Một người châu Á của mọi thời đại - Hồ Chí Minh: Phần 2

Tiếp nối phần 1, mời các bạn cùng tham khảo phần 2 Tài liệu Hồ Chí Minh - một người châu Á của mọi thời đại sau đây. Tài liệu làtuyển chọn các bài nói, bài viết của lãnh đạo các tổ chức quốc tế, các nhà chính trị - xã hội, hồi ký, hồi ức của bạn bè trên thế giới, những người đã có may mắn được sống, gặp gỡ và tiếp xúc với Bác Hồ.

2 9 0 H Ố C H Ì M I N H

-BÁC HỒ KỶ NIỆM CÁCH MẠNG THÁNG Mưởl

ở THỦ ĐỖ MỞI TIẾP QUẢN

N.I NICULIN*

® ôi với tôi, cái t r ù n g hỢp n g ẫ u n h i ê n củ a sô^ p h ậ n là ở

chỗ, n á m 1954, k h i tôi tôt n g h iệ p Đ ại học phư ơ n g

Đ ông Mátxcơva, th ì củng là lúc H iệp đ ị n h Gìơnevơ về việc lập lại hoà b ìn h ở Đông Dương được ký kết

Vào m ộ t n g à y đẹp tròi của n ă m 1954, tôi được đồng chí

A lécxanđrơ Anđrêépvích L a v rin sé p mời đến Lúc đó,

L a v r i n s é p vừ a đưỢc bổ n h iệ m là m Đ ại s ứ đặc m ệ n h to à n

q u y ề n của Liên Xô tại nước Việt N a m D â n c h ủ Cộng hoà.Một con ngưòi lực lưỡng, điềm đ ạ m chò đón tôi và

c h ă m chú n h ìn tôi một cách t ế nhị V à k h ô n g ngò cuôi buổi gặp m ặt, ông t a mỉm cưòi với tôi m ột cách th o ả i m á i và

t h â n thiện Tôi đã sông, và t h ậ m chí n h iề u ]úc tr o n g

chiêm bao đã n h ìn t h ấ y Việt N am , bởi t h ế cuộc nói chự yện

về Việt N a m với đồng chí Đại sứ đã m a n g đ ế n cho tôí n iề m vui thích Tôi bước r a khỏi phòng M ột p h ú t sa u cô t h ư ký

x u â t h iệ n và nói:

Nhà Việt N am học của Nga.

- Anh đi sang Việt Nam nhé! - Cô ta mỉm cưòi vối tôi

một cách h ữ u nghị - Anh là ngùòi h ạ n h phúc! A n h sẽ đưỢc

th â y đ ấ t nước củ a C hủ tịch Hồ Chí Minh Tôi chỉ k h u y ê n

a n h một điểu: Khi gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, điể u đó đôi VỚI a n h k h ô n g còn là xa xôi nữa, h ã y giữ lấy cái tự nhiên, giản dị và linh h o ạ t n h ư khi gặp Đại sứ hôm nay Chúc anh lên đưòng m a y mắn!

Ba t u ầ n s a u khi q uân đội n h â n d â n Việt N a m về tiếp

q uản t h ủ đô n gày 29 t h á n g 10 n á m 1954 Đ oàn Đại sứ

q uán Liên Xô đ ầ u tiên đên t h ủ đô H à Nội cổ kính

K hi c h ú n g tôi đến T h ủ đô H à Nội một cuộc m í t t i n h nhỏ đ ã đưỢc tổ chức Sau đó c h ú n g tôi chia n h a u về n h à ở

N h ữ n g toà n h à của Đại sứ q u á n lúc đó chưa s ử a chữa xong T h êm vào đó, ngày kỷ niệm lần t h ứ 37 C ách m ạ n g

t h á n g Mười, ngày lễ lớn của n h â n d â n Xôviết đ ã đ ế n gần

Lúc đó, việc tổ chức kỷ niệm Cách m ạ n g t h á n g Mưòi, không chỉ là t h ể diện của n h à nưốc Xôviết T ro n g n h ữ n g

ngàv ấy giối báo chí phương T ấy, m u ô n x u y ên tạ c cuộc

sông của n h ữ n g người k h á n g chiến t ừ n ú i r ừ n g Việt Bắc trở về, và của các n h à lã n h đạo Đ ả n g và N h à nưóc Việt

N am n h ư là n h ữ n g k h u trạ i tậ p trư ng, n h ữ n g vòng vây khói lửa T ro n g đó, không t h ể có n h ữ n g h o ạ t đ ộ n g bình thườ ng c ủ a một n h à nước và các đại diện ngoại giao

Lúc b â y giò n h iệ m vụ đôi với N h à nước V iệt N a m

k hông n h ữ n g chỉ củ n g cô^ chính quyển n h â n d â n n o n trẻ,

mà còn p h ả i khôi p hục lại nền k i n h tế, v ã n h o á t r ê n mức

độ cao hơn và p h á t triể n củng cố môi q u a n hệ quốc t ế c h ặ t

chẽ hơn với các nước khác t r ê n t h ế giới, trước h ế t là với Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa

M Ộ T N G Ư Ờ Ỉ C / M u A CƯA M Ọ Ỉ T H Ờ Ĩ Đ Ạ I 2 9 1

X h ư vậy, m ặ c d ù gặp k h á n h i ề u kh ó k h á n v à Ịhức

tạ p , n h ư n g d ù sao, Đại sứ q u á n Liên Xô c ũ n g phẻj tể chức m ộ t cuộc g ặ p m ặ t t r ọ n g t h ể VỚI các đồng c h í lĩ n h đạo Đ ả n g v à N h à nước V iệt N a m vỏi các n h à n ịo ạ i giao, c h í n h k h á c h c ủ a u ỷ b a n quôc t ế g iá m s á t v à kiểm

vSát việc t h i h à n h H iệ p đ ị n h Giơnevơ t ạ i V iệt N a m theo

t i ê u c h u ẩ n ngoại giao đã được qu y đ ị n h tại Hội r.ghị quôc t ế về công p h á p và n g h i th ứ c ngoại giao n ă m 1S65

tạ i H u n g g a r i

Ý n g h ĩa đ ầ u tiê n của cuộc tiếp đãi n à y là ở chỗ v: trí

v à thòi điểm Đó c u n g là việc c ủng cố* và t h ắ t c h ặ t môi

q u a n h ệ có t í n h c h ấ t quôc tế Ngoài ra, cuộc tiếp đãi tĩọng

th ể m à Đại sứ q u á n Liên Xô tổ chức còn có th ê m m ) t ý

n g h ĩa k h á c q u a n t r ọ n g hơn Nó cần ph ải trở t h à n h mộc sự kiện, k h ẳ n g đ ịn h m ộ t cách trực q u a n t ì n h t r ạ n g ển cịnh

và tr i ể n vọng tô t đẹp của N h à nước Việt N a m và vị trí mới của nó ở m iề n Bắc V ấ n đề địa điểm đón tiếp được giải quyết một cách n h a n h gọn Đó là hội trư ờng của Câu lạc

bộ quôc tế, cách P h ủ C h ủ tịch k hông xa

Tuy nhiên, t r o n g buổi chiêu đải p h ả i tiếp đón h àng

t r á m vị k h á c h m à n h à bếp của C âu lạc bộ quôc t ế thì rõ

r à n g k h ông t h ể đ á p ứ n g được Nó quá nhỏ và sơ sài

C hủ n h â n mới c ủ a ngôi n h à trở về từ rừ n g núi Việt Bắc, theo lệ t h ư ờ n g v à thói quen, k h iê m tôn, giản dị và thực sự d â n chủ Với sự n h ạ y cảm ti n h t ế và đạo đức v ă n hoá cao cả c ủ a m ìn h , Ngưồi k h ô n g cho p h é p và không dám

n g h ĩ đến việc ă n ở t r o n g một cán phòng s a n g trọng của to à

n h à , Nơi đây trở t h à n h nơi để tổ chức các cuộc hội nghị, các buổi đón tiếp n g o ạ i giao và các cuộc ký k ế t q uan trọng

-Còn chính C-hủ lịch Hồ Chí M inh thì sông troníĩ một ngôi

nhà cách đó khônỉ^ xa

Thê là Chủ tịch Hồ Chí M inh dà cho ph ép Đại vsứ q u á n

Liên Xô dùng nh à bếp của Phủ C hủ tịch để nâ u nướng tổ

chức một cuộc tiếp đãi lớn vào n g ằ v 7 t h á n g 11.

Nhiều lúc nhớ lại điều này tôi vẫn thôt lẽn; “Không bao giò trong lịch sử”

Một nhóm người làm bếp Việt N am được phái đến

giúp viộc dưới sự chỉ đạo của nữ đ ầ u bếp N h i n a la cô p n a

ỏ đây một trở ngại không nhỏ đã xảy ra N h in a lacôpna không biôt một th ứ ngoại ngữ nào còn n h ữ n g ngưòi bạ n Việl Nam giúp việc thì không hiểu tiếng Nga Khó k h ã n

dó đã đưỢc giải q u y ế t ng av lập tức Để giúp việc cho

X h in a lacôpna ngưòi ta phái đên hai t h a n h niên Xôviết,

đó là thực tập sinh Niculin và tuỳ viẽn Cudơnhexôp Cudơnhexôp nguyên là Đại sứ Liên Xô tại Thái Lan

Thú thực, chúng tôi đi đến P h ủ C hủ tịch trong tư thô

sẵn sàng và thích thú nhưng củng không kém phần lo ngại

Bơi vì vỏn tiếng Việt của chúng tôi lúc đó quá ít ỎI N h â \ là

Lên gọi các món án và các món ă n Việt N am thì với c h ú n g

tôi hoàn toàn xa lạ chưa hề biết đến

Tuy nhiôn điều e ngại của ch ú n g tôi hoá ra Irở nên vỏ

ích Trong nhà bếp của Phủ Chủ tịch một bầu không khí

h o à n toàn hiểu biết lẫn n h au , vui vẻ và sôi động, m ặc d ầ u

không ai hiểu ngoại ngữ N hina lacôpna đã tim ra được cách

dể giải ihích cho cạc bạn đồng nghiệp Việt Narn hiểu bằng các động tác tay chân Còn họ, những ngưòi giúp việc, hình

n h ư củng đã tiếp n h ậ n đưỢc một vài từ tiếng Nga cần th iế t nào đó N h in a lacốpna đã n h a n h chóng đ ạ t dưỢc n h ữ n g kết

M Ộ T N G Ư Ơ I C H A U A CHA M Ọ ĩ T ỉ ỉ t ì ỉ D Ạ Ỉ 2 9 3

quả bưốc đầu trong khi học tiếng Việt Lúc thì chị t a khen

“tôt lắm”, khi thì “thêm ớt’\ “th ê m muôT’, Họ hiểu n h a u khá tôt sai lệch trong khi p h á t â m c h a n g ai q u a n t â m đến Lúc

đó, tôi với Cudơnhexôp kh ô n g n h ữ n g chỉ làm n h iệ m vụ phiên dịch, m à còn bị lôi kéo vào công việc phụ bếp

