịch ở ựây Trước thời cơ ựó, quần chúng nhân dân Bắc Sơn có sự lãnh ựạo của đảng bộ ựiạ phương ựã nổi dậy khởi nghĩa vũ trang đêm 27/9/1940 quân khởi nghĩa tấn công ựồn châu lỵ Mỏ Nhài và ựánh chiếm châu

lỵ Bắc Sơn, tuyên bố xóa bỏ chắnh quyền thực dân và tay sai ở Bắc Sơn Sau ựó Pháp và Nhật ựã vội vàng câu kết với nhau phản công lại quân khởi nghĩa, nhưng đảng bộ và nhân dân Bắc Sơn vẫn duy trì lực lượng khởi nghĩa, xây dựng vùng rừng núi Bắc Sơn thành căn cứ ựịa, lập ựội du kắch Bắc Sơn ựể tiếp tục ựánh Pháp ựuổi Nhật Căn cứ ựịa Bắc Sơn và ựội Du kắch Bắc Sơn trở thành một trong những ựịa bàn và lực lượng cách mạng ựầu tiên của cách mạng tháng Tám

được kắch thắch bởi tiếng súng Bắc Sơn, cuộc khởi nghĩa Nam kỳ ựã ựược gấp rút chuẩn bị trên qui mô lớn Xứ ủy Nam kỳ đảng Cộng sản đông Dương - người tổ chức lãnh ựạo cuộc khởi nghĩa chủ trương chớp thời cơ chiến tranh phát ựộng khởi nghĩa

Tại Hội nghị Xuân Thới đông tháng 9/1940, những công việc chuẩn bị cho khởi nghĩa ựã ựược ráo riết hơn Hội nghị ựã quyết ựịnh lấy lá cờ hình chữ nhật màu ựỏ có ngôi sao vàng năm cánh ở giữa làm biểu tượng cho ý chắ ựấu tranh kiên quyết giành tự do và ựộc lập Hội nghị còn cử người ra Trung ương xin ý kiến chỉ ựạo ựể khởi nghĩa có thêm sự phối hợp của cả nước Với quyết tâm nổi dậy khởi

nghĩa, mặc dù kế hoạch tổ chức ựã bại lộ và quân Pháp chuẩn bị ựàn

áp, nhưng cuộc khởi nghĩa Nam kỳ vẫn nổ ra ựêm 23/11/1940

Lệnh hoãn từ Trung ương không ựến kịp với Nam kỳ, thời cơ khởi nghĩa chưa chắn muồi, quần chúng nhân dân và các lực lượng cách mạng các ựịa phương nóng lòng hành ựộng ựánh Pháp Từ ựêm

ấy ựến cuối tháng 12/1940, nhiều ựịa phương Nam kỳ ựã nổi dậy mà lực lượng ựông ựảo nhất là quần chúng nông dân vũ trang thô sơ Một số nơi quân khởi nghĩa tấn công vào các huyện lỵ và ựồn bót ựịch như Hóc Môn, Vũng Liêm, Tam Bình, Chợ mới; một số nơi khác ở U Minh, đồng Tháp Mười quân khởi nghĩa sau khi nổi dậy ựã lập ựội du kắch, xây dựng căn cứ ựiạ đến ựầu năm 1941, tuy kẻ thù

ựã tập trung lực lượng chống ựỡ và phản kắch lại cuộc khởi nghĩa, nhưng các lực lượng cách mạng còn lại vẫn kiên trì hoạt ựộng, giữ gìn xây dựng cơ sở chờ ựón thời cơ mới

đầu năm 1941 phong trào của binh sĩ yêu nước cũng có dấu hiệu mới Binh sĩ ựã biểu tình ở Hải Phòng, đà Nẵng, Mỹ Tho Binh

sĩ ựã tuyệt thực ở Sài Gòn, Quảng Trị, Vĩnh Yên Binh sĩ mang súng

bỏ ựồn trại chạy vào rừng ở Tây Ninh Binh sĩ tỏ thái ựộ chống chiến tranh ở Thủ Dầu Một Tiếp ựó ngày 13/1/1941, binh sĩ ở ựồn Chợ Rạng (Nghệ An) do đội Cung chỉ huy, nổi dậy chiếm ựồn rồi ựánh sang ựồn đô Lương và kéo quân về Vinh Cuộc binh biến lập tức bị ựàn áp khốc liệt, nhưng binh sĩ Việt Nam trong quân ựội Pháp - một lực lượng mới của phong trào dân tộc, càng thấy rõ hơn bộ mặt của

nổi dậy của toàn dân tộc dưới ngọn cờ chung của những người Cộng sản

Tháng 11/1939 đảng Cộng sản đông Dương họp Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ VI tại Bà điểm (Gia định) Hội nghị phân tắch tình hình, ựề ra nhiệm vụ mới cho cách mạng Việt

Nam Chủ trương của đảng lúc này: ỘNhiệm vụ chắnh cốt của cách

mệnh là ựánh ựổ ựế quốc đế quốc chiến tranh, khủng hoảng cùng với ách thống trị phát-xắt thuộc ựịa ựã ựưa vấn ựề dân tộc thành một vấn ựề khẩn cấp rất quan trọngẦ đứng trên lập trường giải phóng dân tộc, lấy quyền lợi dân tộc làm tối cao, tất cả mọi vấn ựề của cuộc cách mệnh, cả vấn ựề ựiền ựịa cũng phải nhằm vào cái mục ựắch ấy

mà giải quyếtỢ

Tháng 11/1940 tròn một năm sau khi ựề ra nhiệm vụ mới, đảng Cộng sản đông Dương lại họp Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ VII tại đình Bảng (Bắc Ninh) Hội nghị đảng tiếp tục phân tắch nhận ựịnh tình hình trước diễn biến mới của chiến tranh, ựề

ra chủ trương: thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất phản ựế Ộựặng

tranh ựấu tiến lên võ trang bạo ựộng ựánh ựổ ựế quốc Pháp - Nhật

và các lực lượng phản ựộng ngoại xâm, diệt trừ phong kiến và các hạng phản bội quyền lợi dân tộc làm cho đông Dương ựược hoàn toàn giải phóngỢ

