Hồi ký - Theo Bác Hồ đi chiến dịch: Phần 2

Phần 2 Hồi ký Theo Bác Hồ đi chiến dịch gồm các câu chuyện: Những điều tôi biết về Bác Hồ (Nguyễn Đức Thụy), Hình ảnh Bác Hồ được ghi sâu trong trí nhớ của tôi (Nguyễn Văn Lưu), Bác Hồ sống mãi trong tôi (Hoàng Hữu Kháng), Những chặng đường theo Bác (Võ Viết Định), Ơn Bác (nhiều tác giả), Bức ký họa đầu tiên trên báo (Phan Kế An).

NHỮNG ĐIỀU TÔI BIẾT VỀ BÁC HÓ

N G U Y Ể N Đ Ứ C T H Ụ Y

Khi vế Thủ đô, Bác và Trung ương Đảng phải lo rất

nhiều công việc, trong đó có vấn đế đối ngoại với Mỹ, Pháp, Anh và quân Tàu Tưởng Bác thành lập ủy ban Ngoại giao gồm các đồng chí Bùi Lâm, Trần Đình Long, Tạ Quang Bửu, Nguyễn Văn Lưu và tôi, do Bác lãnh đạo trực tiếp Bác bảo không nên dùng chữ ủy viên mà chỉ dùng chữ tham nghị thôi Chức tham.nghị ở Trung Quốc coi

là quan trọng hay không quan trọng đều được cả, lời nói của tham nghị cũng thế Chúng tôi bấm bụng cười với nhau

và từ đó chúng tôi đã trở thành những ông tham nghị Chính

ủy ban này đã giúp Bác vé công tác đối ngoại trong một thời gian dài

Đồng chí Bùi Lâm chịu trách nhiệm đối với Pháp, Tạ Quang Bửu thì với Mỹ và Anh, còn tôi với quân Tàu Tưởng

(1) Công tác tạ i ủ y ban N goại giao (1945 ■ 1946).

THEO BAC 1IỎ DI CHIEN DỊCH

MẤY V IỆC ĐỐI VÓI QUÂN TÀU TƯỞNG

ĐỐÍ VỚÍ quân Tưởng, Bác dặn kỹ chúng tôi rằng trong lúc

chính quyến còn non trẻ, khó khăn của đất nước còn nghiêm trọng thì còn phải khôn khéo, hòa hoãn với bọn chúng Lúc này ngoại giao phải là “ngoại giao Câu Tiễn” chịu đựng, đừng sơ hở để chúng có cớ gây chuyện với ta Chúng ta nêu chủ trương đoàn kết dân tộc, đảng phái để tranh thủ nhân dân ta, tranh thủ những người có thiện chí trong bọn họ, cô lập và vạch trần tội lỗi xấu xa của bọn Quốc dân Đảng và Nguyễn Hải Thần, Nguyễn Tường Tam Bác luôn giữ vững chủ trương này trong chín năm kháng chiến qua những việc như sau:

Đối với Tiêu Vãn:

Là một trung tướng trong quân đội của Trương Phát Khuê, Tiêu Văn là người đỡ đầu, chỗ dựa quan trọng nhất của bọn Nguyễn Hải Thẩn Khi vào Việt Nam, Tiêu Văn tuyên bố phải tiêu diệt Việt Minh trước rồi mới giải giáp quân Nhậí sau Với thái độ hung hăng hắn đã từ chối tất cả nhũng gì Bác đã chuẩn bị đón hắn, như ngôi nhà cao đẹp cạnh Phủ Chủ tịch, xe cộ Trước thái độ đó, Bác rất bỉnh tĩnh, đĩnh đạc, chủ động đến thăm hắn tại nhà một người Hoa kiéu mà hắn ở Ngay sau cuộc đến thăm này, thái độ của Tiêu Văn bớt hung hăng đi nhiều

Từ đó Bác làm cho Tiêu Văn thấy rõ chủ trương đoàn kết của ta là đúng, dần dẫn thấy rõ Nguyễn Hải Thần và đồng bọn chỉ là một bọn cướp của, giết người, vô chính trị, nội bộ lủng củng, không có tương lai và không thể giúp chúng làm nên chuyện gì cả Quan hệ giữa Bác và Tiêu Văn ngày càng tốt

N H IỀU TÁ C GIẢ

Với Lư Hán:

Có đôi ba lần Lư Hán mời Bác lên trụ sở Phủ Chủ tịch

cũ làm việc Mỗi khi Bác đến thì Lư Hán và Mã Anh (tham mưu trưởng của Lư Hán) đểu ra cổng đón và khi về tiễn Bác, đợi xe Bác quay đi rồi mới vào Bác nói chuyện bằng tiếng Trung Quốc Bác dùng cổ văn và thành ngữ của Trung Quốc nên nói ít mà ý nghĩa nhiều, họ rất khâm phục Trong các công văn giao thiệp, họ không bao giờ dùng chữ

Hổ Chủ tịch mà dùng Hồ Chí Minh tiên sinh Đó là vì họ chưa công nhận chính quyển của ta, Nhưng lúc nói chuyện với Bác, họ đều xưng hô với Bác là Hồ Chủ tịch Như vậy

họ rất kính trọng Bác

Cuộc đón tiếp Hà ữ ig Khâm:

Hà ứng Khâm là một tên chống cộng khét tiếng Hắn sang Việt Nam là để chống lại Việt Minh, giúp đỡ bọn Nguyễn Hải Thần Bác và Trung ương tổ chức một cuộc biểu tình của quần chúng Thủ đô để hoan nghênh nhưng trên thực tế đó là một cuộc biểu dương lực lượng to lớn, hừng hực khí thế cách mạng, khiến cho Hà ứng Khâm cũng chẳng làm được trò trống gì

Chúng ta vừa giải quyết tốt vụ ô n Như Hầu, kết tội những hành động bắt cóc, cướp của, giết người của bọn Quốc dân Đảng và Nguyễn Hải Thần, làm cho bọn quan thầy của chúng hết đường bênh vực chúng, bản thân chúng đang bj nhân dân căm ghét thì vụ Chèm xảy ra.

Vì căm ghét quân Tàu Tưởng, một số cán bộ địa phương ở Chèm đã tấn công vào một thuyén chở quân Tưởng trên sông Hồng Không may một tên chạy thoát vé

THEO BÀC HÔ DI CHIEN DICH

Hà Nôi bâo câo Dây là mot si/ viêc xây ra bât ngd, tùy tien ti/ phât cùa cân bô co sa trâi vôi chù truang cùa Bâc là trânh sinh su dé quân Tuông rût mau khôi Viêt Nam, dé ta tâp trung chong Phâp Tên su doàn truang chôt mat dén Bac Bô phù bât ta phâi bôi thuàng, néu không nô së bao vây và phâ Bâc Bô phù Tôi chua thây Bâc lo lang viêc nào nhu viêc này Bâc nôi néu dé chùng phâ phâch thi anh huông nhiéu vé mât chînh tri, quân Tuông cô thé vin vào cô

dô dé ô iî lai Viêt Nam Con dai câi mang Câi chét cùa mot s6 binh lînh doi vcri tên su truang và cap trên cùa chûng là

ca hôi ngân nâm cô mot dé chüng sâch nhiêu, Bâc hCra bôi thuàng cho bon quan trên, côn chûng tôi thi bôi thuông cho tên su truông Bâc giuc tôi bôi thuông cho bon trên truôc

dé bit miêng bon này và tao diéu kiên dé dâng cho viêc bôi thuàng cho tên su truang