Vào k h o ả n g một, hai giờ s á n g gì đó, C h ủ tịc h Hồ Chí

M in h nhẹ n h à n g đi vào n h à bếp Tôi v ẫ n t h ư ờ n g cho rằng, n g u y ê n t h ủ quôc gia c ủ a t ấ t cả các nưóc í t k h i và

t h ậ m chí có t h ể k h ô n g bao giò đi x u ô n g bếp T h ế n h ư n g ,

vị C h ủ tịch n h â n d ân c h â n ch ín h , Bác Hồ đ ã đ ế n t h á m

c h ú n g tôi tr o n g n h à bếp Và đ â y c ủ n g là m ột t r ư ờ n g hỢp hiếm hoi khi c h ú n g tôi, n h â n v iê n Đ ại sứ 'quán L iên Xô cùng làm việc với các đ ầ u bếp V iệt N a m t r o n g n h à bếp

P h ủ C hủ tịch

N ên c hăng, c ầ n p h ả i nói r ằ n g , sự x u ấ t h i ệ n c ủ a Bác

Hồ tro n g n h à bếp, có n g h ĩ a là Bác đ á n h giá r ấ t cao ý

n g h ía của cuộc tiế p đãi n g o ạ i giao sẽ tổ chức vào n g à y hôm sau

Đây kh ô n g phải là lầ n đ ầ u ti ê n tôi được g ặp m ặ t C h ủ tịch Hồ Chí Minh Lần đ ầ u ti ê n tôi đưỢc gặp Bác là vào ngày hôm trưởc đó ngày 5 t h á n g 11, k h i C h ủ tịch nước Việt N am D ân chủ Cộng hoà mở tiệc chiêu đ ã i toàn* t h ể cán bộ và n h â n viên Đại sứ q u á n Liên Xô Lúc đó, tôi là

-Liên Xô ở Việt N am đến H à Nội” - ‘T r â n trọ n g k í n h mời” ' Thông th ư ờ n g tro n g mọi trư ờng hỢp chỉ là nghi thức ngoại giao X h ư n g t h ậ t là ý n g h ĩa biết bao k h i nó đi k è m vối tên

C hủ tịch Hồ Chí Minh H à n g chục n ă m sau, tôi v ẫ n giữ

t ấ m thiếp mời đó n h ư n h ữ n g wẬt kỷ niệm củ a đòi mình

N h ư n g ch ín h cuộc gặp m ặ t t h â n m ậ t đó, đã xảy r a dưới

h ì n h thức chiêu đãi tr ọ n g t h ể và tr a o đổi ý kiến C hủ tịch

Hồ Chí M in h ngồi cách tôi một q u ã n g và Ngưòi k h ô n g ngót trò c h u y ệ n với A.A L avrinsé p và các b ạ n Xôviết Ngày đó tôi là ngưòi t r ẻ nhâ't Đại sứ quán

Còn h ô m nay t r o n ^ n h à bếp P h ủ C h ủ tịch là m ột Bác

Hồ hoàn t o à n khác Bác m ặc chiếc áo cổ đ ứ n g m à u cỏ ú a

đã bạc đi k h á nhiều, n h ư n g r ấ t chu tấ t M iệng Bác n g ậ m

th u ô c lá Bác mỉm cưòi chào mọi ngưòi, n ụ cưòi s ả n g khoái Bác đi vòng q u a n h bếp, b ắ t ta y bếp trư ở n g N h i n a

la c ô p n a rồi b ắ t tay tôi và Cuddnhexôp Bác đ ư a m ắ t bao

q u á t n h ì n q u a n h , c h ă m chú q u a n s á t công việc c h ú n g tôi làm Khi b iế t n h ữ n g việc cơ b ả n đ ã c h u ẩ n bị xong, Bác

g ậ t đ ầ u rồi đư a m ắ t n h ì n tôi và Cudơnhexôp m ộ t cách

h à i lòng

- Các cậu đ ã có chỗ ngủ chưa? - Đột n h i ê n Bác Hồ hỏi

c h ú n g tôi một cách t h â n m ậ t và g ầ n gũi Suổ^t đòi tôi nhớ

m ã i câu hỏi n à y một cách chính xác

Cảm đông trướr sự qiĩan tAiri của một vị Chủ t4ch nước

đó với n h ữ n g công việc bếp núc của m ình, c h ú n g tôi t r ả lời

rằ n g , c h ú n g tôi sẽ đi bộ về n h à ngủ

- Không- này đã muộn lắm! - Bác Hồ â u yếm nói - Trong P h ủ C hủ tịch sẽ có đủ chỗ cho hai th a n h niên Liên Xô ngủ T h à n h phô^ nói c h u n g an toàn, n h ư n g dù sao cũng phải

M Ộ T N G Ư Ờ Ỉ C H À l ^ A CUA M Ọ Ị T H Ờ I Đ Ạ I 2 9 5

cảnh giác Hãy sửa soạn cho hai anh bạn trẻ một chỗ nghỉ

t ư ơ n g đôi - B ác q u a y s a n g nói VÓI ngiíời c ậ n vệ đi cùng

T h ế rồi giông n h ư khi dến Bác dưa m ắ t nhìn q u a n h

m ộ t lượt rồi n h ẹ n h à n g đi ra khỏi bếp

S a u đó c h ú n g tôi được d ẫ n đến một c ă n buồng rộng

rãi và s a n g trọng, trong đó, đã trả i sẵn chăn màn r ấ t đẹp Nơi đâv đã h à n g chục năm là chỗ ở của toàn quyền Pháp Tôi không còn ngạc nhiên vối n h ử n g gì đả đên vâi m ình

nữ a Cuộc gặp gỡ t u y ệ t diệu với Bác Hồ đã đư a đến cho tôi

một niềm vui sướng và thoải mái, một tìn h cảm n h â n hậu,

và sự q u a n 't â m của một con ngưòi vĩ đại mà trước kia tôi

chỉ đưỢc t h ấ y t r o n g phim và t r a n h ảnh

S á n g 7 t h á n g 11 náiTi 1954 tro n g P h ủ C hủ tịch, tôi

tỉn h dậy với n ụ cưòi trê n môi trong lòng phấn khởi n h ư ngày hội M ặt tròi đã lên cao N h ữ n g gì đã xảy r a ngày hôm qua đều sống lại trong tr í nhố của tôi

Sáu giò chiều hôm đó trong hội trưòng lớn của Câu

ạc bộ quôc tê đã có m ặ t đầv đủ các chính k há ch ngoại

giao N h ư n g ngưòi k h á c h c h ủ chôt n h â t ' C h ủ tịch Hồ C hí

Minh, thì vẫn chưa có mặt C húng tôi nóng lòng chò Bác lừng phút, từng phút

- Nicôlai Ivanôvích! - G iọng nói c ủ a đồng chí Đại s ứ

v a n g lên nho nhỏ, n h ư n g đồng thòi cũng nghiêm nghị và

long trọng - đồng chí ró n h iệ m vụ ra cổng đón Chủ tịch

Hồ Chí Minh Đồng chí h ã y r a đón Bác và dẫn Bác vào hội trưòng

Nói xong Alếchxanđrơ Anđrêépvích mỉm cưòi n h ư động viên tôi T ừ đó đến nay tôi vẫn không sao hiểu nổi

ta i sao vinh dư đó lai đến với m ình

-Tôi đứng chò bôn cổng C â u lạc bộ quôc tế Thòi gian

đôì vc3i tôi lúc đó kéo dài t r i ề n m iên S ự t h ự c t h ì sự chờ đợi của tôi diễn r a chỉ t r o n g k h o ả n g c h ừ n g n à m b ả y

p h ú t m à thôi Cuối cùng, m ộ t chiếc xe, chỉ d u y n h ấ t m ột

chiôc commángca sơn m à u x a n h b ình th ư ò n g n h ẹ n h à n g

lướt toi Và h ầ u n h ư k h ô n g ai n h ì n thâV nó đã đì đến

lồ và vinh q u a n g k h ô n g gì so s á n h nổi Một con ngưòi

đã t ừ n g trả i tro n g mọi t ì n h h ư ô n g phức tạ p nguy hiểm

lỏi đi vào hội trường Câu lạc bộ quôc tế Khi n g a n g qua tiến sánh Ngưòi bước chậm lại và q ua y đ ầ u n hìn tôi mỉm

(Mĩời nụ n í ò i rỡ r ủ a m ộ t n h à t h ô n g t h á i Người

n h a n h nhẹn cầm láy tay tôi và nói: “Cậu tre q u á ” Trộm nghĩ trong hoàn c ảnh đó lời nói đó đã th ể hiện q u a n hệ

h ữ u ái của một vị C h ủ tịch, của m ộ t ngưòi lớn tu ổ i đối với

một t h a n h niên, mong muôn cho a n h t a chóng trở nên

t h à n h d ạ t Ironẹ tương lai

Giò đây khi đã tr ả i q u a b iế t bao n h i ê u n ă m t h á n g của cuộc đời khi mái tóc t r ê n đ ầ u tôi đ ã điểm bạc, khi tôi đã được N h à nuớc Liên Xô, V iệt N a m , M ông c ổ t ặ n g thư ở ng n h i ề u h u â n , hu y chương, đã được p h o n g giáo sư,

đã trở t h à n h tiế n sĩ k h o a học, tôi h iể u m ộ t cách s â u sắc rằng C h ủ tịch Hồ Chí M i n h đ ã t r a o cho tôi m ộ t p h ầ n thư ởng cao qu ý n h ấ t t r o n g s u ô t cả cuộc đòi tôi Đó c h ín h

là lúc xa xưa, kh i tôi “còn t r ẻ q u á ” t r o n g n g a y lễ kỷ n iệ m Cách m ạ n g t h á n g Mười vĩ đ ạ i ở t h ủ đô H à Nội v ừ a đưỢc giải phóng

P a r i theo lòi mòi của C h ín h p h ủ P h á p trong khi đ a n g diễn

r a cuộc đ à m p h á n khó k h ả n ỏ Phôngtennơblô

Nói vể V iệt N am tôi không biết gì hơn p h ầ n đông đồng bào c h ú n g tô) Dư lu ậ n nước P h á p rểx chia rẽ Các

b ạ n k h á n g chiến của tỏi cũng kh ô n g th o á t khỏi cuộc t r a n h

lu ậ n đó Ngưòi thì muôn nước P h á p giành lại quyền to à n vẹn các thuộc địa và tu y ê n bô" r ằ n g dưới thòi chiếm đóng

* Một n h â n v ật lón trong cuộc k h á n g rhiến nỉa nhân dân P h á p chống sự chiếm đóng của q u â n Đức từ n á m 1940 S au chiến t r a n h , ông giữ vai trò q u a n trọng tr ong việc tái t h i ế t nước Pháp, t h a m gia điểu h à n h công việc của Liên hỢp quốc N h ư n g đặc biệt ông đ ã trở

t h à n h b ạ n c ủ a Bác Hồ từ nàm 1946, và t ừ n g làm t r u n g gian giữa

P h á p và Việt N a m tr o n g n h ữ n g cuộc th ư ơ n g lượng bí m ậ t thò i kỳ

chiến t r a n h ở Viêt Nam.

