Bài viết "Cơ cấu đội ngũ công nhân, lao động thủ đô và những vấn đề xã hội đặt ra hiện nay" trình bày về cơ cấu đội ngũ công nhân, lao động thủ đô, bầu không khí tâm lý trong tập thể lao động, đời sống vật chất và tinh thần trong đời sống của công nhân lao động thủ đô.
Trang 1
C C u đ i ng công nhân, lao đ ng th đô
và nh ng v n đ xã h i đ t ra hi n nay
TÔN THI N CHI U*
Trong nh ng n m qua, th c hi n đ ng l i đ i m i c a i h i ng toàn qu c l n th Vi và i h i
ng b thành ph l n th X b m t xã h i c a Th đô đã có nhi u bi n đ i S t n t i và phát tri n c a nhi u thành ph n kinh t , c ng nh vi c phát huy quy n t ch s n xu t kinh doanh, c nh tranh c a các thành ph n kinh t đã bu c các c s s n xu t kinh doanh (nh t là các c s qu c doanh- t p th ) ph i có
nh ng thay đ i nh t đ nh v ph ng h ng, t ch c s n xu t Chính đi u này đã tác đ ng đ n c c u đ i
ng công nhân, lao đ ng và tâm t c a h
M t s v n đ đ t ra cho các c s qu c doanh - t p th đã t n t i t lâu, v i m t c cáu đ i ng ch u
nh h ng c a chi n tranh và c ch qu n lý bao c p, cách tuy n d ng và đào t o quan liêu, làm vi c trên dây chuy n công ngh l c h u là ph i biên đ i nh th nào đ đáp ng đ c yêu c u c a c ch s n xu t
m i Tr c nh ng bi n đ i c a xã h i, c a c s thì tr ng thái tâm t c a đ i ng công nhân, lao đ ng và
đ i s ng v t ch t, tinh th n c a h ra sao? T cách đ t v n đ nh v y, Thành y ng C ng s n Vi t Nam thành ph Hà N i, Liên đoàn Lao đ ng thành ph và Vi n Xã h i h c đã ti n hành cu c nghiên c u
xã h i h c c th các c quan xí nghi p thu c các thành ph n kinh t khác nhau (qu c doanh - t p th -
t nhân) Th đô Hà N i
Bài vi t này trình bày nh ng nét chung nh t các k t qu thu đ c c a cu c nghiên c u Nh ng s li u
đ c d n ra trong bài này là ý ki n c a 1.566 công nhân, lao đ ng chín c s s n xu t, kinh doanh, đào
t o đ i di n cho m t s ngành ngh c a công nhân, lan đ ng Th đô1
ng nhiên m t s t ng l p công nhân không có m t trong cu c đi u tra này nh : công nhân ch t o máy, xây d ng Song đi u đó không làm gi m nh giá tr ph bi n c a các k t qu , b i vì cu c đi u tra đã h ng đ n nh ng v n đ chung nh t
hi n nay ch không đi sâu vào t ng c s
1 Nh ng v n đ v c c u d i ng công nhân, lao đ ng Th đô
C c u đ i ng c a công nhân, lao đ ng Th đô hi n nay là k t qu c a quá trình phát tri n s n xu t t
tr c đ n nay theo các giai đo n chuy n đ i n n kinh t Chúng ta đã tr i qua m t giai đo n dài c a c
ch qu n lý quan liêu bao c p l i ch u h u qu c a chi n tranh làm cho c c u đ i ng công nhân, lao
đ ng không đ ng đ u và đ t đo n Sau ngh quy t i h i ng toàn qu c l n th Vi, s ra đ i c a n n kinh t nhi u thành ph n, c ng nh đ i m i c ch qu n lý theo các Quy t đ nh 217/HDBT và 176/H BT đã nh h ng rõ nét lên c c u đó
ng tr c th thách c a cách qu n lý s n xu t kinh doanh theo c ch th tr ng trong m y n m v a qua, đi u đ u tiên các c s s n xu t kinh doanh đã t ch c ki n toàn l i đ i ng công nhân, lao đ ng mà
ch y u là c g ng gi m s l ng biên ch xu ng b ng nhi u bi n pháp khác nhau Trong đó không tuy n
d ng công nhân m i đ c xem là m t bi n pháp tr ng tâm Chính đi u đó làm cho tu i đ i trung bình c a
*
Tr ng phòng Ph ng pháp và k thu t xã h i h c Vi n Xã h i h c
1 Nh ng đ n v đ c kh o sát là: Nhà máy thi t b đo đi n, Nhà máy d t 8-3, Nhà máy k o xu t kh u H i Hà, S qu n lí
và phân ph i đi n Hà N i, Công ty v n t i hàng hóa Hà N i, C a hàng bách hóa t ng h p Hà N i, Tr ng công nhân k thu t
Hà N i, H p tác xã may đo cao c p i ng, Xí nghi p xây d ng t doanh Thái Thành
Trang 2công nhân, lao đ ng t ng lên T l công nhân tr t 30 tu i tr xu ng ch còn 27,9% Trong khi đó l a
tu i t 46 tr lên đang có xu h ng t ng lên, hi n t i chi m 16,9% N u c đà s n xu t b p bênh nh
hi n nay, không có đ nh h ng c th thì trong vòng vài ba n m t i t l thanh niên công nhân càng gi m
i u này không ch gây nên th a lao đ ng ngoài xã h i, thanh niên không có vi c làm, mà ch y u s