Với những quyết sách này, đảng Cộng sản đông Dương ựã kịp thời nắm bắt tình hình, ựề ra nhiệm vụ lịch sử: giải phóng dân tộc

3 Nguyễn Ái Quốc về nước trực tiếp lãnh ựạo cách mạng Việt Nam

Tháng 2/1941 Nguyễn Ái Quốc về nước, cùng những người Cộng sản đông Dương tổ chức lãnh ựạo phong trào giải phóng dân tộc

Tháng 5/1941, sau khi ựã thắ ựiểm xây dựng mặt trận Việt Minh ở Cao Bằng, Nguyễn Ái Quốc ựã triệu tập Hội nghị Ban chấp hành trung ương lần thứ VIII tại Pắc Bó (Cao Bằng) Với nhãn quan chắnh trị và tầm hiểu biết rộng lớn, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc phân tắch khoa học diễn biến của chiến tranh ựế quốc, triển vọng của phong trào dân tộc và dự ựoán sáng suốt diễn biến của tình hình

Người nhận ựịnh: ỘNếu cuộc chiến tranh ựế quốc lần trước

ựã ựẻ ra Liên Xô một nước xã hội chủ nghĩa, thì cuộc ựế quốc chiến

tranh lần này sẽ ựẻ ra nhiêu nước xã hội chủ nghĩa, sẽ do ựó mà cách mạng nhiều nước thành côngỢ, Ộcuộc ựế quốc chiến tranh càng

dữ dội, càng tiến mau thì phong trào cách mạng càng do ựó mà bành trướng mau lẹỢ

Trên cơ sở ựó Hội nghị lịch sử tiếp tục tán thành việc ựề cao nhiệm vụ giải phóng dân tộc và ựề ra nhiều chủ trương, chắnh sách cụ thể, có ý nghĩa hoàn chỉnh ựường lối và phương pháp cách mạng giải phóng dân tộc trong giai ựoạn mới Hội nghị còn ựặt vấn ựề dân tộc

và giải phóng dân tộc vào ựúng vị trắ khuôn khổ quốc gia của nó, dân tộc phải ựược tự do ựộc lập và phải có quyền tự quyết Khởi nghĩa vũ trang là con ựường tất yếu ựể thực hiện nhiệm vụ ựó, như Hội nghị

khẳng ựịnh: ỘCuộc cách mạng đông Dương kết liễu bằng cuộc khởi

nghĩa vũ trangỢ, theo cách thức là Ộvới lực lượng sẵn có, ta có thể lãnh ựạo một cuộc khởi nghĩa từng phần trong từng ựịa phương cũng

có thể giành sự thắng lợi, mở ựường cho một cuộc tổng khởi ngghĩa

to lớnỢ

Do ựó, chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang là nhiệm vụ trung tâm của giai ựoạn hiện thời, phải bắt tay vào việc xây dựng khối ựoàn kết

dân tộc và xây dựng Ộlực lượng toàn quốc ựủ sức gây ra và củng cố

cho một cuộc khởi nghĩaỢ; chỉ ựến khi những ựiều kiện chủ quan ấy

ựược chuẩn bị ựầy ựủ thì mới có thể kết hợp ựược với Ộựiều kiện

khách quan tiện lợi cho cuộc khởi nghĩa đông-dương, như quân Trung Quốc ựại thắng quân Nhật, cách mạng Pháp hay cách mạng

Nhật nổi dậy, phe dân chủ ựại thắng ở Thái Bình Dương, Liên Xô ựại thắng, cách mạng các thuộc ựịa Pháp, Nhật sôi nổi và nhất là quân Trung Quốc hay quân Anh - Mỹ tràn vào đông DươngỢ

Như vậy, với việc ựưa nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng ựầu và hoàn chỉnh chuyển hướng chỉ ựạo chiến lược, sách lược ựấu tranh trong thời kỳ mới, từ giữa năm 1941, cả dân tộc ựã bước vào thời kỳ chuẩn bị trực tiếp cho cuộc cách mạng tháng Tám

Ngay sau Hội nghị lần thứ VIII của đảng, tổ chức ỘViệt Nam ựộc lập ựồng minh HộiỢ (gọi tắt là Việt Minh), bao gồm các Hội cứu

quốc: Công nhân cứu quốc, Nông dân cứu quốc, cứu quốc quân, thanh niên cứu quốc, Phụ nữ cứu quốcẦ ựược thành lập và nhanh chóng phát triển Mặt trận không chỉ phù hợp với nguyện vọng cứu quốc của ựông ựảo các tầng lớp nhân dân, mà còn ựáp ứng dược yêu cầu ựề cao tinh thần yêu nước và ựấu tranh cách mạng của mỗi dân tộc đông Dương Chương trình của Việt Minh nói rõ chủ trương

Ộliên hiệp hết thẩy các tầng lớp nhân dân không phân biệt các tôn giáo, xu hướng, ựảng phái chắnh trị nào, giai cấp nào, ựoàn kết chiến ựấu ựể ựánh ựuổi Pháp - Nhật, giành lấy ựộc lập cho xứ sởẦ, hết sức giúp ựỡ Ai Lao ựộc lập ựồng minh và Cao Miên ựộc lập ựồng minhẦ ựể ựánh ựược kẻ thù chung giành quyền ựộc lập cho nhà nước Sau khi ựánh ựuổi ựế quốc Pháp - Nhật sẽ thành lập một chắnh phủ nhân dân của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, lấy lá cờ ựỏ sao vàng