họ c ũng dã chiôn dấu vì mục tiõu đó Đấy c ũ n g là cuan điểm của một sô" lốn n h ữ n g ngưòi t ừ n g t h a m và( lực lượng P h á p tự do N h ữ n e người k h á c - t r o n g dó có Lucie

và tõi - thì coi thời đại ihực d â n đã qua rồi C h ú n g tô: còn

d ám so s á n h cuộc cliiôm đóng th u ộ c địa n h ư thòi kỳ c lú n g tôi bị Đức chiếm và đã chiến đ â u ch ô n g lại nó

Xgày 6 t h á n g 3 nước P h á p ký hiệp định r ô n g r.hận nước Việt N am D ân chủ Cộng hòa G r à n g Xanhtơỉii đại diện Chính p h ủ P h á p biêt rõ r ằ n g đó là đế đ ạ t đưcc sự

q u a v lại Bắc Kỳ của q u â n đội P h á p và để q u â n T r u n g Hoa

r ú t đi Cuộc đ àm p h á n ở Phôngtennơblô phả] xem xét nhiều vấn đề đ a n g còn bỏ lửng Cùng lúc đó, đô đốc Đ ác^án g liơ (D’ Argenlieu) lại tiến h à n h ở Đ à L ạ t một cuộc thương

ih u v ế t khác n h ằ m giải quvếl vận m ệ n h Đông Dương

ĐưỢc mòi đ ế n Pháp Hồ Chí M in h k h ô n g th a m gia

p h ái đoàn Phôngtennơblô do P h ạ m Văn Đồng d ẫ n đầu

Đ ây là t ấ t cả n h ữ n g gì tôi biết đưỢc vể q u a n hệ Pháp - Việt, khi một ngưòi tro n g b a n lổ chức dê nghị giối thiệu tôi vói Chủ tịch của họ

Đi q u a đ ám đông, ngưòi t a d ẫ n tôi vể p h ía con ngưòi

n h ỏ n h ắ n , iươi cười VỚI chòm r â u dài dôi m ắ t t i n h a n h

t r ê n hai gò m á cao O ng cầm ta y tôi lách khỏi d á m đông bao q u a n h và nói; “ô n g Ôbrắc tôi đã biếl n h ữ n g việc ông làm cách đây ba n ám ò M á rx â v (Marspillp) dôi với đồng bào tôi, tôi xin cảm ơn ông”

Khi chiôn t r a n h b ù n ^ nổ n ă m 1939 người ta đ ã đ ư a đến h à n g n g h ìn lao động Đông Dương để t h a y t h ế công

n h â n P h á p bị động viên S au cuộc t h â t t r ậ n n á m 1940,

n h ữ n g ngưòi đó t ậ p t r u n g tro n g các tr ạ i để tr ả i q u a n h ữ n g

-năm th á n g chiếm đóng Một t r ạ i g ầ n M á c x â y đã tậ p t r u n g hai hay ha n g hìn ngưòi, mà cuôl t h á n g 8 đ ầ u t h á n g 9 với

tư cách là ủ y viên C hính phủ, tôi đưỢc b iế t là họ đ a n g ở Irong tình t r ạ n g h ế t sức tồi tệ Tôi cử đến một q u a n s á t viẽn mà báo cáo gửi về quả là rõ ràn g B an Chỉ h u y t r ạ i đã

d u n g t ú n g - h a y tổ chức - n h ữ n g hệ th ô n g đ á n h bạc, gái diém và bán chợ đen n h ữ n g k h ẩ u p h ầ n gạo ít ỏi m à họ phai p h â n phôi T rạ i n ằ m tro n g t a y n h ữ n g tê n đ ầ u g ấ u có ihc lực Tình t r ạ n g tử vong đến mức k h ô n g t h ể c h ấ p n h ậ n dược Vào thời kỳ đó, khi công việc còn được giải quyết

n h a n h chóng, q u y ết đ ịn h của tôi đ ã được áp d ụ n g ngay.ỉỉan Chỉ huy cũ bị gạt ra và t h a y vào n h ữ n g ngưòi tr u n g thực Tỏi cho n h ữ n g ngưòi lao động b ầ u đại biểu của mình vào một ủ y ban Tư v â n thav m ặ t cho họ bên cạnh B an Chỉ huy trại Nói tóm lại tôi đã làm n h ữ n g gì có t h ể làm được,

T ừ đấv n h ữ n g ngưòi lao động Đông Dương, m à nhóm

có tổ chức n h ấ t là n h ữ n g ngưòi Việt N am , đã tỏ t h á i độ biêt ơn dôì với tôi C h ú n g tôi n h ậ n đưỢc m ột hộp sôcôla vào ngày d ầ u n á m , đưỢc mòi đến ă n T ết với họ, và lâ u lâu

là mộl bửa ă n Việt N am Việc mòi tôi đ ế n B a g a te lle k h ô n g phái là (hếu b ấ t ngò

Khoác Lay n h a u t r ê n n h ử n g con đưòng n h ỏ ở B agatelle

cùng VỎI con ngưòi m à những tr a n g đầ u của báo chí đang

đưa ]ôn t h à n h n h â n v ậ t chính củ a thòi sự, tôi k h ô n g biết nói gì với ông

- C h ín h p h ủ ông đã t h u ê cho tôi m ột t ầ n g củ a ù a dinh

t h ự t r o n g k h u phô" Khải h o à n môn N h ư n g tôi t h ấ y k h ô n g hỢp Tôi t h ấ y th iếu một cái vưòn

- Tôi r ấ t v u i lòng chỉ cho ngài n h à c ủ a tôi N h ư n g tôi

ở k h á xa, t ậ n ngoại ô ở S o is y -s o u s -M o n tm o n re n c y p h ía

B ắc P a ri

- Vậy th ì ông Obrắc, tôi r ấ t vui lòng đến t h ă n vưòn

c ủ a ông Nếu k hông phiền thì tôi sẽ đ ế n vào t h ứ h í tới để

u ố n g t r à c ùng với hai ngưòi b ạ n của tôi

Chiều hôm đó tôi báo cho Lucie biế t cuộc v iế nf t h ă m

c ủ a ngưòi k h á c h nổi tiếng này Vào đ ú n g ng ày giò cã hẹn,

vị C h ủ tịch củ a tôi đến cù n g đoàn m ỏtô hộ tô n g : ủ a sở

C ả n h s á t t h à n h phô B àn ă n được dọn trước n h à t r o n g

s â n nôi tiếp vối k h u vưòn k hông lấy gì là m r ộ n g lim Ba

m ẹ củ a Lucie cũng có m ặ t ỏ đây, bà đ ế n để gặp c h i n g tôi

vì Lucie sắp s in h cháu C h á u J e a n - P i e r r e , 5 tuổi, đẽ đ i học

về C h á u bé C a t h e r in e đ a n g ng ủ h a y chơi trong vưòn

Đ ú n g là k h u n g c ả n h của một gia đ ìn h êm ấm

- T r à c ủ a ông c h ư a được ngon lắ m , n h ư n g n i à của

ô n g t h ì lớn t h ậ t

Ô n g Hồ nói - N h ữ n g ai sông ở đây?

- N h ữ n g ngưòi Ngài t h ấ y ở đây và m ộ t cô trô n g rề).

- Tôi muôVi đi t h á m n h à - Ngài C hủ tịch nói

Ngôi n h à gồm b a t ầ n g ( ) S a u k h i đi t h ă m khip n h à

t ừ t ầ n g h ầ m đến gác thượng, ông Hồ Chí M in h kít thúc cuộc viếng t h ă m b ằ n g n h ữ n g n h ậ n xét n g ắ n gọn, nhiư là tiệ n dịp nói qua: “T ầ n g hai của ông k h ô n g có ai ở, Tôi

th íc h k h u vưòn N ế u tôi được ở đây th ì hơn là sônf t:rong

d i n h t h ư ”

-T ính lịch thiệp, sự q u a n tâ m và cả tì n h cảm m à con ngưòi đó biểu lộ đã khiến c h ú n g tôi lập tức đề nghị ông

đ ế n ở cùng gia đình T h ế là đã mở ra, có t h ể nói là m ột chương mới tro n g cuộc đời của tôi, h a y nói đ ú n g hơn là khởi đ ầ u cho một loạt sự k iệ n sẽ t r ả i dài tro n g hơn 40 n ă m

v à đến nay v ẫ n tiếp tục khi tôi viết n h ữ n g dòng này Việc

ông Hồ Chí Minh đến nh à tôi không phải là chuyện ngẫu

n hiê n Chắc c h ắ n là có n h ữ n g môì q u a n hệ đã đưỢc n h ữ n g ngưòi Việt N a m phác họa t ừ khi tôi đi qua M ácxây ( ).Không p h ả i là đ ả n g viên cộng sản, Lucie v à tôi, v ẫ n được coi là n h ữ n g người cảm tì n h tích cực, cái m à ngưòi t a gọi là “n h ữ n g ngưòi b ạ n đường” H ìn h n h ư ở đ â y có sự tiếp nốì t h á i độ d ấ n t h â n liên tục của c h ú n g tôi C h ú n g tôi v ẫ n giữ mốỉ q u a n hệ b ạ n bè với n h ữ n g ngưòi b ạ n k h á n g chiến,

đ a n g giữ n h ữ n g vị trí ch ín h trị và xã hội r ấ t k h á c n h a u

N h ư n g c h ú n g tôi chịu ả n h hưởng n h ữ n g p h â n tích của

Đ ả n g Cộng sả n và c h ú n g tôi mong m uôn đ ứ n g về p h ía

n h ữ n g người đi tìm công lý Đấy là trư ờ n g hỢp n h ữ n g n h à

l ã n h đạo Việt N a m đ a n g đ â u t r a n h cho độc lập củ a đ ấ t nước họ ( )

Cuộc sông c h u n g của c h ú n g tôi với Bác Hồ được tể chức k h ô n g m ấ y khó k h á n Con ngưòi có tín h cách đặc biệ t

đó, ngoài n h ữ n g đức tín h th i ê n p h ú khác, còn có k h ả n ă n g

t h i ế t lập ngay n h ữ n g môi q u a n hệ đơn giản nhấ^t với t ấ t cả

n h ữ n g ngưòi đốì thoại, d ù họ là bộ trư ở n g h a y là n ô n g

d â n Chỉ tro n g chốc lát, ai cùng t h ấ y th o ả i m á i và k h ô n g bao giò ông giữ k h o ả n g cách, m à th ư ờ n g n h ữ n g người tự

b iế t h a y là m ra vẻ là n h à l ã n h đạo h a y ngưòi nổi tiếng,

t h ư ơ n g ẩ n m ìn h s a u dó

M Ộ T N G Ư Ờ Ỉ C H Á Ư A C U A M O Ỉ T ỉ ỉ ơ ỉ ĐẠ Ĩ 3 0 3

Người b ạ n t h â n t h i ế t của ông t r o n g s á u t u ầ n lễ ở n h à

tôi có lè là b à m ẹ vỢ tôi, m ộ t b à n ỏ n g d â n v ù n g Bourgogne,

vẫn g\ữ lôi nói t h ẳ n g với óc t h ô n g m i n h s â u sắc Bác Hồ dã

gỢi cho b à k ể v ề công việc, n h ữ n g t h ó i q u e n , n h ữ n g đ ị n h

k i ế n c ủ a n g ư ò i t r ồ n g n h o c h ú n g tôi v à t r a o đổi v ề n h ữ n g

n ô n g d â n nước ông

Mỗi buổi sáng, ngưòi t a đ em báo đến, t â t cả các báo Pháp, mà cả báo Đức, A nh, M ỹ h a y Nga Và ông k h ô n g có

gì thích hơn là đọc lướt q u a t ấ t cả, ngồi xổm tr ê n b ã i cỏ

giữa n h ữ n g ngưòi k h á c h đ ầ u tiên đ ế n th á m N h iê u lần trong tu ầ n , ông đến t h ă m ngưòi là m vưòn trong l à n g và trở vê ta v ôm đầy hoa T r o n g ngàv, n ế u không đi gặp những ngưòi đối thoại ỏ P ari, t h ì ông tiếp khách t ạ i ĩihà