Sau khi quân Tuông rût khôi mién Bac dugc ît lâu thi cuôc khâng chien truông kÿ chîn nâm nd ra, lên Viêt Bac, Bâc van giû liên hê vôi Tiêu Vân Ba lân Bâc sai tôi mang thu ngô cùa Bâc cho Tiêu Vân Doc thu nào cûng thây Bâc nôi vé tînh thân thiên Viêt - Trung, y nguyên mai Nguyên Hài Tliân vé nuôc dé cùng nhau khâng chien

Cô lân Bâc goi tôi tir Cao Bâng vé, giao cho tôi nhiêm vu sang Hong Kong môi Bâo Dai vé Lûc dô Bao Dai côn là con bâi cùa Phâp và Taông Bâc bâo mang cho Bâo Dai mot vâi triêu dông Oông Duông Tôi cûng di vôi mot sô anh em, trong dô cô anh Hô Dac Liên Anh Liên di Hông Kông dé gâp Bâo Dai cho biét Bâo Dai an chai dâng diém, do Phâp cung cap tién nên tôi nào cûng di dânh bac và chôi hôp dêm Tôi quyét djnh không trao cho han sô tién dô Khi vé bâo cao lai vôi Bâc, Bâc cuôi và nôi nhu thé là biét tiéc tién

NHIỀU TÁC G IẢ

Quá nửa thời gian kháng chiến chống Pháp, tôi phụ trách việc tiếp tế cho bộ đội, làm Cục tarởng Cục Ngoại thương Cao Bằng Bác cồn giao cho tôi khắc một con dấu tên Bác

và một số giấy của Chính phủ dùng viết thư Bác cho phép viết thư, đóng dấu tên Bác vào những thư từ gửi cho các nhà đương cục biên giới Trung Quốc để giải quyết những vấn đé

cụ thể Bác muốn tránh cho cán bộ phải đi lại nhiéu, khó khăn Bác tin ở cán bộ như thế đấy Nhưng vỉ việc đi lại ở biên giới dễ dàng nên tôi ít khi dùng đến con dấu của Bác

BÁC THƯƠNG Y Ê U CÁN BỘ

Bác thương yêu cán bộ rất chân thực, mộc mạc và xuất phát từ đáy lồng Trong tám đồng chí: Trường, Kỳ, Kháng, Chiến, Nhất, Định, Thắng, Lợi thì đồng chí Lợi là người Nùng ở Cao Bằng Anh bảo vệ Bác mấy năm thi xin Bác vé với gia đỉnh Bác tiếc nhưng thông cảm với hoàn cảnh, biết lưu lại không được nên phải cho đồng chí Lợi vế Bác luôn luôn nhớ đổng chí Lợi, Hồi đố tôi công tác tại Cao Bằng Hai lần được sang báo cáo công tác với Bác, Bác đéu dặn tôi lèn nói với địa phưcmg thăm nom đồng chí Lợi, giúp đỡ khi

ốm đau, kể cả đối với gia đình đồng chí

Những lúc báo cáo công việc cũng chính là lúc được Bác giáo dục Bác giao cho tôi và các đồng chí Tỉnh ủy Cao Bằng và ủy ban phải khéo giữ yên ổn vùng biên giới để khỏi bị bọn thân Pháp và phản động ở biên giới qyấỵ rối ta trong lúc ta đang phải tập trung chống Pháp

Nói chung chúng tôi đã thực hiện được lời Bác dặn Riêng tôi vỉ có quan hệ buôn bán với bọn cầm đầu ở biên

THEO BAC HỒ ĐI CHIẾN d ịc h

giới trong chính quyền và quân đội nên quan hệ đôi bên cũng yên ổn Có lần tôi về báo cào ngắn gọn Sau khi nghe xong Bác vui vẻ nhận xét rồi dặn thêm mấy điểu mà đến nay tôi cồn nhớ mãi Bác dặn:

- Bọn đặc vụ thân Pháp đang hoạt động ở biên giới để tim hiểu tình hình của ta và phá hoại ta Khi sang giao thiệp

có gì đáng nói hãy nói, cái gỉ không đáng nói thỉ đừng nói Ngay trong gia đỉnh cũng có những việc không nên nói cho bên ngoài biết Chú đừng thật thà quá Đi với Phật phải mặc áo cà sa, đi với ma mặc áo giấy Các chú giữ yên biên giới như thế là tốt, nhưng thành ngữ có câu: “Cư yên tư nguy, cư trị bất vong loạn"''* Chú có hiểu hai câu đó không?

- Thưa Bác có ạ

Bác cười Thế là tôi lại khoác ba lô từ giã Bác để đi Cao Bằng Khi đi đường tôi suy nghĩ thấy Bác thật là một bậc túc nho Bác thuộc các thành ngữ Hán rất nhiếu, sử dụng rất nhuần nhuyễn và mỗi khi dùng thành ngữ là một lần Bác giáo dục cán bộ, để cho cán bộ trưởng thành mà không cẩn nói dài

N H Ư Ờ N G C Ơ M S Ẻ Á O

Tôi đi Công tác vế báo cáo, các đồng chí Kháng vả Chiến bảo tôi ngồi ăn cơm với Bác cho Bác vui vì hồi đó Bác yếu, suy nghĩ nhiéu nên ăn ít lắm Ngồi trước mâm cơm có một đĩa con lồng gà, một đĩa con thịt gà (con gà bé quá, có lẽ chia đôi làm hai bữa) vá một bát canh Bác ngồi

(1) l.ú c sông yôn ổn phải n g hĩ dến lúc hiểm nguy Lúc sòng th á i

b ìn li phải n g h ĩ đến (khòng quôn) k h i có loạn.

nhấm nháp với một chén rượu hạt mít Ăn trông nồi, ngồi trông hướng, tôi nói chuyện vui cho Bác nghe nhiếu hơn là

ăn, nên Bác giục tôi ăn Bác gắp cho tôi bộ gan gà vừa bằng quả táo Tôi khó nghĩ quà nên lễ phép gắp lại bát cơm của Bác và mời Bác ăn Bác lại gắp lại cho tôi và bảo:

- Ăn đi để mai đi đường cho khỏe,

ở đây tôi không muốn nói tới bộ gan to hay nhỏ, nó bổ được bao nhiêu, mà ở đây tôi chỉ thấy tấm lòng của Bác thương yêu cán bộ trong hoàn cảnh khó khăn

Buổi tối dưới ngọn đèn dầu tôi đang cùng các đồng chí bảo vệ nói chuyện thì nghe Bác hỏi: Chú Thụy cá thiếu quần