gây nên s đ t đo n trong c c u d i ng công nh n, lao đ ng Th đô n m t lúc nào đó khi các c s
n đ nh, vi c phát tri n s n xu t yêu c u t ng s l ng công nhân thì m i tuy n ch n và đào t o Cách làm nh v y c n có th i gian và không đáp ng s n xu t trong n n kinh t theo c ch th tr ng
Nhìn vào c c u đ i ng công nhân, lao đ ng Th đô hi n nay chúng ta còn th y nh h ng c a cách
qu n lí c đ l i ch t l ng i làm vi c không phù h p v i chuyên môn đ c đào t o là khá cao Con
s này chi m t 5% (Công ty v n t i hàng hóa) đ n 28,5% (S qu n lí và phân ph i đi n Hà N i) Bên
c nh đó còn có s công nhân ch a đ c đào t o chuyên môn theo tr ng l p mà ch v a h c v a làm,
ho c đang đ ng trong dây chuy n s n xu t không c n đào t o Nh ng ng i làm không đúng ngành ngh
đ c đào t o thì đa s không mu n quay l i làm theo ngh đào t o Th c t đó t o ra không ít khó kh n cho c s s n xu t khi mu n thay đ i công vi c cho công nhân, b trí l i dây chuy n s n xu t theo h ng kinh doanh m i Nhi u công.nhân, lao đ ng trong tình hình th c t hi n nay th ng ng i h c h i, thích làm vi c theo kinh nghi m s n có h n là áp d ng cái m i b i vì khi áp d ng cái m i c n có m t th i gian làm quen, nh h ng đ n n ng su t, ti n l ng c a mình i u này đ c th hi n rõ nét khi th c hi n Quy t đ nh 176/HDBT các nhà máy, xí nghi p Nhi u giám đ c đã g p ph i khó kh n trong vi c b trí dây chuy n s n xu t các m t hàng ngoài hàng truy n th ng Có nhi u n i công nhân, lao đ ng thà ngh không n l ng còn h n là sang dây chuy n s n xu t m i
Th c t trên đây đ t ra cho nh ng ng i qu n lý m t nhi m v : trong khi chuy n sang c ch t ch
s n xu t kinh doanh theo c ch th tr ng c n đàn t o l i đ i ng công nhân, lao đ ng không ch trình đ tay ngh mà c nh n th c C n t o cho ng i công nhân m t nh n th c m i phù h p v i th c t xã h i,
đ ng th i nàng cao tay ngh cho h nh ng v n đ m b o thu nháp không b h t h ng Nói đ n c c u đ i
ng công nhân, lao đ ng chúng ta không th không nói đ n c c u tay ngh Th c t cho th y t l công nhân b c cao các c s là th p và tu i đ i c a s công nhân này là khá cao Ví d :
- Nhà máy thi t b đo đi n ch có 21,9% là th b c cao, trong đó có 37,5% n m l a tu i trên 45
- Nhà máy d t 8-3 công nhân b c cao chi m t l 34,5% nh ng có đ n 51,4% trong s đó là l a tu i
t 46 tr lên
- Nhà máy k o xu t kh u H i Hà ph n l n công nhân, lao đ ng th công, song s th có tay ngh b c cao c ng ít (20,9%)
S qu n lí và phân ph i đi n Hà N i tình hình c ng di n ra nh v y Ch có 29,1% là th b c cao thì
có t i 53,8% đ tu i t 46 tr lên
Nh v y chúng ta th y có s đ t đo n c c u đ i ng theo tu i đ i và b c th S đ t đo n này do nhi u nguyên nhân khác nhau nh : nh h ng c a chi n tranh, chi n l c phát tri n c a các ngành, các chính sách kinh t - xã h i B t k nh th nào, s đ t đo n này c ng khi n chúng ta ph i lo l ng đ n tính k t c, s liên t c c a đ i ng công nhân, lao đ ng Th đô N m m i n m t i m t s đáng k nh ng công nhân lành ngh vì lí' do s c kh e, vì tu i đ i s ra kh i lao đ ng tr c ti p trong khi l p tr tu i h n
hi n ch a đ c chu n b đ bù đ p l i
Liên quan đ n v n đ này, chúng tôi có đ a ra câu h i v nguyên nhân s công nhân, lao đ ng có tay ngh cao l i c s ít K t qu thu đ c nh sau:
Trang 3B ng 1 Vì sao có ít công nhân lao đ ng có tay ngh cao c s c a mình
C s
Nguyên nhân
H i
Hà
D t 8-3
Thi t b
đo đi n S đi n V n t i Tr ng công nhân k thu t
- lãnh đ o các c p ch a th t
quan tâm
28,8 31,7 13,2 29,8 16,7 21,5
- Kinh phí đào t o không đ 9,9 9,8 14,7 22,5 12,4 29,2
- Còn ch u nh h ng bình quân
ch ngh a trong chính sách
l ng
30,4 48,5 29,9 48;1 17,2 43,1
Nh ng s li u trên cho chúng ta th y hi n nay do tr l ng theo n ng su t lao đ ng, mà ít tính đ n tay ngh đã kìm hãm vi c nâng cao tay ngh c a công nhân b t k c s nào, t các nhà máy, xí nghi p
đ n tr ng đào t o công nhân thì lí do chính sách l ng còn bình quân không khuy n khích đ c ng i