N hững ngưòi đ à m p h á n ở P h ô n g te n n ơ b lô h ầ u như đ ế n gặp ông h àng ngày Buổi chiều, ông đề nghị c h ú n g lôi m ời án

LÔI n h ữ n g n h â n v ậ t k h á c n h a u , c h í n h k h á c h c á n h h ữ u h a y

cánh tả n h à văn, n h à báo N h ữ n g b ữ a á n đó ma mẹ V'Ợ tôi Ihưòng tìm cách k hông dự, đ ã cho c h ú n g tôi cơ hội để theo dõi bên lề sự d ậm c h â n tại chỗ củ a m ột cuộc đàm p h á n rõ

r à n g k h ô n g đi đ ế n k ế t q u ả

Việc chợ b ú a và n ấ u ă n là m ột g á n h nặng đốỉi vối Lucie, bà mẹ vỢ và chị giúp việc Còn có v ấ n đế tài clhính nữa vì lương hai c h ú n g tôi k h ô n g đ ủ để bảo đam mộ)t lối

sông trong n h à n h ư vậy S a u m ấ y n g ầ y đ ắ n đo, vốỉi sự

ngần ngại c ủ a n ề n giáo dục t ư s ả n m à tôi được hư ởng, tôi

đ à n h phải nói t h ậ t với vỊ k h á c h , ô n g Hồ đê nghị đư a m ột người b ạ n cũ đến làm việc cả ngày, đó là một đầư bêVp sô^ một đang mở một q u á n ă n nh ỏ ở k h u phô^ Latinh và ônig ta

đã đề nghị được t ạ m thòi đóng cửa tiệm Vậy la bố* giià Ti

-dà (lén Ong chiếm lĩnh n h à bếp h ầ m rượu và n h à phụ Nhà tôi trỏ i h à n h một nơi tu y ệ t vòi của bếp án Việt Nam I^à inột ngươi t h à n h th ạ o và luôn lươi cưòi, ông Ti q u ả là một chuyẻn gia lớn

Cuôi t h á n g 7 n h â n dịp sinh n h ậ t tôi, Bác Hồ t ặ n g tôi một bức t r a n h của họa sĩ Việt N am Vũ Cao Đàm Đó là bức I r a n h một bà mẹ tr o n g sáng, b à n ta y dài của bà mẹ VỎI n h ữ n g ngón thon nhỏ ve vuôt và bảo vệ đầu đứa con.Hai hay ba n gày s a u khi con gái tôi - E l is a b e th được sinh r a (i n h à hộ s in h Port-Royal, các cô V t á tr ô n g t h ấ y một người k h á c h k h á c t h ư ò n g đến t h ă m , h a i ta y ôm hoa

và kọo họ đã n h ậ n r a n g a y vì h ì n h ả n h ông được đ ă n g len k h á p các báo Bác Hồ bê ch á u bé t r ê n tav và trưốc khi d ặ t lại xuông nôi, đ ã q u y ết đ ịn h n h ậ n làm cha đỡ dẩu T ừ đây đã xảy r a cái nghi th ứ c đặc biệt n h ư th ê này: cữ mỗi lần sin h n h ậ t của B abette, và r ấ t lâ u khi ỏng còn sông, ngav cả n h ữ n g lúc các cuộc chiến t r a n h liên liốp mà ông p h ả i l ã n h đạo đ a n g diễn r a ác liệt, ngưòi c h a đỡ đ ầ u v ẫ n tìm cách để gửi đ ế n c h á u bé, qua

n h ữ n g p h á i viên r ấ t k h á c n h a u , một món q u à nhỏ hav một kỷ vật gì đó ( )■

Khi cuộc đ à m p h á n Phôngtennơblô k ế t thúc, Bác Hồ

để phái đoàn trở vê và ở lại Pháp một thời gian để ký vối

M a riu s M o u tc t một văn bản không rõ ràng, gọi là T ạm

ước, (tặl m ộ t v ài cơ sở để t i ế n tối m ộ t h iệ p n g h ị v à h ò n g

cứu vãn hòa binh* đã gây cho ônẹ n h ữ n g khó k h ă n với các bạn cực đoan khi trỏ về nước Ngày 19 t h á n g 9 ông xuông

t à u ở Toulon và c h ú n g tôi n h ậ n được một bức t h ư n g ắ n gửi khi t à u cập bến Port-Said ( )

M O T N G Ỉ V ỉ C H A U A CƯA M( ) ỉ T ỉ ỉ ờ ỉ D Ạ Ỉ 3 0 5

306 HỔ CHÍ M I N H

-Trong nh ữ n g năm chiến t r a n h đó hai lần ngưòi ta yêu cầu tôi sang Việt Nam, để gặp ngưòi bạn Hồ Chí Minh của tôi N hữ ng lòi yêu cầu là của Vincent Auriol, Tổng thông nước Cộng hòa và của René May Chủ tịch Quôc hội Tôi

từ chối vì biết r ằ n g họ không có đê nghị gì đưa ra, và cuộc

đi của tôi chỉ là cái cớ cho nh ữ n g chính k h á ch dựa vào để tiếp tục chiến tranh

Trích từ cuôn hồi ký Nơi ký

ức dừng chân của Raymông

Ôbrác Nxb Odile Jacob, 1996 ĐÀO HÙNG dich

Hồ C hí Minh - hiện thân của

văn hóa hòa binh, Tạp chí

Xưa & Nay và Nxb Vãn hóa

Sài Gòn, 2005, tr 261-269

MỘT NGƯỜI CHÂU A CỦA MỌI TIỈỜI DẠ] 3 0 7

CHỦ TỊCH HỐ CHÍ MINHm

VỚI CÁCH MẠNG CAMPUCHIA

Đoàn đại biểu Đảng và Nhà nước Campuchía

chúng tôi đánh giá rất cao tấm gương đạo đức, lối

sông trong sạch, tinh thần rèn luyện và cương quyết

đấu tranh chống đ ế quốc, thực dãn vi độc lập, tự do

của Chủ tịch Hồ Chí Minh - người cọn lỗi lạc, vị

lãnh tụ sáng suôi của nhân dân Việt Nam anh em

Tấm gương anh hùng cao cá của Người - vị lãnh

đạo tiền bối của Đáng Cộng sản Việt Nam và Đảng

N hãn dãn cách mạng Campuchia đã được ghi vào

lịch sử và trái tím của mọi người dãn Campuchia

Chúng tôi quyết tâm giữ gìn tinh đoàn kết hữu nghị

truyền thống anh em Campuchia ' Việt Nam được

trường tồn mải mãi.* - HIÈNG XO M RIN

Chủ lịch Hồ Chí Minh là người có công lao vô cùiìị: lo

lớn bỏi Xgưòi dã hy smh tííl cả, kể cả n hữ ng gì thuộí về tình riêng dể tìm dưòng cứu nưốc s á t cánh cùng n h â n aân

đciu t r a n h , lãnh dạo phong trào cách m ạng, giái ph)ng

d â n tộc và n h â n dân Việt N a m khỏi ách th ô n g trị của nọ\

thô lực thực dân T h ắ n g lợi trong cuộc giải p h ó n g d â n tộc của n h ả n d ân Việt N am a n h em dưới sự lã n h đạo của Chủ tịch Hồ Chí M m h đã có ả n h hưởng lớn và tạ o điêu Hện

t h u ậ n lợi cho sự vùng lên của n h â n d ân C a m p u c h ia và Lào Irong sự nghiệp giải phóng d â n tộc mình

C h ủ Lịch Hồ Chí M inh không chỉ sông mãi trong :rái

tim n hâ n dân Việt Nam, mà còn sông mãi trong trái lim mọi lẩ n g lớp n h â n dân Campuchia chúng tôi

C h ủ tịch Hồ Chí M inh không chỉ là chiến sì cách mạng kiên cưòng của n h â n d ân Việt N a m m à còn là ngừòi chiến

sĩ cách m ạng tiền bôi của nhân dân C am puchia và Lào BỎI lõ Xgưòi là ngưòi sáng lập Đ ảng Cộng sản Đông Dương, tiền th â n của Đảng Cộng sản Việt Nam Đảng

N h â n dản cách m ạng Campuchia, và Đảng N h â n dân cách

m ạng Lào X hững đội tiên phong cách m ạng đó đã lãnh

đạo n h â n d ả n các d â n tộc mình đi t ừ t h ắ n g lợi này đến

t h á n g lợi khác, đ á n h đổ chê độ cai trị thự c d â n Pháp, quân

phiột Nhật, đ ế quốc Mỹ và chủ nghĩa bành trưống bá quyến

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại n h ử n g di sản bốt diệt về

truyền thông đâu tra nh của Đảng Cộng sản Đông Dương vối những bài học kinh nghiệm vô giá cho cácn mạng Cãmpuchia, cách mạng Lào, cũng như cách mạng của nhân dân những nước đang phát triển khác

-Tinh hoa văn hoá và đạo đức của Người là tâ m gương

tu y ệ t đôi lự giác Ị)hục vụ n h â n d â n s u ô t đòi đ â u t r a n h vì

dộc lạp tự do của dân tộc Xgưòi từng nói: “Tôi chi có một

ham muôn, ham muôn tột bậc là làm sao cho nước t a được

hoàn toàn độ(' lập dản ta được hoàn toàn tự do đồng bào la

ai cùng có rơm ăn áo mặc ai củng được học h à n h " \ Người

viết trong "'Dỉ chúc': '‘Suôt đòi tôi hết lòng h ế t sức phục vụ

Tổ quôc phục vụ cách mạng, phục vụ n hâ n dân Xay dù

phải từ biột thê giới này tôi không có điều gì phải hôi hận

chỉ tiêc là liêc rằ n g khống được phục vụ lâu hơn nữa, nhiếu hơn nữa""

