Bí quyết Làm thế nào để gia tăng lòng tự trọng của bạn? - Phần 2

Tiếp theo ở phần 1, trong phần 2 của Tài liệu Làm thế nào để gia tăng lòng tự trọng của bạn, chúng ta sẽ được tiến sĩ Nathaniel Branden giới thiệu một số phương pháp làm gia tăng lòng tự trọng của bản thân như: Hòa nhập với con người trẻ trung hơn, sống có trách nhiệm, sống đích thực, nuôi dưỡng lòng tự trọng của những người khác, vấn đề về thói ích kỷ, Ngoài ra, trong phần này của Tài liệu còn có một số bài tập giúp người học có thể hệ thống và tóm tắt lại những bài học trong toàn Tài liệu. Có thể hy vọng rằng, khi nắm vững những nguyên tắc trong Tài liệu và đem áp dụng trong cuộc sống của mình, bạn có thể trải nghiệm được sư gia tăng long tự trọng và tự tin của bản thân.

Chương 6

Hòa nhập với Con người Trẻ trung Hơn

Một nữ nha sĩ 37 tuổi nói : “Khi còn con gái, tôi rất mong muốn một cách tuyệt vọng sao cho mẹ tôi yêu thương tôi Tôi cảm thấy khao khát được đơn giản đụng chạm vào hoặc bất

cứ loại tình cảm nào Tôi cho rằng đó là lý do tại sao tôi không muốn nhìn lại Tôi không thích biết về bản thân mình, ít nhất vào lúc đó Có phải thực sự đây là con người của tôi không? Tôi từ chối tin vào điều này Tôi thích nghĩ rằng đứa con gái này đã chết

từ lâu trước đây, và tôi là một người khác nào đó”

Khi chồng cô bỏ cô, anh ta than phiền rằng dường như cô không có khả năng để trao tặng hoặc đón nhận tình yêu, thì cô càng hoang mang và quậy phá; cô thú nhận rằng cô không hiểu anh có ý gì

Một lập trình viên máy tính 46 tuổi lập lại: “Tôi không thích nhớ lại bản thân mình khi còn là một đứa trẻ Tôi luôn luôn rất sợ hãi Cha tôi trở về nhà trong tình trạng say xỉn – ông đánh bất cứ ai đến gần ông Mẹ tôi không bao giờ bảo vệ chúng tôi Tôi phải trốn đi; phải tìm những chỗ để ẩn nấp; tôi quá khiếp sợ ngay cả khi nói chuyện Thật là kinh tởm Đứa trẻ này đã chán ngấy Tôi cảm thấy không có bất cứ quan hệ nào đối với ông ta”

Những đứa con của ông không hiểu tại sao cha chúng dường như không thể chơi đùa với chúng Về mặt cảm xúc, chúng chỉ biết rằng cha chúng hiếm khi có mặt ở đó – như thể chúng không hề có cha

Một nữ y tá 31 tuổi nói : “Mẹ tôi rất hay châm biếm Cái lưỡi của bà có thể giết người Khi còn nhỏ, tôi không thể chịu đựng nổi điều đó Tôi đã khóc rất nhiều Tôi khúm núm khi nghĩ đến bản thân năm tôi lên 3, 4, 5 tuổi”

Bao nhiêu người đã than phiền về lối cư xử thô lỗ và những nhận xét đôi khi cay cú của nữ y tá này Cô biết mình có khuynh hướng bị căm ghét, nhưng cô vẫn bối rối không biết tại sao

Một luật sư 51 tuổi nói : “Khi tôi 12 tuổi, có một gã hay bắt nạt ở khu nhà chúng tôi khiến tôi khiếp sợ Hắn đánh tôi vài lần rồi, và sau đó, chỉ cần nhìn thấy hắn, tôi đã cảm thấy co rúm mình lại Tôi không thích nhớ đến điều đó Tôi không thích nói

về điều đó Thật vậy, tôi không thích thừa nhận rằng tôi đã từng

là một cậu bé đầy khiếp sợ Tại sao cậu bé này không thể xử lý tình huống một cách tốt hơn? Tôi phải hoàn toàn sớm quên đi thằng nhỏ này”

Mặc dù luật sư này sáng chói trong công việc, nhưng chỉ

có vài thân chủ của ông ưa thích ông Họ nhận thấy ông không

nhạy cảm và tàn nhẫn Hơn một thân chủ đã nhận xét: “Ông ta là một kẻ hách dịch”

Có những nguyên nhân khiến nhiều người cảm thấy họ không thể tha thứ cho đứa trẻ mà họ đã từng là Giống như các thân chủ trích dẫn trên đây, họ khước từ và phủ nhận đứa trẻ đó Khi được thể hiện thành lời, thì thái độ của họ có nghĩa là như sau: Tôi không thể tha thứ rằng mẹ tôi đã khiến tôi quá khiếp sợ; tôi rất khao khát một cách tuyệt vọng đối với sự tán thành của bố tôi; tôi cảm thấy mình thật không đáng yêu; tôi quá mong ước tình cảm và được chú ý; tôi rất bối rối trước các sự kiện; bằng cách này hay cách khác, tôi đã khuấy động mẹ tôi về mặt tính dục; tôi đã làm điều gì đó, ngay cho dù tôi không có ý kiến gì, để khiến cho bố tôi làm phiền tôi; tôi rất vụng về trong lớp học thể thao; tôi rất hay bị giáo viên của tôi hăm dọa; tôi bị tổn thương quá nhiều; tôi không được nhiều người trong lớp ưa thích; tôi quá nhút nhát; tôi hay mắc cở; tôi không cứng rắn hơn; tôi e ngại rằng mình không vâng lời cha mẹ; tôi sẽ làm bất cứ điều gì để được yêu thích; tôi thèm khát sự tử tế; tôi tức giận và thù địch; tôi ghen

tị đối với em trai tôi; tôi cảm thấy tất cả mọi người đều hiểu biết nhiều hơn mình; tôi không biết làm gì khi tôi bị chế giễu; tôi không dũng cảm đương đầu với mọi người; quần áo của tôi luôn luôn nghèo nàn nhất và xoàng xĩnh nhất so với bất cứ người nào trong trường v.v

Trong thực tế, chúng ta có thể trải nghiệm đứa trẻ mà mình đã từng là như một nguồn gốc của nỗi đau đớn, thịnh nộ,

sợ hãi, bối rối hoặc nhục nhã, bị đàn áp, phủ nhận, từ bỏ, quên

lãng Có lẽ hoàn toàn giống như những người khác đã từng làm,

chúng ta khước từ đứa trẻ này – và sự tàn nhẫn của chúng ta đối với nó có thể vẫn tiếp tục hàng ngày và vô tận suốt cuộc đời chúng ta, tại nơi mà đứa trẻ này vẫn tiếp tục tồn tại như một con

người phụ thuộc vào con người-trẻ thơ

Khi không ý thức về những gì mình đang làm, có thể chúng ta thú nhận tìm được bằng chứng bị khước từ khắp mọi nơi trong các mối quan hệ hiện nay của chúng ta, mà không nhận ra rằng nguồn gốc đối với kinh nghiệm bị khước từ của chúng ta ở ngay trong nội tâm, thay vì bên ngoài Toàn bộ cuộc sống chúng

ta có thể là những hành động không ngừng tự-phủ nhận mình, trong khi chúng ta lại cứ tiếp tục than phiền rằng những người khác không yêu thương mình

Khi chúng ta học hỏi để tha thứ cho đứa trẻ mà chúng ta

đã từng là, về những điều nó không biết, không thể làm, hoặc không thể đương đầu với, cảm thấy hoặc không cảm thấy; khi chúng ta hiểu biết và chấp nhận rằng cách thức đứa trẻ đó đấu tranh để tồn tại là cách thức tốt nhất mà nó có thể làm – thì con người-trưởng thành không còn ở trong mối quan hệ thù địch với con người-trẻ thơ nữa Một bộ phận không còn xung đột với một

bộ phận khác Những phản ứng người lớn của chúng ta phù hợp hơn

Trong chương 2, tôi đã giới thiệu khái niệm về con người-trẻ thơ – vốn tiêu biểu cho nội tâm của đứa trẻ mà chúng ta

đã từng là, cả chuỗi những thái độ, cảm giác, giá trị và viễn cảnh

đã từng là của chúng ta từ lâu trước đây, và chúng được hưởng tính bất tử về mặt tâm lý như một thành phần của toàn bộ con

người chúng ta Đây là một con người phụ thuộc, một nhân cách phụ thuộc– một tình trạng tâm trí có thể bị thống trị ít nhiều vào

bất cứ lúc nào, vì vậy, đôi khi chúng ta hành động một cách khá riêng biệt, mà không nhất thiết ý thức rằng mình đang làm như vậy

Chúng ta có thể (hoàn toàn) gắn liền với con người-trẻ thơ một cách ý thức hoặc vô ý thức, rộng lượng hoặc thù địch, thương cảm hoặc tàn nhẫn Như tôi vẫn tin, các bài tập trong chương này sẽ làm sáng tỏ, khi có quan hệ một cách ý thức và tích cực , thì con người-trẻ thơ có thể được đồng hóa và hòa nhập

vào toàn bộ-con người Khi có quan hệ một cách vô ý thức và/ hoặc tiêu cực, thì con người-trẻ thơ bị bỏ mặc trong một kiểu lãng quên xa lánh Trong trường hợp sau, khi con người-trẻ thơ bị

bỏ mặc vô ý thức, hoặc bị phủ nhận và khước từ, thì chúng ta đều tan vỡ; chúng ta không cảm thấy toàn vẹn; ở mức độ nào đó, chúng ta cảm thấy xa lánh-bản thân, và lòng tự trọng bị tổn thương