có tay ngh cao đ u đ c nhi u ng i tán đ ng nh t K đó là các nguyên nhân t phía lãnh đ o c s và chính ng i công nhân
Các nguyên nhân này có liên h m t thi t v i nhau, tác đ ng qua l i song đi m xu t phát là t ch tr
l ng bình quân Do yêu c u c a xã h i các c s s n xu t đang trên đ ng tìm h ng thoát ra kh i s đình đ n, lo có vi c làm và thu nh p tr c m t cho công nhân, lao đ ng đã d n đ n hi n t ng nêu trên
Tr ng công nhân k thu t - c s đao t o l p tr k t c, đang g p ph i khó kh n v kinh phí đào t o nên
lí do kinh phí không đ đ ng v trí th hai
M t khác, các nhà máy, xí nghi p do ph i h ch toán đ c l p, ph n kinh phí đào t o c ng ph i tính đ n
b t bu c lãnh đ o đ n v gi m nh s quan tâm đào t o tay ngh cho công nhân Ng i công nh n th y s chênh l ch m c l ng gi a các b c không còn ý ngh a, mà ch có ý ngh a khi xét báo hi m xã h i d n đ n
ng i h c h i nâng cao tay ngh
Trong chi n l c phát tri n các ngành công nghi p c a thành ph nh d t, c khí nh ng con s trên
t o ra cho chúng ta không ít b n kho n B i vì nh ng ngành ngh này yêu c u chuyên môn cao và tinh vi,
đi u đó không th có ngày m t ngày hai mà c n ph i có th i gian và đào t o Theo báo cáo c a các đ ng chí lãnh đ n Tr ng công nhân k thu t s h c sinh xin vào h c các ngành này ngày m t gi m so v i các ngành khác Ngoài ra nhi u h c sinh vào tr ng c ng ch a xác đ nh cho mình là h c đ n m v ng công ngh s n xu t sau này Không ít b c ph huynh cho con em vào h c ch đ nhà tr ng qu n lý h khi con
em mình ch a có vi c làm, tránh lêu l ng ngoài đ ng
T nh ng nh n xét trên, chúng ta nh n th y có hai v n đ c n đ c quan tâm tr c m t:
- M t là, c n có ch đ ti n l ng theo các b c th cho phù h p, khuy n khích đ c công nhân, lao
đ ng có tay ngh cao
- Hai là, ph i đ c bi t quan tâm đ n s c kh e và đi u ki n làm vi c cho s công nhân có tay ngh cao đang l a tu i 45-50 H không ch có vai trò quan tr ng trong s n xu t tr c ti p mà c trong vi c dìu dát truy n bá kinh nghi m cho l p tr k t c ng th i chú tr ng đào t o l p tr v chuyên môn
Trang 4V n đ ch t l ng c a đ i ng c ng s ph c t p h n n a n u ch đ l ng b c, đi u ki n s n xu t trì
tr c ti p t c nh hi n nay N u trong s n xu t kinh doanh mà chúng ta v n ti p t c duy trì hình th c quan liêu hành chính trong đào t o thì th có tay ngh cao s ngày càng ít đi Chính đi u ki n s n xu t,
đ i s ng hi n nay đã t o ra s không n đ nh trong đ i ng công nhân, lao đ ng Th đô Khi đ c h i: mong vòng hai n m t i thì đ ng chí có d đ nh gì?l' h u h t các c s nghiên c u có kho ng 25-40%
ng i có d đ nh r i kh i c s c a mình b ng cách xin đi h c, đi xu t kh u, chuyên c quan, ho c ngh
h u, ngh m t s c T l này cao nh ng c s mà l ng hi n nay quá th p nh : Công ty v n t i hàng hóa (40%), Tr ng công nhân k thu t (38%) , th p nh t là Nhà máy thi t b đo đi n (25,9%)
Nói đ n c c u đ i ng công nhân chúng tôi mu n đ c p đ n t l nh ng ng i là đ ng viên Theo
m u đi u tra đ c ch n m t cách ng u nhiên t các c s trong 1.566 ng i có 19,4% đ ng viên công
nhân tr c ti p s n xu t Song có s phân b không đ u đàng viên các c s , các khu v c So v i m y
n m tr c đây thì t l này t ng lên, song đi u đó không có ngh a là m y n m qua nh p đ phát tri n
ng có t ng Th c t khi phát tri n n m thành ph n kinh t và th c hi n Quy t; đinh 176/H BT nh ng
ng i xin ngh ho c ra kh i c quan ch y u là ng i ngoài đ ng -
Tuy r ng t l đ ng viên là công nhân, lao đ ng là khá cao, song chúng ta
c n l u ý đ n tu i đ i c a đ ng viên S đàng viên tr d i 30 tu i r t th p: 11% trong s đ ng viên
S qu n lí và phân ph i' đi n, con s này Nhà máy thi t b đo đi n là 11,9% Nhà máy k o xu t kh u
H i Hà công nhân tr r t đông, s d i 30 tu i chi m kho ng 50%, song trong m u đi u tra không có ai là
đ ng viên thanh niên Nh ng con s này c ng cho th y s c p bách ph i tính đ n s đ ng viên k t c trong đ i ng c a đ ng hi n nay c s
Khi chúng ta nhìn nh n ch ng nh ng m t s l ng và c ch t l ng c c u đ i ng c a công nhân, lao