Trong dòi sông thường ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là một tấ m ^ương tuyệt sáng Đó là “cần kiệm liêm

chính, chí công vô t ư ’\ chỉ nghĩ đến lợi chung, k h ô n g t í n h

loán cá n h â n bao giò

P hẩm ch ắ t lưyột vòi trên đây cho thây cuộc sông trong sáng n h ấ t mực của một con ngưòi vĩ đại đã là tấ m gương cho cán bộ công nh â n viên, chiến sĩ của Việt N am cũn^

n h ư inọi t ầ n g lớp n hâ n dân cán bộ, chiến sĩ Campuchia chúng tôi

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xa c h ú n g t a từ 21 n à m nay,

nhvíng n h ữ n g gì thuộc về Ngưòi, từ phẩm chất đên hàn h dộng, vẫn sông mãi trong lòng n h â n dân Việt Xam n h â n

d â n càc d á n tộc vêu độc lập, tự do, hoà bình- công lý và

những ngưòi liên bộ trên Trái dất Tấm gương anh h ù n g

và tấm gươnơ đạo đức sống trà n đầy tình yêu Tổ quốc và

n h â n d ân một cách tự nguyện đó đã đưỢc t r u y ề n lại cho

A/ỘT N G Ư Ơ Ỉ ( 'HA [' A CƯA M O Ỉ T Ỉ Ỉ Ờ Ỉ Đ Ạ I 3 0 9

1 2 Hồ (''hí Minh: Toàn tập, Sđd, t 4, tr 161; t 12 tr 501.

các t h ế h ệ t h a n h thiếu n iê n Việt N a m ngày n a y n h ằ m ĩiếp

tụ c thự c h i ệ n “Di c h ú c ' của Ngưòi: “Bồi dưỡng t h ế h ệ càch

m ạ ng cho đòi sau là một việc râ^t q ua n trọng và r ấ t cần

t h iế t”\ Chỉ sáu nám sau khi Ngưòi qua đòi n h â n d â n Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam do

Ngưòi r è n luyện và giáo dục, đã th ự c hiện ước m ong lốn

của Chủ tịch Hồ Chí M inh là giải phóng miền N am khỏi cuộc chiến t r a n h xâm lược của Mỹ giành độc lập và tự do

cho Tổ quôc V iệt N am và th ô n g n h ấ t đ ấ t nưốc m ình

Mặc dù Ngưòi có công lao to lớn vối đất nước, Ngưòi

không thích cho ai nói về đòi tư của mình, ỵ g ư ò i sông giản

dị, không bao giò xa ròi n h â n dân Chủ tịch Hồ Chí Minh

luôn gắn mình vối nh â n dân, quan tâm nghe ý kiến quần chúng, tin tưởng vào sức m ạnh của quần chúng Chủ tịch quan tâ m không phải một mà là tâ^t cả các tầ n g lớp nhân

dân, công nh ân , nông dân, chiến sĩ, trí thức, t h a n h niên,

p h ụ nữ, thiếu nhi, ngưòi già, ngưòi thiểu sô^ và kiểu dân Việt

N a m ở nước ngoài Trong “Đi chúc'\ Ngưòi đã để lại ‘muôn

v àn tìn h thương yêu” cho toàn dân, toàn Đảng, toàn quân

và toàn thể th a n h thiếu niên Đó cũng là tình cảm kỳ diệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hồ Chí M inh là ngưòi quan tâ m đến công tác xây dựng và vun đắp tìn h đoàn kết quốc tế Trong q ua n điểm của Người, n h â n dân yêu chuộng hoà binh và công

lý, n h â n dân tiến bộ t h ế giới là a n h em của nhau N h â n

d â n C a m p ư c h ia đã n h ậ n được sự ^ ú p đỡ theo tinh t h ầ n

của chính sách đoàn k ết này từ các chiến sĩ cách m ạ ng

-1 Hồ Chí M inh: Toàn tập, Sđd, t 12 tr 510.

Việt Nam, n h ữ n g chiến sì q u â n đội Việt N a m a n h em,

những ngưòi giúp giải phóng n h â n dân C am puchia khỏi ách các loại thực dân, đế quôc và sau cùng là khỏi chế độ

diệt chủng Pôn Pốt - lê n g Xari

Nhân dịp này, tôi xin bàv tỏ lòng cảm ơn to lớn đối với Đảng Cộng sản Việt Nam những người cách m ạ ng Việt Nam Quân đội và n h â n dân Việt Nam a n h em trong việc thực hiện chính sách đoàn k ế t của Chủ tịch Hồ Chí Minh,

đã nhiều lần giúp đỡ n h â n dân Campuchia chúng tôi

Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân ván quôc gia, u ỷ ban quốc gia UNESCO

của Việt Nam, Hội tháo quốc tế Chủ tịch

Hồ Chi Minh, anh hừng giải phóng dân tộc, nhà văn hoá lớn, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1995, tr 55-57

312 HỔ CHÍ

MINH-HỐ CHÍ MINH, VỊ LÃNH TỤ ANH HÙNG* m m

CỦA CÁC DÂN TỘC BỊ ÁP BỨC'

GHIĐÔ IN T I PÊRÊĐÔ"

Bôlivia, Irên chiến tr ư ò n g chông chủ n g h ĩ a đế

J - quốc Bắc Mỹ, các chiến sĩ Q u â n đội giải p h ó n g dân tộc đan g t à n g cường cuộc chiến đ ấ u củ a m ìn h để tỏ lòng

tư ởng nhớ một cách sâu sắc n h ấ t đối với vỊ lã n h t ụ cách

m ạ n g Hồ Chí M inh, và đ a n g tre o n h ữ n g lá cò r ủ để cùng chịu t a n g vc3i n h â n d â n Viột N am

Cái chết về t h ể xác của C h ủ tịch Hồ Chí M in h đ a n g

là m xúc động t ấ t cả n h ữ n g người cách m ạ n g tr ê n t h ế giới.Chủ tịch Hồ Chí M inh và n h â n d â n Việt N a m là

n h ữ n g tượng t r ư n g k hông t h ể t á c h rời n h a u t r o n g cuộc chiến đâu a n h h ù n g vô song n h ằ m chông đ ế quốc Mỹ

* Đ ầu đề bài v iế t do ch ú n g tôi đ ặ t (B.T).

** Thiếu tá, n g u y ê n Tư lệ n h Q u â n đội giải phóng d ân tộc

Bôlivia Vài n g ày trước khi hy sinh, đồng chí I n ti P êréđ ô đã gửi tới

B a n Châ^p h à n h T r u n g ương Đ ản g ta m ộ t lá t h ư ch ia buồn về việc

C h ủ tich Hồ Chí M in h từ trầ n

(''hu lịch Hồ Chí Minh và n h â n d â n Viột N a m đã chứnỉí miiih một cách sâu sắc r ằ n g khi một dân tộc quy ết

lá m chiên t h ắ n g h a y là chết dể bảo vệ nền tự do của mình, ihì không một ke nào có th ể nô dịch đưỢc dù kẻ đó là một cường (]UÔV đô quốc chủ nghĩa lớn m ạ n h nhâ"t với to à n bộ sức tà n phá k h ủ n g khiêp của nó

Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhà lãnh đạo chính trị và

quân sự, có tinh t h ẩ n tậ n tụy và có thiên tài Ngưòi biết tổ chức n h â n dân nước mình, biêt truyền cho n h â n dân một bí (Ịuyết kỳ diệu, giúp cho họ đưỢc vững vàng trước những khó

k h ă n và mỏ ra cho họ một con đường quyết định ngày càng

di dến gan sự ^ ả ] phón^ hoàn toàn

Trong giò p h ú l đau thương này Quân đội giải phóng dân tộc do Ecnestô Chô Ghêvara, vị Tư lệnh của chúng tôi,

s á n g lạ Ị) ra tại v ù n g núi N a n c a h o a x u - tro n g ngọn lửa chiôn d ấu chông chủ nghĩa đô^ quôc Bắc Mỹ - xin n h ậ n lấy trá c h nhiộm k h ô n g th ể thoái th á c được là p h ả i tạo ra ''hai,

ha, hay nhiều Việt N a m J \ Bởi vì cuộc chiến đ âu của Việt

Nam là cuộc chiến ãấu của t â t cả các dân tộc bị áp bức ở

Mỹ Latinh và tấ m gương của Việt Nam cần được t ấ t cả các dân tộc trên t h ế giới noi theo

Cái l a n ^ dã lànì cho n h â n d â n Việt N a m chịu mộL tổn thâ'^1 khỏng gì bù đắp nổi cũng là cái t a n g của n h â n d â n Hỗlivia và của Lât cả các dân tộc bị áp bức trên t h ế giới

Nỗi dau thương của Đảng Lao động Việt Nam cũng là nỗi

d a u thương của Q u â n dội gìầì phóng dân tộc Bôlivia.

Lòn.íí tiìíìng nhớ cúa chúng tôi đôi với Chủ tịch Hồ Chí Minh khỏng ihể hiện bằng những lời nói suõng C húng tôi

lỏ lòng tưởng Iihớ đôi vối vị lãnh tụ anh h ù n g ấy của các

M Ò T NCrVƠÌ CIỈA ỉ ^ Á CỈ^A M Ọ Ỉ T Ì Ỉ Ờ Ỉ D Ạ I 3 1 3

314 HÓ CHÍ MINH

-d â n tộc bị áp bức, b ằ n g cách quyết tâ m tiếp tục cuộc đ ấ u

t r a n h du kích m à trước đây É cnestô Chê G h êv ara, vị tư lệnh của c h ú n g tôi, đã khởi đầu, cho đến n g à y chiến t h ắ n g

M Ộ T N G Ư Ờ I C H Â U Ả CÀJA M Ọ I T H Ờ I Đ A I 3 1 5

MỘT ANH HÙNG CỦA THỜI ĐẠI CHÚNG TA'

RONÊ Đ ơ PẼTORƠ"

® ó là một buổi sáng trong là nh ở Hà Nội H àng trăm

ngưòi, n a m và nữ trên n hữ ng chiếc xe đạp, im lặng đi đến nơi làm việc Tôi n h ìn họ đi q u a một cách lơ đễnh Bởi có một cái khác đang t h u h ú t tình cảm của tôi: Tôi sắp đến chào một trong n hữ ng ngưòi phi thường n h ấ t của thòi đại chúng

ta, một nhân vật t h ầ n thoại, đó là Chủ tịch Hồ Chí Mmh

H àng triệu ngưòi Á châu kính cẩn gọi Người là Bác Hồ

* Bài này đ ã n g lần đ ầu tiên tro n g P h ụ san th ứ hai của báo Cách

m ạ n g n ăm 1961 S au đó được d ù n g là m p h ầ n đ ầu của Lời nói đầu (*ho "Tuyển tập H ồ C h í M inh" do Viện sách Cuba x u ất bản th á n g 5

năm 1968, và được đăng lại trong tập "Thơ Cách mạng" của Rơnê Đơ

Pêtơrơ, N hà châu Mỹ x u ấ t bản ỏ C uba n ă m 1969.

** N hà thơ nổi tiế n g người H aiti, h iện đ a n g sống ở Cuba N àm

1961 n h à thơ s a n g t h ă m Việt N am VÓI tư cách Phó G iám đốc N hà

x u ấ t b ả n Quốc gia C uba T rong thòi gian ở th à m nưốc ta, n h à thơ

v m h dự được Bác Hồ tiếp S au c h u y ế n đi th á m đó, trỏ về Cuba,

R Pêtơrơ đã viết m ột sô' bài báo, b ú t ký và thơ về Việt N am Trong

đó có bài "Một a n h h ủ n g của thời đ ạ i c h ú n g ta" m à ch ú n g tôi trích giới th iệ u ở đây (B.T).