Khi bị bỏ mặc không được nhìn nhận, không được hiểu, hoặc bị khước từ và bỏ rơi, thì con người-trẻ thơ có thể biến thành một “kẻ gây rối”, ngăn cản chúng ta tiến triển cũng như vui hưởng sự hiện hữu Cách diễn tả bên ngoài của hiện tượng này là đôi khi, chúng ta sẽ bộc lộ lối cư xử ấu trĩ có hại, hoặc rơi vào những kiểu lệ thuộc không phù hợp, hoặc trở nên quá tự yêu mình, hoặc trải nghiệm thế giới như là lệ thuộc vào “những người trưởng thành”

Mặt khác, khi được nhìn nhận, chấp nhận, đi theo, và do

đó được hòa nhập, thì con người-trẻ thơ có thể trở thành một nguồn gốc cao quý, phong phú hóa cuộc sống chúng ta, với tiềm năng của nó về sự hồn nhiên, vui chơi và óc sáng tạo

Trước khi bạn có thể trở thành bạn bè hoặc hòa nhập với con người-trẻ thơ, sao cho nó tồn tại trong mối quan hệ hài hòa với con người còn lại của bạn, thì trước hết, bạn phải quan hệ với thực thể bên trong thế giới nội tâm của bạn Khi giới thiệu cho các thân chủ hoặc sinh viên con người-trẻ thơ của họ, đôi lúc , tôi vẫn yêu cầu họ đi vào một hình ảnh tưởng tượng, tự tưởng tượng mình đang đi dạo dọc theo một con đường làng, để nhìn thấy một đứa trẻ đang ngồi bên thân cây, cách họ một khoảng, và họ tiến lại gần, để nhìn thấy đứa trẻ đó chính là con người mà họ đã từng

là Sau đó, tôi yêu cầu họ ngồi bên thân cây và nói chuyện với đứa trẻ Tôi khuyến khích họ nói lớn, đào sâu thực tại của kinh nghiệm Họ muốn và cần nói gì với nhau? Rất thường có những giọt nước mắt, đôi khi còn có cả niềm vui nữa Nhưng họ luôn

luôn nhận ra rằng đứa trẻ vẫn còn tồn tại bên trong tâm hồn (như một trạng thái tâm trí), và có sự đóng góp để tạo nên đời sống của người lớn – và một con người phong phú hơn, đầy đủ hơn nổi lên

từ khám phá này Thông thường, người ta hay buồn khi nhận ra rằng họ có tư tưởng sai lầm mà họ cần tự loại bỏ khỏi đứa trẻ đó

để trưởng thành

Khi làm việc với một thân chủ về mục tiêu hòa nhập với con người-trẻ thơ, tôi sẽ thường đề nghị bài tập đơn giản này mà bạn có thể tự làm được (Nếu bạn có một người bạn có thể đọc cho bạn những chỉ dẫn sau đây, thì càng tốt hơn nhiều; hoặc bạn

có thể đọc những chỉ dẫn này vào một cái cassette, rồi thu băng

và quay lại; hoặc đơn giản đọc chúng cho đến khi bạn quán triệt chúng trước khi bắt đầu)

Hãy dành ra vài phút để xem những hình ảnh của chính bạn hồi nhỏ (giả thử bạn có vài tấm hình, nếu không, hãy cứ bắt đầu dù không có chúng) Rồi bạn hãy nhắm mắt lại và hít thở vài hơi thật sâu và thư giãn Hãy đi vào bên trong và khảo sát các câu hỏi này: Cảm giác của đứa trẻ lên 5 tuổi như thế nào? Bạn hình dung đã trải nghiệm cơ thể mình lúc đó như thế nào? Cảm giác khi buồn ra sao? Cảm giác khi phấn khích thế nào? Có giống như đang sống trong nhà bạn không? Bạn ngồi như thế nào?

Hãy tưởng tượng mình đang ngồi như một đứa trẻ 5 tuổi Chú ý

đến những gì bạn đang cảm thấy Hãy ngừng lại ở kinh nghiệm này

Nếu bạn không làm gì khác, ngoại trừ bài tập này mỗi ngày trong suốt 2 hoặc 3 tuần, thì bạn sẽ bắt đầu không chỉ đạt được một ý thức nâng cao về con người-trẻ thơ của mình, mà còn một mức độ hòa nhập cao hơn so với bạn có thể trải nghiệm hiện nay – vì bạn đang tiến được bước đầu tiên hướng tới việc làm cho

con người-trẻ thơ trở nên rõ rệt, và đối xử với nó một cách nghiêm túc

Nhưng bài tập hoàn tất-câu là một phương pháp tiến bộ

và có tác động mạnh hơn, để khơi dậy ý thức của bạn về con người-trẻ thơ của mình, và tạo thuận lợi cho sự hòa nhập Như tôi

đã đề cập trước đây, bạn hãy sử dụng một cuốn vở, và viết từng câu chưa hoàn tất, được liệt kê dưới đây ở đầu mỗi trang giấy trắng, sau đó, bạn hãy viết từ 6 đến 10 kết thúc cho mỗi câu, trong khả năng của bạn, hãy làm càng nhanh và càng không chỉ

trích-bản thân càng tốt, bằng cách sáng tạo khi cần thiết để giữ

được đà tiến

Khi tôi lên 5 tuổi –

Khi tôi lên 10 tuổi –

Nếu tôi nhớ lại thế giới dường như thế nào khi tôi còn rất nhỏ thì –

Nếu tôi nhớ lại cơ thể tôi cảm thấy thế nào khi tôi còn rất nhỏ thì –

Nếu tôi nhớ lại người ta dường như thế nào khi tôi còn rất nhỏ thì –

Đối với các bạn bè, tôi cảm thấy –

Khi tôi cảm thấy cô độc, thì tôi –

Khi tôi cảm thấy phấn khích, thì tôi –

Nếu tôi nhớ lại cuộc đời dường như thế nào khi tôi còn rất nhỏ thì –

Nếu đứa trẻ trong tôi có thể nói được, thì có thể nó nói rằng –

Một trong những điều mà tôi phải làm khi còn nhỏ để sống còn là –

Một trong những điều tôi đối xử với con trẻ thơ của tôi như bố tôi đã từng làm là –

người-Khi đứa trẻ bên trong cảm thấy bị tôi phớt lờ thì –

Khi đứa trẻ bên trong cảm thấy bị tôi chỉ trích thì– Một trong những cách thức mà đôi khi đứa trẻ đó gây rắc rối cho tôi là –

Tôi nghi ngờ mình đang hành động vì con người-trẻ thơ của mình khi tôi –

Nếu đứa trẻ đó cảm thấy được tôi chấp nhận thì – Đôi khi, để hoàn toàn chấp nhận đứa trẻ bên trong mình, điều khó khăn là –

Nếu tôi tha thứ hơn đối với con người-trẻ thơ của mình thì –

Nếu tôi phải lắng nghe những điều mà đứa trẻ đó cần nói với tôi thì –

Nếu tôi hoàn toàn chấp nhận rằng đứa trẻ đó là một phần có giá trị của tôi thì –

Tôi đang trở nên ý thức rằng –

Khi tôi nhìn vào con người mình từ viễn cảnh này thì

-

Đã từng có những thân chủ của tôi làm bài tập này vài lần, cách nhau khoảng một tháng Tôi không yêu cầu họ nhìn vào cách họ kết thúc những gốc câu dựa trên những cơ hội trước đây Mỗi lần, họ đều đưa ra những kết thúc mới nào đó giúp họ càng sâu xa hơn Không một công việc nào khác trong lãnh vực này,

họ đã đạt được những tầm nhìn và sự hòa nhập đặc biệt, điều này đưa đến kết quả là họ tự-chữa lành và nâng cao lòng tự trọng

Tôi đề nghị bạn thử nghiệm bộ bài tập hoàn tất-câu này,

và khám phá xem nó có thể hoàn tất điều gì cho bạn Khi làm bài tập, bạn sẽ nhận thấy rõ ràng hơn rằng công việc này có thể mang lại ích lợi cho bạn như thế nào về lòng tự tin, tự trọng, và ý thức

ở đó với chính đứa bé lên 5 tuổi của tôi, thì – theo sau là: Với ý tưởng lại vươn tới để giúp đỡ chính đứa bé lên 5 tuổi của tôi –

Sau đó, bạn hãy làm cùng bộ bài tập này với chính đứa bé lên 6,

7, 8, 9, 10, 11 và 12 tuổi của mình Bạn sẽ thực hiện được một điều kỳ lạ về cách tự chữa lành bản thân

Cuối cùng, khi bạn cảm thấy đã thiết lập được một ý thức tốt về con người-trẻ thơ của mình như một thực thể tâm lý, mà bài tập hoàn tất-câu sẽ mang lại cho bạn, sau đây là một bài tập thêm để tạo thuận lợi cho sự hòa nhập có tác động mạnh, vừa đơn giản vừa đặc biệt

Trong khi sử dụng bất cứ loại hành động tưởng tượng nào đối với bạn – nhìn, nghe, những cảm giác vận động – phát sinh ý thức rằng con người-trẻ thơ của bạn đang đứng trước mặt bạn (như tôi đã yêu cầu Charles làm trong Chương 2) Sau đó, hãy tưởng tượng bạn đang giữ đứa bé này trong vòng tay, ôm lấy

nó, và nhẹ nhàng vuốt ve nó, mà không nói một lời, sao cho bạn đang ở trong một mối quan hệ chăm sóc nó Bạn có thể cho phép

đứa bé đáp lại hoặc không đáp lại Vẫn cứ nhẹ nhàng và kiên quyết Hãy để cho bàn tay, cánh tay vuốt ve, và bộ ngực của bạn truyền đạt sự chấp nhận, lòng thương cảm, tôn trọng