đ ng, chúng ta c n nh n th y nh ng v n đ đang đ t ra cho các l a tu i, các trình đ ngh nghi p, cách
th c đào t o và tái t o c a c c u đó Nh ng v n đ đó xu t hi n m t cách khách quan do r t nhi u nguyên nhân và đòi h i nh ng gi i pháp khác nhau Gi i pháp c b n hi n nay là khôi ph c và phát tri n công nghi p, n đ nh quá trình đào t o, l y l i s cân đ i gi a các l a tu i
2 B u không khí tâm lý trong t p th lao đ ng
Khi nghiên c u nh ng v n đ th c t c a đ i ng công nhân, lao đ ng trong s n xu t và công tác, m t
cu c đi u tra xã h i h c có n i dung khác v i các công trình nghiên c u kinh t Tr ng tâm c a cu c đi u tra xã h i h c là phát hi n thái đ c a ng i lao đ ng đ i v i công vi c c a h Thái đ đó đ c quy đ nh
b i các đi u ki n v t ch t, tinh th n trong lao đ ng, các quan h trong t p th lao đ ng, các c ch b o
đ m quy n l i và ngh a v cho ng i công nhân Tóm l i ph i hi u đ c ng i lao đ ng t đánh giá mình và đánh giá t p th lao đ ng c a mình nh th nào, nh ng khó kh n v m t t t ng mà h c n thán
g đ thúc đ y phong trào lao đ ng c a đông đ o qu n chúng
u tiên chúng ta hãy xem nh ng ng i công nhân ngh gì v ngh nghi p, công vi c đang làm hi n nay K t qu chung đ c th hi n trong b n t ng h p sau: Bàng 2 Thái đ c a công nhân lao đ ng Th
đô đ i v i chuyên môn ngh nghi p c a mình
Trang 5C s , xí nghi p H ng thú Phù h p Thu nh p cao
Trong đi u ki n hi n nay, so v i yêu c u c a cu c s ng, khó có m t ngh nào đ c trên n a công nhân đánh giá có thu nh p cao Các c s nh : Thi t b đo đi n, S đi n và Nhà máy k o H i Hà là có trên 10% công nhân cho ngh nghi p c a mình là thu nh p cao Trong khi đó, công nhân Nhà máy d t 8-3
có m c thu nh p g n t ng đ ng v i ba c s trên, ch có 6,4% th a nh n là có thu nh p can Tình hình
th c t cho th y không nh t thi t nh ng ngành ngh đòi h i chuyên môn cao là thu nh p cao và ng c
l i
T s li u b ng 2 chúng ta có th nh n xét r ng tâm tr ng c a ng i công nhân, lao đ ng ph thu c
m t cách ch t ch và c th vào tình hu ng c a t ng ngh nghi p trong b i c nh chúng c a n n kinh t
hi n nay Công nhân Nhà máy k o H i Hà làm vi c th công, gi n đ n nh ng do có l ng cao nên s
ng i h ng thú và phù h p n ng l c cao nh t Giá tr tinh th n đang m t u th ng tr c cu c s ng
v i m c l ng th p (th p nh t trong s 9 c s đ c đi u tra), l i thêm s xu ng c p c a c s v t ch t,
s sa sút ý th c h c t p c a h c sinh khi n cho ch có 18,5% cán b gi ng d y Tr ng công nhân k thu t
c m th y công vi c c a mình là h ng thú Nh ng ngh nghi p đã khá c ng th ng 'v th l c và không d
có thu nh p cao c ng khó làm cho ng i công nhân h ng thú
đây chúng tôi l u ý thêm là hi n nay b t k c s nào c ng có m t t l t 10% đ n 20% công nhân lao đ ng c m th y công vi c đang làm là không h ng thú và không phù h p v i n ng l c
i chi u v i các đi u ki n lao đ ng thì rõ ràng tình tr ng suy sút liên t c c a các điêu ki n v t t , v sinh công nghi p, máy móc xu ng c p đang nh h ng nghiêm tr ng không nh ng đ n ch t l ng lao
đ ng mà c tinh th n c a công nhân Vì v y s h ng thú, yên tâm ngh nghi p không đ n gi n ch là s
nh n th c, là tình c m mà còn đòi h i nh ng đi u ki n làm vi c th c t và các chính sách c th Th c t các c quan xí nghi p càng đông công nhân thì tâm tr ng không yên tâm v i s n xu t càng rõ i m này
đ c th hi n qua ch báo v s ng i lo ph i nghi vi c khi th c hi n quy t đ nh 176/HDBT:
- K o H i Hà: 63,4%
- Thi t bi do đi n: 46,2%
- V n t i hàng hóa: 39.8%
- S di n l c: 17,1%
- Bách hóa t ng h p: 7,4%
Tâm tr ng này g n li n v i m c đ b o đ m vi c làm cho công nhân và th c t th c hi n quy t đ nh 176/H BT trong th i gian v a qua c s Hi n t i và trong vòng vài n m t i v n đ có vi c làm đang
và s là m i quan tâm hàng đ u c a công nhân, lao đ ng th đô Di u này th hi n c trong đánh giá hi n
t i v vi c làm và tri n v ng có đ vi c hay không c a công nhân Trong b u không khí nh v y ng i công nhân, lao đ ng t đánh giá v trách nhi m c a h nh th nào? V i nh ng tr l i cho câu h i: "Tôi luôn luôn chú ý đ n ch t l ng công vi c và s n ph m " cho ta th y n i nào vi c làm luôn g n v i m c