5 cánh làm lá cờ toàn quốcỢ

4 Mặt trận Việt Minh với qúa trình chuẩn bị khởi nghĩa

vũ trang

đúng như dự ựoán, tháng 6/1941 phát xắt đức tấn công Liên

Xô Cuộc chiến tranh thế giới bước sang một thời kỳ mới, trận ựịa chống chủ nghĩa phát xắt mở rộng toàn cầu Tại đông Dương, Nhật - Pháp câu kết với nhau vơ vét bóc lột nhân dân thuộc ựịa, khủng bố những người yêu nước, làm cho mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc ta với phát xắt Nhật - Pháp ngày càng sâu sắc

Mặt trận Việt Minh chủ trương gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa

vũ trang với quyết tâm ựem sức ta tự giải phóng cho ta

Từ cuối năm 1941 ựến ựầu năm 1943, các ựội cứu quốc quân

và các ựội Tự vệ chiến ựấu, ựội Xung phong Nam tiến lần lượt ra ựời, ựẩy mạnh hoạt ựộng nối liền hai ựầu căn cứ ựịa Bắc Sơn - Vũ Nhai với Cao Bằng; phong trào du kắch chiến tranh ở các khu căn cứ ựược phát ựộng gây thêm thanh thế cho cách mạng

Việt Minh nhanh chóng gây dựng cơ sở phát triển tổ chức Ở Bắc bộ và Bắc Trung bộ ựến năm 1942 ựã xuất hiện nhiều xã, tổng

và châu Ộhoàn toànỢ, nhất là trong tỉnh Cao Bắng Tại ựây Việt Minh

ựã ựược thành lập và tập hợp toàn bộ quần chúng nhân dân, các Ban Việt Minh làm chức năng của chắnh quyền cách mạngẦ

Ở Nam bộ từ sau khởi nghĩa Nam kỳ, cách mạng gặp nhiều tổn thất nên phát triển khó khăn Tuy thế, cơ sớ cách mạng còn lại vẫn duy trì hoạt ựộng, gây dựng phong trào, nhất là trong giới lao ựộng công nhân và nông dân đến năm 1943 phong trào ựấu tranh ở Nam bộ dần dần hồi phục Từ tháng 5/1942 ựến tháng 6/1943 có 24 cuộc ựấu tranh của công nhân

Tháng 2/1943 tại Hội nghị Ban thường vụ Trung ương ở Võng La (đông Anh), đảng Cộng sản đông Dương nhận ựịnh:

ỘPhong trào cách mạng đông Dương có thể bỗng chốc tiến lên bằng những bước nhảy caoỢ do ựó cần mở rộng Mặt trận Việt Minh và xúc tiến chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang cho toàn dân Do ựó, đảng Cộng

sản đông Dương thông qua Bản Ộđề cương văn hóa Việt NamỢ Bản

Ộđề cương văn hóa Việt NamỢ cùng với các sách báo của đảng và Mặt trận Việt Minh lúc ựó như ỢCờ Giải phóngỢ, ỘCứu quốcỢ, Tạp chắ Cộng sản, ựã trở thành vũ khắ sắc bén trong cuộc ựấu tranh chống văn hóa ngu dân và phản dân tộc của Pháp - Nhật, nó ựã tập hợp ựược cho dân tộc một lực lượng ựông ựảo các trắ thức văn nghệ sĩ ựi

vào con ựường cứu quốc Chẳng bao lâu sau, Hội văn hóa cứu quốc

ra ựời, phát triển nhanh ra các thành phố Tiếp ựó tháng 6/1944, ựược

những người cộng sản giúp ựỡ, một số trắ thức yêu nước thành lập

đảng Dân chủ Việt Nam

Mặt trận Việt Minh cũng ựược củng cố phát triển ở nhiều nơi khác trong, ngoài nước những năm 1943 - 1944 Ở các tỉnh miền núi

và trung du Bắc bộ, Việt Minh trở thành người tổ chức lãnh ựạo các hoạt ựộng ựấu tranh cách mạng ựịa phương; còn các tỉnh ựồng bằng thì hầu hết các huyện ựều có cơ sở đảng và Việt Minh Ở nhiều tỉnh ven biển Trung bộ, cơ sở đảng và Việt Minh ựược phát triển trong các giới lao ựộng và bộ phận tiểu tư sản trắ thức ựô thị Ở Nam bộ từ năm 1943, tổ chức Việt Minh ựược xây dựng ở Sài Gòn, Gia định, Tây Ninh và các nơi khác Những người Việt Nam yêu nước ở Xiêm, Trung Quốc cũng ựược tập hợp lại lập các Ban Việt Minh ở hải ngoại Trên cơ sở phong trào Việt Minh lan rộng, những cuộc ựấu tranh yêu nước của các tầng lớp nhân dân dưới các hình thức bắ mật

và công khai ựược dần dần ựẩy mạnh, nhất là các hoạt ựộng chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang

Tháng 5/1944 Tổng bộ Việt Minh ra Chỉ thị ỘSửa soạn khởi nghĩaỢ Tháng 8/1944 đảng Cộng sản đông Dương kêu gọi ỘSắm vũ khắ ựuổi thù chungỢ Từ ựó ở các vùng căn cứ và vùng có Việt Minh phát triển mạnh, những hoạt ựộng chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang ựược xúc tiến như: phổ biến kinh nghiệm khởi nghĩa, học chiến thuật du kắch, tổ chức và huấn luyện các ựội tư vệ, các tiểu ựội du kắch, ựộng viên quần chúng tự sắm vũ khắ và tìm kiếm vũ khắ cho du kắchẦ