Tôi nhớ đến Charlotte, một thân chủ ban đầu gặp khó khăn với bài tập này, vì cô nói rằng con người-trẻ thơ của cô là một con người pha trộn nỗi đau đớn, thịnh nộ và hoài nghi Charlotte nói: “Đứa bé này cứ tiếp tục lẩn tránh, nó không tin tôi – hoặc bất cứ ai” Căn cứ vào kinh nghiệm của cô bé Charlotte này, tôi chỉ ra rằng phản ứng của cô bé là hoàn toàn tự nhiên Rồi tôi tiếp tục: “Hãy tưởng tượng tôi đến với chị cùng với một cô bé

và nói: ‘Đây là người mà tôi mong muốn chị chăm sóc Cô bé này có một số kinh nghiệm khá xấu, và rất không tin tưởng mọi người Chỉ vì một lý do: một người chú tìm cách gạ gẫm cô bé,

và khi cô bé cố gắng nói với mẹ, thì bà mẹ lại nổi giận với cô Vì thế, cô bé cảm thấy mình bị bỏ rơi và phản bội (Charlotte có kinh nghiệm này vào năm 6 tuổi) Mái nhà mới – và cuộc đời mới của cô bé – sẽ ở với chị Chị sẽ phải giúp đỡ cô bé tin tưởng chị

và nhận ra rằng chị khác hẳn những người lớn khác mà cô bé đã từng gặp gỡ’ Sau đó, chị có thể nói chuyện với cô bé –lắng nghe

và để cho cô bé kể lại với chị tất cả những điều mà cô bé cần được người lớn hiểu Nhưng trước hết, chị hãy chỉ ôm lấy cô bé

Để cho cô bé cảm thấy an toàn qua phẩm chất của con người chị, qua phẩm chất sự hiện diện của chị Chị có thể làm điều đó không?”

Charlotte phấn khích trả lời: “Được chứ Cho đến nay, tôi vẫn đối xử với cô bé này như tất cả mọi người khác vẫn đối

xử Giả thử cô bé không tồn tại, không còn ở đó, vì nỗi đau của

cô bé khiến tôi khiếp sợ Tôi nghĩ rằng mình cũng đổ lỗi cho cô

bé, gần như mẹ tôi đã từng làm cho tôi”

“Vậy chị hãy nhắm mắt lại, tạo ra hình ảnh cô bé trước mặt chị, sau đó, hãy ôm cô bé trong vòng tay chị, và để cho cô bé cảm thấy sự chăm sóc của chị Điều này như thế nào đối với

chị? Và tôi tự hỏi chị có thể thích nói gì với cô bé Hãy dành thời gian và khảo sát điều này ”

Sau đó, Charlotte nhận xét: “Trong tất cả những năm vừa qua, tôi vẫn cố gắng trở thành người lớn bằng cách phủ nhận đứa trẻ mà tôi đã từng là Tôi rất xấu hổ, tổn thương và tức giận Nhưng lần đầu tiên tôi thực sự cảm thấy giống như một người lớn, khi tôi ôm lấy cô bé trong vòng tay mình, và chấp nhận nó như là một phần của con người tôi”

Đây là một trong những cách thức chúng tôi xây dựng lòng tự trọng

Bây giờ, chúng ta hãy xem xét về con người-thiếu niên Mỗi chúng ta đều đã từng là một thiếu niên, và chúng ta vẫn mang thiếu niên đó trong con người mình, như một phần của con người chúng ta, cho dù chúng ta có nhận ra, chấp nhận, và làm bạn với con người-thiếu niên đó hay không Nếu chúng ta nhận ra, chấp nhận, và làm bạn với con người-thiếu niên của mình, thì có thể đây là một nguồn gốc vô giá của năng lực, lý tưởng, hoài bão, và cung cấp một ý thức vô hạn về những khả năng của cuộc sống Nhưng nếu chúng ta loại bỏ, phớt lờ, từ chối hoặc phủ nhận, thì con người-thiếu niên của chúng ta có thể đưa chúng ta đến nhiều lối cư xử tự-làm hại mình Chúng ta có thể tự nhận thấy mình lại nói chuyện với thủ trưởng một cách sai quấy

và không đúng lúc, hoặc nhìn người khác phái với nỗi sợ hãi và hay thay đổi của thiếu niên, hoặc (đôi khi) hành động thiếu óc phán đoán tốt của một thiếu niên, hoặc biến bất cứ người lớn nào thành một nhân vật-cha mẹ độc đoán, khắc nghiệt mà chúng ta cảm thấy cần phải nổi loạn chống lại họ

Nhưng ngoài tất cả những điều đó, nếu chúng ta để cho con người-thiếu niên xa cách với toàn bộ con người của mình, thì chúng ta cho phép một vết nứt tồn tại bên trong chúng ta, một

sự phân hóa trong việc nhận dạng bản thân, ảnh hưởng bất lợi đến lòng tự trọng Lại nữa, một phần trong con người chúng ta xung đột với một phần khác

Chúng ta có thể quan sát kiểu xung đột này qua những câu nói sau đây:

Một bác sĩ trung niên nói: “Thật là bối rối khi nhớ lại tôi xấu hổ và kỳ cục thế nào qua cách đối xử với các bạn gái trong những năm thiếu niên của tôi Quả thật ai lại muốn nghĩ đến những điều như vậy? Kẻ lập dị nghèo nàn đó liên quan đến gì đến tôi?”

Như vậy, con người-thiếu niên của ông bị bỏ mặc, nhằm

chờ đợi người nào đó sẽ không nhận thấy ông như một “kẻ lập

dị”; người sẽ có thể cứu thoát ông lại không muốn xấu hổ khi giao thiệp với ông Và con người trưởng thành đấu tranh không phải để suy nghĩ về những giây phút không thể giải thích của nỗi

cô đơn mơ hồ, ám ảnh đã từng gây tổn thương cho ông vào những lúc không thể dự đoán, từ một nguồn mà ông không thể tưởng tượng được

Một người vợ và bà mẹ 41 tuổi nói: “Khi tôi gần 18 tuổi, tôi vẫn còn muốn cho gia đình tôi quan tâm chăm sóc tôi Trong khi một phần khác nơi con người tôi lại mơ ước được tự do và sống theo ý riêng mình Tôi không độc lập lắm Tôi nghĩ là mình không quyết tâm Điều ghê gớm của việc đi ra ngoài một mình là gì? Nhưng tôi nổi loạn một lúc , và lê bước trở lại vào cái tổ của mình chỉ một phút sau Khi nhìn lại, tất cả dường như thật yếu đuối Tôi không có sức chịu đựng đối với tình trạng thiếu quả quyết Tôi không thể hiểu nổi người thiếu nữ này nữa Bạn có nghĩ rằng đó là lý do tại sao tôi thường thiếu kiên nhẫn đối với những đứa con gái tuổi thiếu niên của tôi không? Tôi cũng gặp rắc rối khi hiểu chúng”

Như vậy, con người-thiếu niên của bà – và cả những đứa con gái tuổi thiếu niên của bà – đều bị bỏ mặc, mà không được hiểu biết, thương cảm và nâng đỡ từ chính người mà họ cần đến nhiều nhất Và con người trưởng thành đấu tranh để vẫn cứ bận rộn, sao cho họ không cảm thấy những tiếng vang của một nỗi đau từ xa, gây bối rối, mà thời gian không thể chữa lành được

Một thợ máy 48 tuổi nói: “Tôi ghét nhớ lại mình cô đơn như thế nào trong những năm trung học của tôi Tôi không tốt với người khác, tuy nhiên, tôi vẫn khao khát người nào đó nói chuyện với mình! Tôi rất mãnh liệt Thật khủng khiếp Tại sao nhà tâm

lý các ông cứ muốn lục lại quá khứ thế? Khi còn thiếu niên, tôi là một kẻ luồn cúi”

Như vậy, con người-thiếu niên của ông bị kết án vào nỗi

cô độc không thể thay đổi được Và con người trưởng thành bị bỏ mặc để cứ thắc mắc về một tiếng nói bí ẩn bên trong ông, mà không gì sẽ lấp đầy được

Một lần nữa, chúng ta có thể quan sát kiểu khắt khe không thương cảm, không đồng cảm – lần này nhắm đến con người trong những năm thiếu niên của chúng ta Do đó: Tôi không thể tha thứ cho sự vụng về của mình về mặt xã hội khi tôi

là một thiếu niên; tôi không thể tha thứ cho nỗi sợ hãi của mình đối với những đứa con trai/ con gái; hoặc nỗi khao khát thật đáng thương của mình để được người nào đó ở với và nói chuyện; hoặc sự nhầm lẫn to lớn mà tôi cảm thấy về hầu hết tất cả mọi sự; hoặc sự bất tài của mình về mặt thể thao hoặc khiêu vũ; hoặc nước da của mình; hoặc sự huyên náo ồn ào; hoặc những nhầm lẫn về tính dục; hoặc trạng thái chập chờn giữa sự nổi loạn và phục tùng; hoặc tính nhút nhát đối với các đảng phái; hoặc sự thụ động; hoặc cuộc chiến đấu với tội lỗi; hoặc trạng thái lẫn lộn; hoặc chủ nghĩa đạo đức; hoặc thói thích phô trương; hoặc tính rụt rè; hoặc tình trạng thiếu kiến thức ; hoặc sự ngụy biện của tôi

Hoàn toàn giống như chúng ta có thể từ bỏ đứa trẻ mà chúng ta đã từng là, cũng vậy, chúng ta có thể từ bỏ thiếu niên Nhưng con người-thiếu niên của chúng ta vẫn còn một thành phần tồn tại trong tâm hồn chúng ta, và chọn lựa duy nhất của chúng ta là: hoặc là chúng ta sẽ ý thức, hoặc là vô ý thức về con người-phụ thuộc đó, rộng lượng và đồng cảm, hoặc thù địch và kết án Liệu con người-thiếu niên của chúng ta sẽ được chấp nhận

và đi theo – trong thực tế, làm cho cảm thấy được đón tiếp – hay

là bị kết án về vai trò suốt đời của một kẻ cô đơn bị ruồng bỏ?