Trang 6l ng th a đáng thì t l ng i luôn chú ý đ n ch t l ng càng nhi u và luôn gi k lu t lao đ ng C ng chính nh ng n i đó ng i công nhân mu n phát huy n ng su t và hi u qu công vi c c a mình khi đi u
ki n cho phép
- Các k t qu trên đây cho phép chúng ta rút ra m t k t lu n v tình hình lao đ ng s n xu t hi n nay: Tâm t c a ng i lao đ ng có s c ng th ng không ch do nh ng khó kh n c a đi u ki n lao đ ng, đi u
ki n s ng, mà còn b tác đ ng b i các y u t c n tr đ n kh n ng c ng hi n và thành qu đem l i cho h
M c s ng b p bênh, lao đ ng b tr ng i (thi u vi c làm, đi u ki n lao đ ng không đ m b o ) là nh ng
y u t th ng xuyên gây ra s c ng th ng v tâm lý xã h i hi n nay
Trong b c tranh v t p th lao đ ng hi n nay c ng có nh ng đi m đáng l u ý Trong th c t hi n nay không th y có s đánh giá th ng nh t v ph ng h ng, cách b trí s n xu t, v quan h gi a lãnh đ o và công nhân, v s đoàn k t giúp đ l n nhau trong t đ i s n xu t Di u mà công nhân, lao đ ng không hài lòng nh t v t p th lao đ ng c a mình chính là v n đ phát huy quy n làm ch c a h , cho h tham gia
qu n -lý T nhà máy đ n tr ng đào t o công nhân, ho c h p tác xã ch có kho ng 6,9% đ n 38% qu n chúng hài l ng v đi m này Hai c s có s ng i hài lòng v vi c phát huy quy n làm ch ít nh t là h p tác xã May đo D i
ng (6,9%) vã Tr ng công nhân k thu t (9,2%)
M t t p th lao đ ng v ng m nh là t p th có s nh t trí cao t trên xu ng d i v các m t, có s đoàn k t giúp đ nhau Song t t c các c s đ c kh o sát theo hai ch tiêu c b n này không có n i nào trên 75% ng i hài lòng Riêng chi s v m i quan h gi a lãnh đ o và b lãnh đ o s ng i c m th y hài lòng cao nh t là Nhà máy k o H i Hà (57,1%), và th p nh t là Tr ng công nhân k thu t (32,2%) Khi chúng ta chuy n đ i c ch qu n lý kinh t , các nhà máy, xí nghi p thay đ i cách làm n thì tâm
t c a công nhân ra sao? phân tích t t ng c a công nhân tr c nh ng bi n đ i cách s n xu t, kinh doanh c s , chúng tôi đã đ a ra 3 câu h i liên quan đ n ph ng h ng, t ch c s n xu t và đánh giá
hi u qu nh sau: 1 Tôi nh n th y ph ng h ng cóng tác và s n xu t c a c quan hi n nay là đúng
h ng
2 Tôi hài lòng v i cách t ch c lao đ ng s n xu t c a đ n v
3 Tôi nh n th y th i gian g n đây, công tác, s n xu t c a c quan tôi đang tiên tri n và có tri n v ng
K t qu tr l i c a nh ng ng i đ c đi u tra v ba câu h i này là nh sau (tính %)
Câu 1 Câu 2 Câu 3
- H p tác xã may i ng 67,6 48,0 30,4
Nh v y, trong công nhân, lao đ ng đã không có s đánh giá th ng nh t v ba ph ng di n: ph ng
h ng, t ch c và k t qu i đa s ng i đ c h i (tr Công ty v n t i hàng hóa và Tr ng công nhân
Trang 7k thu t) tán thành ph ng h ng s n xu t, song t l s ng i tán thành cách t ch c s n xu t l i ch
g n 45% và d n đ n s nh n th y k t qu s n xu t đang ti n tri n t t ch x p x 50% Rõ ràng là tr ng thái
t t ng c a công nhân đ i v i s n xu t ch n đ nh khi c sô n đ nh và phát tri n đ c s n xu t, b o
đ m đ vi c làm và thu nh p cho công nhân c s nào, khi mà s n xu t không n đ nh thì khó có th
giáo d c t t ng đ công nhân tin t ng vào s phát tri n c a c s Cách t ch c s n xu t hi n nay đang là v n đ gây ra nhi u s xáo đ ng trong t t ng, tâm lý c a công nhân c s nào c ng t n t i hai ba lo i ý ki n trái ng c nhau v cách t ch c s n xu t Di u này không th quy cho vi c thay đ i c
ch qu n lý s n xu t, mà ch y u ao C Ch đi u hành khi t ch c l i s n xu t, khi th c hi n quy t đ nh 176/H BT Công nhân, lao đ ng r t d tán thành v i ph ng h ng s n xu t (cái chung) nh ng l i r t khó tán thành v i cách b trí s n xu t hi u qu công vi c có liên quan đ n b n thân (cái riêng)
i u m u ch t trong công tác giáo d c t t ng hi n nay cho công nhân không ph i ch làm sao cho qu n chúng tán thành ph ng h ng s n xu t mà làm sao cho h hi u v i ph ng h ng nh v y thì