Lần đ ầu tiên tôi nghe nói đ ến Ngưòi là n ă m 1946, ơ Pari Đó cũng là lúc cuộc k h á n g chiến v in h q u a n g của

n h â n d ân Viột Nam chông thự c d â n P h á p b ắ t đ ầ u N h ữ n g đôi m ắ t của các bạn Việt X a m tr o n g tr ư ò n g đại học sá n g bừng lên k h â m phục và tin tưởng khi có ai nói đến tên Xgưòi tro n g buổi nói c h u y ện c ủ a c h ú n g tôi V à họ luôn luôn nh ắc đên Bác Hồ: bơi vì g ầ n 40 n ã m qua cuộc sông

của dân tộc Việt Xam và cuộc đòi của Chủ tịch Hồ Chí

M inh đã hòa lẫn với n h a u t h à n h m ộ t dòng sông h ấ t k h u ấ t

T rừ một vài n à m đầu của tuổi t h a n h niên, k h ô n g một ngày nào Irong cuộc đòi Ngưòi là k h ô n g h iế n d â n g cho cuộc đ ấu t r a n h giải phóng của b á n đảo Đông Dương Đó là ngưòi m à c ả n h s á t ở toàn c h â u Á đ ã t r u y lù n g ở k h ắ p nơi

Và Ngưòi đã luôn luôn t h o á t khỏi lưới của c h ú n g bởi có biệt tài t r á hình Người là một tr o n g n h ữ n g ngưòi s á n g lập

ra Đ ảng Cộng s ả n P h á p , ngưòi s á n g lập Đ ả n g Cộng s ản Việt Nam Để sông, Ngưòi đã p h ả i là m t ấ t cả các nghê Ngưòi đã từ n g làm bồi bêp t r ê n một chiếc t à u t h ủ y Pháp, bổi b àn ở L u â n Đôn, thợ vẽ t r u y ể n t h ầ n và n h à báo ở Pari, sinh viên ở Mátxcờva ngưòi b á n báo ỏ T h á i L an n h à cách

m ạ n g n hiệ t tình, hoạt b á t ở b ấ t cứ nơi nào Ngưòi đ ã đi qua Để che m ắ t kẻ th ù Ngưòi đ ã đóng giả là m m ộ t lái

buôn giàu có Trưng Quôc, giả làm một ông quan, một ông

sư (đầu cạo trọc và mặc áo cà sa), giả làm m ộ t ông lão mù

có ch áu d ắ t đi và Người đã đi q u a n g a y trước m ũi bọn lính canh Pháp C h ủ tịch Hồ Chí M in h củng là ngưòi đ ã đem lại tự do cho Viột Nam là n h à tư tưởng đã b iế t v ậ n d ụ n g chủ nghĩa M ác - Lênin vào điều k iệ n cụ t h ể của nước mình, cũng n h ư Người còn là m ộ t n h à thơ lớn th ự c sự

-Tâ^t cả nhữ ng mấu dời cúa con ngưòi điển hìn h đó cuồn cuộn lướt qua trone^ ó(‘ tôi giữa lúc chiếc xe con đưa tôi đến

P hủ Chủ tịch Trong k h u vườn rỢp bóng m á t của n h ữ n g cây

cổ thụ đồng chí Tô^ Hữu một trong n h ữ n g n h à thơ xuâ"t sắc

n h ấ t của Việt N a m và n h à lãnh đạo quan trọng của Đảng Lao dộng Việt N am r a đón tôi Chúng tôi không đi vào tòa

n h à lớn m à rẽ s a n g phía khác của k h u vườn, tối một căn

n h à nhỏ Irông r ấ t đơn sơ: đó là n h à của vị Chủ tịch nưóc Việt Nam D ân chủ Cộng hòa Đồ đạc bày trong n h à cũng giản đơn n h ư cái vẻ bên ngoài của nó Trên một chiếc bàn thâ^p, theo kiểu tiêp khách phương Đông, có bày hoa quả, thuổc lá và một tách chè Đồng chí Tô^ Hữu, một người râ^t ihông minh, có lác phong r â t thản mật, nói với tôi về Bác

Hồ từ hơn l õ n á m n ay dồng chí đã trở t h à n h một trong nhữ ng người làm việc gần gùi Bác Tôi đáp lại lời đồng chí bằng mộl giọng nói đã khô vì cảm động và quá vui

MỘL lúc sau theo lối cửa nhìn ra vưòn, Bác Hồ bước vào phòng Bước di của Xgưòi nhẹ n h à n g và la n h lẹn Á nh inắt Người t h â n mật h oạt b á t và thông minh, vẻ m ặt Ngưòi hiển từ với bộ râ u m à các bức ả n h đã làm cho r ấ t quen thuộc trê n th ê giới T ấ t cả con người của Bác cho ta

ấn tưỢng của sức m ạ n h và sự dịu dàng N h à lã n h đạo cách

m ạ n g và ngưòi nghệ sĩ dã hòa hợp với n h a u tro n g một

c h ấ t thép, th ứ c h ấ t Ihép dã dạc điểm hóa thòi đại chúng ta: thòi đại của V I Lênin

* Como e s ta u s te d companero? (đồng chí có khỏe không?) - Bác Hồ hỏi Ih ă m tôi bằng tiếng Tây B an N ha

- T h ư a Chủ tịch, đồng chí cũng nói được tiếng Tây Ban N h a a?

M Ộ T N G Ư Ờ Ỉ C H Á U A Cí M Ọ Ỉ T H Ơ Ỉ ĐẠỈ 3 1 7

Tôi k êu lên k in h ngạc.

- U n poquito, un poquito ( B iế t m ột ít thôi) - Bá: Hồ

t r ả lời với m ộ t vẻ t i n h n ghịc h h iệ n lên tr o n g k h ó e m ắ t sâu, đ e n của Ngưòi Tiếp đó, b ằ n g m ộ t t h ứ tiế n g P háp r ấ t

rõ v à đúng, Bác Hồ kể với tôi về m ột c h u y ế n đi Mỹ

L a t i n h của Ngưòi k h i còn trẻ, thời kỳ Ngưòi còn làm bồi bếp t r ê n chiếc t à u t h ủ y La T ouche Tréville (Latusơ Tơrêvin), m ộ t chiếc t à u h à n g c ủ a P h á p Xgưòi đ ã đến

B u ê n ô t Airét, Riô đơ G iannerô, M áctiních Mỹ L a tin h đã

để lại cho Ngưòi một ấn tưỢng m ạ n h Sau đó bâ"t cứ ỏ đ â u Ngưòi v ẫn tiế p tục theo dõi sự p h á t t r i ể n của các cuộc

đ ấ u t r a n h của c h ú n g ta (tức của Mỹ L a tin h - ND)

- Ngày nay, - Ngưòi nói - C u b a là niề m tự hào của t h ế giới, P h iđ e n Catxtơrô t h ậ t là một chiến sĩ đ á n g ca ngợi,

t h ậ t kiên cưòng, t h ậ t n h iệ t t ì n h và t h ậ t là vững, Cuba còn tiến xa hơn n ữ a với lứa tuổi t h a n h niên n h ư t h ế và một

d â n tộc kiên q u y ế t n h ư vậy N h ữ n g điều đ a n g diễn ra t r ê n

đ ấ t nước các b ạ n t h ậ t là t u y ệ t diệu Cách m ạ n g Cuba mở

r a m ột thời đại mới ở Mỹ L atinh, chắc c h ắ n như vậy, và

c h â u Á cũng n h ư to à n t h ế giới, t ấ t cả c h ú n g tôi đều ủ n g hộ các bạn Cách đây 20 n ă m hoặc k h ô n g đến 20 nàm, Cuba

m u ô n b iế t n h ữ n g t i n tức về cuộc cách m ạ n g của các bạn,

-báo chí và đài p h á t t h a n h của c h ú n g tôi đả b ình lu ậ n râ"t sôi nổi n h ữ n g sự kiện ở Cuba; P h iđ e n Catxtơrô r â t quen thuộc ở đây, đồng chí biết chứ

- T h ư a C h ủ tịch, n h ấ t đ ị n h đồng chí phải sang th ă m

Cuba

Tôi nói với Ngưòi n h ư vậy

- x ế u đưỢc mời, tôi sẽ đi t h ă m với tấ i cả niềm s u n g

sướng Cuộc cách m ạ n g của các b ạ n t h ậ t là một trong

n h ữ n g sự k iệ n đẹp n h ấ t m à ngưòi t a có t h ể th ấ y t r ê n t h ế giới ngày nay C hắc c h ắ n tôi sẽ đi, d ù n ả m n ay đã 71 tuổi

rồi Đồng chí P h iđ en Cátxtơrô củng phải đến th á m

c h ú n g tôi, n h â n d â n chúng tôi sẽ r ấ t vui mừng được đón đồng chí ấy

Bác Hồ cưòi vui vẻ Ngay sau đó Ngưòi nói về những

c h u y ện h à n g ngày, v ề hoa q u ả Cuba và Việt N am , k h í

h ậ u ở hai nước, ph o n g c ả n h và âm nh ạc d â n tộc

Cuộc nói chuyện d ẫ n tồi ván học và thơ Tôi trìn h bày với Bác Hồ ý kiến của tôi vể thơ của Ngưòi, trong đó tôi vừa khá m p h á r a n hiể u tin h hoa của nó H ầu n h ư Ngưòi

từ chôì Xgưòi nói r ằ n g khi ở tù, ở miển N am T ru n g

Quỏc Ngưòi đ ã là m n h ữ n g b à i thơ ấy cho q u a giò, r ằ n g Người t h ậ t r a k h ô n g p h ả i là m ột n h à thơ Sự k h iê m tôn

là một trong n h ữ n g đặc điểm của con ngưòi vĩ đại này,

c ũ n g n h ư b ầu k h ô n g k h í vui vẻ m à sự có m ặ t của Người

đã đem dến, sự giản dị tu y ệ t vòi của n h ữ n g từ mà Ngưòi nói sự vắng m ặ t của t â t cả các nghi lễ, sức làm việc của

t r í óc Ngưòi, ấ n tưỢng về sự già d ặ n t r o n g con ngưòi Bác

t o á t ra R ấ t ít k hi tôi t h â y cảm p h ụ c trước m ộ t con

ngưòi n h ư lần này

M Ộ T N G ƯỜI C H Á ư Á CỨ A M Ọ Ỉ T H Ờ ỉ D Ạ Ỉ 3 1 9

C ả m giác đó lớn d ầ n lên t r o n g tôi c ù n g sự kéo d à i

của cuộc nói chuyện

N h ữ n g ai muôn biết t h ế nào là một con người thực

sự vẻ đẹp của t h ế giối ở đâu, sự chiên th ắ n g của c h i n lý

tr ê n Trái đ ấ t ở đâu ở đ â u có m ù a Xuân, xin hãy đến

t h ă m cuộc đòi của C hủ tịch Hồ C hí Minh, sự tồn tại điển

h ìn h của một anh h ù n g của thòi đại chúng ta

N h à cách m ạ n g lão t h à n h này, n gay giữa cuộ: đòi

m ình, đã đi vào t r u y ề n th u y ế t Cuộc sông của Nguòi là

một bài thơ đầy n é t a n h h ù n g ca, giông như cuộc đ ấ u

t r a n h của d â n tộc Ngưòi

T h á n g 8 n ă m 1942, t ừ n ú i r ừ n g Việt Bắc C hủ tịch

Hồ Chí Minh đã lên đưòng sang T ru n g Qưôc Ngưòi đã đi

bộ trong 10 ngày và năm đêm xuyên qua vùng rừng núi

tr ù n g điệp đầy nguy hiểm Mới c h ân ướt chân ráo dến đất nước T ru n g Hoa, Ngưòi liền bị cảnh s á t Tưởng bắt Lập tức chúng tông giam Người Trong thòi gian ở tù, Bác Hồ chỉ còn da bọc lấy xương, n h ư n g trong t â m trí Ngưòi vẫn còn đủ sức m ạ n h để sáng tác n h ữ n g vần thơ đẹp nhất Và