áo lắm không? Tôi nghĩ bụng chắc Bác muốn cho, nên tôi thưa là có thiếu Bác bảo đổng chí Kháng: chọn cho chú Thụy một bộ quần áo Sáng hôm sau tôi nhận được một bộ quần áo mới toanh, bằng lụa, màu gụ, may theo kiểu ta rất đẹp và trên túi áo con ở ngực có thêu mấy chữ: phúc, lộc, thọ Đây chắc là áo của hội phụ nữ nào biếu Bác Tôi hỏi đổng chí Kháng tại sao lại cho đồ mới của Bác Đồng chí Kháng nói: đây là quà của Bác, Bác tặng lại cán bộ

Thế là trong lúc Bác phải lo bao nhiêu việc vất vả nhưng Bác vẫn quan tâm đến cản bộ Tôi vừa được ăn lại vừa được mặc Tôi thấy thực sự xúc động trước tấm lòng thương yêu của Bàc

H à Nội, thán,g 11'1984

NHIỀU TÁ C GIẢ

HÌNH ẢNH BÄC HỐ Được GHI SAU

TRONG TRf NHỚ CỬA TÔI

NGUYỄN VÀN LƯU'"

háng 9-1945, mấy hôm sau ngày Bác Hổ đọc bản

Tuyên ngôn Độc lập tại vườn hoa Ba Đình, anh Đặng Thai Mai, người trước đây đã giới thiệu tôi vào dạy học ở trường Thăng Long, báo cho tôi biết ngày hôm sau

ên làm việc ở Văn phồng Bác Hổ, tại Bắc Bộ phủ

Tin đó đối với tôi là một niềm vui lớn, là hạnh phúc bất ngờ đối với cuộc đời tôi giữa không khí tưng bừng của Thủ

đô, sau ngày đổi đời của dân tộc

Ngày hôm sau lên Bắc Bộ phủ, tôi được giao trách nhiệm tổ chức Văn phòng Bộ Ngoại giao, vì trong Chính phủ lâm thời đầu tiên, Bác Hồ là Chủ tịch kiêm Bộ trưởng

Bộ Ngoại giao Tôi còn nhớ buổi họp đầu tiên của Bác với một số cán bộ

Chiều hôm đó, vào lúc tan giờ làm việc, tôi từ trụ sở Bộ Ngoại giao ở phố Hàng Tre sang Bắc Bộ phủ, lông đầy hổi hộp Tôi như có linh tính sẽ được gặp Bác Khi được đưa

(1) C hánh văn phòng Phủ C hủ tịch từ năm 1945 đến 1947.

NHIỀU ‘t á c g i ả

vào phòng ở cuối hành lang tầng một trong Bắc Bộ phủ, tôi thấy Bác nằm, hơi chống tay đỡ cao đầu nghiêng trên chiếu dưới sàn Bác đang nói với các anh Tạ Quang Bửu, Bùi Lâm, Nguyễn Đức Thụy và Trần Đình Long Các anh đang quây quần xung quanh Bác như trong gia đình Được biết Bác vừa mới qua trận sốt, nay nằm nghỉ, nói chuyện công việc hàng ngày với các anh

Tôi chào Bác rồi sẽ sàng ngồi xuống cạnh anh Tạ Quang Bửu, chăm chú nhìn Bác Sau lần sốt nặng ở Tân Trào, trông Bác gẩy hơn và hơi mệt, nhưng đôi mắt sáng và

nụ cười đôn hậu làm cho người xung quanh nghĩ rằng Bác vẫn sáng suốt và thảnh thơi Không khí đầm ấm của cuộc họp trong phòng làm cho tôi bớt hồi hộp và bình tĩnh trở lại Cảm giác yêu thưcmg, thân mật, gần gũi, đượm sự kính phục vô bờ bến choán lấy tâm hổn tôi Sau này tôi được đọc cuốn sách của nhà báo Pháp, Jean Lacouture, hồi đó được Bác tiếp ở Bắc Bộ phủ, viết vể Bác, trong đó có một

ý như sau; “Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhân vật có tài chinh phục người đối thoại với chính mình ngay từ câu thứ hai của Người” Mỗi lần nhớ lại buổi đầu được gặp và nói chuyện với Bác, tôi không khỏi suy nghĩ vé cái “tài” chinh phục, cảm hóa của Bác

Lúc bấy giờ tướng Lư Hán cùng Bộ Tư lệnh “Hoa quân nhập Việt” trong đó có Tiêu Văn và đội quân Tưởng đầu tiên đã vào Hà Nội để giải giáp quân đội Nhật đầu hàng Đổng minh Càng vể sau này, cán bộ và nhân dẫn tâ càng nhận thức được rõ hơn, đây là bắt đầu thời kỳ “ngàn cân treo sợi tóc” của dân tộc, bắt đầu những ngày gian khổ Trong tình hình sức khỏe như thế, Bác đã phải lo thực hiện

“chính sách ngoại giao Câu Tiễn” như Bác đã tâm sự với cụ Huỳnh Thúc Kháng trong đêm đầu tiên cụ gặp Bác ở Bắc

Bộ phủ

Kể tới sự kiện này, tôi không thể quên một bức thư Bác gửi cho tôi và đồng chí Nam*’*, đề ngày 27-3-1947, khi căn dặn những việc cần làm, Người còn hướng dẫn chúng tôi cách thực hiện, phương châm xử thế trong bối cảnh lúc đó:

“Chính sách phải có cương, có nhu Cương quá thì dễ gẫy Nhu quá thi hèn Nói nên nhu Làm nên cương”.

Hôm đó, tại buổi họp đầu tiên với chúng tôi ở Bộ Ngoại giao, Bác phân công công việc theo khả năng của từng người: anh Thụy làm tham sự vể công việc với Tàu, vì anh

đã hoạt động bí mật ở Tàu lâu năm, nói tiếng Quan Hỏa và Quảng Đông thạo (sau nảy anh em chúng tôi quen gọi là anh Thụy Tàu) Anh Bửu nói tiếng Anh thạo, nên được Bác phân công làm tham sự về công việc với Mỹ, anh Bùi Lâm, trước đây đã hoạt động ở Pháp sẽ phụ trách giao thiệp với Paul Mus, đại diện Đảng S.F.I.0 (xã hội) tại Hà Nội cùng với anh Trần Đình Long'^', tôi làm tổng thư ký (có thể hiểu

là chánh văn phồng), cụ thể là công tác văn phòng, quản trị và lễ tân

Cũng trong buổi họp đó, Bác giao cho tôi một số việc như: điện cho Liên hợp quốc yêu cầu công nhận nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; điện cho Hoàng thân Souphanovong Anh Thụy tổ chức đoàn đại biểu các tổ chức quần chúng của ta đến gặp Lư Hấn Anh Bửu và tôi đến gặp

THEO BÁC HÓ ĐI CHIEN DỊCH

(1) Đồng chí H oàng H ừ u N am , k h i đó là T h ứ trư ở n g Bộ N ội vụ.

(2) Sau này anh Lx)ng b ị bọn Quôc dân Đ ả n g b ắ t cóc và g iế t tạ i m ột

tr ụ sỏ của chúng tạ i phô" Đỗ H ữ u VỊ.

Sau buổi họp, tôi ra vé, lồng vô cùng XJC động.