đặc biệt ở các tỉnh Cao Bằng, Bắc Cạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang, Phú Thọ, Bắc Ninh, Bắc Giang, Vĩnh Yên, Mặt trận Viêt Minh ựược xây dựng ựều khắp và có hệ thống Các lớp huấn luyện du kắch ựược mở liên tục, không, khắ nổi dậy khởi nghĩa sôi sục trong quần chúng Tháng 10/1944 Pháp mở cuộc càn lớn vào vùng Vũ Nhai (Thái Nguyên), quần chúng ựược đảng bộ ựịa phương tổ chức ựã rút vào rừng ựể chuẩn bị cho cuộc bạo ựộng chống Pháp Liên tỉnh ủy đảng Cộng sản đông Dương Cao

Bằng - Bắc Cạn - Lạng Sơn chủ trương phát ñộng chiến tranh du kích trong phạm vi ba tỉnh Dấu hiệu của một thời kỳ ñấu tranh vũ trang

ñã xuất hiện cục bộ từ cuối năm 1944, cách mạng ñang cần một bước chuyển thích hợp ñể có thể phát triển nhảy vọt

Tháng 7/1944 ñồng chí Nguyễn Ái Quốc (Lúc này lấy tên là

Hồ Chí Minh) về nước sau hơn hai năm ñi công tác sang Trung Quốc Trong thời gian ñi công tác, Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam từ ngày 29/8/1942 ñến ngày 10/9/1943 Trải qua gần

30 nhà lao của 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc, tuy có

bị tiều tụy về thể xác, nhưng ý chí và tâm hồn cách mạng của Người không hề giảm sút Người ñã viết “Ngục trung nhật ký”

Ngay khi về nước, Hồ Chí Minh tập trung vào việc nắm bắt tình hình thời cuộc, theo dõi diễn biến cách mạng trong, ngoài nước, kịp thời chỉ ñạo phong trào dân tộc ñang chuyển biến nhanh

Cuối tháng 9/1944 Hồ Chí Minh ñề nghị hoãn thi hành “Nghị quyết phát ñộng chiến tranh du kích” của Liên tỉnh ủy Cao - Bắc - Lạng Tháng 10/1944 Hồ Chí Minh gửi thư cho ñồng bào cả nước kêu gọi toàn quốc chuẩn bị ñại hội ñại biểu ñể “trong thì lãnh ñạo công cuộc cứu quốc, kiến quốc, ngoài thì giao thiệp với các hữu bang” Người dự báo: “Cơ hội cho dân tộc ta giải phóng chỉ trong một năm hoặc một năm rưỡi nữa”

Tháng 12/1944 Hồ Chí Minh ra Chỉ thị thành lập ñội “Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân” Ngày 22/12/1944 lễ thành lập ñội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân ñược tổ chức tại một khu rừng giữa hai tổng Hoàng Hoa Thám và Trần Hưng ðạo, châu Nguyên Bình tỉnh Cao Bằng ðội gồm 34 người (có 3 nữ) biên chế thành ba tiểu ñội với 34 khẩu súng ñủ loại Ngay sau ñó Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân ñã ñánh thắng trận ñầu với việc hạ ñồn Phay Khắt (ngày 24/12/1944) và ñồn Nà Ngần (ngày 25/12/1944) Một tuần sau Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân ñã phát triển thành một ñại ñội

(Ảnh thành lập ựi VNTTGPQ)

Ở Nam bộ từ sau khởi nghĩa Nam kỳ, các cơ sở đảng ra sức móc nối, lập lại Xứ ủy và liên lạc với Trung ương Nhiều ựồng chắ cốt cán của đảng, trong ựó có ựồng chắ Trần Văn Giàu bắ thư Xứ ủy, ựược tổ chức trốn khỏi nhà tù ựế quốc, góp phần quan trọng vào việc xây dựng phục hồi lại hệ thống đảng ở Nam kỳ đến năm 1943, với

sự ra ựời của nhóm Giải phóng và Xứ ủy Tiên Phong, các đảng bộ ựịa phương ựã ựược thành lập lại Mặc dù có hai hệ thống Xứ ủy chỉ ựạo, nhưng về cơ bản các ỘXứ ủyỢ và đảng bộ ựịa phương Nam kỳ vẫn có chung ựường lối ựấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc, vẫn thống nhất về mục tiêu lãnh ựạo phong trào quần chúng tiến tới một cuộc khởi nghĩa vũ trang giành chắnh quyền Cuối năm 1944 ựầu năm 1945, phong trào cách mạng ở Nam bộ ựã lấy lại khắ thế phát triển nhanh của mình và bắt ựầu bắt nhịp vào trào lưu chung của cả dân tộc ựang chuẩn bị cho bước nhảy vọt lớn khi thời cơ ựến

5 Cao trào kháng Nhật cứu nước

Chiến thắng dồn dập của Liên Xô và các lực lượng ựồng minh ở châu Âu tiêu diệt phát xắt đức - Ý, tạo ựiều kiện cho nhiều nước châu Âu ựược giải phóng Tháng 8/1944 nước Pháp ựược giải phóng, Chắnh phủ De Gaulle lên cầm quyền Ở đông Dương, Nhật - Pháp vừa lo cấu kết với nhau chống phá cách mạng, vừa lo ựối phó hất cẳng nhau khi quân ựồng minh chuẩn bị ựánh sang Viễn đông