Chúng ta hãy chuyển sang cùng bài tập mà tôi đã giới thiệu để liên hệ với con người-trẻ thơ, bây giờ được áp dụng vào con người-thiếu niên

Nếu có thể được, bạn hãy bắt đầu bằng cách dành vài phút để xem những hình ảnh của mình, được chụp khi bạn còn là một thiếu niên Sau đó, hãy nhắm mắt lại và hít thở vài hơi thư giãn thật sâu Hãy đi vào nội tâm và khảo sát các câu hỏi: Cảm giác là một thiếu niên như thế nào? Bạn hình dung đã trải nghiệm ra sao về cơ thể mình lúc đó? Cuộc sống trong nhà bạn

ra sao? Bạn ngồi như thế nào? Hãy ngồi như bạn hình dung một

thiếu niên ngồi Chú ý đến cảm giác của bạn Ngừng lại ở kinh nghiệm này Dần dần, một viễn cảnh phong phú hơn về con người của bạn sẽ mở ra cho bạn Hãy chào đón viễn cảnh này với

sự chấp nhận và tôn trọng

Đây là một bài tập đơn giản khác, mà bạn sẽ nhận thấy thật hữu ích khi bạn lập lại mỗi ngày trong hai hoặc ba tuần (sau khi bạn đã hoàn tất bài tập của mình về con người-trẻ thơ) Bạn

sẽ nhận thấy khi bạn dành cho con người-thiếu niên của mình sự chấp nhận và tôn trọng, thì bạn cảm thấy toàn vẹn hơn, hội nhập hơn, và hài hòa với nội tâm hơn

Kế tiếp, chúng ta hãy chuyển sang việc hoàn tất-câu như một phương tiện để đưa bài tập này đi xa hơn Hãy viết từng gốc câu sau đây trên đầu trang giấy riêng trong cuốn vở của bạn, sau

đó, viết từ 6 đến 10 câu kết thúc cho từng gốc câu

Khi tôi trở thành một thiếu niên –

Khi tôi 14 tuổi –

Khi tôi 16 tuổi –

Khi tôi vào trung học, tôi cảm thấy –

Đối với các bạn thiếu niên của mình, tôi cảm thấy– Đối với người khác phái, tôi cảm thấy –

Khi là một thiếu niên, một trong những điều tôi đã làm để sống còn là –

Với tư cách của một thiếu niên, mỗi khi cảm thấy tức giận, tôi -

Với tư cách của một thiếu niên, khi cảm thấy đau đớn, tôi -

Với tư cách của một thiếu niên, khi cảm thấy sợ hãi, tôi -

Với tư cách của một thiếu niên, khi cảm thấy cô đơn, tôi –

Với tư cách của một thiếu niên, khi cảm thấy phấn khích, tôi –

Khi tôi 18 tuổi –

Nếu người thiếu niên trong tôi có thể nói, thì nó có thể nói rằng –

Một trong những điều tôi đối xử với con thiếu niên của mình như mẹ tôi đã từng làm là –

Một trong những điều tôi đối xử với con thiếu niên của mình như bố tôi đã từng làm là –

người-Khi con người-thiếu niên của tôi cảm thấy bị chính tôi phớt lờ -

Khi con người-thiếu niên của tôi cảm thấy bị chính tôi chỉ trích –

Một trong những điều đôi khi con người-thiếu niên của tôi gây rắc rối cho tôi là –

Nếu con người-thiếu niên của tôi cảm thấy được tôi lắng nghe và tôn trọng, thì –

Nếu con người-thiếu niên của tôi cảm thấy được tôi đồng cảm với những cuộc đấu tranh của nó, thì –

Đôi khi, điều khó khăn đối với việc hoàn toàn chấp nhận người thiếu niên bên trong mình là–

Một trong những điều con người-thiếu niên của tôi có thể góp phần vào cuộc sống của tôi là –

Một trong những điều tôi đánh giá đúng về con người-thiếu niên của mình là –

Tôi bắt đầu nghi ngờ - Nếu tôi tự cho phép mình hiểu được những điều tôi đang viết, thì -

Trong việc điều trị, khi làm việc bằng phương pháp này, tôi nhận thấy một số thân chủ giận dữ phản đối bài tập này, họ nói rằng vì họ đã từng là những thiếu niên rất cô đơn, bối rối, lúng túng, đến nỗi quả thật họ không muốn làm gì đối với thực

thể này Họ quên rằng hiện nay thực thể này ở bên trong họ, và

thực thể này chính là bản thân họ mà họ đang phủ nhận

Một số gốc câu trên đây nhắm đến việc giải quyết vấn

đề này Chẳng hạn, khi hoàn tất gốc câu: Khi con người-thiếu niên của tôi cảm thấy bị chính tôi phớt lờ -, thì (trước sự ngạc

nhiên của chính mình), họ đưa ra những câu kết thúc như: nó gây phiền toái; nó trở nên hằn học; nó khiến tôi làm những việc ngu xuẩn; nó trở nên ngang ngược một cách điên rồ; nó khiến tôi bối rối; nó khiến tôi hành động như trẻ con; nó làm cho tôi liều lĩnh;

nó khiến tôi trở nên vô trách nhiệm v.v Rồi khi hoàn tất gốc

câu: Nếu tôi tha thứ hơn cho con người-thiếu niên của mình –, hoặc : Nếu tôi đáp ứng những nhu cầu của thiếu niên – thì họ đưa ra những câu kết thúc như: nó sẽ cảm động; nó sẽ ít nghi

ngờ; nó giúp đỡ tôi, thay vì đấu tranh với tôi; nó cảm thấy là một phần của tôi; nó cho phép tôi sử dụng sự hiểu biết của mình; nó không để cho tôi liên quan đến các sự việc mà tôi nên tránh xa;

nó không nổi loạn; nó không quá ủ rũ v.v

Những câu kết thúc này nói thay cho họ Khi chúng ta tuyên bố xung đột với chính mình, thì chúng ta tạo ra một đối thủ

mà chúng ta không thể chinh phục Khi chúng ta chấp nhận và tôn trọng, thì chúng ta lại tạo ra một người bạn và đồng minh

Như tôi đã làm đối với con người-trẻ thơ, tôi muốn đưa thêm một số gốc câu đối với con người-thiếu niên Bạn hãy bắt

đầu bằng gốc câu: Khi tôi 13 tuổi – và theo sau bằng câu này: Một trong những điều mà con người-13-tuổi của tôi cần đến

từ tôi, và tôi lại không bao giờ đạt được là - và rồi: Khi con người-13-tuổi của tôi cố gắng nói chuyện với tôi - và rồi: Nếu tôi sẵn sàng lắng nghe con người-13-tuổi của mình với sự chấp nhận và thương cảm – và rồi: Nếu tôi từ chối hiện diện

ở đó với con người-13-tuổi của mình - và cuối cùng: Với tư tưởng lại vươn tới để giúp đỡ con người-13-tuổi của tôi - Sau

đó, bạn hãy làm tương tự như vậy với những “con người” của

bạn, cho đến 19 tuổi (và thậm chí còn vượt quá, nếu bạn thực sự mong ước trở nên tham vọng) Bạn sẽ cảm thấy toàn vẹn hơn, hòa nhập hơn, so với cảm giác mà bạn đã từng có trước đây trong cuộc đời bạn

Rồi sau đó, bạn hãy nhớ lại bài tập thứ bốn được đề xuất

để hòa nhập với con người-trẻ thơ, và phỏng theo đó đối với con người-thiếu niên Hãy sử dụng trí tưởng tượng để đặt con người-thiếu niên bạn Cả bạn lẫn con người này hãy hình dung là mình

có thể cảm thấy gì, khi nhìn vào nhau? Và nếu bạn phải đưa cánh tay ra trong một động tác yêu thương và tin tưởng, thì cảm giác này như thế nào? Và nếu bạn phải ôm lấy con người đó (như người ta ôm lấy một thiếu niên, không phải một đứa trẻ) – truyền đạt không phải bằng lời nói, nhưng bằng bàn tay, cánh tay, và cơ thể bạn – gửi đi những thông điệp của lòng thương cảm và sự chăm sóc – thì bạn có thể cảm nghiệm gì? Hãy làm điều đó và khám phá Chú ý đến toàn bộ loại cảm giác của bạn Hãy kiên nhẫn, bất kể bạn nhận được phản ứng gì từ con người-thiếu niên của mình Trong khi chữa lành cho con người-thiếu niên, bạn chữa lành cho chính mình

Tôi biết rằng một bài tập như vậy sẽ có vẻ kỳ lạ đối với nhiều độc giả Khi một mình trong phòng riêng – tạo ra một mối quan hệ chăm sóc đối với người thiếu niên mà bạn đã từng là thì sao? Điều đó liên quan gì đến cảm giác của bạn về bản thân mình hiện nay? Nếu bạn làm bài tập – không phải một lần, nhưng vài lần – thì bạn sẽ khám phá được câu trả lời

Bài tập này chỉ cần hai hoặc ba phút Tuy nhiên, khi bạn kiên nhẫn làm hàng ngày trong suốt một hoặc hai tháng, thì bạn

sẽ nhận thấy sự khác biệt trong kinh nghiệm về bản thân mình Tình trạng xung đột mà bạn đang tham gia vào – một cách vô ý thức – suốt nhiều năm sẽ chấm dứt Nếu bạn viết nhật ký trong thời kỳ này, và cứ mỗi vài ngày, bạn viết khoảng 6 câu kết thúc

đối với gốc câu: Tôi đang bắt đầu cảm thấy –, thì bạn sẽ có

một ý thức rõ ràng hơn về sự tiến bộ của mình

Chỉ việc cam kết làm bài tập này, cũng như các bài tập trước đây, có thể củng cố lòng tự trọng của bạn, vì hàm ý rằng bạn tự coi mình là xứng đáng với loại nỗ lực này Khi và nếu bạn nhận thấy mình miễn cưỡng trong việc nỗ lực, thì có lẽ câu hỏi

mà bạn cần suy nghĩ là: Điều quan trọng hơn mà tôi phải làm là gì?