Đến nay, hồi tưởng lại những lần sau rày tôi được gặp Bác, làm việc trực tiếp với Bác và trong suố: thời kỳ tôi được công tác gần Bác, tôi phát hiện ra một điều tưởng chừng như rất tự nhiên, nhưng tôi cho là chỉ có Bác Hồ mới gây cho người tiếp xúc với mình một ấn tượng như vậy Lần nào được gặp Bác, tôi cũng có ấn tượng là Bác đối với tôi thật gần gũi như trong buổi họp hôm đầu ấy

Đầu năm 1946, kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa I đã bầu ra Chính phủ iiên hiệp chính thức, Bộ Ngoại giao chuyển sang cho Quốc dân Đảng Bác chỉ thị cho tôi bàn giao văn phổng và trụ sở cho Bộ trưởng mới Nguyễn Tường Tam Tôi được sang làm việc gần Bác hơn, tại Bắc Bộ phủ

và tổ chức văn phòng Chủ tịch phủ

Năm 1946 là năm sóng gió đối với dân tộc ta, Bác đã có nhiéu hoạt động kiệt xuất ở trong nước và ở Pháp để nêu cao lá cờ Việt Nam trên trường Quốc tế, tranh thủ thời gian lấy sức cho nhân dân vứa mới thoát khỏi nạn đói lại sắp phải đương đầu với giặc ngoại xâm

Buồng làm việc của Bác ở tầng hai Bắc BỌ phù, phía đầu trông ra nhà Ngân hàng Một hôm, tôi đang ngồi làm việc trong phòng ở dưới buồng làm việc của Bác, Bác đi giày vải, rất êm, xuống chiếc cẩu thang nhỏ xoáy trôn ốc

K ỳ họp th ứ nh ấ t - Quôc hội khóa 1 - Quòc hội đầu tiê n của nước

V iệ t N a m D án chủ Cộng hòa sau Tổng tuyó n cử 6/1/1946 tại

N h à hát, lớn Hà Nội.

nối phòng Bác với phòng tôi Cửa mở, Bác vào đến gần bàn tôi mới biết và đứng dậy chào Bác Bác đưa cho tôi xem tấm thiếp in tên Bác, trên đó Bác viết một câu tiếng Pháp để gửi cho một nhân vật chính trị bên Pháp Bác bảo tôi: “Chú xem Bác viết thế này có được không?”

Tôi cầm tấm thiếp, đọc thấy câu tiếng Pháp của Bác viết rất đúng với ý của Bác, tôi bèn thưa:

- Thưa Bác, cháu thấy được ạ

Rồi Bác cầm lại tấm thiếp, đi lên gác Tôi đi sau Bác, ra đến cửa phòng, chào Bác rồi đứng nhìn theo Bác chậm rãi

đi lên cầu thang, từng bước một Lúc bấy giờ, tôi mới có thì giờ để cảm thấy vừa kinh ngạc, vừa xúc động Lúc đó k3i nghĩ: Bác đã từng viết trên báo Nhản đạo, viết cuốn Bản án chế độ thực dân Pháp nổl tiếng để lên án chê' độ thực dân của Pháp ở Đông Dương, Bác cũng đã sống bao nhiêu năm ở Pháp, sao Bác lại phải hỏi mình một câu tiếng Pháp ổơn giản như thế? Hay là Bác quá cẩn thận, sợ đã lâu

NHIỀU TÁ C G IẢ

không dùng đến tiếng Pháp, lỡ để sai sót thì không có lợi? Nhưng sao Bác không cho gọi mình lên buồng của Bác để hỏi? Mà nào Bác đã khỏe lắm đâu

Lúc ấy tôi chưa tự giải đáp cho mình được những câu hỏi đó Bây giờ, toàn dân tộc ta cùng với nhân dân tiến bộ

đã được hiểu biết vé Người, tôi cho rằng sự khiêm tốn, giản

dị của Bác tiêu biểu cho cái cao đẹp của đạo đức cách mạng của Bác Cũng như tình cảm nhân hậu của Bác, bắt nguồn từ lòng yêu dân, yêu nước vô bờ bến, thể hiện tính nhân văn cao quý của chủ nghĩa cộng sản Cái vừa bình thường vừa cao đẹp hơn mức bình thường của Bác, phải chăng là do cuộc đời đấu tranh cách mạng đầy kinh nghiệm mà có

Mấy hôm sau, tôi lại có dịp được thấy Bác trong một phòng ăn tập thể của cơ quan, phòng cạnh bếp của nhà Thống sứ cũ, có hai chiếc bàn khá to, hai bên bàn là hai chiếc ghế dài kiểu học trồ ngồi ở nhà trường, xung quanh tường có tủ kính để các khẩu phần thức ăn cho anh em Chúng tôi vừa vào phòng ăn thì thấy Bác đang cùng àn với mấy anh bảo vệ của Bác Chúng tôi lấy thức ăn ngổi vào bàn, liếc nhìn sang thấy Bác cũng chỉ có những bát đĩa như mình Tôi để ý thấy Bác vừa ăn, vừa thân mật nhìn chúng tôi, vừa thỉnh thoảng nói chuyện với các anh bảo vệ

Mọi người đéu biết, cho đến giữa năm 1946, nạn đói mới tạm gọi là ngăn chặn được và Bác Hồ cũng có hũ gạo tiết kiệm riêng như mọi người dân Các cán bộ đã làm theo lời Bác Việc Bác ăn theo khẩu phần như những cán bộ bình thường là điều làm cho tôi ngạc nhiên Hồi đó trong văn phòng Bác, tôi cũng có nghe nói, nhưng chưa bao giờ

THEO BAC HÓ ĐI CHIẾN d ịc h

CÓ dịp cùng ăn một lúc với Bác, vì công việc của Bác, có khi Bác ăn sớm, có khi Bác ăn muộn

Sau này có một sô' hồi ký của các đồng chí được công tác gần Bác viết vể việc này Trong trí nhớ của tôi, hình ảnh sinh hoạt bình thường của Bác đã để lại sự cảm phục, kính trọng, có tác dụng nêu gương của một vị chủ tịch nước sống giản dị, chan hòa Hình ảnh đó không những chỉ cao đẹp mà còn có phần vĩ đại nữa Trong tỉnh hình kinh tế và chính trị của dân ta hồi đó, việc Bác sinh hoạt bình thường như cán bộ và nhân dân chứng tỏ Bác hiểu rất rõ, rất sát tình hình đời sống vật chất của nhân dân và cán bộ, đồng thời thể hiện tấm lồng chân thành của Bác, tấm lòng của một lãnh tụ muốn cùng chịu gian khổ với dân

Bác đã vượt lên trên những tập quán thông thường về cách sống của một vị chủ tịch nước hay một vị lãnh tụ; chính những tập quán, lẽ lối đó lại thường vô hình ngăn cách lãnh tụ với nhân dân, với thực tế đời sống của xã hội.Rất bình thường và cũng rất sâu sắc, phong cách sinh hoạt của Bác là tấm gương, là cách Bác dạy bảo cán bộ được làm việc gần Bác một cách thiết thực nhất