Nhưng sự hòa hoãn Nhật - Pháp Ộcó khác chi một cái nhọt bọc chứa chấp bên trong biết bao nhiêu vi trùng và máu mủ, chỉ chờ dịp chắn mõm là vỡ tung raỢ Hai kẻ thù không thể chung một miếng mồi và ựể trừ hậu họa, ựêm 9/3/1945 Nhật tiến hành cuộc ựảo chắnh lật ựổ Pháp, ựộc quyền chiếm lấy đông Dương

Quân Pháp hoang mang và bỏ chạy, không dám cùng với Việt Minh chống Nhật Pháp cam chịu làm tù binh của phát xắt Nhật, hơn

là làm ựồng minh với những người thiết tha ựược ựộc lập dân tộc, mặc dù ựất nước họ vừa thoát khỏi ách thống trị của phát xắt

Sau ngày ựảo chắnh, chắnh sách của Nhật ở đông Dương là kết hợp việc lừa dối, bịp bợm với bạo lực, cướp bóc về kinh tế, chia

rẽ về chắnh trị, tiến công về quân sự Chúng ựề ra chắnh sách ỘDĩ chiến dưỡng chiếnỢ, thực chất là thực hiện cuộc ựánh cướp ựại qui

mô ựể thực hiện chắnh sách đại đông Á của chúng Nhật nắm lấy các công ty, xắ nghiệp của Pháp, cho tăng thêm các mức thuế, buộc ngân hàng Pháp cung cấp tiền cho chúng, không ựưa hàng hóa của Nhật sang đông Dương, dùng đông Dương nuôi chiến tranh ở đông Dương và vơ vét ựem về Nhật Năm 1944 - 1945 nông nghiệp liên tục bị thiên tai, mất mùa, nhưng đông Dương vẫn phải xuất nộp sang Nhật 900.000 tấn gạo, ngoài số sử dụng và tắch trữ tại đông Dương đầu năm 1945 các kho của Pháp tắch trữ 500.000 tấn thóc, mặc cho giá thóc lúa lúc ựó ựang ngày một tăng cao, nạn ựói ựang hoành hành Bảo đại chuyển sang hợp tác với Nhật, chắnh phủ Trần Trọng Kim do Nhật ựỡ ựầu tuyên bố ỘViệt Nam ựộc lậpỢ đảng phái thân Nhật xuất hiện nhan nhản, riêng Bắc kỳ ựã có 30 tổ chức và bọn này lập ra cái gọi là Ộđại Việt Quốc gia Liên minhỢ làm mặt trận thân Nhật chống lại Mặt trận Việt Minh Quân ựội Nhật và tay sai liên tục hành quân ựánh phá các căn cứ cách mạng, bắt bớ nhiều người dân

vô tội Nhật còn ban hành luật xử chém rất tàn khốc ựối với những người yêu nước và cách mạng Chắnh sách ựàn áp của Nhật làm cho cách mạng đông Dương chịu nhiều tổn thất, nhưng tội ác của chúng chỉ làm cho ngọn lửa căm thù trong quần chúng nhân dân thêm bốc cao, cuộc nổi dậy từ khối căm thù ấy nhất ựịnh không gì ngăn cản nổi

đảng Cộng sản đông Dương ựã theo dõi sát mối quan hệ Nhật - Pháp và ngày 9/3/1945 khi có dấu hiệu ựảo chắnh, Ban thường

vụ Trung ương ựã họp mở rộng tại đình Bảng (Từ Sơn, Bắc Ninh) Cuộc họp vừa mới bắt ựầu thì tiếng súng ựảo chắnh nổ ra như lời minh họa cho những dự ựóan chắnh xác của đảng Hội nghị nhận

ựịnh những ựiều kiện cho cuộc khởi nghĩa ở đông Dương ựang ựi ựến chắn mùi một cách mau chóng và một cao trào cách mạng nổi dậy, ựó là:

1. ỘChắnh trị khủng hoảng (quân thù không rảnh tay ựối phó với cách mạng)

2. ỘNạn ựói ghê gớm (quần chúng oán ghét quân cướp nước)

3. ỘChiến tranh ựến giai ựoạn quyết liệt (đồng minh sẽ ựổ

bộ vào đông Dương ựánh Nhật)Ợ

Trên cơ sở ựó, Hội nghị thường vụ chủ trương thay ựổi khẩu hiệu và phương pháp cách mạng cho phù hợp với tình hình và nhiệm

vụ mới, phát ựộng một cao trào kháng Nhật cứu nước mạnh mẽ làm tiền ựề cho cuộc tổng khởi nghĩa Hội nghị dự kiến thời cơ cho cách mạng bùng nổ, nhưng nhấn mạnh việc không ỷ lại vào quân đồng minhẦ Ngày 12/3/1935 kết thúc Hội nghị lịch sử này, bản Chỉ thị

ỘNhật - Pháp bắn nhau và hành ựộng của chúng taỘ ựã ra ựời Chỉ thị hướng dẫn các đảng bộ ựịa phương, các lực lượng cách mạng và yêu nước một phương pháp phân tắch tình hình, phán ựoán thời cơ và kịp thời hành ựộng

Cao trào ỘKháng Nhật cứu nướcỢ ựã bùng nổ tại các tỉnh từ Bắc bộ ựến Trung bộ Cuộc ựảo chắnh tuy chưa làm cho kẻ thù chắnh của nhân dân đông Dương lâm vào tình trạng hoang mang giao ựộng cực ựiểm, nhưng ở nhiều ựịa phương kẻ thù ựã không thể thống trị như trước ựược nữa, ở ựó quần chúng nhân dân cũng muốn nhân cơ hội ựảo chắnh ựể nổi dậy ựấu tranh Ở Việt Bắc, Việt Nam Truyên truyền Giải phóng quân và Cứu quốc quân ựã cùng với nhân dân ựịa phương khởi nghĩa, xóa bỏ bộ máy chắnh quyền ựịch ở cơ sở, lập Ủy ban dân tộc giải phóng các cấp, lập ựội du kắch, tịch thu ruộng ựất của ựịa chủ chia cho tá ựiền