c n ph i thay đ i cách t ch c nh th nào cho phù h p và h t nguy n làm theo cách t ch c đó
C ch qu n lý điêu hành m t s c s hi n hay v i nh ng bi n pháp không đ ng b nh ch đ s
d ng, đê b t cán b , th ng ph t đang là đ i t ng c a nh ng th c m c trong công nhân, lao đ ng
V th ng ph t không nghiêm minh, cu c điêu tra cho th y các con s nh sau: Nhà máy thi t b đo
đi n đó là nh n xét c a 23,9% s ng i đ c đi u tra; S đi n Hà N i là 29% Nhà máy d t 8-3 là 31,2% Nhà máy k o H i Hà 21,9% Công ty v n t i hàng hóa 26,3%
Vê hi n t ng s d ng cán b ch a đúng v i n ng l c, nh t là vi c đ a cán b vào công tác qu n lý ta
có các con s nh sau: Thi t b đo đi n đó là nh n xét c a 62% s ng i đ c h i, Nhà máy d t 8-3 là 60% S đi n là 64% và Nhà máy k o H i Hà là 49,9
Trong th i gian v a qua công vi c tinh gi m biên ch , b trí ng i lao đ ng cho phù h p v i yêu c u
s n xu t theo tinh th n quy t đ nh 176/HDBT c ng t o nên nh ng suy ngh khác nhau trong công nhân Khi đ c h i v m c đ công khai, đúng đ i t ng công tác này c quan ng i đ c h i, ta có k t qu sau: Nhà máy d t 8-3 s ng i đ c h i cho r ng đã làm công minh, đúng đ i.t ng là 40,6% Thi t
b đo đi n 44,7% S đi n 34,2% Công ty v n t i hàng hóa 36,6% Nhà máy k o H i Hà 36,6% Có l đây c ng là m t lý do khi n cho m t t l cao s ng i các c s lo l ng ph i ngh vi c khi th c hi n quy t đ nh 176/H BT
Nh v y đâu c ng t n t i hai ba lo i ý ki n khác nhau, trái ng c nhau t p h p quanh đó là m t
ph n ba ho c m t n a s ng i có cách ngh , cách nh n xét khác v i s ng i khác Không th cho đây là
hi n t ng bình th ng và đây không ch là s khác bi t thu n túy v nh n th c, v cách ngh V n đ
n y th ng di n ra trong nh ng c s mà các tiêu chu n, ch đ không đ c công khai, dân ch hóa
Nh ng hi n t ng nh v y không ph i ch y u b t ngu n t công tác t t ng, 't vai trò, uy tín c a cán
b lãnh đ o Nó b t ngu n ch y u t c ch qu n lý d a trên tình c m, thi u các tiêu chu n công khai, thi u s c th hóa các yêu c u, tiêu chu n v n ng su t, ch t l ng, hi u qu Các hi n t ng đó b t ngu n t nh ng s vi c c th và t o ra m t d lu n, đánh giá khác nhau trong công nhân, lao đ ng Tình
tr ng kém sút c a chính quy hóa theo yêu c u c a s n xu t công nghi p, cùng v i nh ng khó kh n trong
s n xu t gây nên s tùy ti n là nguyên nhân ch y u d n đ n s đánh giá khác nhau và làm n y n không
d t nh ng mâu thu n, l ng c ng gi a các cá nhân, gi a nhóm này v i nhóm khác
C ng c n l u ý thêm, chính s c t nh c, đãi ng , th ng ph t không nghiêm minh cùng v i tình tr ng thi u th n v t t , cách t ch c đi u hành s n xu t thi u khoa h c còn là nguyên nhân ch y u d n đ n các
hi n t ng tiêu c c trong đ n v Th c t cho th y b t k nh th nào chúng ta c ng đ ng tr c nhi m v
Trang 8s m t là t ng c ng k lu t lao đ ng và phát huy h t kh n ng lao đ ng c a m i ng i i u đó c ng có ngh a ph i nhanh chóng đ i m i cách qu n lý, đi u hành, phát huy quy n ch đ ng sáng t o c a công nhân đ t ng b c n đ nh các đi u ki n lao đ ng, b o đ m có đ vi c làm và n đ nh t p th s n xu t
3 i s ng v t ch t, tinh th n và nguy n v ng c a công nhân, lao đ ng th đô hi n nay
Bên c nh nh ng v n đ đ c nêu ra trên, th c tr ng đ i s ng v t ch t tinh th n và nguy n v ng c a công nhân, lao đ ng th đô c ng đ c đ c p đ n trong cu c nghiên c u này Nh ng thông tin v v n đ này s có ích cho công tác công v n, b i vì nó luôn là m t tr ng tâm trong công tác công đoàn các c
s
M t đi u d nh n th y là thu nh p t đ n v c s đem l i cho ng i công nhân hi n nay là quá th p
so v i yêu c u c a cu c s ng hàng ngày, h n n a l i không đ ng đ u nhau Các c s có vi c làm, thì công nhân ngoài l ng c bàn còn có ti n n ng su t, ca mà kho n này v t l ng c b n nhi u Còn c
s nào không đ vi c làm ho c không tiêu th đ c s n ph m thì thu nh p ch bó g n l ng c b n Khi đi u tra v thu nh p chúng ta r t khó đo l ng chính xác b i vì ngày nay thu nh p t c quan không thu n túy chi là l ng c b n mà còn ban kho n khác, thu nh p m i tháng c ng khác nhau Tuy nhiên chúng tôi c ng c đ a ra m t b ng thu nh p t c s do công nhân ghi l i