Bác thưỜTig hay gọi tôi vào cùng với Bác bàn bạc và viết những bài trả lời các nhà báo hoặc vô tuyến truyền hình đến phỏng vấn Cầu tiên Bác nêu từng vấn đề, xem tôi giải đáp

ra sao, rồi Bác thêm ý kiến và sửa lại Qua những lần được

àm việc với Bác như vậy trình độ của tối về mọi mặt được nâng lên rất nhiều Những hôm đó, tối về nhà, tôi ôn lại quá Irinh làm việc với Bác, suy nghĩ lại những ý kiến và lời văn Bác đã uốn nắn, sửa chữa cho minh, tự rút ra những kinh nghiệm cho cácli suy nghĩ và cách làm việc tốt hơn

N H IỀ U TÁC GIẢ

Dần dần như vậy, qua một sự kiểm tra rất chặt chẽ, mâ sau này tôi mới nhận ra, Bác giao cho tôi tự viết ra trước, rồi Bác xem lại và sửa Đến giai đoạn này, tôi chú ý đến một tác phong rất nghiêm khắc của Bác, đó là yêu cầu chính xác về đánh mảy, từng dấu chấm, phẩy, từng câu, yêu cầu đẹp mắt về bố trí trang đánh máy, cách tTình bày công hàm hay văn kiện Tôi vẫn còn nhớ như ỉn những băn khoăn, dằn vặt trong tôi khi ngồi trước mặt Bác, thấy Bác trước khi ký văn bản, phải thêm vào một vài dấu chấm, phẩy còn thiếu hay sửa lại một vài lỗi đánh máy mà hôm

đó vì đọc vội nên để sót Bác ký xong, đưa cho tôi và bảo;

“Hôm nay chú đọc lại không được kỹ lắm?” Nét m ặt Bác vẫn hiền hậu và thân mật

Qua những lần được Bác chỉ bảo tôi luyện thêim được tác phong cẩn thận, nghiêm khắc đối với công viiệc Sau một thời gian được Bác dìu dắt trong công tác, từng bước một tôi trưởng thành lên rất nhiéu Có lần Bác giao cho tôi viết một công hàm, theo cách đặc biệt mới: Bác y'êu cầu, rồi Bác bảo tôi đưa giấy có tiêu đé, Bác ký trước v/ào cuối trang, trao lại cho tôi làm và gửi thẳng đi không cần đưa Bác xem nữa

*

* *

Tôi bị lao phổi nặng, phải nghỉ công tác, xa Bíác giữa năm 1947 đến giữa năm 1951 Sau thắng lợi của quân và dân ta ở chiến dịch Biên giới, tôi được đưa đi chữa bệnh ở bệnh viện Nam Ninh (Quảng Tây, Trung Quốc) ciùng với

THEO BÀC HÔ DI CHIEN DICH

mot s6 cân bô Viêt Nam Thâng 6-1951 bênh cùa tôi dâ diroc chQa khôi Mot hôm cô thu cùa anh Tô*'* sang bâo cho tôi biê't là tôi sê làm Chu nhiêm Bien su xir Nam Ninh thay anh Dang Vàn Câp dâ giür trâch nhiêm dô ngay tir khi bien giôi hai nirôc di/oc khai thông Kèm theo thir anh Tô

à büTC thir cùa Bâc cho ông Trirong Vân Dât, Chù tich tînh Quâng Tây, ùy nhiêm tôi làm công tac thay anh Câp Tôi suy nghî: Anh Câp là mot dông chi lâo thành dâ công tâc, hoat dông bi mât làu nam vôi Bâc Hô à Quâng Tây thi hap vôi công tâc Chù nhiêm Bien s i/x ir Nam Ninh han tôi nhiéu

câ vé uy tin lân nàng li/c Vi vây tôi dem y kién dô bân bac vôi anh Câp và c6 thuyét phuc anh cùng vé trinh bày và dé nghj lai vcri Bâc Hô

Di/ac anh Câp dông y cùng vé, tôi mam bung mCmg thâm, vi anh Câp cûng chap thuân nhtîng lÿ lë cùa minh thi

cô nhiéu khâ nàng là Bâc Hô së dông y Trên diiàng dén ATK d Thâc Dâng, tCr vàn phông ngoài vào trong cho Bâc

d tôi câm thay nang nàng hon trong dâu câi y nghî triidc dây cô khi chi thoâng qua, là minh làm thé này lieu cô vi pham y thiic tô’ chCrc và kÿ luât cùa dâng viên không, nhât

à dôi vâi Bâc - lânh tu cao nhât cùa Dâng và cùa dân tôc.Dén nai, chùng tôi duac dira vào gap Bâc, lue Bâc vira

an cam trira xong, sâp di nghî Bâc khôe manh, vui vé, sac mât hong hào, Bâc ân cân hôi chùng tôi vé cô viêe gi Tôi trinh bày si; viêe, theo dôi nét mât Bâc, thay Bâc nghiêm mât dân dân Sau khi tôi nôi hét, Bâc im lang mot lue, roi nhin chüng tôi mot câch rat nghiêm khac, thoâng cô chût giân, chi thoâng thôi Bâc hôi: “Ÿ thirc to chirc kÿ luât cùa

(1) Dong c h i Pham Vàn Dong lue do là Phô T h ù tiiOng C h in h phù.

N H IỀ U TÁ C G IẢ

các chú đâu? Ngay cả đối với thư ủy nhiệm của Bác” Giọng nói của Bác bình thường, không có một chút gì là gắt gỏng cả Hai anh em chúng tôi im lặng, nhìn nhau, không nói được gì thêm Một lúc sau, Bác bảo: “Thôi các chú ra nghỉ trưa, chiếu vào Bác dặn mấy việc”

Chúng tôi ra nhà khách nghỉ, nằm cạnh giường nhau,

mà không biết nói gì với nhau Tôi đoán cả anh Cáp nữa cũng nặng trĩu suy nghĩ vé những lời phê bình của Bác.Rất lạ là, chiều vào làm việc với Bác, Bác không nói câu nào vé chuyện ban sáng nữa Bác giao cho tôi đưa một số cháu thiếu nhi đã được tập trung gần một tuần nay gần chỗ Bác ở sang Nam Ninh Anh Cáp sau này sẽ phụ trách trường thiếu nhi đó ở Quế Lâm (cũng ở Quảng Tây, Tmng Quốc) Bác dặn chúng tôi mỗi người một số việc nhỏ khác, rồi chúng tôi chào Bác ra vé Suốt buổi, Bác vẫn nhìn chúng tôi bằng đôi mắt hiền hậu, thân thiết như thường lệ

Từ hổi đó đến nay, rất nhiéu lần tôi suy nghĩ vé sự việc

đó Cùng với thời gian, qua thực tiễn công tác và được sự rèn luyện của Đảng, mỗi lần tôi lại tìm được một cách giải thích khác nhau vé phương pháp phê bình của Bác

Tôi được làm việc gần Bác vào khoảng độ hai năm Nếu gọi là kể lại tất cả những kỷ niệm về Bác, những lần tôi được nghe Bác nói đều có thể đem lại một bài học cho mỗi người Mỗi lời khuyên, mỗi lời nói hay mỗi cử chỉ đẹp của Bác, thì không thể nào kể hết