Chương 7

Sống Có Trách nhiệm

Những người vui hưởng lòng tự trọng cao đều có khuynh

hướng chủ động đối với cuộc sống khá hơn những người thụ động Họ có đầy đủ trách nhiệm để đạt được những mong ước

của mình Họ không chờ đợi những người khác hoàn thành những giấc mơ của họ

Nếu có một vấn đề, thì họ hỏi: “Tôi có thể làm gì trước vấn đề này? Những đường lối hành động gì khả thi đối với tôi”

Họ không kêu lên: “Người ta phải làm điều gì đó!” Nếu điều gì

đó bất ổn, thì họ hỏi: “Tôi đã bỏ lỡ điều gì? Tôi tính toán sai chỗ nào?” Họ không tự cho phép mình đổ lỗi một cách điên rồ

Nói tóm lại, họ chịu trách nhiệm về sự hiện hữu của mình

Và theo nguyên tắc nhân quả qua lại đã được thảo luận trước đây (những hành động phát xuất từ lòng tự trọng tốt cũng là cách diễn tả về lòng tự trọng tốt), người nào chịu trách nhiệm về

sự hiện hữu của mình, thì vì vậy, họ đều có khuynh hướng phát sinh lòng tự trọng lành mạnh Trong chừng mực nào đó, chúng ta

chuyển từ khuynh hướng thụ động sang khuynh hướng chủ động, chúng ta yêu quý bản thân nhiều hơn, tin tưởng mình hơn, và cảm thấy thành thạo hơn để sống và xứng đáng hưởng hạnh phúc hơn

Khi làm việc với các thân chủ trong việc điều trị, tôi thường nhận thấy hầu hết mọi sự thay đổi triệt để nhất đều xảy ra sau khi thân chủ nhận ra rằng không ai đến cứu giúp họ “Không

ai đến cứu giúp” là chủ đề thường xuyên trong công việc của tôi

ở mọi mức độ có thể được Vài thân chủ đã nói với tôi: “Cuối cùng, khi tôi tự cho phép mình đối diện với trách nhiệm đầy đủ đối với cuộc đời của mình, thì tôi bắt đầu phát triển Tôi bắt đầu thay đổi Và lòng tự trọng của tôi bắt đầu gia tăng”

Trách nhiệm-bản thân đưa đến những nhận thức rõ như sau:

Tôi chịu trách nhiệm về những chọn lựa và hành động của mình

Tôi chịu trách nhiệm về cách thức tôi dành ưu tiên cho thì giờ của mình

Tôi chịu trách nhiệm về mức độ ý thức mà tôi mang lại cho công việc của mình

Tôi chịu trách nhiệm về sự chăm sóc hoặc thiếu chăm sóc mà tôi đối xử với cơ thể mình

Tôi chịu trách nhiệm về các mối quan hệ mà tôi chọn để giữ nguyên hoặc bắt đầu giải quyết

Tôi chịu trách nhiệm về cách thức tôi đối xử với người khác – vợ chồng, con cái, cha mẹ, bạn hữu, đồng nghiệp, thủ trưởng, cấp dưới, nhân viên bán hàng trong một gian hàng

Tôi chịu trách nhiệm về ý nghĩa mà tôi mang lại hoặc không mang lại cho sự hiện hữu của mình

Tôi chịu trách nhiệm về hạnh phúc của mình

Tôi chịu trách nhiệm đối với cuộc đời mình – về vật chất, cảm xúc, trí tuệ, tinh thần

Khi tôi nói về việc “chịu trách nhiệm” trong văn cảnh này, ý tôi muốn nói đến trách nhiệm không phải như người nhận

đổ lỗi về luân lý hoặc tội lỗi, nhưng là trách nhiệm với tư cách là tác nhân chủ yếu trong cuộc đời và lối cư xử của bạn Đây là một điểm quan trọng

Trong cuốn Tôn trọng Bản thân, khi thảo luận về một số

cách áp dụng trách nhiệm-bản thân, tôi đã viết:

một thân chủ đang điều trị học hỏi cách đặt vấn đề: “Tại sao và làm thế nào mà tôi lại tự làm cho mình trở nên thụ động đến thế?”, thay vì than thở: “Tại sao tôi thụ động đến thế?” Thay vì khẳng định rằng họ không thể quan tâm đến bất cứ điều gì, thì thân chủ học hỏi để khảo sát tỉ

mỉ về nguyên nhân tại sao và làm thế nào họ cứ tự ngăn cản mình không trải nghiệm những cảm giác mạnh mẽ về bất cứ điều gì Trong văn cảnh này, “Tại sao” nghĩa là:” Vì mục đích gì?” Thay vì nói: “Tại sao cái gáy của tôi trở nên căng thẳng đau đớn?”, thì thân chủ học hỏi để nói rằng: “Bằng cách duỗi căng các bắp thịt cổ của mình, tôi đang cố gắng tránh trải nghiệm những cảm giác gì?” Thay vì than phiền rằng người ta quá thường xuyên lợi dụng họ, thì thân chủ học hỏi để nói rằng: “Tại sao và làm thế nào tôi lại mời gọi hoặc khuyến khích người ta lợi dụng mình?” Thay vì than phiền: “Không ai hiểu tôi”, thì thân chủ học hỏi để nói rằng:

“Tại sao và làm thế nào tôi lại gây khó khăn để người ta

không hiểu mình?” Thay vì nói: “Tại sao phụ nữ luôn luôn

xa cách tôi?”, thì thân chủ đương đầu với câu hỏi: “Tại sao

và làm thế nào tôi lại khiến cho phụ nữ luôn luôn xa cách mình?” Thay vì than thở: “Tôi luôn luôn thất bại đối với bất cứ điều gì tôi nỗ lực ”, thì thân chủ bắt đầu suy nghĩ:

“Tại sao và làm thế nào tôi cứ luôn luôn làm cho chính mình bị thất bại đối với bất cứ điều gì tôi nỗ lực ?”

Tôi không cho rằng người ta không bao giờ đau khổ vì tai nạn hoặc lỗi lầm của người khác, hoặc người ta phải chịu trách nhiệm về bất cứ điều gì xảy ra cho họ Chúng ta không có quyền hạn tuyệt đối Tôi không ủng hộ khái niệm to tát rằng:

“Tôi chịu trách nhiệm về bất cứ khía cạnh gì thuộc về sự hiện hữu của tôi, và bất cứ điều gì xảy đến với tôi”

Chúng ta làm chủ được một số điều; những người khác thì không Nếu tôi cứ tiếp tục chịu trách nhiệm về các vấn đề vượt quá quyền kiểm soát, thì tôi sẽ đặt lòng tự trọng của mình trước nguy cơ, vì tôi sẽ không tránh khỏi việc gây thất bại cho những mong đợi của mình Nếu tôi khước từ chịu trách nhiệm về các vấn đề nằm trong tầm kiểm soát, thì một lần nữa, tôi sẽ gây nguy hiểm cho lòng tự trọng của mình Tôi cần nhận biết sự khác biệt giữa điều gì tùy thuộc và không tùy thuộc vào mình Tôi cũng cần phải biết rằng tôi chịu trách nhiệm về thái độ và những hành động của mình đối với các sự việc mà tôi không làm chủ được, như lối cư xử đối với người khác

Hiểu theo lý trí, thì trách nhiệm-bản thân thật cần thiết đối với lòng tự trọng tốt Thói tránh né trách nhiệm-bản thân biến chúng ta thành nạn nhân đối với chính cuộc sống của mình

Nó khiến chúng ta trở nên bất lực Chúng ta dành quyền hạn cho tất cả mọi người, ngoại trừ chính mình Mỗi khi nản lòng, chúng

ta tìm kiếm người nào đó để đổ lỗi; những người khác có lỗi đối

với sự bất hạnh của chúng ta Ngược lại, cách đánh giá đúng

trách nhiệm-bản thân có thể là một kinh nghiệm khiến chúng ta vui vẻ và được trao quyền để hành động Điều này đặt cuộc sống trở lại vào bàn tay của chúng ta

Bài tập hoàn tất-câu giúp chúng ta hiểu điểm này một cách nhanh chóng và sáng sủa:

Một người môi giới địa ốc tuổi trung niên nói: “Nếu tôi phải bỏ thói đổ lỗi cho vợ tôi về tình trạng không hạnh phúc, thì tôi phải đối đầu với sự thụ động của mình; tôi phải đối đầu với sự kiện tôi buồn bã trong hầu hết cuộc đời mình; tôi phải nhận ra rằng mình đã chọn ở lại với cô ấy, trong khi không ai bắt buộc tôi; tôi phải thừa nhận rằng tôi cần người nào đó để đổ lỗi; tôi phải từ bỏ quyền kiểm soát của tôi đối với cô ấy; tôi phải nhìn

vào những chọn lựa của mình; tôi phải làm điều gì đó khác hơn

hại bản thân; tôi ra khỏi tầm bắn của mình và làm điều gì đó về tình trạng này”