B ng 3 Th nh p c a công nhân do c quan đem l i (đ n v nghìn đ ng)
<50 51 - 60 61-80 81-100 >100
- Thi t bi do di n 1,0 2,2 18,3 46,7 31,7
- K o H i Hà 17,9 3,8 2 73 2,1 18,5
- S di n 17,1 17,1 29,8 20,4 15,5
- V n t i hàng hóa 66,7 25,3 6,9
- Bách hóa t ng h p 39,2 19,3 21,0 19,3 0,8
- Tr ng công nhân k thu t 58,2 30,9 10,9
Theo k t qu này rõ ràng m c thu nh p gi a các c s khác nhau và ngay trong cùng m t c s c ng
có s chênh l ch khá l n M c chênh l ch có th t 2 đ n 3 l n Trong công nhân, lao đ ng th đô ch riêng ngu n thu nh p do c quan đem l i đã có s phân hóa r t l n V các c s v i nhau có th có s
phân lo i sau: - Các c s s n xu t - kinh doanh gi v trí đ c quy n không b s c nh tranh thì có đ vi c
l m và có thu nh p r t cao
- Các c s s n xu t hàng tiêu dùng, có m t ph n s n ph m xu t kh u: công nhân có đ viên làm và khi tiêu th đ c s n ph m thì thu nh p khá Song do ph thu c vào khâu xu t kh u s n ph m đ c hay không mà c ng có lúc thu nh p th t th ng, nh t là khi thi u nguyên li u
- Các c s s n xu t kinh doanh ch u nhi u s c nh tranh c a các thành ph n kinh t khác (th ng nghi p, v n t i) Công nhân g p nhi u khó kh n do đ n v ch a tìm đ c h ng m i phù h p v i c
ch th tr ng
- Các c s công nghi p s n xu t m t hàng không tr c ti p ph c v tiêu dùng c a con ng i (công nghi p n ng) thì đ i s ng công nhân g p ph i khó kh n nh t do không có đ vi c làm và thu nh p S n
ph m t các nhà máy này do b hàng ngo i c nh tranh ho c do c s c n mua không có v n đ mua nên
Trang 9s n xu t c a nh ng n i đó g n nh b đình đ n Công nhân các c s này có thu nh p r t th p
T nh ng nh n xét trên, Nhà n c,' thành ph rõ ràng c n có nh ng chính sách thích đáng đ b o v các c s có thu nh p th p, trành b đình đ n ho c phá s n
b o đ m cu c s ng hàng ngày, ngoài thu nh p t đ ng l ng công nhân, lao đ ng có thu nh p lao
đ ng thêm không? B i vì các kho n thu nh p t c quan luôn là cái khuôn quy đ nh cu c s ng th c t c a
m t s l n công nhân loe đ ng mà nh ng kh n ng dãn ra là r t khó Có khoáng 35 - 40% s ng i đ c
h i có làm thêm đ t ng thu nh p Song không ph i n i đâu có thu nh p c quan th p là n i đó có s
ng i làm thêm đông Ch có m t s ngoành ngh có đi u ki n v chuyên môn ho c công vi c c quan không qua v t v thì m i có kh n ng làm thêm
Ch m t s ít ng i s d ng đ c chuyên môn c quan vào công vi c làm thêm Ph n l n là nh ng
ng i làm khác ngh c quan Nh v y v bình di n t ch c xã h i chúng ta c n s d ng t t h n lao
đ ng c a m i ng i, tránh đâu đâu c ng th y c nh hàng quán hay m t rau, thu c lá b t k các đi u ki n
v sinh môi tr ng và c nh quan đô th
V ph ng di n c a đ i s ng tinh th n c a công nhân c ng có nh ng đi m c n l u ý
- Hi n t i ch có m t s l ng không đáng k công nhân, lao đ ng tham gia h c ngoài gi : l,7% h c
b túc vàn hóa, l,6% h c đ i h c cao đ ng và 7,7% h c ngo i ng Nh v y chúng ta đ a tr c ba kh
n ng: m t là do trình đ chung c a công nhân, lao đ ng đã đ c nâng cao nên phong trào h c t p không
c n thi t cho công nhân; hai là v i cách th c s n xu t hi n nay vi c nâng b c, nâng cao trình đ chuyên môn không đ c đ t ra thành yêu c u nên công nhân ng i h c; ba là b n thân phong trào h c t p c ng sút kém do g p khó kh n v kinh t Khi chúng ta đang ph i đi sâu vào đ i m i trang thi t b , s d ng công ngh hi n đ i, thì hi n t ng này là điêu không ai mong mu n
- Khi đ c h i "t đ u n m đ n gi đ ng chí đã đ n các c s công c ng đ ' xem phim, sân kh u, thi
đ u th thao m y l n", s ng i đã đ n các c s đó r t ít Trong vòng 9 tháng đ u n m 1990 có t i 67%
công nhân, lao đ ng không đi xem phim r p; 69,5% không đi xem ca nh c, sân kh u và 86,6% không xem thi đ u th thao Có l v i ph ng ti n vô tuy n truy n hình, v i th c t cu c s ng và giá c làm cho các hình th c sinh ho t v n hóa, th thao công c ng đang m t đi công chúng Nh ng ho t đ ng trong th i gian r i c a công nhân, lao đ ng th đô đang có xu h ng quay v v i gia đình ho c các nhóm nh nh :