Khi viết những trang hồi ký này, tôi nhớ lại những kỷ niệm vé Bác, tôi có cảm tưởng rằng: nếu như văn thơ Việt Nam có truyện Kiéu của Nguyễn Du mà bất kỳ câu nào trong đó cũng có thể vịnh một cảnh ngộ hay một tâm tình

THEO BÀC HÔ DI CHIEN DICH

cùa con ngi/oi trong cuôc song, thi phâi châng bât kÿ kÿ niêm cùa ngi/di dân Viêt Nam nào dâ duac song gân Bâc, déu nhii là nhûng bông hoa tuai dep cho môi ngi/ùi và cho

cà moi ngiidi Và phâi châng dây cûng là nét dâc sac cùa Bâc Hô, vi Cha già kinh yêu, lânh tu vî dai cùa nhàn dân

BÁC HỔ SỐNG MÃI TRONG TÔI

Có một lần ở Việt Bắc, Bác đang ốm, đúng 7 giờ sáng Bác nói:

- Các chú chuẩn bị đưa Bác đi họp Hội đồng Chính phủ.Tôi ngạc nhiên, vỉ thấy Bác đang ốm không dậy được Thế nhưng Bác nói bằng mọi cách Bác phải đi họp Chúng tôi đành phải chuẩn bị cáng đưa Bác đi Khi đi Bác dự tính

sẽ đi đường trong bao lâu để kịp giờ họp Vỉ vậy Bác đến

(1) N gu yên Đ ạ i tá, Cục trư ở n g Cục Cảnh vệ, Bộ Công an, trự c tiế p bảo vệ Bác H ồ từ năm 1945 đến 1951.

THEO BAC HỒ ĐI CHIEN DỊCH

rất đúng giờ

Bác làm việc suốt ngày, ngày thường cũng như chủ nhật Sau mỗi bữa ăn, Người nghỉ một lát rồi làm việc ngay Những việc mà Bác đã định trong kế hoạch đều giải quyết hết.Buổi sáng Bác giải quyết những công văn giấy tờ hôm trước để đồng chí giao thông mang đi Tiếp đó, Bác tranh thủ đọc các tác phẩm kinh điển Khi giao thông về Bác xem công văn, xem xong ngồi viết, đánh máy, suy nghĩ để trả lời các nơi

Phòng làm việc của Bác ở Việt Bắc có khi chỉ là chiếc chiếu trải xuống sàn nhà, những gỉ phải viết Bác để lên đùi Bài viết nào dài Bác đánh máy Vỉ vậy những bài viết dài thường có bản thảo đánh máy Những lúc mỏi, Bác kéo võng nằm suy nghĩ rồi lại dậy đánh máy tiếp Khi xong công việc Bác đọc báo Báo đến nhiều, Bác xem rất nhanh, xem xong để ra bên cạnh, sau đó gấp lại cho người chuyển đi Bác xem báo nhanh nhưng rất kỹ Những mục cần đọc, Bác không bỏ qua

Công việc xong mà chưa đến giờ ngủ Bác lại đọc sách, báo Chủ nhật, ngày lễ cũng có chương trình Vỉ vậy không mấy khi Bác có thời gian rảnh Có những chủ nhật có người đến thăm, hỏi tôi tại sao các cậu không đưa Bác đi chơi, chúng tôi nghĩ: Bác làm việc gỉ đều đã có chương trình, chúng tôi đâu dám tự ý mời Bác đi

Bác không muốn ai ngồi chơi không Có những lần hết giờ gác, chúng tôi nằm tán chuyện với nhau Lúc giải lao Bác đi thăm anh em Một hôm Bác gặp chúng tôi đang nằm chơi, Bác nói:

- Các chú không có việc gỉ làm à? Nếu không có việc

NHIỀU TÁC GIẢ

thì mang chiếc giường dỡ ra rồi lắp lại, nếu còn thi giờ nữa thỉ ra ngoài kia vật nhau hay tăng gia Ý Bác muốn nói là phải tỉm việc mà làm, không nên ngồi tán gẫu

Bàc có nếp sống rất gọn gàng Bác nói; Trong ILC kháng chiến, các chú phải luôn luôn gọn gàng, lúc có lénh là đi ngay Nghe lời Bác, chúng tôi mỗi người một bc lô, sẵn sàng khi cố lệnh là đi

Gọn gàng là thói quen của Bác nên phồng làm /iệc của Bác không bao giờ trang trí cầu kỳ, chỉ có một chiếc chiếu

và một chiếc máy chữ Bàn làm việc có một đèn dầu, một bút chì, một bút mực, một ít giấy và phong bì Giấy :ờ, sách, báo sau khi đọc và dùng xong Bác đều cho marg xuống văn phòng

KHÓ KHẢN PHẢI TÌM CÁCH KHẮC p h ụ c

Bác đã có kế hoạch đi đâu thì nhất định thực h ện bằng được Có nhũng lần vì phải đến chỗ không an toàn nên chúng tôi đã tìm cớ để không đưa Bác đi, nhưng Bác không chịu Bác nói; Khó khăn cần phải tìm cách khắc phục Những ngày ở Việt Bắc, ô tô không đi được vỉ đường đã phá

để kháng chiến, không cho địch dùng đường của ta để đánh ta Chúng tôi chuẩn bị ngựa cho Bác đi nhưng Bác nói: đi ngựa thì lộ mất, vì chỉ cán bộ cao cấp mới được đi ngựa Vì vậy khi cần đi xa mấy ngày đường Bác cũng chỉ

đi bộ

Lúc đi bộ Bác cũng đeo ba lô và ăn mặc như người dân địa phương, chúng tôi cũng cải trang như Bác Khi đi không bao giờ Bác tỏ ra mệt mỏi, chúng tôi không dám kêu ca

l.án Hang Iklng, xã Tân Trào, huyện Sơn Dương, Tuyên Quang, nơi Hồ Chủ tịch làm việc trong những năm kháng chiến chông thực dân Pháp.

mặc dù mệt Có lần đi bộ mấy ngày mà chưa đến địa điểm, chúng tôi sốt ruột hỏi đường, Bác trả lời: Khắc đi, khắc đến Những lúc mệt thấy chúng tôi không vui, Bác không hài òng Bác thường đem chuyện cổ tích ra kể Đặc biệt Bác nhớ Chinh phụ ngâm và truyện Kiểu Bác nói: Các chú có thích đọc truyện không? Rồi Bác đọc trước, chúng tôi đọc theo, cứ như thế đi quên đường dài

Hồi trước Cách mạng tháng Tám, ở Việt Bắc, chúng tôi

đi giày kiểu đi rừng, khi vé Hà Nội, ở 12 Ngô Quyền, sàn nhẵn hay bị ngã nên chúng tỏi thay giây đế kếp Kháng chiến trở lại chiến khu, đi về nông thôn giày này đi không hợp, lại hay bị ngã, chúng tôi phải bỏ giày đi chân không, nhưng vi đau chân, mặt mũi nhăn nhó Bàc nhắc chúng tôi phải tìm cách khắc phục không nên kêu ca nhiều

Những lần từ Thái Nguyên đi họp Hội đồng Chính phủ sang tận Tuyên Quang, đường xa, để quên mệt Bác thường động viên chúng tôi kể chuyện Đến chỗ nghỉ Bác bảo đem báo ra đọc Đến “Suối đọc báo” (tên chúng tôi đặt cho con suối mà Bác cháu thường ngồi nghỉ), Bác nói:

- Trên đường đi các chú không vui, Bác thấy không nên thế Các chú xem Bác có khác gì các chú, các chú kêu không giải quyết được gì mà lại làm ảnh hưởng đến người khác

Bác không bao giờ kêu ca phàn nàn kể cả mùa nóng cũng như mùa lạnh Mùa đông Bác cũng mặc như chúng tôi, một áo bông, một quần nâu Đi đường Bác nghe thấy

ai đó kêu trời, Bác nói ngay:

- Làm gì có trời mà kêu

Và khi có tiếng anh em kêu chết rồi, Bác nói:

- Sao các chú kêu chết nhiéu thế

Năm 1948, ở xã Thắng Lợi, Bản Ca, Bắc Cạn bị địch tấn công phải về Khuôn Tát, thuộc xã Phú Đình, chân đèo De Trời rét đậm, tôi và đồng chí Kỳ bàn nhau: Dự kiến phải đi hai ngày Tính Bác khẩn trương, không muốn rề rà, vì vậy

có lúc lội suối đến nứt chân, Bác vẫn đi Đường đi lẽ ra đi hai ngày, Bác chỉ đi hơn một ngày Nửa đêm đến nơi, Bác nói:

- Cố một chút đi đến nhà nghỉ tốt hơn, nghỉ dọc đường nhiểu phiển hà

Đến nơi mọi người đau chân nằm cả, riêng Bác vẫn đi

đi lại lại xem mọi việc chuẩn bị đã tốt chưa

Tôi được phục vụ Bác từ năm 1945 Trong thời gian ở gần Bác, tôi thấy ba lần Bác bị ốm nặng

NHIỀU T Á C G ĨẢ

THEO BÀC HÔ DI CHIEN DICH

Hôi mdi vé xâ Tân Trào, huyên Son Dirong, tînh Tuyên Quang, ô nhà ông Nguyên Tiê'n Su, tôi b| ô'm Bâc khuyên không nên nam, nam càng thêm ô'm Bâc ngôi làm viêc thây tôi nâm, Bâc bâo phâi dây

t lâu sau Bâc bi ôm, cô lue Bâc sot run lên, nhung không kêu, lùc sot nâng quâ Bâc ngâ lung mot ti, rôi guong dây di di lai lai chû kiên quyét không nam Sau dot ây vé

Hà Nôi, bâc sîTôn Thât Tùng chüa cho Bâc Sau dô Bâc dcr bi sot hon

Trong lûc met Bâc vân làm viêc, nhât là nhûng lûc phâi tiép bon Tàu Tuông dén quây nhiêu Bâc không cô thi giô

dé nghî Truôc tinh hinh ây, mot sô dông chî tô ra bue bôi nhung Bâc lai rât binh tînh

Bâc ôm lan thCr hai là vào nâm 1948 Lûc này Bâc dang

d thôn Luc Giâ, xâ Phû Dinh Tôi duoe Bâc cho di hoc lôp chînh trj do Trung uong mô Bâc vira sot, vira dau rang Hâng ngày tôi di hoc vé vân thây Bâc ngôi làm viêc

Lân thur ba Bâc ôm là nâm 1969, khi ây tôi duoc phân công bao vê doàn cân bô Liên minh câc lue luong dân tôc, dân chù và hôa binh mién Nam do luât su Trjnh Dinh Thâo dân dâu ra thâm mién Bac Khi dang bâo vê doàn di tham quan thi nhân duoc tin Bâc ôm, tôi vé ngay Lûc này Bâc

ên can dau tim, mât tâi, nguài dô ra Nhung môi lân nhu vây Bâc chî dé câc bâc sî châm sôc cho Bâc, chur tuyêt dôi không hé rên rî mot lôi

Nhûng nâm cuÔi ddi, Bâc yéu di nhiéu, khi Bâc tiép khâch, chûng tôi phâi diu Bâc phai chông gây, nhung lûc dén gân dia diém thi Bâc bâo chûng tôi lui ra dé Bâc tu vào Hôm Bâc di xem phâo binh ban tâp à Ba Vi, phâi leo lên

N H IỀ U TÁC G IẢ

đồi mới xem được, tôi đưa tay để Bác vịn đi lên, khi lên vẫn không ai biết là Bác mệt Những ngày cuối Bác còn đến thăm phái đoàn cán bộ mới ở Hội nghị Pari vẽ, cách đó chỉ hai mươi ngày trước khi Bác mất, Bác vẫn vui vẻ, vì vậy mọi người trong đoàn không biết là Bác đã yếu

Năm 1967, Bác bị đau thần kinh tọa phải chống gậy đi, nhưng khi làm việc với các đồng chí Trung ương, các đồng chí vẫn không biết Bác bị đau, vì Bác không để lộ ra là mình yếu

Tôi lại nhớ năm 1958 khi Hà Nội bắt đầu xây dựng, kiến thiết Hôm khánh thành cống Chèm mời Bác đi thăm Chúng tôi vô tình không kiểm tra nên Bác đi bị vấp, móng chân cái bị lật, máu chảy nhiều Tôi vội xin thuốc lào để đắp Khi vé nhà bác sĩ cắt móng chân bị lật đó, Bác ngồi yên không mảy may xuýt xoa một lời

Đi công tác không chuẩn bị cẩn thận, Bác phê bình Những lần đi thăm cơ sở nào, Bác đều không muốn báo trước, vì đi bất ngờ mới thấy được thực tế Tôi thường báo trước cho các nơi được Bác đến thăm để họ chuẩn bị nên Bác phê bỉnh

- Lần sau không cho chú Kháng đi nữa, đi như vậy không thấy hết những điểu cần biết

Hồi ở Tràng Xá chúng tôi thường đi giúp dân, được dân cho quà, Bác nhắc chúng tôi trả tién

Bác rất nghiêm khắc trong việc tự phê bình Có lần tôi đánh vỡ một lọ hoa to, khá đẹp, Bác nhìn không nói Nhưng nếu tôi mắc khuyết điểm với dân hay phạm nguyên tắc của tập thể là Bác phê bình đến nd

Tôi bị Bác phê bình gay gắt nhất là vào dịp bầu cử năm

THEO BAG HỒ ĐI CHIẾN d ịc h

1969 Năm đó Bác đã yếu nhiều, vì vậy rất khó giữ bí mật

vể sức khỏe của Bác Địa điểm Bác đến bỏ phiếu là Nhà thuỵén Hồ Tây, quận Ba Đình, Hà Nội Chúng tôi định khi nào nhân dân bầu gần xong thì đưa Bác vào hoặc để dân dừng một lúc để Bác bỏ phiếu trước Khi biết chuyện, Bác nghiêm nghị nói với tôi:

- Chú có biết Nguyễn Hải Thần vỉ sao dân ghét không?