Sau những giông tố không ngừng tuôn trào cảm xúc trong suốt cuộc sống gia đình mình, một phụ nữ đang làm vợ và

mẹ nói: “Nếu tôi chịu trách nhiệm về những cảm giác của mình, thì tôi phải nhìn vào sự kiện rằng mỗi khi tôi nản lòng, tôi đều biến thành một đứa trẻ; tôi phải đương đầu với tình trạng tôi thực

sự không hạnh phúc ; tôi biết rằng nhiều cơn tức giận của mình che giấu tâm trạng bất an; có lẽ tôi có thể thành thật hơn với

chồng tôi về những nỗi sợ hãi của mình; tôi sẽ không dằn vặt con cái nữa; tôi phải thừa nhận rằng tôi thường sử dụng những cảm xúc để điều động gia đình tôi làm những gì mình gì mình muốn; tôi phải chấp nhận rằng những người khác cũng có cảm giác; tôi

sẽ suy nghĩ trước khi nói; tôi sẽ không tự coi mình như là nạn nhân của vũ trụ”

Một người đàn ông ngoài 30 tuổi, chưa bao giờ giữ được công việc của mình quá 8 tháng nói: “Nếu tôi nhận trách nhiệm

vì đạt được những điều mong muốn, thì tôi phải nhận ra rằng thời gian đang trôi qua; trước mắt là tôi không còn trẻ nữa; tôi sẽ không mơ tưởng và viển vông quá nhiều; tôi phải thừa nhận rằng tất cả những gì tôi đã từng làm đều là động tác xoay tròn những chiếc bánh xe cuộc đời mình; tôi phải thừa nhận rằng mình đã hoảng sợ đến thế nào khi thực sự tự cam kết đối với bất cứ điều gì; tôi sẽ không ghen tị quá nhiều với thành công của người khác; tôi không thể tiếp tục đổ lỗi cho hệ thống; tôi ổn định ở một

đường hướng và ở lại với nó; tôi ngừng đưa ra cớ để cáo lỗi; tôi nhận ra rằng không gì bắt đầu trở nên tốt đẹp hơn, trừ khi tôi thay đổi ”

Một giáo viên trung học 34 tuổi thay đổi bác sĩ vài lần trong một năm nói: “Chừng nào tôi còn có thể đổ lỗi cho cha mẹ tôi về tình trạng không hạnh phúc của mình, thì tôi không bao giờ phát triển; tôi có thể khiến người ta cảm thấy tiếc nuối cho tôi; tôi

có thể làm cho những người thân của tôi thấy mặc cảm; tôi có thể làm cho người khác cảm thấy họ đã tùy thuộc vào tôi; tôi có thể

tự nhủ rằng đó không phải là lỗi của tôi; tôi có thể làm cho các bác sĩ tiêu tan hy vọng; tôi có thể cảm thấy bi thảm; tôi có thể trở

thành một nạn nhân; tôi viện cớ về tất cả mọi sự; tôi không phải chịu trách nhiệm về cuộc đời mình”

Một bác sĩ tâm thần vốn nhiệt tình đáp ứng những nhu cầu của tất cả mọi người, ngoại trừ đối với gia đình riêng của ông, đã nói: “Nếu tôi phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về cuộc

đời mình, thì tôi sẽ ngừng nói rằng tôi quá bận rộn nên không thể hưởng hạnh phúc ; tôi ngừng cố gắng gây ấn tượng đối với các bệnh nhân của tôi rằng tôi tử tế và thương cảm như thế nào; tôi ngừng cảm thấy mình giống như một vị tử đạo; tôi ngừng khăng khăng rằng vợ tôi phải đối xử khác với tôi một cách vô giới hạn; tôi biết trách nhiệm của mình đối với những người khác kết thúc

ở đâu; tôi sẽ tử tế hơn với vợ con; tôi nhận ra rằng sự hy sinh bản thân là thoát khỏi một trách nhiệm không mong muốn; tôi bắt đầu

áp dụng cho bản thân những điều tôi vẫn hướng dẫn các bệnh nhân của mình; tôi thừa nhận rằng không ai có thể sống cho những người khác và nếu có thể được thì họ không nên làm như vậy; tôi phải sống liêm chính hơn; tôi tôn trọng bản thân mình

hơn và gia đình tôi sẽ như vậy; tôi phải nghĩ đến những điều mình thực sự mong muốn trong cuộc sống”

Nếu bạn chưa thực hiện các bài tập hoàn tất-câu trong cuốn sách này, thì có thể bạn ngạc nhiên khi người ta vô tư thừa nhận sự thưởng-phạt đối với thói tránh né trách nhiệm-bản thân Nhưng nếu bạn thực sự muốn gia tăng lòng tự trọng, thì sau đây

là một số gốc câu để bạn làm, trước khi bắt đầu đi xa hơn:

Đôi lúc , khi các sự việc đang diễn tiến tốt đẹp, thì tôi lại tự làm cho mình trở nên bất lực bằng cách –

Cách tốt đẹp trong việc tự làm cho mình trở nên bất lực là –

Đôi khi, tôi thử tránh trách nhiệm bằng cách

Nếu tôi có trách nhiệm hơn khi làm việc thì – Nếu tôi có trách nhiệm hơn đối với thành công trong các mối quan hệ của mình thì –

Nếu tôi có trách nhiệm đối với mọi lời tôi phát biểu thì –

Nếu tôi có trách nhiệm đối với những cảm giác của mình thì –

Nếu tôi có trách nhiệm đối với những hành động của mình, từng phút một thì –

Nếu tôi có trách nhiệm đối với hạnh phúc của mình thì –

Nếu ý nghĩa duy nhất trong cuộc đời tôi là ý nghĩa mà tôi đang sẵn sàng tạo ra thì –

Nếu tôi sẵn sàng hít thở thật sâu và trải nghiệm đầy đủ sức mạnh riêng của mình thì –

Ngay bây giờ, điều rất rõ ràng là -

Có lẽ bạn ý thức rằng ở một số lãnh vực trong cuộc đời mình, bạn ít có trách nhiệm-bản thân hơn so với những lãnh vực khác Có thể bạn rất chủ động và có trách nhiệm trong công việc, nhưng lại rất thụ động trong nhà đối với gia đình bạn Có thể bạn rất có trách nhiệm về sức khỏe của mình, nhưng lại rất vô trách nhiệm về tiền bạc Có thể bạn rất chủ động về sự phát triển trí tuệ, nhưng lại rất thụ động về những cảm xúc của mình

Bạn hãy xem xét những lãnh vực sau đây:

Sức khỏe

Những cảm xúc

Chọn lựa của bạn về người tình

Chọn lựa về bạn đời

Chọn lựa về bạn bè

Trạng thái hạnh phúc của bạn về tài chính

Mức độ ý thức và trách nhiệm mà bạn đặt vào công việc Mức độ ý thức và trách nhiệm mà bạn đặt vào các mối quan hệ của mình

Cách thức bạn đối xử với mọi người nói chung

Sự phát triển trí tuệ của bạn

Tính cách

Hạnh phúc

Lòng tự trọng

Bây giờ, bạn hãy hình dung một tỉ lệ từ 1 đến 10, với số

10 biểu thị điều mà bạn coi như trách nhiệm-bản thân tối ưu, và

số 1 biểu thị mức độ thấp nhất đối với trách nhiệm-bản thân Hãy

tự đánh giá mình về từng khoản, bằng cách đặt một con số bên cạnh đó Bạn có thể tách biệt những lãnh vực nào nhiều nhất vì nhu cầu công việc

Ở điểm này, nếu bạn nhận thấy mình nghĩ đến một lãnh vực này hoặc lãnh vực khác mà bạn rất có trách nhiệm, thì có thể

bạn nhận thấy mình phản đối: “Nhưng tôi không biết làm gì – tôi không biết làm thế nào để có trách nhiệm hơn”

Tất nhiên, hiếm khi điều này đúng

Trong việc hành nghề trước đây của tôi, khi các thân chủ đưa ra lời phản đối này, thì tôi sẽ thực sự chỉ ra và nói với họ

những điều họ có thể làm để trở thành những người tham gia chủ động hơn trong cuộc sống của họ Kinh nghiệm đã cho tôi thấy sự sai lầm của phương pháp này Hiện nay, sau khi các thân chủ biết cách hoàn tất-câu như thế nào, thì tôi thường đưa ra cho họ gốc

câu: Một trong những cách thức mà tôi có thể có trách nhiệm hơn đối với (điền vào lãnh vực) – và yêu cầu họ bắt đầu tiếp tục

thật nhanh Sau đó, họ bắt đầu đánh giá mình thực sự hiểu biết như thế nào

Tôi nghe thấy nhiều người, từ tất cả mọi tầng lớp xã hội

và phạm vi hoạt động, đã tạo ra những câu kết thúc thấu hiểu một cách đầy ấn tượng sâu sắc đối với gốc câu này, và tôi còn học hỏi để lắng nghe với thái độ hoài nghi rộng lượng, đối với những lời phản đối về sự thiếu hiểu biết và bất lực Nếu bạn nghe thấy chính mình phản đối, tôi đề nghị bạn cũng làm như vậy

Tất nhiên, đôi khi những người khác có thể giúp chúng ta trở nên ý thức về một số khả năng hành động, nhưng vẫn luôn luôn có một số điều mà chúng ta vốn đã biết rằng mình có thể

làm được Bạn hãy bắt đầu bằng những điều này

Chấp nhận trách nhiệm đối với sự hiện hữu của mình là nhận ra nhu cầu sống một cách hữu ích Đây là một ứng dụng cơ bản và quan trọng sâu xa, đối với ý tưởng có một đường hướng chủ động trong cuộc sống