Tại các nơi ñịch giam giữ cán bộ cách mạng như: Nghĩa Lộ, Sơn La, Buôn Mê Thuật, Quảng Ngãi, tin ñảo chính nhanh chóng truyền ñi, bén vào ngọn lửa căm thù của các chính trị phạm Các chi

bộ nhà tù lập tức cho anh em vượt ngục ñể kịp thời hành ñộng Chi

bộ nhà tù Ba Tơ quyết ñịnh phát ñộng khởi nghĩa ngay trong các trại

tù Ngày 11/3/1945 các tù nhân Ba Tơ nổi dậy phá ñề lao, chiếm ñồn trại, lập ñội du kích Ba tơ, cùng quần chúng nhân dân bên ngoài khởi nghĩa giành chính quyền

Trong khi ñó ở vùng ñồng bằng Bắc bộ và Bắc Trung bộ, với khẩu hiệu “Phá kho thóc cứu nạn ñói”, hàng triệu ñồng bào vùng lên phá kho tích trữ thóc của Pháp, Nhật Hàng chục vạn tấn thóc ñược lấy ra chia cho nông dân ñể cứu ñói Quần chúng ñược cứu ñói càng hăng hái ñấu tranh và tích cực chuẩn bị, sẵn sàng hành ñộng khởi nghĩa

ðể giải quyết những vấn ñề quân sự của cuộc tổng khởi nghĩa sắp tới, ngày 15/4/1945 Hội nghị quân sự cách mạng Bắc kỳ ñược triệu tập tại Hiệp Hòa (Bắc Ninh) Hội nghị xác ñịnh nhiệm vụ quân

sự lúc này là quan trọng nhất, cần thiết nhất, phải ñẩy mạnh việc xây dựng và thống nhất lực lượng vũ trang cách mạng, phát triển chiến tranh du kích, mở rộng các căn cứ ñịa

ðầu tháng 5/1945, Hồ Chí Minh từ Cao Bằng về Tuyên Quang, ñặt ñại bản doanh trại Tân Trào ñể chỉ ñạo cách mạng cả nước

Ngày 15/5/1945, Cứu quốc quân hợp nhất với Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân thành Giải phóng quân Việt Nam

Ngày 4/6/1945, Khu Giải phóng Việt Bắc ra ñời gồm 6 tỉnh: Cao Bằng, Bắc Cạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang Giữa năm 1945 ở Bắc bộ và Trung bộ thanh thế của Việt Minh ñã lên cao, không khí nổi dậy ngày một sôi nổi, cuộc Tổng khởi nghĩa ñang ñến gần

Cũng từ giữa năm 1945, ở Nam bộ phong trào quần chúng bắt ựầu bước ựến cao trào cách mạng Dựa vào những hoạt ựộng công khai của lực lượng học sinh sinh viên các ựô thị, Xứ ủy Nam bộ (Tiền phong) chủ trương phải nhanh chóng tập hợp lực lượng toàn dân, khẩn trương chuẩn bị nổi dậy khởi nghĩa giành chắnh quyền theo tinh thần chỉ thị của đảng

đầu tháng 6/1945, tổ chức Thanh niên Tiền phong ra ựời ở Sài Gòn, sau ựó phát triển nhanh ra toàn Nam bộ, thành phong trào quần chúng rộng rãi Hoạt ựộng của Thanh niên Tiền phong hướng vào ba công tác chắnh: Huấn luyện chắnh trị, huấn luyện quân sự và

tổ chức các hoạt ựộng xã hội Nhờ vậy ựến tháng 8/1945 Thanh niên Tiền phong ựã có hàng triệu ựoàn viên ở khắp thành thị và nông thôn Quần chúng công - nông tham gia khá ựông ựảo vào Thanh niên Tiền phong, tạo cho cách mạng Nam bộ có ỘSức mạnh Phủ ựổngỢ ựể kịp thời hòa vào cơn bão táp cách mạng của cả nước sắp nổi lên

6 Tổng khởi nghĩa giành chắnh quyền về tay nhân dân - nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra ựời

Từ tháng 4/1945 trở ựi chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai ựoạn kết thúc với việc quân đồng minh tiêu diệt chủ nghĩa phát xắt Sau khi 450.000 quân tinh nhuệ bị tiêu diệt ngay sào huyệt Berlin, ngày 9/5/1945, phát xắt đức ựầu hàng quân đồng minh không ựiều kiện Tháng 7/1945, tại Hội nghị Posdam, số phận của phát xắt Nhật ỡ Viễn đông cũng ựược ựịnh ựoạt Ngày 6 và 8/8/1945 Mỹ ném

2 qủa bom nguyên tử hủy diệt thành phố Hirosima và Nagasaki của Nhật Ngày 9/8/1945, Hồng quân Liên Xô tuyên chiến và tiêu diệt ựạo quân Quan ựông 1.000.000 tên của Nhật Trước tình thế ấy, ngày 12/8/1945, Nhật phải tuyên bố ựầu hàng quân ựồng minh không ựiều kiện

Nghe tin Nhật ựầu hàng, quần chúng nhân dân và các lực lượng cách mạng đông Dương vô xùng phấn khởi, ngọn lửa quật

khởi trong lòng dân tộc bỗng bùng lên khắp nơi Những cuộc mắt tinh, biểu tình, biểu dương lực lượng do Việt Minh tổ chức có hàng vạn người tham gia Các tầng lớp trung gian cũng ngả về phắa cách mạng Binh sĩ và cảnh sát cũng tỏ thái ựộ ủng hộ Việt Minh Quân ựội Nhật ở đông Dương và chắnh quyền tay sai của chúng hoang mang rệu rã Chúng tìm cách cứu nguy bằng những hoạt ựộng ỘTrao trả ựộc lậpỢ, ỘMời Việt Minh tham gia chắnh phủỢ, nhưng chúng không thể chống lại ựược sức mạnh quật khởi của quần chúng cách mạng và tòan thể dân tộc ựã nổi lên rồi