Ai là người bảo vệ Bác? Chú nhớ là: Nhân dân là người bảo

vệ tốt nhất cho Bác

Nghe Bác hỏi tôi giật mình, nhớ lại năm 1945, mỗi lẩn Nguyễn Hải Thần đi đâu thỉ bọn lính bảo vệ của ông ta ngồi trên xe, tay lăm lăm chĩa súng ra ngoài Một khẩu trung liên được đặt trên nóc xe luôn luôn sẵn sàng nhả đạn, trông rất chướng mắt

BÁC RÈN L U Y ỆN sức KHỎE

Bác chú ý rèn luyện sức khỏe rất đéu Trong thể thao Bác thích các môn: võ, bóng chuyền và bơi Hồi năm 1945, khi đang ở 12 Ngô Quyén, Bác hỏi:

- Chú có biết võ không? Chú xem có bài nào hợp với sức khỏe và tuổi của Bác thỉ dạy Bác

Tôi dạy Bác bài: Bát bộ liên hoa quyền, gồm bốn mươi chín động tàc trong một tuần Khi thuộc rồi, hằng sáng Bác thường tập bài quyền

Vỉ thích bóng chuyén và bơi nên Bác đé ra nguyên tắc chỗ ở của Bác trên chiến khu nên cách nơi Chính phủ đống khoảng ba kilômét, phải có bãi để làm sân bóng và có suối

để bơi Tìm được chỗ ở như vậy cũng khó, có khi phải xin

N h ữ n g g iâ y p h ú t ng h ỉ ngơi sau giờ làm việc của Hồ Chủ tịch

phép Bác tìm sân, suối cách từ 500 mét đến một kilômét, Bác đồng ý

Mấy Bác cháu đánh bóng chuyén Trình độ đánh bóng cũng bình thường Khi thua mọi người thường nói đùa là cứ

bỏ vảo tủ, Bác vỗ vào người và nói: “A, nó truy tủ”, Kháng, Chiến, Trường, Kỳ đâu mau lại bảo vệ “tủ” Quả nào Bác đánh không qua lưới, mọi người cười ồ lên, Bác nói: Không, quả này Bác đánh ngoại giao Saư mỗi ngày làm việc mệt nhọc, Bác cháu gặp nhau nơi sân bóng thật là vui Hôm nào không đủ người đánh bóng chuyền thì đi bơi Bác bơi theo kiểu dưỡng lão, ngả người, chân đạp nhẹ Tôi thường

bố trí hai người khỏe cùng bơi để bảo vệ Bác

Về mùa hè, những lần Bác đi công tác phải qua sông, qua suối, chúng tôi đéu chuẩn bị thuyền hoặc mảng để đưa Bác qua Nếu nước lớn, chảy xiết thì Bác đi thiiyén Gặp

THEO BAC HỒ ĐI CHIẾN d ịc h

những hôm trờ' lặng, nước chảy từ từ thì Bác không chịu ngồi thuyền, ngồi mảng mà tự bơi Chúng tôi cử một người bơi giỏi cùng bơi với Bác Lén bờ, Bác nói:

- Bơi thế này vừa sạch người vừa khỏe

Sau này những thước phim tư liệu hiếm hoi ghi lại cuộc sống của Người trên chiến khu cho chúng ta thấy được hình ảnh Bác lội suối, băng rừng, đầu đội tấm áo vừa đi vừa phơi cho khô Hỉnh ảnh của một vị lãnh tụ thật gần gũi với nhân dân

Vế Hà Nội, điểu kiện bơi và đánh bóng bị hạn chế nên năm 1959 chúng tôi đưa Bác ra Bãi Cháy nghỉ mười ngày Sáng lấy ca nô đưa Bác ra đảo nghỉ ở đó đến tối mới về, đem theo cả nồi niêu nấu ăn luôn Những chuyến đi như thế này giúp Bác nghỉ ngơi, thư giãn và có điều kiện gần dân hơn

BÁC VỚI V IỆC TẢNG GIA SẢN XUẤT

Bác rất chú ý việc tăng gia sản xuất và bản thân Người cũng tích cực tham gia Thời kỳ kháng chiến, lúc mới lên rừng khó khăn nhiéu, thóc gạo hiếm, nhân dân đói, cán bộ cũng đói, cơ quan di chuyển luôn Bác thường động viên chúng tôi tăng gia sản xuất, Bác nói:

- Các chú làm mà không ăn thỉ dân ăn, đi đâu mà thiệt Bác còn chỉ thị phải học và làm theo những người dânđịa phương, Bác nói:

- Các chú phải phát nương, muốn phát được nương thì phải hỏi dân

Chúng tôi học tập kinh nghiệm phát nương, trồng mướp,

H a n ^ n^^ãy n ổ C hủ tịc h dà nh th ờ i g ia n tống sảiì xuât

khoai lang, đâu rau và bắp Kết quả lá chẳng thiếu thứ gi Hằng ngày, đến giờ tăng gia, Bác cũng tham gia

Bác thích ăn hoa quả vả lá bí Hồi ở thác Khấu Lấu năm

1949 - 1950, chúng tôi trồng rất nhiéu bí đỏ, có lần Bác hỏi:

- Bí của các chú có bao nhiêu quả?

Chúng ỉỏi írả lời không biết Bác bảo:

- Sáng mai các chú cho chặt một ít que nứa vót nhọn

THEO BAC HỒ ĐI CHIẾN d ịc h

rồi đếm xem bao nhiêu que, đến chỗ nào thấỵ quả bí thỉ cắm một que, sau đó đếm số que còn lại thì ra số bí

Nghe lời Bác, chúng tôi đếm được ba trăm quả Khi thu hoạch Bác bảo đem sang biếu Văn phổng Trung ưcmg và các đồng chí công an Kết quả đã khuyến khích được việc tăng gia sản xuất, phong trào nhân rộng và phát triển mạnh.Chúng tôi ăn sáng bằng bí đỏ thoải mái Anh cả'^’ đưa 200 vạn tiền tài chính chỉ để mua gạo, muối và mắm Anh Dũng

và anh Định đi câu cá ở suối Chúng tôi vào làng mua thóc xay giã ăn dẩn, có cám nuôi gả, trứng đủ để Bác ăn thường xuyên không phải mua Vậy là sinh hoạt cũng tạm đủ

ở chiến khu, công việc kháng chiến bận rộn Tuy vậy, đôi lúc Bác cũng tìm được cho mình một chút thư giãn, đó

lá thả mình trong cảnh vật thiên nhiên của núi rừng Bác nuôi một đôi chim bồ câu trắng, Bác cho chim ăn, Đôi chim quấn quýt cạnh Người, cố khi đậu lên hai vai Chúng tôi ngắm Bác, giữa khung cảnh núi rừng Việt Bắc trông Bác như một ông tiên, tạm thời quên hết mọi việc nhọc nhằn, khó khăn của những ngày kháng chiến

Khi về Hà Nội, phát đất trồng rau, trổng chuối, Bác cũng tham gia, vườn nhà Bác góp nhiéu công chăm sóc Ao cá chúng tôi vét bùn cải tạo lại, Bác nhận cho cả ăn Lúc đẩu 3ác luyện cho cá ăn bằng mõ, sau vỗ tay Thế là cứ nghe tiếng vỗ tay là cá bơi đến ăn dày đặc cả bờ ao

(1) Đồng chí Nguyễn Lương Bàn g.