Ở đây, không phải là vấn đề về mức độ khả năng hữu ích, nhưng nói đúng hơn, đó là chọn lựa của chúng ta trong việc rèn luyện bất cứ khả năng nào chúng ta có được Công việc hữu

ích là hoạt động tột bậc của con người Động vật phải tự điều

chỉnh theo môi trường tự nhiên của chúng; con người điều chỉnh môi trường tự nhiên theo họ Chúng ta có khả năng mang lại cho cuộc sống của mình sự hợp nhất về mặt tâm lý và hiện hữu, bằng

cách hòa nhập những hành động của mình với những mục tiêu đã được dự kiến trong suốt cuộc đời chúng ta

Cho dù chúng ta tìm kiếm công việc nào đòi hỏi và diễn

tả cách sử dụng đầy đủ nhất, chu đáo nhất đối với tâm trí và các giá trị của mình (giả thử tồn tại cơ hội để làm như vậy), thì không phải loại công việc mà chúng ta chọn ảnh hưởng đến lòng tự trọng của chúng ta (tất nhiên, miễn là công việc đó không độc hại đối với cuộc sống con người)

Sống hữu ích là tự cung cấp cho mình một những niềm vui và phần thưởng độc nhất của con người

Sống có trách nhiệm (và do đó, cổ vũ lòng tự trọng lành mạnh) liên quan mật thiết đến lối sống tích cực Thái độ đối với trách nhiệm-bản thân được thực hiện và diễn tả thông qua những

hành động Tôi có thể thực hiện những hành động nào sẽ đưa tôi

đến gần hơn với những mục tiêu của mình? Tôi có thể thực hiện

những hành động nào sẽ thăng tiến sự nghiệp của mình? – để cải

thiện đời sống yêu thương của tôi – để khơi dậy lối cư xử tốt hơn

từ những người khác ? – để gia tăng thu nhập của tôi? – để làm cho bản thân tôi hạnh phúc hơn? – để trau dồi sự phát triển trí tuệ hoặc tinh thần của tôi?

Giống như chúng ta cần suy nghĩ về những lối cư xử, nếu

chúng ta mong ước gia tăng lòng tự trọng của mình, nếu chúng ta mong ước sống có trách nhiệm hơn, thì chúng ta cần suy nghĩ

trong những điều kiện hành động rất cụ thể Chẳng hạn, thật không đủ tốt khi tự nhủ: “Tôi nên chu đáo hơn” Bạn sẽ làm gì

nếu bạn chu đáo hơn? Thật không đủ tốt khi tự nhủ: “Tôi nên có một thái độ tốt hơn đối với gia đình” Thái độ tốt hơn sẽ được

biểu thị như thế nào qua lối cư xử cụ thể?

Lối cư xử có thể về mặt tinh thần hoặc thể lý Suy nghĩ là một hành động; giữ sự tập trung vào việc thực hiện công việc là

một hành động; làm một bản danh sách là một hành động; đưa ra lời phát biểu đối với một người khác là một hành động; và cũng vậy đối với việc vuốt ve một khuôn mặt, truyền đạt sự đánh giá bằng những lời nói, viết một lá thư, thừa nhận một lỗi lầm, chuẩn

bị một bản báo cáo, quyết toán một cuốn sổ séc, hoặc xin một công việc Câu hỏi vẫn luôn luôn là: Lối cư xử có phù hợp với bối cảnh không? Sống có trách nhiệm-bản thân nghĩa là quan tâm đến câu hỏi đó

Vì thế, nếu chúng ta mong muốn thực hành trách bản thân nhiều hơn ở một số khía cạnh trong cuộc sống của mình, thì chúng ta cần suy nghĩ: Những hành động nào có thể được đối với tôi ở đây? Những chọn lựa của tôi là gì? Nếu tôi không chờ

nhiệm-đợi một phép lạ, hoặc chờ nhiệm-đợi người khác làm điều gì đó, thì tôi

có thể làm gì? Nếu tôi chọn lựa không làm gì cả, và chấp nhận nguyên trạng, thì tôi có sẵn sàng nhận trách nhiệm về quyết định

đó không?

Hãy xem xét điều này: Nếu trong cuộc sống của bạn, có những lãnh vực mà bạn thực hành một mức độ trách nhiệm-bản thân cao hơn, so với những lãnh vực khác, thì tôi đoán rằng đây

cũng là những lãnh vực mà trong đó, bạn yêu thích bản thân mình nhiều nhất Lãnh vực nào bạn tránh né trách nhiệm đều là lãnh vực bạn yêu thích bản thân mình ít nhất

Một lần nữa, tôi đề nghị bài tập hoàn tất-câu để kiểm tra

điều này: Như vậy: Tôi thực hành trách nhiệm-bản thân lớn nhất khi tôi -; tôi tránh né trách nhiệm-bản thân nhiều nhất khi tôi -; Khi tôi có trách nhiệm-bản thân, tôi cảm thấy -; Khi tôi tránh né trách nhiệm-bản thân, tôi cảm thấy -; Nếu bất cứ điều gì tôi đang viết đều đúng, thì – Tôi đang trở nên ý thức rằng -

Một lần nữa, bạn hãy suy nghĩ về 7 ngày kế tiếp trong cuộc đời bạn Nếu bạn phải thực hành trách nhiệm-bản thân nhiều hơn, thì bạn có thể làm gì một cách khác biệt? Hãy viết câu trả lời của bạn trong một cuốn vở

Sau đó, hãy nghĩ đến cách biến những điều bạn đã viết thành hành động Đừng nghĩ đến việc tự cam kết suốt đời, nhưng chỉ trong 7 ngày kế tiếp mà thôi – như một cuộc thử nghiệm Hãy khám phá tác động đối với ý thức của bạn về bản thân Khám phá tác động đối với cuộc đời bạn

Sau đó, nếu bạn thích những điều mình khám phá được, hãy thử thêm 7 ngày Rồi 7 ngày nữa

Chương 8

Sống Đích thực

Những sự dối trá tàn phá nhất đối với lòng tự trọng của

chúng ta không quá nhiều bằng những lời dối trá chúng ta nói, so với những sự dối trá chúng ta sống

Chúng ta sống dối trá khi chúng ta xuyên tạc sự thật về kinh nghiệm hoặc sự thật về con người mình

Do đó, tôi đang sống dối trá khi tôi giả vờ yêu thương mà tôi không cảm thấy; khi tôi giả vờ lãnh đạm mà tôi không cảm thấy; khi tôi tự giới thiệu về bản thân nhiều hơn con người của mình; khi tôi tự giới thiệu về bản thân ít hơn con người của mình; khi tôi nói rằng mình tức giận, và sự thật là tôi đang e ngại; khi tôi giả vờ bất lực, và sự thật là tôi lôi cuốn; khi tôi phủ nhận và che giấu sự phấn khích của mình về cuộc đời; khi tôi làm ra vẻ

mù quáng phủ nhận ý thức của mình; khi tôi làm ra vẻ có một khả năng hiểu biết mà tôi không có; khi tôi cười trong khi tôi cần phải khóc; khi tôi liên tục dành thời gian cho những kẻ mà tôi không ưa; khi tôi tự giới thiệu về mình như là hiện thân của các giá trị

mà tôi không cảm thấy hoặc nắm giữ; khi tôi tử tế với tất cả mọi

người, ngoại trừ những người mà tôi công nhận là mình yêu thương; khi tôi giả mạo những niềm tin để đạt được sự chấp nhận; khi tôi giả vờ khiêm tốn; khi tôi giả vờ ngạo mạn; khi tôi

để cho sự thinh lặng của mình hàm ý rằng tôi đồng ý đối với những niềm tin mà tôi không chia sẻ; khi tôi thú nhận say mê một loại người, trong khi vẫn nhất định ngủ với người khác

Lòng tự trọng tốt đòi hỏi sự phù hợp - nghĩa là con người

bên trong và con người biểu thị ra ngoài đời phải hòa hợp với nhau

Nếu tôi chọn giả mạo sự thật về con người mình, thì tôi làm như vậy để gây ấn tượng sai lầm đối với ý thức của những người khác (cũng như của bản thân mình) Tôi làm như vậy vì tôi cảm thấy hoặc tin rằng không thể chấp nhận được con người thực

sự của mình Tôi đánh giá ảo tưởng nơi tâm trí người khác vượt trên sự hiểu biết của mình về sự thật Sự bất lợi là tôi sống suốt đời với cảm giác bị dằn vặt rằng mình là một kẻ lừa đảo Điều này có nghĩa là trong số những điều khác, tôi tự ràng buộcmình

vào nỗi lo lắng khi tự hỏi: khi nào tôi sẽ được khám phá

Trước hết, tôi cự tuyệt chính mình; điều này hàm ý trong lối sống dối trá, trong việc lừa dối sự thật về con người của mình Sau đó, tôi xoay quanh cảm giác bị những người khác cự tuyệt hoặc tìm kiếm những dấu hiệu khả thi về sự cự tuyệt, mà tôi đang nhanh chóng tìm thấy một cách tiêu biểu Tôi tưởng tượng rằng vấn đề nảy sinh giữa bản thân tôi và những người khác Tôi không thấu hiểu rằng chính tôi đã thực hiện nơi bản thân mình điều tồi tệ nhất mà tôi vẫn sợ hãi từ những người khác