Tình thế cách mạng trực tiếp ựã xuất hiện ựể cả dân tộc vùng dậy, không chờ ựợi quân đồng minh, chỉ cần sự thống nhất ý chắ và kiên quyết hành ựộng của toàn dân, ựem sức ta mà giải phóng cho ta

Cơ hội ngàn năm có một ựã ựến, phải nhanh chóng giành lấy chắnh quyền về tay nhân dân, trước khi quân ựội các nước đồng minh kéo vào đông Dương

Ngày 13/8/1945 đảng Cộng sản đông Dương họp Hội nghị toàn quốc tại Tân Trào (Tuyên Quang) quyết ựịnh phát ựộng và lãnh ựạo toàn dân tổng khởi nghĩa giành chắnh quyền Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc ựược thành lập do Trường Chinh phụ trách Trong ựêm 13/8/1945, Ủy ban khởi nghĩa tòan quốc ra ỘQuân lệnh số 1Ợ, hạ lệnh tổng khởi nghĩa

Ngày 16 và 17/8/1945, đại hội Quốc dân, do Tổng bộ Việt Minh chuẩn bị từ trước, ựược triệu tập ở Tân Trào Sau khi tán thành chủ trương tổng khởi nghĩa của đảng, Quốc dân đại hội thông qua

Ộ10 chắnh sách lớn của Việt MinhỢ Quốc dân đại hội cử ra Ủy ban Dân tộc giải phóng do cụ Hồ Chắ Minh làm Chủ tịch; giao cho Ủy ban này làm nhiệm vụ một chắnh phủ lâm thời sau khi giành chắnh quyền Quốc dân đại hội còn quyết ựịnh Quốc kỳ là lá cờ ựỏ sao vàng năm cánh, Quốc thiều là bài hát Tiến quân ca Toàn dân tộc ựã

có cùng một ý chắ quyết tâm: ỘDù hy sinh tới ựâu, dù phải ựốt cháy

cả dãy Trường Sơn, cũng phải kiên quyết giành cho ựược ựộc lậpỢ

Ngày 14/8/1945, các đồn Nhật cịn lại ở Khu Giải phĩng Việt Bắc bị bức hạ, các tỉnh Việt Bắc giải phĩng hồn tồn Ngày 16/8/1945 giải phĩng Thái Nguyên Ngày 19/8/1945, Việt Minh đã biến cuộc míttinh của bọn tay sai thân Nhật, thành cuộc biểu dương lực lượng của các tầng lớp nhân dân, sau đĩ đồn người biểu tình tỏa

đi chiếm các cơng sở: Phủ Khâm sai, Sở Mật thám, Sở Bưu điện, Trại Bảo an binh… Trong ngày 19/8/1945 tổng khởi nghĩa thành cơng ở Hà Nội Các tỉnh cịn lại ở Bắc kỳ cũng nhanh chĩng khởi nghĩa, lật đổ hệ thống chính quyền địch, giành chính quyền về tay nhân dân

Ngày 23/8/1945, hàng chục vạn nhân dân Huế biểu tình thị

uy và tràn đi chiếm các cơng sở Cuộc tổng khởi nghĩa thành cơng ở Huế đã lật đổ cả dinh lũy cuối cùng của chính phủ tay sai thân Nhật, lật nhào cả kinh đơ của chế độ phong kiến triều Nguyễn, tạo điều kiện cho nhân dân các tỉnh miền trung đứng lên giành quyền làm chủ vận mệnh của mình Ngày 30/8/1945, tại cuộc mít tinh của hàng vạn người ở Ngọ Mơn, Bảo ðại đã đọc Chiếu thối vị, nộp ấn kiếm cho phái đồn đại diện của Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hịa

Trong khi đĩ ở Sài Gịn ngày 25/8/1945, hơn 1.000.000 người dân thành phố và từ các nơi đổ về, rầm rộ biểu tình, biểu dương lực lượng Lực lượng khởi nghĩa đã tiến chiếm các cơ quan chính quyền và quân đội địch như Sở mật thám, Sở cánh sát, Nhà ga Sài Gịn, Nhà máy đèn… Cùng ngày 25/8/1945, nhiều tỉnh thành Nam bộ cũng vùng dậy khởi nghĩa giành chính quyền Ngày 28/8/1945, tổng khởi nghĩa thành cơng ở Hà Tiên Ngày 2/9/1945, Cơn ðảo giải phĩng

Như vậy từ khởi nghĩa từng phần tiến lên tổng khởi nghĩa, từ nơng thơn lan đến các thành thị và tất cả các địa bàn cịn lại, hình thái vận động của cuộc tổng khởi nghĩa thật phong phú Trong tổng số 65 tỉnh, thành, đặc khu khởi nghĩa, cĩ 36 địa phương khởi nghĩa phát

triển từ xã huyện lên tỉnh thành, từ nông thôn ựến thành thị, có 15 ựịa phương khởi nghĩa phát triển ngược lại từ tỉnh lỵ xuống huyện xã, có

11 ựịa phương khởi nghĩa ựồng thời cả thành thị lẫn nông thôn Khởi nghĩa thành công ở Hà Nội, Huế, Sài Gòn có tắnh chất quyết ựịnh thắng lợi tổng khởi nghĩa trong cả nước Chỉ trong vòng nửa tháng nổi dậy, nhân dân ta ựã giành ựộc lập tự do từ ựất liền ựến hải ựảo