s au này n h ữ n g vần thơ đó đã x u ấ t hiện trong một tập sách với đầu đề ''N h ậ t k ý trong tu \ Đó là n h ữ n g vần thơ đưỢc viết bằng chữ H án vối n h ữ n g h ìn h tượng rõ nét được khắc họa bởi nhạc điệu trữ tìn h của không k hí lạc q u a n lộng

thổi t r ê n t á n n h ữ n g câv cô đơn nơi t â m h ồ n Người Đ ó là

tiến g nói tr o n g s á n g k h ô n g t h ể qu ên được đã hòa q u y ện

với cuộc sông thường ngày trong n h à tù Những vần thơ đó

đ ã k ế t hỢp m ột cách t h i ê n tài giữa t r u y ề n thông t h ơ cổ

điển vói chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa Đó là

n h ữ n g bài ca chân châ^t và giàu tìn h thương mến trong đó

-M Ộ T NGỈ>ỜỈ CHÁU Á CUA -MOỈ T H Ơ ỉ DẠỈ 321

tr ă n g , hoa tuvôt núi sông, và cả n h ữ n g vì sao lấp lá n h

đ ê m t h â u cùng cất tiên g h á t Đó là m ộ t U y lia m Blác^

k h ô n g có chủ n g h ĩa t h ầ n bí là một b ả n “h à n h k h ú c t r í

tu ệ " k h ô n g có cây t h ậ p tự đ ã thiêu cuộc đời củ a t h á n h

H o a n Để la Crux m à là cây t h ậ p tự - nỗi đ a u c ủ a n h â n

d â n Việt N am T iến g thơ c ủ a Người là tiế n g h á t c ủ a một con ngưòi bị c h ấ n song s ắ t n h à lù n g ă n cách với Tổ quôc

n g a y tro n g lúc nó đòi hỏi k i n h nghiệm cách m ạ ng, cái hơi

th ở h ấ p d ẫn cái sức m ạ n h tư tưởng củ a m ình Bác Hồ đã

t r u y ề n vào t r o n g thơ n h ữ n g cảm h ứ n g t r o n g t ù c ù n g với

t ì n h cảm n h â n v ă n ây cái t ì n h cảm về sự tô t l à n h b ấ t k h ả

x â m p h ạ m của cuộc sông Đó là đặc điểm củ a n h ữ n g n h à

322 HÓCHl

P H R A N X Ơ P H a BE*

í í ( T í T êu đồng chí m u ô n đi theo C h ủ tịch Hồ Chí Minh

^ V lên K thì ngày mai, 5 giò sán g , đề ng h ị đồng chí đợi c h ú n g tôi ở n g ã ba T.Đ t r ê n đư ò n g đi T u v ê n Q u a n ^ ”.Tôi h ế t sức s ung sướng và cảm động khi n h ậ n ỉược

n h ữ n g dòng th ô n g báo t r ê n đây, do Vụ Báo chí Bộ Ngoại giao Việt N a m gửi cho T h ế là một tr o n g n h ữ n g mong ước lớn n h ấ t của tôi sắp trở t h à n h hiện thực T ính t ừ ngàỵ đ ặ t

c h â n tới Việt N a m đã hai t h á n g rồi còn gì! Dịp ây, tôi được

cử d ẫ n đ ầ u một đoàn cán bộ Cộng hoà D ân c h ủ Đức gồm

n ã m n h à văn, n h à báo và n h à điện ả n h s a n g th á m Việt

N a m các đồng chí từ t h á n g 11 n á m 1954 đến t h á n g 1 n ă m

1955 Các b ạ n điện ả n h đ a n g quyết t â m hoàn t h à n h hai bộ phim tài liệu quý về đ ấ t nước và con ngưòi Việt Nam; còn lôi, tôi cũng pliải m a n g về nước m ìn h n h ữ n g gì có ích cho

n h â n dân Tôi ao ước có ngày được gặp Bác Hồ, vị lãnh t ụ

vô cùng k ín h yêu của n h â n dân V iệt N am , và sẽ viết một bài về Người, ở Cộng hoà D ân chủ Đức, trước đó củng đã có

* N hà báo, n h à ván Đức.

n^ười giới th iệ u vổ cuộc đòi v à sự nghiệp của Bác n h ư n g

th ư ò n g là m a n g tính ch ât tiểu sử, tư liệu C húng tôi biết rõ N^ưòi đã từ n g hoạt động bí m ậ t ở Đức, từ n g có q u a n hệ

m ậ t thiết với các lãnh tụ củ a phong trào công n h â n Đức,

n h ư Clara Détkin, Vinhem Pích* Tôi nghĩ rằ n g chắc c h ắ n Xgưòi có n hiều kỷ niệm và n h ữ n g môi thiện cảm với n h â n

d ân Đức C àng nghi, tôi càng bồi hồi, không sao ngủ đưỢc

Ó Việt Nam trong n h ữ n g ngày t h á n g này tôi đã có n h ữ n g đêm khó ngủ n h ư thế Dạo ây, chiến dịch Điện Biên P h ủ vừa k ế t thúc, trê n đ ấ t nước n ày diễn r a bao sự kiện q u a n trọng Khi tôi đ ặ t c h â n tới Việt Nam, n h ữ n g tên lính thực

d á n Pháp cuối cùng đ a n g cúi đ ầu r ú t khỏi Hà Nội N h ư n g

N a m Định và một vài địa phương khác vẫn còn trong ta y chúng Hồi này, việc cưỡng ép di cư vào N a m đôi với n h ữ n g nẹưòi công giáo ở các vùng B ù i Chu, P h á t Diệm đang đưỢc các t h ế lực p h ả n động tiến h à n h ráo riết

Sán g ây, tôi dậy r ấ t sớm, cẩn t h ậ n cất vào túi m ả n h

^ â y có dòng thông báo quan trọ n g về việc đi gặp Bác Hồ và VỘI vã lên đường Tại n g ã ba T.Đ., tôi n h ậ p vào đoàn xe n h ư

đã hẹn Khi đoàn xe dừng lại trước bò sông thì m ặ t tròi đ ã nhô ra khỏi r ặ n g tre đỏ lựng Tôi n h ìn th ấ y n h ữ n g chiếc

t h u y ề n n an đ an g chò khách tối Tôi cùng mọi ngưòi xuống thuyền Trong sô" đó có một ông cụ bịt kín m ặ t b ằ n g chiếc

k h ả n len, chỉ chừa hai m ắ l cỉể nhin T rên bò sông, có n h ữ n g

M Ộ T N G ỉ V ỉ CĨỈÀƯA CỨA MỌI TH Ờ I ĐẠỈ 323

* Clara D étkin - n h à hoạt động nổi tiếng của phong trà o cộng

s ả n Đức và quốc tế, chiến sĩ vĩ đại của phong trào giải phóng p h ụ n ữ

t r ê n toàn t h ế giới.

V inhem Pích (Wilhelm Piek) - n h à lã n h đạo nổi tiế n g cửa

p h o n g tr à o công n h â n Đức và quốc tế.

ngưòi chỉ trỏ ông cụ đ a n g n h a n h n h ẹ n bước x u ô n g t h m ề n

v à thì t h ầ m gì dó vào tai n h au O ng cụ ngồi k h u â t t n n g một góc kín đã bỏ chiếc k h ã n len r a khỏi m ặt Ngríòi ohụ

nữ lái th u y ề n và tôi cùng n h ậ n r a ngav: đó là C h ủ tịch Hồ

Chí Minh Tôi t h ậ t xúc động, m uôn bước tới chào 'Sgđời,

n h ư n g vì nguyên lắc bí mật tôi chỉ ngồi im L ầ n đ ầ u :iên tôi đưỢc gặp Bác Hồ trong trư ò n g hỢp n h ư v ậ y đấy!

Làng k h u â t sau một băi chuôi x a n h rì Con đường hẹp

từ bờ sông dẫn vào là n g k h ô n g dài lắm n h ư n g dốc Tói đi trong tôp đầu n h ậ n r a ngav tro n g m ột căn n h à t r a n h khá rộng, có đông ngưòi đ a n g ngồi tr ê n n h ữ n g dãy g h ế dài Ngưòi d ẫ n đưòng nói nhỏ với tôi:

“Đó là hội nghị cán bộ cải cách r u ộ n g đâV’ Tôi g ậ t đ ầu

và lúc n à y mới hiểu r ằ n g C hủ tịch Hồ Chí M in h đến th ă m một hội nghị q u a n trọng C àn p h ò n g k h á rộng, đưỢc t r a n g

t r í giả n dị P hía trước hội trư ờ n g là bức c h â n d u n g cõ lớn của C h ủ tịch Hồ Chí Minh, treo t r ê n n ề n cò đỏ sao vàng

Có tới 2.000 ngưòi t h a m dự hội nghị Tôi đ a n g chò dịch

n g h ĩa mây câu k h ẩ u hiệu cà n g ở h ai p h ía hội trư ò n g thì mọi ngưòi nhộn n h ịp đ ứ n g cả dậy hô lớn: “C h ủ tịch Hồ Chí

M inh muôn nãm !’\ “C hủ tịch Hồ Chí M in h m uôn năm !” Bác Hồ tươi cưòi vẫy chào mọi ngưòi v à bước lên bục Tiếng hoan hô vẫn v a n g dậy Không th ể không xúc động trước nhiệt tình của n h ữ n g cán bộ dôi với vị lảnh tụ của mình N hưng khi Ngưòi b ắ t đầu nói thì hội trường trở lại

im p h ă n g phắc một cách kỳ lạ

Người nói liền tro n g một tiếng đồng hồ N h ư một ngưòi cha, Chủ tịch Hồ Chí Minh k h e n ngợi n h ữ n g cổ^ gắng của cán bộ và khuyên khích họ nỗ lực hơn n ữ a để hoàn t h à n h

-nhiệm vụ dưỢc trao Tôi nhớ n h ấ t câu Ngưòi nói: Cuộc cải cách ruộng đ â l củng là m ột cuộc cách m ạ n g đầy gian khổ luy không vũ trang Các cỏ các ch ú c ũ n g là một loại binh chủng Đó là binh ch ủ n g đ âu t r a n h q u é t sạch t à n dư của chủ ngh ĩa phong kiên Xgưòi cũng n g h iê m k h ắ c phê p h á n

n h ữ n g biểu hiện chưa t h ậ t gần gũi q u ầ n c h ú n g của m ột sô" cán bộ Ngưòi n h â n mạnh: M uôn đ ạ t k ế t q u ả tôt, các cô các chú phải dựa vào q u ầ n chúng, tức là d ự a vào bà con nông dân Phải biêt kính trọng, yêu mến họ, vì ch ín h họ là lực

lượng chủ yếu tron^ cuộc k h á n g chiến chông thực dân Họ

đã khố cực r ấ t nhiều, đã hy sinh r ấ t nhiều Và lúc n ày

c h ú n g ta có nhiệm vụ đem lại cho nông d â n m ột cuộc sô"ng tôt đẹp hơn Các cỏ các ch ú h ãy gần gũi họ, lắ n g nghe họ, cùng án, cùng ở cùng làm việc với họ Và chỉ n h ư vậy các

cô các c h ú mới có nghị lực để vượt q u a n h ữ n g khó k h ă n trong công tác Bác tin các eô, các chú sẽ làm được n h ư vậy!