Lòng chân thành bao gồm việc tôn trọng sự khác biệt

giữa điều có thật và không có thật – và không tìm cách đạt được các giá trị bằng cách lừa dối sự thật; nghĩa là không tìm cách đạt được mục tiêu bằng cách giả vờ rằng sự thật khác hẳn với điều đang diễn ra

Khi chúng ta cố gắng sống một cách không xác thực, thì chúng ta luôn luôn trở thành nạn nhân đầu tiên của chính mình, vì rốt cuộc sự dối trá hướng tới bản thân chúng ta

Rõ ràng những lời nói dối bình thường trong cuộc sống hàng ngày gây bất lợi cho lòng tự trọng – “Không, tôi không lấy mẩu bánh thứ ba đâu”; “Không, tôi không ngủ với kẻ này người kia”; “Không, tôi không lấy tiền”; “Không, tôi không giả mạo những kết quả bài kiểm tra” v.v Hàm ý luôn luôn là sự thật đáng xấu hổ hoặc tệ hơn cả đáng xấu hổ Đó là thông điệp mà

chúng ta truyền đạt đến chính mình, khi chúng ta đưa ra những

lời nói dối như vậy Đây là mức độ rõ rệt của sự thiếu thành thật Sau đây, chúng ta phải suy nghĩ về sự thiếu thành thật thuộc loại sâu xa hơn nhiều, một loại kết hợp rất mật thiết (chúng ta có cảm giác như thế) với sự sống còn của chúng ta, đến nỗi chúng ta thường không thừa nhận rằng đó là một thách thức kinh khủng hơn

Việc tránh né sự hiểu lầm có thể có, đánh giá đúng lối sống xác thực không có nghĩa là bắt buộc phải nói sự thật Điều này không có nghĩa phải thông báo từng tư tưởng, cảm giác, hoặc hành động có thể có, bất kể bối cảnh, sự phù hợp hoặc thích

đáng Lối sống xác thực không có nghĩa là tự nguyện bộc lộ

những sự thật riêng tư một cách không phân biệt hoặc lộn xộn Điều này không có nghĩa là tự ý đưa ra những ý kiến về vẻ bề ngoài của người khác, hoặc đưa ra những lời chỉ trích về mọi khía

cạnh – một cách tất yếu – ngay cả khi được yêu cầu Điều này không có nghĩa là tự nguyện thông tin cho kẻ cướp về những nữ

trang đang che giấu

Mặt khác, chúng ta phải nhận ra rằng hầu hết chúng ta đều đã từng được khuyến khích không rõ rệt về lối sống xác thực hầu như từ ngày chúng ta chào đời

Hầu hết chúng ta đều được nuôi dạy và giáo dục bằng những cách thức khiến việc đánh giá đúng về tính xác thực càng

trở nên khó khăn vượt trội Chúng ta đã học hỏi từ rất sớm để phủ nhận những điều chúng ta đang cảm thấy, để đeo mặt nạ, và rốt cuộc đánh mất mối quan hệ với nhiều khía cạnh trong cuộc sống

nội tâm của mình Chúng ta trở nên vô ý thức về nhiều khía cạnh

thuộc về con người nội tâm – nhân danh việc điều chỉnh đối với thế giới chung quanh chúng ta

Người lớn khuyến khích chúng ta phủ nhận những nỗi sợ hãi, tức giận và đau đớn, vì những cảm giác như vậy làm cho họ không thoải mái Thông thường, họ không biết cách phản ứng như thế nào, khi sự giả vờ hòa hợp trong gia đình bị phá hủy hoàn toàn Nhiều người trong chúng ta cũng được khuyến khích che giấu (và cuối cùng dập tắt) sự phấn khích của mình Sự phấn khích lan truyền trong thần kinh của họ Nó làm cho những người lớn khó chịu khi ý thức được những điều mà từ lâu trước đây họ

đã đầu hàng Sự phấn khích phá hủy công việc hàng ngày

Các bậc cha mẹ lãnh đạm và kiềm chế về cảm xúc có khuynh hướng nuôi dạy những đứa con lãnh đạm và kiềm chế về cảm xúc, không chỉ thông qua các mối quan hệ rõ rệt của họ, mà còn thông qua lối cư xử, vốn bộc lộ cho con cái những điều gì thích đáng, phù hợp và có thể chấp nhận được về mặt xã hội

Ngoài ra, bởi vì rất nhiều điều trong thời thơ ấu gây hoang mang, khiếp sợ, đau khổ và nản chí, nên chúng ta học hỏi cách kiềm chế cảm xúc như một cơ cấu để tự vệ, như một cách thức để giúp chúng ta có thể vượt qua cuộc sống Chúng ta học hỏi tất cả một cách quá nhanh chóng Để sống còn, chúng ta học hỏi để “đóng vai người chết”

Cách “đóng vai người chết” rất phổ biến, đến nỗi nói chung, chúng ta nhận thấy đó là một trạng thái bình thường và thậm chí đáng mong ước của các sự việc Nó quen thuộc, “dễ chịu”, trong khi có thể chúng ta cảm thấy sự sinh động thật xa lạ, thậm chí còn lạc hướng nữa Tuy nhiên, cách “đóng vai người chết” lại là một chính sách loại bỏ-bản thân và xa rời-bản thân

Một trong những kinh nghiệm đau lòng và lạc hướng nhất của thời thơ ấu mà người ta đều có khuynh hướng kiềm chế

là nhận ra rằng hầu hết người lớn đều là những kẻ dối trá Điều này cũng có thể trở thành một hàng rào cản đối với sự hiểu biết

và đánh giá tính xác thực

Tôi nghe thấy mẹ tôi thuyết giảng cho tôi về đức tính thành thật, rồi sau đó, tôi cũng nghe thấy chính bà lại nói dối bố tôi Bố tôi nói với mọi người rằng ông coi thường người nào đó, rồi lát sau, chính ông lại bắt đầu nịnh bợ người đó suốt bữa ăn tối Tôi nhìn thấy một giáo viên trắng trợn phủ nhận sự thật đối với một sinh viên khác, thay vì thừa nhận rằng chính bà đã phạm lỗi

Theo hiểu biết của tôi, thì không nhà tâm lý nào nghiên cứu về tác động gây tổn thương đối với giới trẻ, qua tính chất nghiêm trọng của sự dối trá nơi những người lớn Tuy nhiên, khi tôi nêu vấn đề trong việc điều trị, và kêu gọi các thân chủ của tôi khảo sát về nó, thì hầu hết họ đều xác nhận rằng vấn đề này gây

ra sự phá hủy âm thầm nhất đối với tất cả những kinh nghiệm đầu đời

Nhiều bạn trẻ kết luận rằng lớn lên nghĩa là học hỏi để chấp nhận rằng nói dối là điều bình thường – nghĩa là chấp nhận

và đi theo những điều không có thật, như một đường lối của cuộc đời

Nhưng nếu chúng ta tự thừa nhận hình thức này của sự

hy sinh-tâm trí, nếu chúng ta tự để cho mình bị điều khiển bởi nỗi

sợ hãi, nếu chúng ta gắn thêm tầm quan trọng vào những điều người khác tin tưởng, thay vì gắn bó vào những điều chúng ta

biết là đúng – nếu chúng ta đánh giá sự thuộc về vượt trên sự hiện hữu – thì chúng ta sẽ không đạt được tính xác thực Để đạt được

tính chất này, cần phải có lòng can đảm và sự độc lập, đặc biệt bởi vì rất hiếm khi chúng ta bắt gặp những phẩm chất này nơi

người khác Nhưng tình trạng này không nên cản trở chúng ta; nếu những người sống đích thực là thiểu số, thì cũng vậy đối với những người hạnh phúc ; cũng vậy đối với những người có lòng

tự trọng tốt; cũng vậy đối với những người biết cách làm thế nào

để yêu thương

Trong khi phẩm chất các mối quan hệ của họ rõ ràng vượt trên phẩm chất của những người có lòng tự trọng thấp, thì nói chung, những người có lòng tự trọng cao lại ít được ưa thích

Họ hay nói thẳng hơn, vì họ vốn độc lập hơn mức trung bình Họ cởi mở hơn về những suy nghĩ và cảm giác của mình Nếu họ hạnh phúc hoặc phấn khích, họ không e ngại bộc lộ điều đó Nếu

họ đau khổ, họ cảm thấy không buộc phải “tỏ ra dễ chịu” Nếu họ giữ những ý kiến không phổ biến, mặc dù vậy, họ vẫn diễn tả chúng Họ tự khẳng định mình một cách lành mạnh Và bởi vì họ không e ngại khi là chính mình, nên đôi khi, họ nảy sinh sự đố kỵ

và không ưa những kẻ bị ràng buộc nhiều hơn vào quy ước

Đôi khi, với sự hồn nhiên, họ ngạc nhiên vì phản ứng của mình, và đôi khi, họ có thể bị tổn thương do phản ứng này Nhưng không phải vì thế mà họ đầu hàng cam kết riêng của họ đối với sự thật Họ không đánh giá ý kiến hay của những người khác vượt trên lòng tự trọng của mình Họ chỉ biết rằng có những

kẻ mà tốt nhất họ nên tránh gặp

Họ tìm cách nuôi dưỡng các mối quan hệ tốt thay cho các mối quan hệ xấu – ngược lại với những kẻ có lòng tự trọng thấp, hầu như luôn luôn kết thúc bằng các mối quan hệ độc hại

Các mối quan hệ của người có lòng tự trọng cao được biểu thị bằng mức độ trên trung bình về sự rộng lượng, tôn trọng,

và thái độ đàng hoàng hỗ trợ lẫn nhau Ai nhắm đến sự phát triển đều có khuynh hướng hỗ trợ khát vọng phát triển của những người khác Ai thích thú với sự phấn khích của mình đều thích