(Ảnh Hà Nội khởi nghĩa)

Cuối tháng 8/1945, Chắnh phủ lâm thời từ Việt Bắc về Hà Nội Hồ Chắ Minh khẩn trương chuẩn bị buổi lễ ra mắt Chắnh phủ Việt Nam mới và thảo ra bản Tuyên ngôn độc lập Ngày 2/9/1945, hàng chục vạn người mắttinh tại Quảng trường Ba đình (Hà Nội) mừng Chắnh phủ lâm thời ra mắt quốc dân Thay mặt Chắnh phủ, Hồ Chắ Minh ựọc bản ỘTuyên ngôn ựộc lậpỢ khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa

Bản Tuyên ngôn khẳng ựịnh những chân lý ựược nêu lên trong các bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của nước Pháp

và Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ là ỘNhững lẽ phải không ai chối cãi ựượcỢ Sau khi lên án tội ác xâm lược, thống trị, bóc lột của bọn thực dân phát xắt, ựó là nguyên nhân trực tiếp buộc nhân dân ta phải nổi dậy khởi nghĩa lật ựổ ách thống trị của thực dân phát xắt và tay sai, Tuyên ngôn ựã tuyên bố với thế giới và nhân dân cả nước: Cách mạng Tháng Tám ựã thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra ựời Tuyên ngôn kết thúc bằng việc nêu lên ý chắ ựanh thép ỘToàn thể dân tộc Việt Nam quyết ựem tất cả tinh thần và lực lượng, tắnh mạng và của cải ựể giữ vững quyền tự do, ựộc lập ấyỢ

Tổng khởi nghĩa Tháng Tám với ựỉnh cao là sự ra ựời nươc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2/9/1945, là một sự kiện lịch sử trọng ựại của dân tộc, một biến cố vĩ ựại, bước ngoặt ựánh dấu sự phát triển mới của qúa trình ựấu tranh của dân tộc vì ựộc lập tự do đánh ựổ nền thống trị của ngoại bang gần một thế kỷ, lật nhào ngai vàng phong kiến hơn 1.000 năm, chiến công ấy của cuộc cách mạng

Tháng Tám còn là mốc son lịch sử của dân tộc hàng ngàn năm và của Việt Nam thế kỷ XX Từ trong khỏi lửa của cuộc chiến tranh thế giới

và trong bùn nhơ của chế ựộ thuộc ựịa, một nước Việt Nam với quốc

kỳ mới, quốc ca mới, chắnh phủ mới, chế ựộ mới xuất hiện Ộsáng lòaỢ và bước vào kỷ nguyên ựộc lập - tự do và chủ nghĩa xã hội

* Gần một thế kỷ trước, dưới sự thống trị của thực dân, phát xắt

và phong kiến tay sai, xã hội phong kiến Việt Nam thay ựổi toàn diện

cả về kinh tế, chắnh trị, văn hóa; mà dân tộc không có tên trên bản ựồ thế giới, Tổ quốc của những người con Lạc cháu Hồng bị biến thành nơi giày xéo, vơ vét bóc lột tàn ác của ngoại bang Nỗi nhục mất nước cùng với nỗi nhục hèn kém, lạc hậu, bị khinh rẻ, nung nấu trong lòng người dân ựất Việt, sức quật khởi và ựức kiên trì ựấu tranh thì không thể mai một Phong trào dân tộc từ ựầu thế kỷ XX ựã phát triển trong trào lưu ỘBừng tỉnhỢ của phương đông Những ngọn cờ yêu nước cách mạng giương lên ựáp ứng ựòi hỏi của lịch sử, trong ựó ngọn cờ của Nguyễn Ái Quốc còn ựáp ứng cả yêu cầu cách mạng của thời ựại Sự ra ựời của đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930, ựã ựưa lịch sử cận ựại của dân tộc nửa ựầu thế kỷ XX ựi hẳn sang một ựại lộ mới; sau ựó 15 năm dựng lên chế ựộ Dân chủ Cộng hòa

Truyền thống chống ngoại xâm bất khuất kiên cường của dân tộc và ý chắ sức mạnh của dân tộc, của thời ựại trong thế kỷ XX, ựã kết hợp lại trong tiềm tàng của cuộc cách mạng này Những ựiều kiện khách quan do chiến tranh thế giới lần thứ II tạo ra thật là quan trọng cho sự chuẩn bị và bùng nổ cuộc tổng khởi nghĩa Song ựiều quyết ựịnh nhất, vẫn là những nhân tố chủ quan của phong trào Cách mạng tháng Tám là thành qủa của 15 năm ựấu tranh, lãnh ựạo của đảng Cộng sản đông Dương, kết quả của gần một thế kỷ ựấu tranh yêu nước của nhân dân Việt Nam từ Nam chắ Bắc

Chủ tịch Hồ Chắ Minh, người lãnh ựạo chủ chốt của Cách mạng tháng Tám ựã ựánh giá: ỘChẳng những giai cấp lao ựộng và

nhân dân Việt Nam ta có thể tự hào, mà giai cấp lao ñộng và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tự hào rằng: “Lần này là lần ñầu tiên trong lịch sử cách mạng của các dân tộc thuộc ñịa và nửa thuộc ñịa, một ñảng mới 15 tuổi ñã lãnh ñạo cách mạng thành công,

ñã nắm chính quyền toàn quốc” Cách mạng tháng Tám ñã kết thúc gần một thế kỷ lịch sử cận ñại, mở ra thời kỳ lịch sử hiện ñại, với những trang vàng ñầu tiên là 30 năm chiến tranh