Ngưòi vừa dứt lòi cả hội trường lại v a ng lên tiếng vỗ

ta y n h ư s ấ m dậy Bác Hồ n h ẹ n h à n g r ú t tr o n g tú i r a 15 chiếc h u y hiệu của Ngưòi và để lên bàn Bác hỏi;

- Bác biết t ặ n g cô c h ú nào n h ữ n g chiếc h u y h iệ u n ày đây? Tôl n h â t là các cô các c h ú chọn r a n h ữ n g ngưòi xuấ^t sắc nhất! Các cô các chú đồng ý với Bác nhé!

Mọi ngưòi lại vỗ ta y reo lên s u n g sướng

Đoàn xe di chậm lại rổ] dưng hẳn Đổng chí bác sì tuỳ

t ù n g của Bác nói với tôi:

- C h ú n g t a tạ m nghỉ để ă n s á n g đã

Một vài đồng chí bộ dội t r ả i k h à n r a dọn án Bác Hồ

đ a n g ngồi bên một gôc cây thông Lúc n à y tôi mới d á m đến

g ần Ngưòi Bác Hồ mỉm cười chào tôi b ằ n g t i ế n g Đức:

M Ộ r NGƯƠĨ CHÁỉỉ Á Cỉ v\ MOỈ T ỉ ỉ ơ ì DẠI 325

- Mòi đồng chí ngồi xuông đây!

Các đồng chí khác cũng q u â y q u ầ n bên Ngưòi B ữ t ăn

s á n g t h ậ t đơn giản: cơm n ắ m với một ít t r ứ n g v à cá nưcỉng Tôi cũng lấy thức ă n m a n g theo, n h ư n g Bác Hồ bảc án cùng với Ngưòi

T h o ạ t t i ê n Bác Hồ nói c h u y ệ n với tôi b ằ n g tiếng

P h á p D ầ n d ầ n , n h ư nhớ lại được n h i ề u t ừ hơn Người

nói b ằ n g tiế n g Đức Giữa một v ù n g quê Việt N am hùng

vĩ, được n g h e Người, n h à cách m ạ n g vĩ đ ạ i c ủ a Việt

N a m , nói t i ế n g nói của d â n tộc c h ú n g tôi tôi k h ô n g khỏi xúc động Và tr o n g giây p h ú t ấy, tôi t h o á n g n g h ĩ v ề quê hương, nơi h à n g chục n ă m về trư ốc Bác Hồ đ ã đ ặ t chân tới Ngưòi cho biết: Hồi ấy, Người chỉ ở Béclin m ộ t :hời

g ia n n g ấ n , vì c ả n h s á t t r u y l ù n g r ấ t g ắ t gao Các đồng chí cách m ạ n g Đức bô^ t r í Ngưồi đến ở các vùng

N oikhoen, V é t đ i n h và s a u c ù n g x u ô n g S em n itx ơ , tức là

t ỉ n h C á c m á c x t á t n g à y nay V ù n g n à y y ê n ổn hơn, phong

t r à o công n h â n m ạ n h Ngưòi n h ắ c đ ến V in h e m Pích, vị

C hủ tịch đ ầ u tiê n của Cộng hoà D ân chủ Đức, với một

t ì n h c ảm đ ằ m t h ắ m Ngưòi đ ư a m ắ t n h ì n r a xa, rồi quay lại nói với tôi: “P h o n g t r à o công n h â n Đức là cả một lực lượng m ạ n h ! ”

Bác Hồ chợt quay lại phía tôi, cưồi hiền hậu:

- ớ Béclin, bia “bốc” còn ngon n h ư trước khỏng?

Tôi p h ả i b ậ t cưòi và khô n g khỏi ngạc n h iê n bởi vì, s a u

mấy chục n ă m tròi, Bác Hồ vẫn còn nhớ đến loại bia m ạ nh

có tiến g b ên Đức Ngưòi cho biết: Khi ở Béclin, Ngưòi

th ư ò n g đến ă n tạ i tiệm “Asinhngo”, m ột liệm án rẻ tiền,

giá mỗi bữa chỉ 20 xu, thường có món súp đậu còn b án h

-mì thì đê trong một cái đĩa to đ ặ t giữa bàn ăn thoải mái không phải tính tiền Tiệm ăn này đông khách lắm phần lớn là sinh viên và dân nghèo T h ỉn h thoảng Ngưòi có m ua một bôc bia “bôc” để uông.

Tôi lặng lẽ nhìn gương m ặ t Bác Đó là gương m ặ t của một người cha suôt đòi chịu đựng hy sinh để mưu cầu

h ạ n h phúc cho n h â n d â n mình Ngưòi nói như tâm sự:

"Tôi ít khi được ngồi nghỉ ngơi n h ư t h ế này Đồng chí bác

sĩ của tôi khuyên thỉnh thoảng nên nghỉ một chút và quả làm như vậy tôt hơn”

M Ọ T N G Ư Ờ Ỉ C Ĩ Ỉ Ả U Ả C Ủ A M Ọ Ĩ T H Ờ Ỉ Đ Ạ ] 3 2 7

Buổi chiều, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho chúng tôi dừng lại ở một làng quê ven sông Hồng Chúng tôi theo Ngưòi bước trên con đưòng trả i nhựa, chạy ngoằn ngoèo trong xóm lẫn trong bóng m á t của n hữ ng rặ n g chuôi tiêu Các

em nhỏ nô đùa trong sân chạy ù a ra vì thấy có khách lạ Được Bác Hồ đưa tay xoa đầu, một em gái nhoẻn miệng

cười sung sư ớ ng, n h ư n g h ẳ n e m k h ô n g t h ể n gò đưỢc r ằ n g

ngưòi xoa đầu em chính là Bác Hồ

Chị chủ nhà vừa đi làm đồng về, đang cho trâ u vào chuồng, nghe thây tiếng ngưòi vội quay lại: trưỏc m ặt chị là Chủ tịch Hồ Chí Minh Nhìn m ắ t chị cũng đủ hiểu chị râ t xúc cỉộng trước diêu vui sưóng bât ngờ này Chi CÚI chào Ngưòi kính cẩn theo kiểu chào ở nông thôn Việt Nam và mòi Ngưòi vào nhà Chị vội vã đun nước và rót mòi khách Chúng tôi uông cạn những chén nước nhỏ, thầm cảm ơn lòng mến khách của chị chủ nhà Bác hỏi chuyện làng xóm Chị

t h ư a VỚI Người là n h ờ cải cách r u ộ n g đ ấ t, chị v ừ a đưỢc c h ia

một t h ử a ruộng Bác Hồ hỏi việc cày bừa có v â t vả ắm

không Chị t r ả lòi:

- Thưa Bác, cháu trai lớn của cháu mới được phục viên giúp cháu nhiều Và vừa hôm qua u ỷ ban cũng vừa chia cho một con trâu

Chị cưòi sung sưống:

- Bây giò c h á u g ià u t h ậ t rồi Bác ạ!

sĩ vô d a n h và đang tìm lòi a n ủi chị Bác nói với chị, giọng

t r ầ m h ẳ n xuông: “Ngay từ n h ữ n g ngày đầu, khi bước vào con đưòng đấu t r a n h cho tự do, chúng ta ai nấy đều hiểu rõ: không phải mọi ngưòi đều sẽ về tới đích Chắc chắn sẽ chịu n h ữ n g hy sinh, mâ"t mát Mỗi ngưòi trong chúng ta đều công hiến cuộc đòi m ìn h cho tự do của đ ấ t nước Một

sô" đồng chí đã ngã xuông; c h ú n g t a k h ô n g bao giò q u ê n

công ơn của họ Và chúng ta có nhiệm vụ làm cho con em

họ, gia đình họ được no ấm hơn Sự biết ơn của Tổ quôc đối với họ không phải là nói suông ”

-Người tiếp tục đến th á m các gia đình khác trong làng

H ệ t n h ư một ngưòi cha đi vắng lâu ngày nay về thăm các con vậy Điều gì Ngưòi củng m uôn biết: lúa cây ra sao, sức

kéo có đủ không: bao nhiêu cháu học câp I, cấp II, V.V

Ngưòi cũng k h ô n g n g ầ n ngại lắng n g h e cả n h ữ n g p h â n

tr ầ n của bà con tro n g việc p h â n chia ru ộ n g đất, t r â u cày

Đó là những lòi nói t h ậ t thà cởi mỏ Còn có thể tin ai hơn

“Cha Hồ” - ngưòi suôt đòi c h ă m lo lợi íc h c ủ a nông dân,

công n h â n , lu ô n lu ô n c h ia sẻ n iề m v u i, n ỗ i k h ổ c ủ a họ?

Nhưng cái chính là họ đểu thưa với vị Chủ tịch của mình

về n h ữ n g đổi mới tôt đẹp Họ khoe với Ngưòi về c ă n n h à

t r a n h mới xâv, vể bát cơm đầy về tâ"m áo là n h lặn Và Bác

Hồ ngưòi cha hiển từ của họ đã mỉm cưòi hài lòng Ngưòi cầm tay họ, ân cần k h uvê n bảo điều này, điều nọ Không ít ngưòi đã khóc vì vui sưống xúc động

Cuộc chia ta y t h ậ t là n ặ n g nề Tưởng chừng n h ữ n g

nông dân ở khu vực sông Hồng này không th ể ròi khỏi vỊ

lã n h t ụ k ín h yêu của họ được nữa

Xe c h ú n g tôi đã đi đưỢc một c h ặ n g đưòng rồi, n h ư n g

chúng tôi vẫn còn triền miên trong ý nghĩ về cái làng Việt

N am vối n h ữ n g con người chân chất, hồn h ậ u ấy- Và tôi

lại càng nghĩ nhiều đến Bác Hồ ngưòi đã, đang và sẽ không ngừng mong cho họ một cuộc sông ngày càng tô"t đẹp hdn

M ặt tròi toả á n h nắng dìu dịu trê n nh ữ n g đồng lúa

x a n h biếc Vụ n à y h ẳ n sẽ được mùa

M Ộ T N G Ư Ờ I C H Ả ư A CƯA M Ọ Ĩ T H Ơ Ĩ DẠỈ 3 2 9

TRẦN ĐƯƠNG ghi

Ngưlù ỉà Hồ Chí Minh, Nxb Hội

nhà vàn Việt Nam, Hà Nội, 1995,

tr 223-232,