b n bè, đ ng nghi p
Cu i cùng chúng tôi nêu lên m t vài nét v nguy n v ng c a công nhân, lao đ ng th đô ây là các nguy n v ng b c thi t nh t liên quan đ n c quan, gia đình và xã h i Có 1731 ý ki n khác nhau đ c phân thành 16 lo i ý ki n theo 3 m c sau:
1- Các ý ki n liên quan đ n c quan bao g m: có đ vi c làm, c i thi n đi u ki n làm vi c b trí s p
x p đúng n ng l c, phát huy quy n làm ch c a công nhân Lo i này có 698 ý ki n t c là có 47,3% s
ng i nêu ra Trong đó có đ vi c làm là nguy n v ng c a 36,5% ng i
2- Các nguy n v ng xoay quanh đ i s ng gia đình nh : n đ nh đ i s ng, c i thi n m c s ng, giá c , nhà đi n n c Thu c lo i này có 745 ý ki n, ngh a là có 56,4% ng i nêu ra N i b t nh t trong lo i
này là ý ki n n đ nh và c i thi n d i s ng
3- Lo i ý ki n th ba liên quan đ n các chính sách xã h i nh công b ng xã h i, gi k c ng, tr t t
xã h i Có 288 ý ki n thu c lo i này
Các ý đ n t ng c s khác nhau tùy thu c vào đi u ki n c a t ng n i Song đ u g p nhau các c
s là có đ vi c làm và c i thi n, n đ nh đ i s ng
Trang 10Khi nói đ n nguy n v ng c a công nhân, lao đ ng chúng tôi mu n nêu lên s lo l ng c a qu n chúng
tr c các hi n t ng tiêu c c xã h i T p h p các ý ki n lo l ng v các hi n t ng tiêu c c, t n n xã h i chúng tôi có b n th t sau:
- Thanh thi u niên ph m t i 66,2%
- Thi u công b ng xã h i 65,1%
- C b c, r u chè 56,65%
- Sách đen, video đen 47,2%
B n th t trên đây không có s xê d ch quan tr ng nào trong t ng quan v gi i tính, đ tu i c ng
nh trong đ ng và ngoài đ ng i u đó ch ng t s nh t trí khá cao c a d lu n khi đánh giá t m quan
tr ng c a các hi n t ng
Th t ra vi c c ng c tr t t k c ng xã h i không th tách r i vi c n đ nh kinh t , phát tri n s n
xu t, thu hút đ c lao đ ng d th a, c ng c k lu t lao đ ng, t ng c ng pháp ch xã h i ch ngh a Song m i th i đi m c th , tâm tr ng, nguy n v ng c a qu n chúng đòi h i có nh ng n l c tích c c và
hi u qu h n Trong giai đo n hi n nay các hi n t ng đáng quan tâm là: tr m c p, thanh thi u niên ph m
t i, tham nh ng
Cu c nghiên c u cho chúng ta th y m t m nh c a đ i ng công nhân là đ c hình thành và phát tri n trong công cu c xây d ng ch ngh a xã h i i ng đó là đ i quân tiên phong trong s nghi p cách
m ng c a đ ng, g n li n v i vai trò lãnh đ o c a đ ng và là ng i ch ch t trong các ho t đ ng kinh t
c a thành ph Xét t bình di n chính tr , chúng ta nh n th y vi c xây d ng đ i ng giai c p công nhân
th đô có t m chi n l c trong s phát tri n chung c a thành ph
Song là s n ph m c a các đi u ki n c th , m t s v n đ đã xu t hi n m t cách khách quan c n đ c phân tích và gi i quy t đ đ i ng công nhân, lao đ ng hoàn thành trách nhi m c a minh trong s nghi p
đ i m i c a đ ng Nh ng v n đ này c n đ c s quan tâm và gi i quy t k p th i c a ng i qu n lý, c ng
nh các nhà khoa h c
1 C n ph i nhìn nh n và có bi n pháp đ t o ra s cân đ i và tính liên t c trong c c u đ i ng công nhân, lao đ ng D a trên chi n l c phát tri n kinh t c a th đô c n có s đ u t ho c chính sách thích đáng đ i v i m t s ngành công nghi p c a th đô nh : c khí, d t N u tr c m t do khó kh n mà đ các ngành này co c m ho c gi i th s r t khó cho vi c xây d ng và phát tri n sau này
2 B o đ m có đ vi c làm đ n đ nh đ i s ng cho công nhân, lao đ ng c ng là nh m n đ nh đ i
ng Có bi n pháp thu hút lao đ ng d th a Dây là bi n pháp c b n đ gi i quy t các hi n t ng tiêu
c c xã h i Ngay c hi n t ng l n chi m v a hè, làm m t c nh quan đô th c ng s đ c kh c ph c khi
b trí đ vi c làm cho công nhân, lao đ ng
3 Có chính sách b o đ m quy n l i c a công nhân lành ngh , th b c cao, không đ d i ng ngày m t mai m t có chính sách l ng h p lý đ khuy n khích công nhân nâng cao tay ngh 4 Tàng c ng k
đ ng c n đi đôi v i vi c xây d ng các t p th lao đ ng đoàn k t nh t trí Hai v n đ này ph i